Czas na demokrację bezpośrednią

Czas na demokrację bezpośrednią

Czas na demokrację bezpośrednią
Czas na demokrację bezpośrednią
Politycy nienadążający za zmianami nie zbudują silnej Polski – uważa Rafał Górski, prezes Instytutu Spraw Obywatelskich.

Rozmawiał Jacek Pochłopień

Mamy w Polsce wybory; parlament, rząd, prezydent pracują – dlaczego potrzebne są zmiany w systemie politycznym?

Bo świat się zmienił. Mam wrażenie, że część posłów i decydentów zatrzymała się w latach 90. Społeczeństwo, czyli obywatele, jest gotowe do częstszego udziału w sprawowaniu władzy, w podejmowaniu decyzji w najważniejszych kwestiach nie tylko co cztery lata podczas wyborów.Sprzyja temu postęp technologiczny. Przecież cały świat mamy w kieszeni dzięki smartfonom. Stąd konieczność zmian. Z tym że do tej kluczowej musi dojść w mentalności decydentów. W jakimś stopniu rządzą w naszym państwie osoby, które z nowymi technologiami nie są za pan brat.

Jaka jest geneza pomysłu, który przedstawiliście prezydentowi?

Wystartowaliśmy z kampanią w styczniu 2012 r. Przygotowaliśmy społeczny projekt nowelizacji ustawy o obywatelskiej inicjatywie ustawodawczej, traktując ją jako ważny element budowy siły naszego państwa. Po kilkumiesięcznych dyskusjach, spotkaniach, przy udziale ekspertów przygotowaliśmy projekt zakładający ułatwienia na dwóch etapach: zbierania 100 tys. podpisów i procedowania w Sejmie. Jedną z kluczowych zmian jest to, aby komitet koordynujący zbiórkę po zebraniu 50 tys. podpisów zyskiwał dostęp do mediów publicznych, radia i telewizji, aby nagłośnić temat debaty. Kolejną kwestią jest internet. Gdy w 2012 r. wspominaliśmy o możliwości zbiórki podpisów tą drogą, patrzono na nas z przymrużeniem oka. Teraz było dla nas przyjemnym zaskoczeniem, gdy Andrzej Dera, minister w Kancelarii Prezydenta, sam zwrócił uwagę, że internet usprawniłby proces. Jeśli idzie o procedowanie w Sejmie, prawda jest taka, że projekty obywatelskie lądują w sejmowym koszu, zamrażarce albo pralce. W koszu – popierwszym czytaniu są odrzucane. Uważamy, że zbiorowy wysiłek wielu tysięcy ludzi wymaga większego szacunku i poważnego podejścia ze strony decydentów. Proponujemy, aby projektu obywatelskiego nie można było odrzucić w pierwszym czytaniu, musiałby trafić do komisji. Z zamrażarką mamy do czynienia, gdy projekty nie są procedowane, a w kolejnej kadencji przepadają. Proponujemy, aby od pierwszego do drugiego czytania mijało najwyżej sześć miesięcy. W tym czasie parlament musiałby zdecydować, czy ustawę obywatelską przyjąć, odrzucić albo skierować do trzeciego czytania. Chcemy też, aby przedstawiciel komitetu zbierającego podpisy mógł do drugiego czytania wnosić poprawki, ewentualnie wycofać projekt, gdyby przeszedł on taką metamorfozę po przejściu przez pralkę sejmową, że nie przypominałby zgłoszonego. Jak wyliczył doktor Marcin Rachwał, w latach 1997-2015 do marszałka Sejmu wpłynęło 5897 projektów ustaw. Obywatelskich było 53, posłowie przyjęli 11. To pokazuje, w jakim miejscu jesteśmy.

Niedawno poznaliśmy kierunki zmian w konstytucji, o jakich myśli prezydent, m.in. rozwiązań wymuszających porozumienie w Sejmie. Wasza inicjatywa idzie w tym samym kierunku?

Tak, w samej konstytucji pojawia się wątek – w art. 118 – obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. A podczas ostatniej debaty konstytucyjnej w Gdańsku prezydent wspominał o demokracji bezpośredniej jako o kwestii do podniesienia w referendum konstytucyjnym. Do ustaw obywatelskich odnosimy się też w naszym raporcie „Konstytucja dla obywateli”. Proponujemy np. przyznanie pełnomocnikowi komitetu zbierającego podpisy takich praw, jak innym wnioskodawcom ustaw, oraz zniesienie zasady dyskontynuacji, aby Sejm w kolejnej kadencji mógł wracać do projektów obywatelskich. Dodam, że podczas ostatniego spotkania w Kancelarii Prezydenta pani Zofia Romaszewska zwróciła uwagę, że to, z czym przychodzimy, wiąże się z konstytucją.

Czy bolączki naszego życia publicznego mogą być eliminowane dzięki większej aktywności obywateli?

To tak jak w najmniejszej komórce społecznej, czyli w rodzinie: jeśli jesteśmy włączeni w proces decyzyjny i czujemy się podmiotami, mniej jest tarć. Przekładając to na poziom społeczeństwa i państwa, wiele kłótni bierze się stąd, że jesteśmy jako obywatele traktowani przedmiotowo. Konstytucja mówi w art. 4, że decydujemy przez naszych przedstawicieli w sposób bezpośredni, tak jednak nie jest. W pokonaniu polskich problemów może pomóc odejście od kurczowego trzymania się demokracji przedstawicielskiej. Zdrowy ustrój powinien być hybrydą, łączyć demokrację przedstawicielską i bezpośrednią. To korzystnie wpłynęłoby na to, jak ze sobą rozmawiamy, jak funkcjonujemy jako społeczeństwo. Przecież druga strona sporu nie zniknie, musimy szukać sposobu na to, aby ze sobą rozmawiać. I tu wracają kwestie partycypacji, obok ustaw obywatelskich także referenda i panele obywatelskie. Te ostatnie są ciekawym przykładem na to, jak można uniknąć ryzyka związanego z referendami, gdzie decyduje liczba szabel. Bo referenda mogą okazać się narzędziami dla silnych. W panelu obywatelskim losuje się reprezentatywną próbę mieszkańców, miasta czy kraju. Takie rozwiązanie testuje Gdańsk. W panelu spotykają się ludzie, którzy na co dzień nie mają okazji do dyskusji, przysłowiowy profesor z robotnikiem. Prezentowane są dwa zbiory argumentów przygotowane przez ekspertów i uczestnicy panelu wybierają rozwiązanie problemu. Wcześniej decydenci muszą zobowiązać się do jego realizacji. Mam wrażenie, że to jest przyszłość, jeśli nie chcemy się pozabijać, lecz budować silne państwo. Musimy włączać obywateli w decyzje i dawać ludziom poczucie sprawstwa. Polacy mają poczucie, że wybierają, ale potem nie mają na nic wpływu, a obietnice polityków nie są realizowane.

Czy są przykłady skutecznego wykorzystania takich rozwiązań za granicą, czy to unikalne propozycje?

Obywatelska inicjatywa ustawodawcza w Europie dobrze sprawdza się m.in. w Austrii i Szwajcarii. Panele – w Australii. Kryzys demokracji przedstawicielskiej na świecie jest powszechny, czemu próbuje się zaradzić, wprowadzając innowacje polityczne, ale jesteśmy na początku drogi. Przeszkadza mentalność decydentów, oni nie chcą ustąpić miejsca na zajmowanej przez siebie kanapie. Gdy w 2013 r. rozmawialiśmy z PO o pomyśle przedstawionym teraz prezydentowi, usłyszeliśmy, że za mocno ingeruje w ustrój państwa, mamy demokrację przedstawicielską. Co zrobi PiS? W 2015 r. podczas kampanii wyborczej w całej Polsce pojawiły się billboardy z obecną panią premier i hasłem „Obywatele decydują, jakiej chcą Polski”. Tego dotyczy nasza kampania, „Obywatele decydują”. PiS deklarował poparcie dla demokracji bezpośredniej.

Politycy będą zdolni do samoograniczenia?

Gdyby prezydent zdecydował się na pracę nad naszą ustawą, byłby to przełomowy ruch. Powiedziałby „sprawdzam” wobec PiS i PO – Kukiz’15 pewnie by się zgodził. Zmiany są kwestią czasu, decydenci muszą ustąpić miejsca obywatelom. Na każdym kroku słyszymy o innowacjach biznesowych, mówimy o Polsce jako o innowacyjnym kraju, a właściwie nie ma tematu innowacji politycznych. Chcemy poszerzać horyzonty, zrywać klapki z oczu, a pomijamy ten jakże ważny obszar. To nie jest dobre ani dla naszego państwa, ani dla nas, obywateli. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2017
Więcej możesz przeczytać w 37/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2017 (1802)

  • Polska dla obywateli 10 wrz 2017, 20:00 Zdarzyło się to w czasach słusznie minionych (wyjaśnienie dla młodzieży: przed 1989 r., dla młodszej młodzieży: w PRL, dla dzieci: cukierki były wtedy na kartki). 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 10 wrz 2017, 20:00 UBIEGŁY TYDZIEŃ W POLITYCE UPŁYNĄŁ POD ZNAKIEM POLSKIEGO DAVOS, CZYLI FORUM EKONOMICZNEGO W KRYNICY. Zjechali tam wszyscy, którzy cokolwiek znaczą albo chcą znaczyć. Widziano np. jak Adam Hofman, były rzecznik PiS, dziś zajmujący się... 6
  • Obraz tygodnia 10 wrz 2017, 20:00 706 mln zł zarobiły wszystkie kluby Ekstraklasy w sezonie 2016/2017. Przychody pochodzą głównie z transferów oraz sprzedaży praw do transmisji 67 PROC. użytkowników internetu na świecie jest inwigilowanych. Coraz większy wpływ ma na to... 8
  • Info radar 10 wrz 2017, 20:00 Nowa częstotliwość Irma, która przyniosła tyle zniszczeń, może okazać się najkosztowniejszym w historii huraganem w basenie Atlantyku. O tym, czy Europa również powinna się bać cyklonów, rozmawiamy z Michałem Kowalewskim,... 10
  • Zdarzyło się jutro 10 wrz 2017, 20:00 Hit tygodnia: „Afera toaletowa”posła Szczerby BOHATER TYGODNIA TO MICHAŁ SZCZERBA Z PO, ten sam, od którego zaczął się tzw. pucz. Tym razem pan poseł na forum w Krynicy wywołał aferę toaletową. Najpierw wcisnął się do WC bez... 12
  • Uśmiech prezesa 10 wrz 2017, 20:00 MINISTER GLIŃSKI W WYWIADZIE DLA „RZECZPOSPOLITEJ” NAZWAŁ LECHA WAŁĘSĘ „ZNANĄ NA ŚWIECIE MYSZKĄ MIKI”. Zastanawiam się nad motywami tej wypowiedzi. Nie sądzę, by chodziło o wykazanie pogardy dla byłego przywódcy Solidarności... 13
  • Od Buffona do krytyki Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 ŹRÓDŁA NIECHĘCI DO USA (Z BŁYSKIEM OPISYWANEJ PRZEZ „WPROST” PRZEZ JANA ROKITĘ, BRAWO ON!) BIJĄ GŁĘBOKO W DZIEJACH. Oto bowiem w wieku XVIII ukształtowało się przekonanie, że już sam kontynent amerykański jest kontynentem... 13
  • Konflikt szefa MON ze stołecznym ratuszem. Chodzi o obchody rocznicy sowieckiej napaści na Polskę 12 wrz 2017, 9:20 Z nieoficjalnych informacji tygodnika „Wprost” wynika, że między stołecznym ratuszem a Ministerstwem Obrony Narodowej toczy się spór dotyczący obchodów 78. rocznicy sowieckiej napaści na Polskę. 13
  • Obóz podzielonej prawicy 10 wrz 2017, 20:00 Obóz Zjednoczonej Prawicy nie jest już monolitem. Czy będzie nadal skutecznie rządził? Najbliższe dwa lata upłyną pod znakiem tarć na linii prezydent – premier i podjazdowych wojenek wewnątrz formacji. 14
  • Miro, który powinien być przestrogą 10 wrz 2017, 20:00 Niecodzienne pogróżki Słowenii wobec Polski chciałoby się w zasadzie uznać za polityczny dowcip tegorocznego lata. Po pierwsze dlatego, że Polski nie łączą z tym krajem żadne istotne interesy. Po drugie – bo słoweński premier... 19
  • Dymisja za prawdę 10 wrz 2017, 20:00 To prezydenckie zwycięstwo Andrzeja Dudy wywołało falę, na której PiS zdobył bezwzględną większość w Sejmie i może realizować swój program, który w dużej mierze firmował także prezydent – mówi Krzysztof Łapiński, minister w Kancelarii Prezydenta. 20
  • Kogo zaatakuje Rosja? 10 wrz 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni To pytanie zadają sobie „stratedzy” zdezorientowani retoryką prezydenta Rosji Władimira Putina. Warto zauważyć, że od kiedy opinia publiczna dowiedziała się o przygotowaniach do manewrów ZAPAD-2017,... 24
  • Czas na demokrację bezpośrednią 10 wrz 2017, 20:00 Politycy nienadążający za zmianami nie zbudują silnej Polski – uważa Rafał Górski, prezes Instytutu Spraw Obywatelskich. 26
  • Napoleon Platformy 10 wrz 2017, 20:00 Mówi się o nim, że jest przyszłością Platformy. Borys Budka staje się właśnie największym zagrożeniem dla Grzegorza Schetyny. 28
  • Więcej pieniędzy, mniej papierologii 10 wrz 2017, 20:00 Obniżenie podatków, wzrost wynagrodzeń bez strat dla budżetu? Ten projekt zelektryzował nie tylko przedsiębiorców. 32
  • Pierwsza taka rewolucja w Europie 10 wrz 2017, 20:00 – Podwyżki wynagrodzeń dla wszystkich Polaków są możliwe – zapewnia Adam Abramowicz, poseł PiS, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego. 33
  • Tradycyjna rodzina bez ślubu 10 wrz 2017, 20:00 Już co czwarte dziecko w Polsce rodzi się w związku pozamałżeńskim. I nikomu to nie przeszkadza, tylko język nie nadąża za zmianami. 34
  • Celebryci w kitlach 10 wrz 2017, 20:00 Lekarze zdobywają media społecznościowe. Między ciekawostkami o swojej prywatności przemycają wiedzę medyczną. 38
  • Jeszcze będę niepokoił 10 wrz 2017, 20:00 Mordował bogatszych od siebie, bo to poprawiało mu nastrój. Udawał, że jest zainteresowany wynajmem albo zakupem nieruchomości. 42
  • Krynica i przepis na Europę 10 wrz 2017, 20:00 Kilka tysięcy osób ponownie debatowało na deptaku w Krynicy. Tym razem zastanawiali się nad kondycją Europy. 47
  • Zarobić na elektromobilności 10 wrz 2017, 20:00 Mocy na polską elektromobilność starczy, a my jeszcze na tym zarobimy. Wyzwaniem jest jednak infrastruktura. 49
  • Szkoła 2.0 10 wrz 2017, 20:00 Czy Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE) zmieni wizerunek polskiej szkoły, a edukacja wejdzie w XXI w. i przejdzie na cyfrowy model funkcjonowania? 51
  • Jak zabezpieczyć interes Polski 10 wrz 2017, 20:00 W rodzimym sektorze paliwowym dzieje się wiele. I są to zmiany na lepsze, które mogą poprawić bezpieczeństwo energetyczne kraju. 53
  • Pociąg do kolei 10 wrz 2017, 20:00 Centra handlowe PKP, remont małych dworców, wstrzymanie prywatyzacji i transport intermodalny. Tak się będzie zmieniać polska kolej. 55
  • Nie marnujmy jedzenia 10 wrz 2017, 20:00 W UE rocznie jest wyrzucanych 88 mln ton żywności wartej 143 mld euro. To więcej, niż wynosi budżet Polski. 57
  • Family Foundation – Fundacja Rodzinna 10 wrz 2017, 20:00 Co to jest fundacja, wie prawie każdy. Ale czym się różni fundacja rodzinna od zwykłej fundacji, których jest w Polsce wiele, wie zapewne niewiele osób. 58
  • Gra w duże miliony 10 wrz 2017, 20:00 380 mln zł w jednym kuponie. Za taką kwotę można sobie kupić sporą firmę albo własną drużynę piłkarską. Wkrótce będzie można o nie zagrać w Polsce. 59
  • Hossa Bessa 10 wrz 2017, 20:00 Lato bez dorsza Komisja Europejska po raz kolejny zaproponowała ograniczenie połowów dorsza dla polskich rybaków na Bałtyku. W 2018 r. będą mogli wyłowić 22,2 tys. t tej ryby, czyli o 28 proc. mniej niż w poprzednim roku. Ale to i tak... 61
  • Kosmos jest dla tych, którym się chce 10 wrz 2017, 20:00 Rośnie liczba polskich firm i jednostek naukowych przygotowanych do działania w branży kosmicznej. 62
  • Czy Niemcy powinni zapłacić za II wojnę światową? 10 wrz 2017, 20:00 Debata na temat reparacji tylko z pozoru pozbawiona jest sensu i podstaw prawnych. Jest wiele przykładów pokazujących, że nawet 70 lat po wojnie da się wiele ugrać z Berlinem. 64
  • Ładunek hipokryzji 10 wrz 2017, 20:00 Szanse uzyskania reparacji na drodze prawnej są niewielkie, ale sprawa zadośćuczynienia polskiej krzywdzie obciąża etycznie RFN – ocenia prof. Stanisław Żerko z Instytutu Zachodniego w Poznaniu. 66
  • Szachowanie Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 Korea Północna zapędziła USA w kozi róg, a Rosja i Chiny tylko czekają aż światowe mocarstwo połamie sobie zęby na Kim Dzong Unie. 70
  • Drugie życie Molenbeek 10 wrz 2017, 20:00 Brukselska dzielnica nazywana zagłębiem terrorystów do niedawna była omijana szerokim łukiem przez turystów. Dziś Molenbeek stało się pewnego rodzaju atrakcją turystyczną. 73
  • Kusi, oszukuje i uwodzi 10 wrz 2017, 20:00 W historii orchidei jest wszystko: miłość człowieka do kwiatu, piękno, ale też kopulacja owada z rośliną, oszustwa, zagadki i niebezpieczne przygody. 75
  • Nie, niczego nie żałuję 10 wrz 2017, 20:00 15 września na opolskim festiwalu Maryla Rodowicz obchodzić będzie 50 lat pracy na scenie. Tego samego dnia ukaże się jej nowa płyta. Najsmutniejsza w jej karierze. 79
  • Odkryli Amerykę 10 wrz 2017, 20:00 Na festiwalu w Wenecji przeważały filmy o współczesnej Ameryce. Właśnie Stany Zjednoczone stały się dla reżyserów papierkiem lakmusowym współczesności. 85
  • Zabijanie zwierząt to tabu 10 wrz 2017, 20:00 Dla niektórych polowanie jest podobne do stosunku seksualnego – mówi nam Ulrich Seidl. Jego film „Safari” już w kinach. 89
  • Wydarzenie 10 wrz 2017, 20:00 FILM Przyjemność z archiwów Rzadko się zdarza tak czysta kinofilska przyjemność. „Bracia Lumière” to zestaw odrestaurowanych i ułożonych tematycznie 50-sekundowych filmów twórców kinematografu. A jednak całość ogląda się z... 91
  • Koniecznie! 10 wrz 2017, 20:00 F E S T I WA L Zmiana jesiennej warty PROGRAM WARSZAWSKIEJ JESIENI UŁOŻONY POD OKIEM NOWEGO SZEFA JERZEGO KORNOWICZA wpisuje się w linię poprzedników, którzy za cel stawiali sobie stylistyczną różnorodność oraz „doganianie muzycznego... 92
  • Powyżej średniej 10 wrz 2017, 20:00 muzyka Żadna hańba Wszyscy myśleli, że punk rock stworzyli chłopcy z dobrych londyńskich domów w latach 70. Nowe badania pokazują, że pierwsza kapela punkowa – nazywana wtedy orkiestrą podwórkową – powstała w 1931 r. na krakowskim... 93
  • Bez entuzjazmu 10 wrz 2017, 20:00 Chodź, pomaluj mój świat Dla kultury najciekawsze są czarne charaktery. I tak jest w spektaklu Michała Zadary, u którego wąż kusiciel złożony jest z szeregu dzieci. Jedno powtarza drugiemu to, co powiedziała „głowa” – niczym w... 94
  • Jerzy Radziwiłowicz: To się państwu spodoba 10 wrz 2017, 20:00 NIE MA JEDNEGO WYDARZENIA, KTÓRE NAS KSZTAŁTUJE, PODOBNIE JEST Z KSIĄŻKAMI. W młodości licealnej zaczytywałem się Marcelem Proustem i Brunonem Schulzem. Być może dziwnie trafiłem, ale to oni w sposób szczególny mnie oczarowali, potem... 95
  • Cztery razy „D” towarzysza Fransa 10 wrz 2017, 20:00 Towarzysz Frans Timmermans. Niestety, ten obywatel Królestwa Niderlandów nie jest towarzyszem sztuki drukarskiej, wtedy byłby zapewne bardziej użyteczny dla swojego kraju i Europy. Nie jest też towarzyszem broni, na przykład pancernej, choć... 99

ZKDP - Nakład kontrolowany