Nie strać głowy na starość

Nie strać głowy na starość

Mózg
Mózg / Źródło: Wikimedia Commons / Nevit
Nie pozwól mózgowi zardzewieć. Najgorsza jest rutyna. Przyjemna, ale dla mózgu zabójcza.

Agnieszka Fedorczyk

Mózg zbudowany z 86 mld neuronów to najbardziej złożona, zadziwiająca i fascynująca struktura naszego organizmu. Niestety tak jak całe ciało on również się starzeje, a najbardziej dotkliwą oznaką tego procesu jest otępienie (demencja), które oznacza m.in. utratę pamięci. Poza tą złą wiadomością jest też dobra: możemy spowalniać starzenie się mózgu przez stymulowanie wzrostu neuronów i sprawności ich funkcjonowania. – Mózg w porównaniu z innymi narządami jest szczególny pod tym względem, że kumulujące się w nim zmiany patologiczne potrafi częściowo kompensować. Zawdzięcza to specjalnym mechanizmom obronnym, na przykład istnieniu bariery krew-mózg, dzięki której długo zachowuje swój stan fizjologiczny. Co więcej, możemy wpływać na sprawność mózgu, co jest związane z tym, że jest plastyczny – zauważa dr Paweł Boguszewski, neurobiolog z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. Plastyczność oznacza, że mózg cały czas się przeobraża. Jeszcze nie tak dawno panował pogląd, że mózg po urodzeniu się nie zmienia, już się nie przebudowuje i nie tworzą się w nim nowe połączenia nerwowe. – Dziś wiemy na pewno, że neurony, czyli komórki nerwowe, rozrastają się, tworzą się nowe połączenia – powstają nowe dendryty, rozdzielają się aksony, tworzą się nowe synapsy.

Plastyczność jest podstawową cechą mózgu, niezbędną do życia – wyjaśnia dr Boguszewski. Plastyczność mózgu zależy od tego, jak żyjemy i co robimy. Jeżeli mózgu używamy regularnie, to budujące go neurony będą bardziej rozgałęzione, a on sam lepiej upora się z różnymi zadaniami. Potwierdzają to badania związane ze starzeniem się mózgu. – Mózg osoby aktywnej, sprawnej intelektualnie jest wyćwiczony, łatwiej poradzi sobie np. w przypadku nieznacznej, związanej z wiekiem utraty komórek. Widzimy to w badaniach wykorzystujących metodę fMRI, czyli funkcjonalnego rezonansu magnetycznego – tłumaczy dr Boguszewski. W obrazie mózgu widoczne są miejsca aktywne podczas rozwiązywania zadań. Kiedy porówna się wyniki fMRI mózgu w trakcie realizowania tego samego zadania przez osoby młode i starsze – ale takie, które nie radzą sobie z zadaniem – to widać większą aktywację – bardziej się wysilają, pracują gorzej, a mózg się męczy. Natomiast u ludzi starszych, ale sprawnych intelektualnie, bardzo często uaktywniają się inne obszary mózgu. Wygląda to tak, jakby mózg stracił zdolność rozwiązywania zadania jedną częścią, ale uruchomił drugą, która kompensuje tę stratę.

Neurony pobudzane i towarzyskie

Można powiedzieć, że mózg zaczyna się starzeć zaraz po urodzeniu, bo od momentu przyjścia na świat tracimy neurony. Kwestia tego, czy nowe rodzą się w mózgu dorosłego człowieka, jest wciąż badana. Jednak proces utraty komórek nerwowych może być kompensowany przez tworzenie nowych połączeń. – Opisano przypadki osób, u których w mózgu obecne były zmiany typowe dla choroby Alzheimera – tzw. złogi beta-amyloidowe i sploty neurofibrylarne. Te osoby nie miały jednak objawów tej choroby i były sprawne umysłowo – w badaniu chodziło o aktywnych zawodowo pro-fesorów akademickich, którzy cały czas musieli się uczyć, co uchroniło ich przed pogorszeniem funkcjonowania układu nerwowego. Bogate połączenia pomiędzy neuronami spowodowały, że kiedy komórki nerwowe zaczęły obumierać, osoby te zachowywały dobrą sprawność umysłową. Było to możliwe, ponieważ ich mózgi były cały czas używane, zaprawione w bojach umysłowych. Wedle prostej zasady „use it or loose it”, czyli „używaj albo strać” – mówi dr Boguszewski. Komórki nerwowe giną, gdy nie są pobudzane i nie kontaktują się z innymi neuronami. Podobnie ludzie, którzy nie gimnastykują swoich neuronów, unikają kontaktów towarzyskich, starzeją się szybciej i umierają wcześniej.

Sen na długowieczność

Nie sposób zatrzymać czas, toteż wiek jest niezależnym od nas czynnikiem ryzyka otępienia. Jednakże istnieje przynajmniej kilka modyfikowalnych czynników ryzyka, na co wskazują badania epidemiologiczne ostatnich 30 lat. Mocne dowody na podwyższanie ryzyka rozwoju otępienia znaleziono w przypadku osób, które przebyły poważny uraz głowy, otyłych w wieku średnim, cierpiących na nadciśnienie w wieku średnim, palących papierosy i chorych na cukrzycę. – Wiadomo również, choć dowody są nieco słabsze, że ryzyko otępienia podwyższają również depresja oraz uporczywe zaburzenia snu – bezsenność i bezdechy nocne. W obu przypadkach trwają dyskusje, czy depresja i zaburzenia snu to czynniki ryzyka, czyli ich leczenie mogłoby zmniejszyć ryzyko rozwoju demencji, czy też są to markery rozwijającej się choroby mózgu prowadzącej do demencji – tłumaczy prof. Tomasz Sobów, specjalista psychiatra z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Według danych Amerykańskiej Agencji Zdrowia (CDCP) niedostateczna ilość snu zwiększa ryzyko cukrzycy, zawału, udaru mózgu oraz choroby Alzheimera, która jest najczęstszą przyczyną demencji. Pamiętajmy jednak, że jest wiele innych przyczyn tego stanu, w tym liczne, które jeśli zostaną odpowiednio wcześnie rozpoznane i leczone, mogą być całkowicie odwracalne. – Jeśli zaobserwujemy u siebie lub u swoich bliskich problemy z pamięcią, powinno nas to skłonić do zasięgnięcia porady lekarskiej i poszukania przyczyn. Niestety, nadal wiele osób żywi całkowicie nieprawdziwe przekonanie, że otępienie jest nieuchronną konsekwencją starzenia się i nie podejmuje żadnych działań – zauważa prof. Tomasz Sobów.

Szczep się, bądź szczupły i ucz się

– Przewidywania dotyczące wzrostu liczby osób otępiałych są obecnie katastroficzne, a koszty społeczne, medyczne, a zwłaszcza związane z opieką nad nimi już dziś są ogromne. Stąd z wielkim zainteresowaniem podchodzi się do badań epidemiologicznych wskazujących, że w krajach, w których poprawiła się jakość opieki zdrowotnej, a także wzrosła społeczna świadomość potrzeby dbania o zdrowie, liczba przypadków demencji nie rośnie lub spada. Takie dane przyniosły badania prowadzone w USA, Wielkiej Brytanii, Holandii, Szwecji, Danii czy Hiszpanii – tłumaczy prof. Sobów. W wyniku tych obserwacji powstały propozycje pierwotnej prewencji otępień, polegające na zmianach w stylu życia. Pojawiły się już pierwsze dowody empiryczne na ich skuteczność. W fińskim badaniu FINGER (Finnish Geriatric Study to Prevent Cognitive Impairment and Disability) przebadano łącznie ponad 2,5 tys. osób, u których wyjściowo stwierdzano występowanie różnych czynników ryzyka demencji, głównie sercowo-naczyniowych. Osoby te podzielono na grupę badaną oraz kontrolną, które obserwowano przez dwa lata. Osoby z grupy badanej zwiększyły swoją aktywność fizyczną, zmodyfikowały dietę, trenowały funkcje poznawcze oraz regularnie zasięgały porad medycznych i były leczone w związku z naczyniowymi czynnikami ryzyka. Uczestnikom grupy kontrolnej udzielono tylko ogólnych porad dotyczących zachowań prozdrowotnych. Po dwóch latach okazało się, że funkcjonowanie poznawcze grupy badanej poprawiło się w sposób istotny statystycznie. Obserwacja jest zbyt krótka, żeby wykazać spadek zachorowań na demencję, mimo to wynik jest bardzo obiecujący. Żeby zredukować ryzyko zachorowania na demencję, eksperci zalecają ogólną dbałość o zdrowie, a w tym systematyczne monitorowanie jego stanu – badanie ciśnienia tętniczego, poziomu glukozy i cholesterolu.

– Ważne, by regularnie korzystać z porad medycznych, szczególnie po 55. roku życia, konsekwentnie leczyć wykryte choroby, zwłaszcza cukrzycę, nadciśnienie, migotanie przedsionków, a także poddawać się szczepieniom ochronnym – wymienia prof. Sobów. Dane potwierdzone badaniami wskazują, że ryzyko demencji jest niższe u osób szczepiących się m.in. przeciwko grypie, a także utrzymującym smukłą sylwetkę. Nie chodzi jednak o wychudzenie, bo zbyt niska masa ciała sprzyja demencji.W ramach aktywności fizycznej zaleca się regularne ćwiczenia o niebyt dużym nasileniu, na przykład szybkie marsze, średnio intensywne ćwiczenia fitnessowe, jazdę na rowerze czy pływanie. Co do diety, to należy ją zmodyfikować w taki sposób, aby w możliwie największym stopniu przypominała sposób odżywiania typowy dla basenu Morza Śródziemnego. Chodzi o większe spożycie warzyw i owoców, ryb (zwłaszcza morskich), orzechów, roślin strączkowych. I o zmniejszenie spożycia mięsa – przede wszystkim czerwonego, białego pieczywa i słodyczy. Nie należy stronić od kawy i czerwonego wina (!), trzeba natomiast unikać smażenia w wysokich temperaturach i w ogóle długiej obróbki termicznej potraw. I oczywiście warto przyjmować dużą ilość płynów, przede wszystkim niegazowanej wody. Co do tłuszczów, to w diecie preferuje się stosowanie oleju rzepakowego z pierwszego tłoczenia oraz oliwy. Są też badania wskazujące na korzystne działanie (przeciwotępienne) borówek i jagód. Najsilniejszym z czynników ochronnych jest jednak to, jak długo się uczymy (zgodnie z teorią rezerwy poznawczej – im więcej zbudujemy połączeń neuronalnych, im intensywniej będziemy używali naszego mózgu, tym później pojawią się symptomy zaburzeń poznawczych). Powinniśmy więc uczyć się przez całe życie nowych umiejętności i dużo czytać, szkolić się i brać udział w kursach (np. uniwersytety trzeciego wieku). Ale uwaga: nawykowe rozwiązywanie krzyżówek nie zadziała, natomiast nauczenie się np. sudoku – już tak. Warto brać udział w życiu społecznym, bo samotność zwiększa ryzyko otępienia.

Czego eksperci nie zalecają

Po pierwsze, stosowania suplementów diety. – Nie ma żadnych dowodów naukowych na ich korzystne działanie. Dotyczy to także suplementacji witaminowej,podawania magnezu etc. Większość reklam dotyczących suplementów i witamin podaje informacje słabo udokumentowane, posługuje się nieuprawnionymi uogólnieniami – podkreśla prof. Sobów. Po drugie, stosowania leków poprawiających pamięć bez odpowiedniej porady specjalisty. – Jeżeli zaobserwujemy u siebie problemy poznawcze, powinno nas to skłonić do porady u specjalisty – geriatry, neurologa lub psychiatry. Konieczne jest wtedy dokładne badanie lekarskie, ocena psychologiczna (testy badające pamięć i inne funkcje poznawcze), badanie neuroobrazowe (metodą tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego) oraz wykonanie różnych badań laboratoryjnych. Dopiero tak „uzbrojony” specjalista może zalecić leki. Bez diagnostyki nie należy sięgać po leki i suplementy dostępne bez recepty – zaznacza prof. Sobów. I jak ognia unikać wszelkich szarlatanów i medycznych oszustów – jedynie mogą zaszkodzić, nie tylko zdrowotnie, lecz także finansowo. Uniwersalne zalecenia dla poprawy sprawności mózgu to ogólna higiena życia, dbanie o siebie. Utrzymanie siebie w dobrym stanie to utrzymywanie mózgu w dobrym stanie. Znaczenie mają również ćwiczenia umysłowe. Chodzi o to, by nie pozwolić mózgowi „zardziewieć”. Najgorsza jest rutyna. Przyjemna, ale dla mózgu zabójcza.g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 34/2017
Więcej możesz przeczytać w 34/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2017 (1799)

  • Terroryści nie wygrają 20 sie 2017, 20:00 „Nie sądzę też, aby zamachy coś w Europie zmieniły, jeśli już, to na lepsze, budując solidarność na Starym Kontynencie i świadomość zagrożeń” – pisze we wstępniaku do najnowszego numeru „Wprost” redaktor naczelny tygodnika Jacek Pochłopień. 3
  • Sołtys na zagrodzie równy premierowi 21 sie 2017, 6:08 Żyjemy w czasach istotnej zmiany polityki i sposobu jej uprawiania – powracam do tej myśli w różnym kontekście. Uważam m.in., że od polityków szczebla centralnego będziemy w coraz większym stopniu oczekiwać tego samego, czego oczekujemy od lokalnych samorządowców, czyli przede... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 20 sie 2017, 20:00 Pan prezydent i pani premier – kiedyś blisko współpracowali, teraz znajdują się w przeciwnych podobozach PiS 6
  • Obraz tygodnia 20 sie 2017, 20:00 40 mld zł wynosi roczna wartość handlu internetowego w Polsce. Nasz kraj jest piątym największym rynkiem e-commerce w UE (po Wielkie j Brytanii, Niemczech, Francji i Włoszech) Wygrany Łukasz Ossowski Sołtys Rytla – wsi najbardziej... 8
  • Sezon polowań na Europejczyków 20 sie 2017, 20:00 To nie byli sfrustrowani złym traktowaniem imigranci, wyładowujący swoje żale za kierownicą furgonetki rozjeżdżającej przechodniów. Seria ataków w Katalonii była zaplanowaną operacją wojskową, w której obok 14 europejskich cywilów... 10
  • Zdarzyło się jutro 20 sie 2017, 20:00 W rolach głównych: Twitter i Tiger. No i kornik drukarz. NA AUKCJI W JANOWIE SPRZEDANO TYLKO SZEŚĆ KONI Z 25 ZA NIECAŁE PÓŁ MILIONA. Co powszechnie uznano za kompromitację. Koń by się uśmiał, gdyby się nie zawstydził. Na szczęście... 11
  • Święte życie? 20 sie 2017, 20:00 OSTATNI TYDZIEŃ MINĄŁ POD ZNAKIEM PARADNEGO MILITARYZMU. Myślę, że zbrojne przygotowania przed Bitwą Warszawską w 1920 r. były niczym w porównaniu z defiladą w 2017. Dawniej chodziło o zwycięstwo, tu – o ambicje. Dawniej to była... 12
  • Tęsknota za zagubionym zdjęciem 20 sie 2017, 20:00 MUSIAŁ TO BYĆ POCZĄTEK LAT 80. CZYTAŁO SIĘ WÓWCZAS „TYGODNIK POWSZECHNY”, a w nim przede wszystkim kilka rubryk. Do szczególnie cennych należał krótki felieton Piotra Wierzbickiego, opozycjonisty skądinąd. Pewnego dnia napisał pan... 12
  • Bunt aktorek 20 sie 2017, 20:00 Polskie aktorki przerywają milczenie. – Mamy dość dyskryminacji. Chcemy zarabiać tyle, co nasi koledzy mężczyźni – mówią coraz bardziej zgodnie. 14
  • Ogień i furia 20 sie 2017, 20:00 Jest coś osobliwego i trudnego do pojęcia w tym, co podczas kryzysu koreańskiego mówiono i pisano w mediach na temat Donalda Trumpa. Na zdrowy rozum amerykański prezydent zrobił przecież dokładnie to, czego można by oczekiwać od... 19
  • Państwo za słabe na burzę 20 sie 2017, 20:00 Po nawałnicy na Pomorzu znowu okazało się, że ludzie w Polsce potrafią się świetnie zorganizować, tylko państwu się to nie udaje. 21
  • Poznaj swojego wojewodę 20 sie 2017, 20:00 Są oczami i uszami premiera oraz ministra spraw wewnętrznych w poszczególnych województwach. Kim są wojewodowie, którym PiS krok po kroku dodaje kompetencji? 26
  • Czy „afgańska zdrada” była spiskiem? 20 sie 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni W mediach coraz częściej pojawiają się informacje o niebezpieczeństwie, jakie stwarza rosyjska agentura. Eksperci kluczowych potęg światowych systematycznie podnoszą temat wpływów Rosji na politykę... 29
  • Karwelis: Gorzka prawda o trójpodziale władzy 20 sie 2017, 20:00 Zanim znowu skoczymy sobie do oczu na ulicy, warto przyjrzeć się bliżej, o co się spieramy. W Polsce trójpodział władzy jest fikcją. 31
  • Skandalista z PiS 20 sie 2017, 20:00 Dominik Tarczyński to klasyczny typ polityka, który wyznaje starą zasadę – nieważne, czy mówią dobrze, czy źle, byle po nazwisku. 34
  • Monolog Giertycha na Mont Blanc 20 sie 2017, 20:00 EWA WANAT Długo i serdecznie śmiałam się, czytając na FB post Romana Giertycha pod dramatycznym tytułem „Moja najtrudniejsza decyzja”. Wyznanie to jest jednym z najbardziej narcystycznych tekstów, jakie ostatnio czytałam: „Dokładnie... 37
  • Opozycja, czyli tłuste misie o bardzo małych rozumkach 20 sie 2017, 20:00 Przy obecnej słabości opozycji, po następnych wyborach PiS z Kukizem mogą mieć konstytucyjną większość. Dlatego musi powstać nowe ugrupowanie, które da nadzieję na nową jakość w polskiej polityce. 38
  • Dożynki w mieście 20 sie 2017, 20:00 Pomidor wyhodowany między rzędami kamienic albo miód zebrany na dachu centrum handlowego to spełnienie marzeń niektórych mieszczuchów. Nie tylko o własnoręcznej uprawie i hodowli, ale też o budowaniu więzi społecznych. 40
  • Z gabinetu do więzienia 20 sie 2017, 20:00 Może być zasiłek z opieki społecznej – powiedział chirurg biednej matce chorego dziecka, domagając się łapówki przed operacją. – Doktor Jan S. zaprowadził mnie do brudownika – zeznała w śledztwie Ewa W., matka trzymiesięcznego... 44
  • Polskie wyspy bogactwa 20 sie 2017, 20:00 Tam, gdzie mieści się duża państwowa firma, tam zarabia się najlepiej. Dlatego powiaty z najzamożniejszymi mieszkańcami tworzą na mapie Polski małe wysepki. 48
  • Pod ostrzałem 20 sie 2017, 20:00 Długoletnie procesy, kompromitująca reklama. Tiger to dziś najbardziej poobijana marka na polskim rynku. Ale sam Maspex to nasz polski powód do dumy. 52
  • Hossa Bessa 20 sie 2017, 20:00 Twarde lądowanie Niemieckie linie lotnicze Air Berlin bankrutem. W zeszłym tygodniu drugi co do wielkości przewoźnik w Niemczech złożył w berlińskim sądzie rejonowym wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego. Żeby uniknąć... 54
  • Neymar, moralność i pieniądze 20 sie 2017, 20:00 JERZY WYSOCKI Informacje o transferze Neymara z FC Barcelona do paryskiego PSG ukazywały się w rubrykach i programach sportowych. Jednocześnie informacje o jakichś tam transakcjach w branży odzieżowej czy wydobywczej lądowały w sekcji:... 56
  • Know How 20 sie 2017, 20:00 Elektryczna klasyka Infinity pokazało prototyp wyścigówki, która nie dość, że jest elektryczna, to na dodatek jest zachwycająco piękna. Infinity Prototype 9 to auto wzorowane na klasycznych wyścigówkach z lat 40. ubiegłego wieku, w... 57
  • Buława w butonierce 20 sie 2017, 20:00 Do długiej listy problemów premier Theresy May trzeba dodać posła Jacoba Reesa-Mogga. Ekscentryczny arystokrata zaczyna walkę o przywództwo w Partii Konserwatywnej. 59
  • Bitwa o pomniki 20 sie 2017, 20:00 W Ameryce od lat 60. trwa regularna wojna kulturowa, w której górą była dotąd lewica. Donaldowi Trumpowi będzie trudno zmienić ten wynik. 62
  • Być jak polski Trudeau 20 sie 2017, 20:00 DR MATEUSZ GRZESIAK Najpotężniejszy jest ten, kto panuje nad sobą – mawiał Seneka. Czy ten rzymski filozof sprawdziłby się dziś jako lider? Sama filozofia może nie wystarczyć, wymagania są bowiem większe – trzeba jeszcze porywać... 64
  • Tajemnica szczęśliwych matuzalemów 20 sie 2017, 20:00 Czeka nas eksplozja długowieczności, ale tylko od nas zależy, czy starość przeżyjemy szczęśliwie. 67
  • Zdrowie w cenie. Rozsądnej 20 sie 2017, 20:00 Zwracać uwagę na relację jakości do ceny, zarówno w sklepie, jak i w aptece – to zakupowa dewiza 80 proc. Polek przebadanych przez Ipsos. 69
  • Przeszczep serca przedłuża życie 20 sie 2017, 20:00 Na serce czekają obecnie 402 osoby. Rocznie przeszczepia się ich około 100 – mówi prof. Mariusz Kuśmierczyk, kierownik Kliniki Kardiochirurgii i Transplantologii Instytutu Kardiologii w Aninie. 70
  • Nie strać głowy na starość 20 sie 2017, 20:00 Nie pozwól mózgowi zardzewieć. Najgorsza jest rutyna. Przyjemna, ale dla mózgu zabójcza. 72
  • Dbamy o Twoje zdrowie każdego dnia 20 sie 2017, 20:00 Innowacyjne suplementy diety wspomagające funkcjonowanie organizmu, a także nowoczesne produkty lecznicze – to źródło sukcesu rynkowego polskiej spółki LEK-AM. 75
  • Kości nie mogą wypoczywać 20 sie 2017, 20:00 Największym obciążeniem dla naszego kręgosłupa jest siedzący tryb życia – mówi dr n. med. Grzegorz Adamczyk, ordynator Centrum Medycznego Gamma. 76
  • Emocje na uwięzi 20 sie 2017, 20:00 Są czymś bardzo prywatnym i indywidualnym, ale to właśnie na płaszczyźnie emocji jesteśmy bardzo podatni na najrozmaitsze zewnętrzne wpływy. Zwłaszcza gdy nie jesteśmy ich świadomi. 78
  • Pieśni nad tłumami 20 sie 2017, 20:00 Wydarzenia lipcowe pokazały, że Polacy potrafią wyjść na ulice, ale już niekoniecznie z pieśnią na ustach. Na razie przebojem walki politycznej jest… hymn. 82
  • Historia oczami dziecka 20 sie 2017, 20:00 Robił filmy, założył zespół muzyczny, tworzył ilustracje i okładki do książek, jest malarzem i designerem. No i myślicielem. Ryszard Antoniszczak-Antonius. Właśnie wydał nową powieść. 86
  • Artyści są jak gąbki 20 sie 2017, 20:00 „Zawsze podążam w nowym kierunku” – mówi nam Franćois Ozon, którego dwa filmy – „Frantz” i „Podwójny kochanek” – weszły do polskich kin. 89
  • Wydarzenie 20 sie 2017, 20:00 Stopa na wymiar Niby wszystko w „Małej Wielkiej Stopie” się zgadza. Dojrzewanie nastolatka zaburza nieoczekiwany fakt: okazuje się synem legendarnej Wielkiej Stopy. Dzięki temu chłopak odkrywa bogactwo świata przyrody i rusza w... 92
  • Koniecznie! 20 sie 2017, 20:00 MUZYKA Muzyczna konkwista DLACZEGO PROMOWANA PRZEZ JEZUITÓW EUROPEJSKA MUZYKA NIE PRZYJĘŁA SIĘ W AMERYCE POŁUDNIOWEJ równie dobrze jak chrześcijaństwo? I czemu ponowne odkrycie latynoskiego baroku nie przekształciło się na Zachodzie w... 93
  • Powyżej średniej 20 sie 2017, 20:00 SZTUKA Nadworny malarz WYSTAWA PLERSCHA MA NIECODZIENNĄ FORMĘ SPACERU PRZEZ WSZYSTKIE NAJWAŻNIEJSZE BUDYNKI ŁAZIENEK. A w każdym czekają na nas albo jego oryginalne dzieła, albo ich rekonstrukcje. Ws zystkie ujawniają niezwykły talent... 94
  • Bez entuzjazmu 20 sie 2017, 20:00 Banały mlekiem i miodem płynące Jeśli czujesz, że czegoś ci brak, to chyba tego nie masz” – to typowy podpis z popularnych memów parodiujących napuszone banały Paulo Coelho. Gdyby Herbert pisał dziś „Potęgę smaku”, to słowa... 95
  • Robert Biedroń: To się państwu spodoba 20 sie 2017, 20:00 MOJE DZIECIŃSTWO WYPEŁNIONE BYŁO KSIĄŻKAMI. Miłość do książek zaszczepiła we mnie babcia Hela. Za każdym razem, kiedy ją odwiedzałem, była pochłonięta jakąś lekturą. Opowiadała mi o dalekich podróżach, o historii. Strasznie... 96
  • Czerwona Kerala – w kapsule czasu 20 sie 2017, 20:00 RYSZARD CZARNECKI Znalazłem się w kapsule czasu. Zostałem – za swoją zgodą, ba, z własnej inspiracji – przeniesiony do czasu przeszłego dokonanego. To znaczy, nam się wydaje, że on jest już zaprzeszły, a tymczasem on kwitnie w... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany