Friedman i łże-liberałowie

Friedman i łże-liberałowie

Dodano:   /  Zmieniono: 
Czy Zbigniew Ziobro został wyznawcą zmarłego właśnie Miltona Friedmana?
Milton Friedman zapewne nie dowiedział się przed śmiercią, że w Polsce przybył mu kolejny ważny wyznawca. Akurat wybór Friedmana na patrona nie dziwi. To jeden z najwybitniejszych ekonomistów XX wieku, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 1976 r., twórca monetaryzmu, nazywany często "ojcem założycielem Chicago Boys School", autor m.in. takich bestsellerów, jak "Tyrania status quo", "Intrygujący pieniądz", "Kapitalizm i wolność", "Wolność wyboru". Dziwi osoba, która się na Friedmana nawróciła. To minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro. W kampanii samorządowej Ziobro wspomniał, że nawet tacy liberałowie jak Milton Friedman popierają instytucje państwowe. Zapomniał dodać, że mają to być dobre instytucje i że ma ich być mało. Instytucji państwowych w programach PiS jest zaś coraz więcej, i to niekoniecznie dobrych. A Friedman nie może już zaprotestować, jak to uczynił kilkanaście lat wcześniej.

Dolar i kapelusz
Na początku lat 90. mieliśmy w mediach zatrzęsienie informacji, że prof. Leszek Balcerowicz realizuje politykę monetarystyczną. Ale we wrześniu 1990 r. Friedman przyjechał do Polski wraz z byłym prezydentem USA Ronaldem Reaganem i nie omieszkał wytknąć prezydentowi poparcia, którego ten podczas wystąpienia w Stoczni Gdańskiej udzielił prowadzonemu wówczas programowi stabilizacji waluty. Ceny stałe są, według Friedmana, cenami stałymi, obojętnie, czy dotyczą kapeluszy, czy dolarów. Jeśli się pragnie wolnego rynku kapeluszy, trzeba wprowadzić także wolny rynek dolarów. Kiedy Friedman usłyszał, co to jest "popiwek" (w ramach tzw. wolnego rynku mieliśmy podatek od "ponadnormatywnego" wzrostu płac), podsumował: "Jak to jest monetaryzm, to ja jestem keynesistą". Nie wykazał zrozumienia dla choćby pośredniej kontroli płac. Płaca jest po prostu ceną siły roboczej stanowiącą istotny składnik gry gospodarczej. Pozostawiając ją pod administracyjną kontrolą, czynimy fikcją wolnorynkowy mechanizm ustalania innych cen.

Pan i wasal
Przedmowa do książki "Kapitalizm i wolność" Friedmana rozpoczyna się od przypomnienia historycznego fragmentu przemówienia Jonha F. Kennedy'ego: "Nie pytajcie, co wasz kraj może uczynić dla was - zapytajcie, co wy możecie uczynić dla waszego kraju". Zdaniem Friedmana, żadna z tych postaw "nie odpowiada ideałom wolnego człowieka w wolnym społeczeństwie. Paternalistyczne "co kraj może uczynić dla ciebie" implikuje, że rząd jest protektorem, a obywatel podopiecznym. Kłóci się to z przekonaniem, że człowiek wolny musi się czuć odpowiedzialny za swój własny los. Z formuły "co możesz uczynić dla kraju" wynika natomiast, że rząd jest panem, a obywatel wasalem. Tymczasem dla wolnego człowieka państwo jest jedynie zbiorem tworzących je jednostek, a nie instancją stojącą ponad nim. Jednostka dumna ze wspólnego dorobku i lojalna wobec wspólnej tradycji traktuje rząd jako środek, instrument, a nie rozdawcę łask i podarunków lub władcę, któremu należy służyć i oddawać cześć".
Wolność oznacza prawo człowieka do tego, by mógł postępować i myśleć, jak chce, tak długo, jak długo nie godzi tym w prawa innych ludzi. Ograniczenia tej wolności powinny mieć formę bezosobowych reguł, stosowanych jednakowo wobec wszystkich przez niezawisłe sądy. Takie zastąpienie rządów ludzi przez rządy prawa to jedno z najszczytniejszych osiągnięć cywilizacji. Mimo że rządy prawa nie gwarantują wolności, gdyż prawa ogólne mogą być równie tyrańskie jak edykty osobowe, to jednak odegrały pierwszoplanową rolę w przekształcaniu dawnych systemów społecznych, w których zwykły obywatel był poddany arbitralnej woli swego pana, w systemy, w których tenże obywatel może sam siebie uważać za swojego pana.

Rynek i agenda
Zasadniczym elementem każdego systemu społecznego jest sposób koordynowania działalności gospodarczej jednostek. Może się on opierać na centralnym kierowaniu procesami ekonomicznymi, czyli przymusie i zależnościach typu hierarchicznego, lub na rozwiązaniach rynkowych, zapewniających dobrowolną współpracę wolnych i suwerennych jednostek. Ludzie są co prawda niedoskonali i omylni, ale w systemie wolnorynkowym mylą się na własny rachunek, ponosząc konsekwencje błędów; skutki tych pomyłek nie oddziałują na innych. "Świat jest niedoskonały, a więc i konkurencja nie zapewni pełnej ochrony. Konkurencja stanowi jednak najlepszą lub, co na jedno wychodzi, najmniej złą ochronę największej liczby ludzi, jaką dotychczas wynaleziono" - pisał Friedman. Programy rządowe tylko z tego powodu wydają się dobrym rozwiązaniem, że rząd skutecznie zablokował uprzednio inne możliwe rozwiązania rynkowe. Konkurencja chroni konsumenta nie dlatego, że biznesmeni mają lepsze serca od biurokratów czy że są od nich bardziej kompetentni, ale dlatego, że zaspokojenie nawet najbardziej absurdalnych życzeń konsumenta leży w ich interesie. A najlepszą ochroną konsumenta przed eksploatacją przez jakiegoś sprzedawcę jest istnienie innego sprzedawcy.

Rząd w składzie porcelany
Niepowodzenia planowania i nacjonalizacji nie zlikwidowały dążeń do obejmowania kontrolą rządową coraz większej liczby spraw. Zmienił się tylko ich kierunek. Jak pisał cytowany przez Friedmana Allen Wallis, socjalizm, "który zbankrutował intelektualnie, widząc jak w ciągu stu lat obalane są jeden po drugim argumenty za uspołecznieniem środków produkcji, chce obecnie uspołeczniać rezultaty tej produkcji". To zauroczenie socjalistycznym interwencjonizmem bierze się z tego, że korzystne efekty interwencji państwowej są prawie natychmiastowe i wyraźnie widoczne. Natomiast jej negatywne skutki ujawniają się stopniowo i pośrednio, leżą jakby poza zasięgiem wzroku. Dlatego wielu ludzi spogląda na interwencję państwa z niemałą życzliwością.
Ograniczona władza daje jednak niewielkie możliwości działania ludziom, którzy pragną absolutnego uszczęśliwienia innych. Pomyślny obrót rzeczy uznają oni za naturalny, zapominając o niebezpieczeństwach zagrażających wolności ze strony silnego rządu. Pociąga ich myśl o tym, ile dobra mógłby uczynić wzmocniony rząd, gdyby znalazł się w odpowiednich rękach. W ten sposób "pogląd, że rząd ma występować w roli arbitra zapobiegającego stosowaniu przez jednostki wobec siebie siły, ustąpił przekonaniu, że jego rolą - podobnie jak rodziców - jest wymuszanie, aby jedni pomagali drugim". Efekt jest taki, że wolność jednostek i całego społeczeństwa, nieustannie krępowanych nowymi przepisami ograniczającymi ich swobodę, zostaje uszczuplona, a poprawy sytuacji, której miały służyć działania administracji, nie widać. Rząd zachowuje się bowiem jak słoń w składzie porcelany. Ingeruje w sprawy nie wymagające jego interwencji i robi to nieudolnie.
Działalność ekonomiczna nie jest jedyną dziedziną życia, której skomplikowana i wyrafinowana struktura powstaje w sposób całkowicie niezamierzony. Friedman wskazywał na proces formułowania języka, który rozwijał się w sposób podobny do wolnego rynku: ze swobodnych interakcji między jednostkami pragnącymi wymienić informacje. W żadnym momencie tego procesu nie jest stosowany przymus, nie ma planisty władnego coś nakazywać.

Wolność ponad wszystko
Symbolem stosunku Friedmana do naczelnej idei liberalizmu - wolności - niech będzie anegdota z jednej z konferencji naukowych, podczas której do noblisty palącego papierosa pod tabliczką "No smoking" zwrócił się jeden z organizatorów z pytaniem, dlaczego pali w miejscu niedozwolonym. I usłyszał w odpowiedzi od Friedmana: "No właśnie z powodu tego zakazu". Choć nie podzielam tytoniowego nałogu idola wielu liberałów, podzielam jego uwielbienie dla wolności.
Więcej możesz przeczytać w 47/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2006 (1249)

  • Na stronie - Ściernisko klasy lux 15 gru 2006, 15:00 Polska amerykanizacja widoczna jest najbardziejna poziomie lokalnym 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 GLOBALNE BOŻE NARODZENIE Święta Bożego Narodzenia zaczynają się już w listopadzie. W wirze przedświątecznej gorączki zatraciły się nie tylko chrześcijańska Europa, USA i Ameryka Południowa, ale też niechrześcijańska Azja. Dziś... 8
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Marek Borowski, lider SDPL © M. Macierzyński/REPORTER 16
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 REPUBLIKA ESBEKÓW Maciej Korkuć napisał w artykule "Republika esbeków" (nr 42), że Trybunał Konstytucyjny "salomonowo umorzył postępowanie pod pretekstem możliwości oceniania tylko przepisów istniejących, a nie... 16
  • Ryba po polsku 15 gru 2006, 15:00 Niech się dzieci uczą, kiedy była bitwa pod Zamą, alewara im od wiedzy, czym zajmowali się ich dziadkowie 17
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 W KRĘGACH WŁADZY JANUSZ KOCHANOWSKI określany jest ksywą Buckingham. Nawiązuje ona do jego przeszłości w Londynie, gdzie był konsulem. Ale arystokratyczne maniery rzecznika praw obywatelskich doprowadzają do szału tu i teraz.... 18
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 FAJNE WYBORY: WSZYSCY JE WYGRALI, przegrał tylko Lepper z Giertychem. A już najbardziej wygrał je Marek Borowski, który przegrał, ale wszyscy są zachwyceni, jak bardzo wygrał. Wygrał też Major, bo dostał więcej głosów niż... 19
  • Wprost przeciwnie - Nic o nas bez nas 15 gru 2006, 15:00 W Unii Europejskiej weto jest uprawnionym instrumentem współdecydowania 20
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Dwuwładza 15 gru 2006, 15:00 Czy Polska straci na tym, że Kaczyński rządzi na górze, a Tusk na dole? 22
  • Prawo i Stagnacja 15 gru 2006, 15:00 Politycy PiS wybijają się na niepodległość wobec prezesa Kaczyńskiego 28
  • FOZZ bis 15 gru 2006, 15:00 Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego działał jeszcze przez pięć lat po jego formalnej likwidacji 30
  • Służba układu 15 gru 2006, 15:00 Skopiowana kartoteka WSW prawdopodobnie trafiła do Moskwy 36
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Geschäft non stop Niemiecki handel czeka rewolucja. Berliński senat postanowił, że stołeczne sklepy od grudnia będą mogły pracować 24 godziny na dobę, od poniedziałku do soboty, a w niedziele - od 13 do 20. Za przykładem... 42
  • Giganty nowego świata 15 gru 2006, 15:00 Chiny, Indie i Brazylia wyzwały na pojedynek USA i Europę Zachodnią 44
  • Przeprowadzka do Bukaresztu 15 gru 2006, 15:00 100 proc. zysku w dwa lata - tyle można zarobić, inwestując w nierucho-mości w Bułgarii i Rumunii 54
  • Pluton egzekucyjny Gilowskiej 15 gru 2006, 15:00 Ministerstwo Finansów zlikwiduje sto tysięcy firm 56
  • Friedman i łże-liberałowie 15 gru 2006, 15:00 Czy Zbigniew Ziobro został wyznawcą zmarłego właśnie Miltona Friedmana? 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   60
  • Samochód Roku 2007 15 gru 2006, 15:00 W odbywającym się po raz 44. konkursie na samochód roku zwyciężył ford S-max. W jury zasiadało 58 dziennikarzy motoryzacyjnych z 22 europejskich krajów (w tym dwóch z Polski). Uroczyste wręczenie statuetki Car of the Year odbędzie się... 60
  • Koci design 15 gru 2006, 15:00 Nie tylko ludzie doceniają oryginalne wzornictwo. Czworonogi też chcą się otaczać niebanalnie wyglądającymi przedmiotami użytku codziennego. Z takiego założenia wychodzi włoska firma Alessi, która może się poszczycić takimi ikonami... 60
  • Śledzie są sexy 15 gru 2006, 15:00 Im węższy, tym lepszy. Przynajmniej jeśli chodzi o krawaty. W tym sezonie Versace czy Dior proponują nawet 4,5-centymetrowe "śledzie" z wełny, skóry i jedwabiu. Najdalej poszedł dom mody Givenchy - według niego, cała garderoba... 60
  • Perfumy dla bezczelnych 15 gru 2006, 15:00 Hilary Swank jest twarzą nowego zapachu Guerlain - Insolence. Aktorka mówi, że zdecydowała się podpisać kontrakt, bo ulubionymi perfumami jej matki były Shalimar Guerlain. "Insolence" znaczy "bezczelność". Twórcy... 60
  • Nigella pisze 15 gru 2006, 15:00 Trudno o drugą tak atrakcyjną gwiazdę kulinarną jak Nigella Lawson. I na nic zdadzą się jej tłumaczenia, że nigdy nie chciała zrobić ze swojego wyglądu atutu. "Nigella gryzie", pierwsza przetłumaczona na język polski... 60
  • Szampan Jamesa Bonda 15 gru 2006, 15:00 Brut Special Cuvée, AOC champagne, Bollinger Importer: Centrum Wina, cena ok. 240 zł Wierność Bonda wobec szampańskiego domu Bollinger jest godna podziwu. "Casino Royale" to już dziesiąty film, w którym agent 007 raczy się... 60
  • Dyktatura fryzjerów 15 gru 2006, 15:00 Pokaż swoją fryzurę, a powiem ci, kim jesteś 62
  • Cała władza w ręce internautów 15 gru 2006, 15:00 Za trzy lata społecznościowy serwis internetowy MySpace będzie wart 15 mld dolarów 68
  • Druga ziemia obiecana 15 gru 2006, 15:00 Apartamenty w dawnej fabryce Scheiblera zostały sprzedane dwa lata przed ukończeniem budowy 72
  • Pazurem - Pisanka z historii 15 gru 2006, 15:00 Sienkiewicz to umiał tak nam pokolorować historię, że sto lat z hakiem nie możemy się po tym otrząsnąć 76
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Pożywna padlina Bakterie żyjące na dnie morza nie czekają biernie na nikomu niepotrzebne resztki, lecz walczą o pokarm z większymi zwierzętami. Wykorzystują broń chemiczną, produkując substancje o odstraszającym zapachu. Naukowcy z... 78
  • Seks lunatyków 15 gru 2006, 15:00 Lunatycy dopuszczają się gwałtów i zabójstw, a po przebudzeniu niczego nie pamiętają 80
  • Szampon dojrzałości 15 gru 2006, 15:00 Kosmetyki mogą zawierać substancje powodujące zaburzenia płciowe i przedwczesne dojrzewanie dzieci! 84
  • Kosmos zbrojeń 15 gru 2006, 15:00 Tarcza antyrakietowa to pierwszy krok do budowy na orbicie systemów wojskowych - radarów i wyrzutni rakietowych 86
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Korona bezpieczeństwa W koronie przyozdobionej 3 tys. diamentów, w eskorcie kawalerii i armatnich salw brytyjska królowa Elżbieta II przybyła do parlamentu, by wygłosić doroczną mowę tronową. Monarchini przedstawiła nowy program rządu... 88
  • Podgląd patriotyczny 15 gru 2006, 15:00 Ponura utopia Orwella właśnie się materializuje w demokratycznych państwach Zachodu 92
  • Lewa noga Putina 15 gru 2006, 15:00 Inżynieria polityczna Kremla tworzy partie wydmuszki, które zaczynają się wymykać spod kontroli 98
  • Zwycięzca zawsze ma rację 15 gru 2006, 15:00 Ukraina rozdarta między prorosyjską strategią premiera Janukowycza a proeuropejskimi obietnicami prezydenta Juszczenki 102
  • Mydlana opera władzy 15 gru 2006, 15:00 Pół roku bez rządu okazało się ozdrowieńcze dla czeskiej gospodarki 104
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 CD Robbie nabałaganił Siódmy krążek największej brytyjskiej gwiazdy pop to kolejny eksperyment. Poprzedni - "Intensive Care" - był artystyczną i komercyjną klapą. Nie pozostało więc nic innego, niż sięgnąć po sprawdzony... 110
  • Niech żyje obciach! 15 gru 2006, 15:00 Polska muzyka pop nigdy nie miała się tak dobrze i dawno nie miała tak złej prasy. Ktoś się musi mylić - słuchacze albo krytycy 114
  • Kod Leonarda 15 gru 2006, 15:00 Ojciec chrzestny poetyckiego nurtu współczesnej muzyki pop zdejmuje maskę 118
  • Retroawangarda 15 gru 2006, 15:00 Nowi Dawni Mistrzowie wyprowadzają sztukę ze ślepej uliczki 120
  • Wencel gordyjski - Miłość kontra idee 15 gru 2006, 15:00 Michel Houellebecq mimowolnie stał się grabarzem polskiej literatury 122
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 47 (213) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 20 listopada 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza KOMISARZ ZAŚWIECIŁ PRZYKŁADEM W Warszawie w piątek zgasło światło. Jak ustalił poseł Jacek Kurski, awarię spowodowała PO w ramach kampanii... 124
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 Szewach Weiss honoris causaProfesor Szewach Weiss, były ambasador Izraela w Warszawie, były przewodniczący Knesetu, komentator "Wprost", otrzyma tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. - To dla mnie ogromny zaszczyt,... 125