Ministerstwo nie ma prawa inwigilować

Ministerstwo nie ma prawa inwigilować

Sytuacja, którą opisał „Wprost”, nie nosi znamion legalnego działania służb. Ministerstwo jest organem politycznym i nie ma uprawnień do inwigilacji ani nawet prowadzenia białego wywiadu – twierdzi Katarzyna Szymielewicz, prezeska Fundacji Panoptykon.

Węgierski analityk opracowywał dla Ministerstwa Zdrowia dane z zamkniętych grup facebookowych protestujących pielęgniarek, które wspierały strajk w Centrum Zdrowia Dziecka. Na grafach widzimy cytaty umawiających się na protest pielęgniarek czy chmurę ich nazwisk i powiązań. Co z tej historii wynika?

Po pierwsze, to wiele mówiąca próbka możliwości samego Facebooka. Ten portal to nic innego jak właśnie wielki social graph, czyli sieć powiązań, która ujawnia wszystko to, co robimy. Każda nasza czynność – polubienie, podzielenie się treścią, wrzucenie zdjęcia, ale też proste zalogowanie do sieci czy wejście na stronę internetową, to – z perspektywy Facebooka – kolejny element układanki. W efekcie powstaje potężne i bardzo skuteczne narzędzie do analizy ludzkich zachowań. Na podstawie takiej mapy można stwierdzić lub przewidzieć, co za chwilę zrobię, gdzie pójdę, co lubię, czego się obawiam, ile mam pieniędzy, co chcę kupić itd. Wiedza gromadzona przez Facebooka obejmuje też obszary, którymi mogą się interesować politycy i służby – a więc naszą aktywność obywatelską, społeczną, poglądy polityczne czy rolę w wydarzeniach takich jak protest.

Facebook, który wie o nas wszystko, tą wiedzą się dzieli?

I tak, i nie. Facebook powstał dokładnie z myślą o komercyjnym wykorzystywaniu wiedzy o ludziach. Ale to nie oznacza, że Mark Zuckerberg sprzedaje nasze dane. Taka strategia nie ma biznesowego sensu. Facebook mówi zatem reklamodawcom: wiemy, kto szuka produktów czy usług, które chcecie sprzedać, i ile może na to wydać. Produktem, który sprzedaje, nie są jednak nasze dane, ale nasza uwaga. Co innego w relacji z państwem: na żądanie uprawnionych organów Facebook ujawnia dane swoich użytkowników, o czym zbiorczo informuje w swoich raportach przejrzystości. Nie wiemy, czy w tej konkretnej sprawie doszło do ujawnienia danych przez Facebooka (np. na żądanie węgierskich organów, które następnie przekazały je prywatnej firmie sporządzającej raport dla polskiego ministerstwa), czy do wycieku lub prowokacji, która dała ten sam efekt.

Każdy może sobie zamówić u Facebooka taką analizę jakiejś zamkniętej grupy?

Nie. W modelu biznesowym Facebooka nie mieści się przekazywanie wiedzy źródłowej o użytkownikach – ich mapy powiązań, postów czy prywatnych wiadomości. Portal społecznościowy zarabia na tym, że na podstawie swojej wiedzy na nasz temat oferuje własne usługi reklamodawcom, np. sprzedawcom butów, wakacji czy urządzeń elektronicznych. A także grupom politycznym i specom od marketingu politycznego. Na fali udanej kampanii Trumpa, który bardzo dużo zainwestował w usługi Facebooka, rozpętała się gorąca dyskusja na temat „targetowania przekazu politycznego” w mediach społecznościowych. W wachlarzu legalnie oferowanych usług nie ma jednak analizy powiązań między ludźmi czy ich aktywności politycznej.

Na jakiej podstawie więc Miklós Szócska, węgierski analityk i były minister zdrowia w rządzie Wiktora Orbána, zbadał zamkniętą grupę „Protest pielęgniarek”?

Czy ktoś z zewnątrz zyskał dostęp do poufnej kuchni Facebooka? Portal ma obowiązek udostępniać dane użytkowników uprawnionym organom państwa, takim jak policja czy ABW. Jednak takie żądanie powinno być uzasadnione podejrzeniem popełnienia przestępstwa lub działalnością zagrażającą bezpieczeństwu państwa. Sytuacja, którą opisaliście, nie nosi żadnych znamion legalnego działania służb. Mówimy o analizie przygotowanej przez prywatną firmę na rzecz ministerstwa, które jest organem politycznym i jako taki nie ma uprawnień do inwigilacji ani nawet do prowadzenia białego wywiadu. Takie zadania to domena ABW. Tak czy inaczej, żadne względy prawne nie uzasadniają prowadzenia wywiadu na temat legalnie protestujących w sprawach polityki zdrowotnej. To, że ministerstwo w ramach „przyjacielskiej przysługi” pozyskuje tego typu wiedzę, ewidentnie opartą na niepublicznych danych z Facebooka, żadną miarą nie mieści się w granicach prawa. Musiało dojść do przekazania lub wycieku danych objętych tajemnicą korespondencji albo metadanych.

Metadanych, czyli?

Danych pokazujących, kto, z kim, kiedy i w jaki sposób się komunikował, jak również gdzie w tym momencie się znajdował. Te dwie kategorie danych – treść komunikacji i metadane – są rozróżnione w polskim prawie i podlegają innym standardom ochrony, ale obie są cennym źródłem wiedzy o ludziach. Edward Snowden mówił, że metadane są wręcz cenniejsze z perspektywy służb, bo nie kłamią. Możemy dość łatwo ukryć to, o czym rozmawiamy, mówić kodem – na przykład o kawie, a tak naprawdę o polityce. Ale to, że się spotkałyśmy dzisiaj w tej kawiarni, że nasze telefony się zalogowały w tym samym miejscu, że spędziłyśmy tu pół godziny, czy też to, że idziemy razem na protest albo go wspólnie organizujemy, jest bardzo trudne do ukrycia i mówi samo za siebie.

Jeden z internautów chwali resort zdrowia za profesjonalizm.

Prawo do protestu obejmuje prawo do tego, żeby organizować się i wyrażać sprzeciw w sposób anonimowy. Jeżeli sama się nie ujawniam z tym, jakie mam poglądy polityczne, dyskutuję o tym w zamkniętej grupie, jest to jasny sygnał, że chcę z tego prawa korzystać. Jeżeli państwo wkracza w tę sferę, ogranicza nie tylko moją prywatność, ale także moją wolność zgromadzeń. Taka ingerencja w prawa człowieka i prawa polityczne wymaga bardzo dobregouzasadnienia – po drugiej stronie muszą być prawnie chronione interesy państwa lub innych obywateli. Jakie racje ma Ministerstwo Zdrowia, by ograniczać wolność zgromadzeń pielęgniarek?

Media społecznościowe okazały się niesamowicie skuteczną drogą organizacji protestów. Nie byłoby np. czarnego protestu przeciw zaostrzeniu ustawy antyaborcyjnej bez Facebooka.

Dlatego tak ważne jest, żebyśmy mieli silne gwarancje prawne i procedury chroniące przed nieuzasadnioną inwigilacją, bez względu na to, z jakiego narzędzia korzystamy. Czy jest to telefon, szyfrowany e-mail czy zwykła grupa na Facebooku. Mam prawo oczekiwać, że takie informacje nie wyciekną ani nie będą przekazane organom państwa bez podstawy prawnej i ważnego powodu. Rozwiązaniem nie jest przecież powiedzenie ludziom: nie organizujcie się w sieci, „schodźcie do piwnicy”.

Pani Katarzyna, jedna z pielęgniarek, była zszokowana, kiedy pokazałam jej te grafy. Rozpoznała tam swoje cytaty i znajomych z grupy. Co może zrobić w takiej sytuacji?

Te informacje pochodzą z zamkniętych grup na Facebooku, a ostatecznie trafiły do Ministerstwa Zdrowia. Osoba, której prawa zostały w ten sposób naruszone, może domagać się informacji i wyjaśnień od obu stron. Może skierować wniosek do ministerstwa, żądając dostępu do swoich danych lub od razu ich usunięcia. Może również zwrócić się do Facebooka z siedzibą w Irlandii z pytaniem, komu i na jakiej podstawie przekazywał jej dane osobowe. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 27/2017
Więcej możesz przeczytać w 27/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 27/2017 (1793)

  • 2 lip 2017, 20:00 Tego lata nudy nie ma, o co dbają – oczywiście – politycy. Nie mam tu wcale na myśli sejmowej komisji ds. Amber Gold. Niech pracuje, taka jej rola, przekonamy się, co odkryje. Nie chodzi mi też o komisję weryfikacyjną zajmującą się aferą reprywatyzacyjną – jak wyżej, niech... 3
  • 2 lip 2017, 20:00 W PAŁACU PREZYDENCKIM DALSZY CIĄG ZMIAN KADROWYCH. Po wakacjach zostanie zatrudniony nowy dyrektor biura komunikacji. Według naszych informacji nie będzie to nikt związany z PiS. Z tego wniosek, że buntownicze nastroje w otoczeniu prezydenta... 6
  • 2 lip 2017, 20:00 30 dol. to cena wyspecjalizowanej chińskiej agencji „marketingu treści” za napisanie fałszywego newsa. Kampania oczerniająca dziennikarza kosztuje 50 tys. dolarów (składają się na nią: fałszywe artykuły, zalewanie spamem konta na... 8
  • 2 lip 2017, 20:00 Marcin P. to obok Michała Tuska najważniejszy dotychczas świadek przesłuchiwany przez komisję śledczą ds. Amber Gold. Zeznania twórcy i szefa piramidy finansowej nie przyniosły przełomu. Za to kilka wypowiedzianych przez niego kwestii... 11
  • 2 lip 2017, 20:00 Nie żyje lider Państwa Islamskiego czerwca tego roku przypadała trzecia rocznica ogło29 szenia powstania samozwańczego kalifatu pod przywództwem Abu Bakra al-Baghdadiego. Ten dzień przejść może jednak do historii z powodu dwóch innych... 12
  • 2 lip 2017, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI „NIE MAMY NIC DO POWIEDZENIA!”, „Pani prezydent Hanna Zdanowska spotkała się z nami jeden raz od 2010 r.”, „Chodzi o więzi społeczne, których nie zapewni budżet obywatelski.” To głosy uczestników debaty „Rady... 13
  • 2 lip 2017, 20:00 Psikus z Adrianemi Broda z trąbą. 14
  • 2 lip 2017, 20:00 LATO W PEŁNI, ZIELEŃ DOKOŁA, ALE WSZYSTKO BRUNATNIEJE. Ktoś opluł niemieckie nastolatki w hidżabach, ktoś zaatakował ukraińską parę gazem, ktoś powyzywał dziewczynkę pół-Arabkę od terrorystek. Brunatnie jest nie tylko na ulicach.... 15
  • 2 lip 2017, 20:00 HANNA GRONKIEWICZ-WALTZ NIE STAJE PRZED KOMISJĄ PARLAMENTU, BO UZNAJE TĘ KOMISJĘ ZA „NIEKONSTYTUCYJNĄ”. Linia postępowania prezydent Warszawy oparta jest, jak mi się zdaje, na przekonaniu, że w ogóle cała obecna Polska, tak pisowska,... 15
  • 2 lip 2017, 20:00 UE obawia się, że USA będą chciały rozbić jedność Europy opartą na politycznej i ekonomicznej dominacji Niemiec. Dokładnie z tych samych powodów rząd w Warszawie nie może się doczekać przyjazdu Donalda Trumpa do Polski. 19
  • 2 lip 2017, 20:00 Prezydent USA chce poznać obawy krajów Europy Środkowo-Wschodniej – mówi Damon Wilson, wiceprezes Atlantic Council. 22
  • 2 lip 2017, 20:00 Pałac Prezydencki, ministrowie oraz otoczenie prezesa PiS walczą o splendor związany z warszawską wizytą prezydenta USA Donalda Trumpa. 24
  • 2 lip 2017, 20:00 Pierwsza dama nie podoba się liberałom, choć jej kariera w USA mogłaby być żywą reklamą programu amerykańskiej lewicy. 27
  • 2 lip 2017, 20:00 Od Coca-Coli przez NATO do tarczy antyrakietowej. Każdy z prezydentów amerykańskich przywoził do Polski coś, co odciskało swoje piętno na polskiej i światowej polityce. 29
  • 2 lip 2017, 20:00 W niedobrym kierunku zmierza warszawska komisja reprywatyzacyjna. I rzecz bynajmniej nie w samym fakcie powołania takiego gremium. Dziś już wiadomo, że w warszawskiej reprywatyzacji działo się przez lata tyle złych rzeczy, że Sejm miał... 31
  • 2 lip 2017, 20:00 Komisja weryfikacyjna to dla PiS idealne narzędzie, by udowodnić, iż układ naprawdę istnieje. I złapać uczestników układu za rękę. 32
  • 2 lip 2017, 20:00 Kiedy młody Michał Dworczyk miał trafić do aresztu, poręczył za niego Antoni Macierewicz – ustalił „Wprost”. Dziś to Dworczyk, wiceszef MON, broni swojego szefa. 34
  • 2 lip 2017, 20:00 Dzielił miliardy na rozwój innowacyjnej gospodarki. Jeszcze rok temu był bardzo wpływowym urzędnikiem, dziś jest bezkarnie pomawiany, zdemolowano mu auto i zniszczono elewację domu. 37
  • 2 lip 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Warunkiem właściwego procesu szkolenia wojsk jest jego dobre czy raczej właściwe oprzyrządowanie. Do tego musi być spełnionych kilka warunków zasadniczych. Pierwszym jest wola wojskowych do rozwoju... 38
  • 2 lip 2017, 20:00 Tydzień temu ujawniliśmy, co węgierski analityk badał dla ministerstwa. Dzisiaj sprawa jest głośna i opozycja wzywa do dymisji ministra. 40
  • 2 lip 2017, 20:00 Sytuacja, którą opisał „Wprost”, nie nosi znamion legalnego działania służb. Ministerstwo jest organem politycznym i nie ma uprawnień do inwigilacji ani nawet prowadzenia białego wywiadu – twierdzi Katarzyna Szymielewicz, prezeska Fundacji Panoptykon. 41
  • 2 lip 2017, 20:00 Nie wszędzie chrześcijaństwo przyjęło się równie dobrze. Oświeceniowy humanizm zresztą też. Mam wrażenie, że w Polsce obie idee zaistniały wyjątkowo słabo w porównaniu na przykład z taką Ugandą, która w ostatnich latach... 43
  • 2 lip 2017, 20:00 Jak się czują dziewczyny w ciąży atakowane ze wszystkich stron obrazami idealnych pup, brzuchów i cycków? Niektóre, by zachować figurę, są gotowe zaryzykować poronienie. 44
  • 2 lip 2017, 20:00 Ukraina stała się ulubionym celem polskich seksturystów. Tam na wszystko was stać – zachęcają firmy organizujące erotyczne wyjazdy na Wschód. 48
  • 2 lip 2017, 20:00 Mimo że woda często jest zimna, a pogoda kapryśna, Polacy drugi rok z rzędu przedkładają Bałtyk nad Morze Śródziemne, Czarne czy Czerwone. 52
  • 2 lip 2017, 20:00 Zabrakło im jeszcze paru dużych kontraktów, kilkuset klientów więcej i lepszego wiatru na giełdzie. Poznajcie tych, którzy już w przyszłym roku mogą wskoczyć do setki najzamożniejszych Polaków. 56
  • 2 lip 2017, 20:00 Choć mamy w Polsce rekordowo niskie bezrobocie, to są powiaty, gdzie bez pracy jest prawie jedna trzecia ich mieszkańców. 60
  • 2 lip 2017, 20:00 Liderzy branży finansowej zostali po raz kolejny nagrodzeni Portfelami tygodnika „Wprost”. 64
  • 2 lip 2017, 20:00 Skuteczna współpraca nauki z biznesem jest możliwa. Po raz kolejny udowodnił to NASK. Stworzony przez polskich naukowców i inżynierów system BotSense chroni zarówno klientów banków, jak i same instytucje finansowe. 65
  • 2 lip 2017, 20:00 Skrót rozmowy Jacka Pochłopienia, redaktora naczelnego „Wprost”, z Pawłem Borysem, prezesem Polskiego Funduszu Rozwoju, przeprowadzonej na gali Portfele „Wprost”. 66
  • 2 lip 2017, 20:00 Gala Orłów „Wprost” w stolicy połączyła ludzi biznesu, mediów, prawników oraz artystów. 68
  • 2 lip 2017, 20:00 Cyfrowa transformacja biznesu wiąże się z nowymi wyzwaniami w zakresie bezpieczeństwa. Odpowiedzią na zagrożenia IT coraz częściej stają się rozwiązania chmurowe. 71
  • 2 lip 2017, 20:00 Gala Orłów „Wprost” w Rzeszowie stała się okazją do dyskusji o szansach dla regionu. 72
  • 2 lip 2017, 20:00 Ten, kto odpowiada za marketing w Lidlu, ostatnio musi przechodzić wielkie twórcze męki. W maju sieć sklepów zorganizowała tydzień polskich produktów. 74
  • 2 lip 2017, 20:00 Boeing prowadzi badania nad samolotami pasażerskimi sterowanymi przez sztuczną inteligencję. W przyszłym roku firma planuje rozpoczęcie lotów eksperymentalnych. Choć pomysł na samolot pasażerski bez pilota brzmi przerażająco, to... 76
  • 2 lip 2017, 20:00 Podziwiam Lecha Wałęsę i Edwarda Snowdena – mówi nam Jean-Michel Jarre przed koncertami w Polsce. 8 lipca artysta zagra w Gdańsku, a dzień później w Krakowie. 80
  • 2 lip 2017, 20:00 Chyba nikt się nie spodziewał, że po Puszczy Białowieskiej, uchodźcach i pigułce „dzień po” kolejnym tematem, który podzieli Polaków, będzie… muzyka disco polo. 84
  • 8 lip 2017, 8:15 Chyba nikt się nie spodziewał, że po Puszczy Białowieskiej, uchodźcach i pigułce „dzień po” kolejnym tematem, który podzieli Polaków, będzie… muzyka disco polo. 84
  • 2 lip 2017, 20:00 Najnowsza premiera Netflixa – film „Okja” – na ostatnim festiwalu w Cannes wywołał skandal. Bynajmniej nie ze względu na treść, ale fakt, że nie będzie dystrybuowany w kinach. Nam twórca obrazu, koreański reżyser Joon-ho Bong, mówi, że nie czuje się rewolucjonistą. 88
  • 2 lip 2017, 20:00 FILM Tropienie układów W trudnych czasach nawet kino rozrywkowe staje się gorzkie. Reżyserzy coraz częściej odwołują się do stylu naszpikowanych politycznymi odniesieniami thrillerów z lat 70. W podobnej konwencji odnalazł się Michael... 92
  • 2 lip 2017, 20:00 KSIĄŻKA Podziemia pełne krwi TA POWIEŚĆ ZDOBYŁA W USA WOREK NAGRÓD. Stała się bestsellerem, polecanym przez Baracka Obamę i Oprah Winfrey, a wkrótce rusza produkcja serialu w reżyserii twórcy oscarowego „Moonlight”. Jak czyta się... 93
  • 2 lip 2017, 20:00 KSIĄŻKA Ideały bez złudzeń Porywanie się na napisanie książki o człowieku, o którym napisano ich już ponad 40 tys., to duża zuchwałość. Szczególnie w sytuacji, gdy mamy do czynienia z Johnem F. Kennedym, jednym z najbardziej... 94
  • 2 lip 2017, 20:00 W DOMU RODZINNYM, NAUCZYCIELSKIM BYŁO DUŻO KSIĄŻEK.Pierwsze wspomnienie lektury to „Trylogia”, którą ojciec czytał głośno wieczorami przy lampie naftowej. Samodzielnie przeczytałem dosyć wcześnie „Pana Tadeusza”, w wieku... 97
  • 2 lip 2017, 20:00 Trump, Macron & Brexit: the future of the EU” to temat konferencji w Berlinie, w której uczestniczyłem tuż przed oddaniem tego tekstu do druku [„Trump, Macron i brexit: przyszłość UE” – red.]. Cóż, podróże kształcą. Także... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany