Odkryli Amerykę

Odkryli Amerykę

George Clooney dla "Esquire"
George Clooney dla "Esquire" / Źródło: Esquire
Na festiwalu w Wenecji przeważały filmy o współczesnej Ameryce. Właśnie Stany Zjednoczone stały się dla reżyserów papierkiem lakmusowym współczesności.

Przeżyłem różne czasy, choćby aferę Watergate. Nie pamiętam, żeby kiedykolwiek było w nas tak dużo gniewu na to, co dzieje się w kraju – mówił w Wenecji George Clooney, reżyser „Suburbiconu”. – Dzisiaj nad USA unosi się czarna chmura. Jestem optymistą, wierzę, że młodzież sprawi, iż uda nam się to przetrwać, a stabilne instytucje ochronią państwo przed kompletną degrengoladą. Ale ludzie są wściekli. Na własne zaniedbania i na siebie nawzajem. Na kierunek, w którym zmierza świat. USA zdominowały program tegorocznego festiwalu. O Ameryce opowiadało aż 10 spośród 21 reżyserów konkursowych filmów. Zarówno wywodzący się z USA Clooney i Frederick Wiseman, osiadły tam imigrant Guillermo del Toro, jak i Europejczycy: Martin McDonagh, Andrew Haigh, Paolo Virzì. Ale ich wizja jest spójna. Stworzyli dojmujący portret społeczeństwa zagubionego, zmęczonego wszechobecną agresją i podziałami, w którym kumulują się przemilczane od lat problemy. Gdzie pogłębia się przepaść między wybrzeżami a zubożałym interiorem, frustracja rodzi przemoc i wciąż powracają demony niewolnictwa oraz rasizmu.

Przeszłość

Właśnie w przeszłości Ameryka szuka korzeni współczesnej mentalności – gdy mity dopiero rodziły się i nikt nie zauważył, że faworyzują białych, heteroseksualnych protestantów w wieku średnim. Dzisiaj w sztuce artyści starają się uderzyć w piersi. Oddać honor tym, których nikt nie uwzględnił w American Dream. – Słuchałem pełnych niechęci wobec imigrantów przemówień z kampanii prezydenckiej – opowiadał w Wenecji Clooney. – Postanowiłem zrobić film o ludziach, którzy patrzą w niewłaściwą stronę i zamiast znajdować przyczyny kryzysu w sobie, wytykają palcem innych. Aktor i reżyser przypomniał sobie o niezrealizowanym scenariuszu braci Coen „Suburbicon” i dopisał wątek zainspirowany prawdziwą historią. W jego filmie do idealnego świata przedmieść wprowadzają się Meyersowie. Podobnie jak inni lokatorzy jednorodzinnych domów z osiedla, dali się skusić obietnicy lepszego życia z ogródkiem. Nie wzięli pod uwagę, że noszą „skazę”.

Są Afroamerykanami. Sąsiedzi wystosują przeciw nim petycję do władz, zaczną organizować przed ich drzwiami pikiety. Tymczasem prawdziwy seans przemocy rozgrywa się kilkanaście metrów dalej. – Kiedy spotkałem George’a, powiedział: „Wiesz, co jest w tobie fajne? Że nie wyglądasz jak gwiazda” – śmieje się Matt Damon, odtwórca głównej roli. – I tak spływają do mnie propozycje zagrania zwyczajnych Amerykanów. Zwyczajnych, czyli w tym przypadku: chciwych, pazernych konformistów, którzy w pogoni za zyskiem, są gotowi na wszystko. Brną w swoje amatorskie szwindle, gubiąc po drodze moralność. Ale przecież – jak Mackie Majchra – nikt ich nawet nie podejrzewa o zbrodnię. Są solą ziemi. W przeciwieństwie do bohaterów „Kształtu wody” Guillermo del Toro – mrocznej bajki o latach 60. Zasymilowany Meksykanin portretuje niemą sprzątaczkę, jej czarnoskórą koleżankę i przyjaciela kryptogeja, który nie jest w stanie zaakceptować własnej tożsamości. Połączy ich karkołomna rewolta przeciwko systemowi. W swojej uniwersalnej baśni del Toro oddaje klaustrofobiczny klimat zimnej wojny. Ale też nieustanną, trwającą także dzisiaj, batalię między wykluczonymi mniejszościami a narzucającą im swoje wartości większością. Reżyser zdaje się ostrzegać, że może i zmieniła się mapa geopolityczna, ale nie społeczeństwo. Z jego nietolerancją i brakiem szacunku dla inności.

Współczesność

A przecież nie da się już dłużej odwracać wzroku. Gdy twórcy z USA uciekali w metafory, najmocniejsze obrazy współczesnej Ameryki zaprezentowali w Wenecji Europejczycy. Kolejni, po m.in. Andrei Arnold i Davidzie McKenziem. Opisali kraj ludzi dźwigających poczucie, że są ze swoimi problemami sami. Zamknięci w sobie, odarci z nadziei na godne życie. Tam, gdzie satyra „Suburbiconu” i baśń „Kształt wody” kończą się, zaczynają się „Trzy billboardy za Ebbing, Missouri”.

W moim odczuciu – najlepszy film tegorocznej imprezy. Martin McDonagh przenosi widzów do współczesnej Ameryki, która dziedziczy wszystkie grzechy poprzednich generacji. Aż powstają takie miasteczka jak tytułowe Ebbing. – Ten film nie mógłby rozgrywać się w Irlandii, skąd pochodzę – tłumaczył mi reżyser. – W gruncie rzeczy w Europie władza państwowa jest słabsza, policja nie odgrywa aż takiej roli. Frances McDormand tworzy w tym filmie wielką kreację. Wciela się w kobietę rozpaczającą po stracie córki – brutalnie zgwałconej i zamordowanej. Bezradna matka wykupuje trzy billboardy, na których zapisuje swój zawód działaniami policji. Ale oskarżenie funkcjonariuszy o bezczynność szybko wywołuje aferę na całe Ebbing. McDonagh świetnie bada wewnętrzną dynamikę niewielkiej społeczności. Jak Clooney w „Suburbiconie” demaskuje skrywaną hipokryzję, uprzedzenia, rasizm. Ale idzie znacznie dalej. Odnajduje korzenie problemów w amerykańskiej wizji wolności. We wzorze kowboja, który, aby zachować niezależność, musi być twardy. W efekcie wszyscy w miasteczku, grając swoje role, gubią wrażliwość i empatię. – Grając Mildred, nie miałam kobiecych wzorców – opowiadała w Wenecji McDormand. – Oglądałam filmy z Johnem Waynem, wróciłam do spaghetti westernów, w których tajemniczy mężczyźni idą z koltem przez miasto, znacząc szlak krwią swoich ofiar. Choć jedyną bronią mojej bohaterki jest jej inteligencja. „Trzy billboardy za Ebbing, Missouri” to film pełen świetnych żartów i błyskotliwych dialogów. Ale śmiech zamiera tu na ustach. Z kolei bez komediowego sznytu i ciętych ripost, ale za to z dużą empatią odtwarza podobną rzeczywistość inny Brytyjczyk – Andrew Haigh. W „Lean on Pete” portretuje nastolatka, który traci ojca – ostatnią bliską mu osobę. Reżyser zapisuje, jak w niewielkiej mieścinie chłopak próbuje odnaleźć dla siebie miejsce. Samotny, swoją miłość przelewa na konia, którym opiekuje się w dorywczej pracy. Gdy stary Lean on Pete ma trafić do jatki, chłopak porywa go i rusza w podróż po Stanach, szukając swojej ukochanej ciotki z dzieciństwa. Współczesne kino odziera ze złudzeń. Bieda, cierpienie, samotność nie uszlachetniają. Haigh fenomenalnie pokazuje zderzenie chłopaka z rzeczywistością. Jego kolejne zawody. Momenty, które wypłukują z człowieka uczciwość, moralność, wartości. Aż z trudem jest w stanie spojrzeć w lustro.

Przyszłość

Wszystkie te filmy niosą gorzkie diagnozy. Podobnie jest w przypadku „Leasure Seeker” Paola Virziego, gdzie tłem pożegnania z życiem granego przez Donalda Sutherlanda i Helen Mirren małżeństwa jest współczesna, agresywna Ameryka. Ze znudzoną i zubożałą młodzieżą z prowincji, która zmienia się w chuliganerię. Z zastępami zdeterminowanych wyborców Trumpa organizującymi w małych miasteczkach ksenofobiczne wiece. Z bezradnym sztabem Hillary Clinton. Do tego dochodzi niewesoła komedia „Downsizing” z Mattem Damonem i Kristen Wiig, w której Alexander Payne wybiega w przyszłość. Pomniejszanie ludzi ma tu być sposobem na niedobór zasobów i katastrofy ekologiczne. Ale do utopijnej rzeczywistości w wersji mini szybko przenikają problemy, jakie znamy z dzisiejszego świata. Przemoc, nierówności ekonomiczne, wyzysk uboższych. Wszystkie te wizje są niepokojąco spójną odpowiedzią na szok, jaki ostatnio przeżyła Ameryka. Nie tylko po wyborach. Także wcześniej, gdy jej pęknięcia stały się widoczne gołym okiem, a masy ludzi z poczuciem wykluczenia i frustracją upomniały się o swój głos. Czy w tej rzeczywistości jest jeszcze miejsce na nadzieję? Nieoczekiwanie znajduje ją 87-letni mistrz kina Frederick Wiseman w trzygodzinnym „Ex libris. Nowojorska biblioteka publiczna”.

Twórca, który zasłynął dokumentami o instytucjach (rejestrował m.in. szpital psychiatryczny, posterunek policji, pocztę, uczelnie wyższe), tym razem opowiada właśnie o tytułowej placówce. Zagląda do zbiorów, obserwuje spotkania z artystami i naukowcami, relacjonuje specjalne programy włączające do życia miasta ludzi wykluczonych. Wszystko organizowane przez animatorów społecznych z biblioteki. – Dobrze jest spotkać ludzi, dla których służba społeczna ciągle coś znaczy – mówił mi weteran dokumentu. – I naprawdę coś robią, a nie tylko mydlą oczy i powtarzają banały. Wiseman równie uważnie, co prelegentom, przygląda się uczestnikom wykładów. Są wśród nich osoby w różnym wieku, o odmiennych kolorach skóry, noszący ubrania droższe i tańsze. I właśnie ta nowojorska różnorodność, która nie przeszkadza porozumieniu, staje się prawdziwym tematem „Ex libris…”. Bo jak dodaje autor dokumentu: – Nie interesuje mnie wypisywanie rewersów, lecz to, co kryje się w tle. Z biblioteki, finansowanej zarówno z zasobów prywatnych, jak i publicznych, może korzystać każdy, często przyciąga ona imigrantów. Wiseman opowiada o sile wspólnoty. O tym, o czym po drodze Ameryka zapomniała. O wrażliwości na drugiego człowieka i o jego wartości, której nie da się zmierzyć zasobnością bankowego konta. A wszystko to w gmachu mieszczącym się przy tej samej alei, przy której wznosi się otoczony tabunem policjantów Trump Tower. „Amerykańskie” filmy prezentowane w tym roku w Wenecji łączy właśnie ta sugestia, że – mentalnie – warto pokonać tych kilka przecznic. g W chwili zamykania numeru nie znaliśmy laureatów tegorocznego festiwalu. Pełna lista nagrodzonych na stronie Wprost.pl.

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2017
Więcej możesz przeczytać w 37/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2017 (1802)

  • Polska dla obywateli 10 wrz 2017, 20:00 Zdarzyło się to w czasach słusznie minionych (wyjaśnienie dla młodzieży: przed 1989 r., dla młodszej młodzieży: w PRL, dla dzieci: cukierki były wtedy na kartki). 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 10 wrz 2017, 20:00 UBIEGŁY TYDZIEŃ W POLITYCE UPŁYNĄŁ POD ZNAKIEM POLSKIEGO DAVOS, CZYLI FORUM EKONOMICZNEGO W KRYNICY. Zjechali tam wszyscy, którzy cokolwiek znaczą albo chcą znaczyć. Widziano np. jak Adam Hofman, były rzecznik PiS, dziś zajmujący się... 6
  • Obraz tygodnia 10 wrz 2017, 20:00 706 mln zł zarobiły wszystkie kluby Ekstraklasy w sezonie 2016/2017. Przychody pochodzą głównie z transferów oraz sprzedaży praw do transmisji 67 PROC. użytkowników internetu na świecie jest inwigilowanych. Coraz większy wpływ ma na to... 8
  • Info radar 10 wrz 2017, 20:00 Nowa częstotliwość Irma, która przyniosła tyle zniszczeń, może okazać się najkosztowniejszym w historii huraganem w basenie Atlantyku. O tym, czy Europa również powinna się bać cyklonów, rozmawiamy z Michałem Kowalewskim,... 10
  • Zdarzyło się jutro 10 wrz 2017, 20:00 Hit tygodnia: „Afera toaletowa”posła Szczerby BOHATER TYGODNIA TO MICHAŁ SZCZERBA Z PO, ten sam, od którego zaczął się tzw. pucz. Tym razem pan poseł na forum w Krynicy wywołał aferę toaletową. Najpierw wcisnął się do WC bez... 12
  • Uśmiech prezesa 10 wrz 2017, 20:00 MINISTER GLIŃSKI W WYWIADZIE DLA „RZECZPOSPOLITEJ” NAZWAŁ LECHA WAŁĘSĘ „ZNANĄ NA ŚWIECIE MYSZKĄ MIKI”. Zastanawiam się nad motywami tej wypowiedzi. Nie sądzę, by chodziło o wykazanie pogardy dla byłego przywódcy Solidarności... 13
  • Od Buffona do krytyki Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 ŹRÓDŁA NIECHĘCI DO USA (Z BŁYSKIEM OPISYWANEJ PRZEZ „WPROST” PRZEZ JANA ROKITĘ, BRAWO ON!) BIJĄ GŁĘBOKO W DZIEJACH. Oto bowiem w wieku XVIII ukształtowało się przekonanie, że już sam kontynent amerykański jest kontynentem... 13
  • Konflikt szefa MON ze stołecznym ratuszem. Chodzi o obchody rocznicy sowieckiej napaści na Polskę 12 wrz 2017, 9:20 Z nieoficjalnych informacji tygodnika „Wprost” wynika, że między stołecznym ratuszem a Ministerstwem Obrony Narodowej toczy się spór dotyczący obchodów 78. rocznicy sowieckiej napaści na Polskę. 13
  • Obóz podzielonej prawicy 10 wrz 2017, 20:00 Obóz Zjednoczonej Prawicy nie jest już monolitem. Czy będzie nadal skutecznie rządził? Najbliższe dwa lata upłyną pod znakiem tarć na linii prezydent – premier i podjazdowych wojenek wewnątrz formacji. 14
  • Miro, który powinien być przestrogą 10 wrz 2017, 20:00 Niecodzienne pogróżki Słowenii wobec Polski chciałoby się w zasadzie uznać za polityczny dowcip tegorocznego lata. Po pierwsze dlatego, że Polski nie łączą z tym krajem żadne istotne interesy. Po drugie – bo słoweński premier... 19
  • Dymisja za prawdę 10 wrz 2017, 20:00 To prezydenckie zwycięstwo Andrzeja Dudy wywołało falę, na której PiS zdobył bezwzględną większość w Sejmie i może realizować swój program, który w dużej mierze firmował także prezydent – mówi Krzysztof Łapiński, minister w Kancelarii Prezydenta. 20
  • Kogo zaatakuje Rosja? 10 wrz 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni To pytanie zadają sobie „stratedzy” zdezorientowani retoryką prezydenta Rosji Władimira Putina. Warto zauważyć, że od kiedy opinia publiczna dowiedziała się o przygotowaniach do manewrów ZAPAD-2017,... 24
  • Czas na demokrację bezpośrednią 10 wrz 2017, 20:00 Politycy nienadążający za zmianami nie zbudują silnej Polski – uważa Rafał Górski, prezes Instytutu Spraw Obywatelskich. 26
  • Napoleon Platformy 10 wrz 2017, 20:00 Mówi się o nim, że jest przyszłością Platformy. Borys Budka staje się właśnie największym zagrożeniem dla Grzegorza Schetyny. 28
  • Więcej pieniędzy, mniej papierologii 10 wrz 2017, 20:00 Obniżenie podatków, wzrost wynagrodzeń bez strat dla budżetu? Ten projekt zelektryzował nie tylko przedsiębiorców. 32
  • Pierwsza taka rewolucja w Europie 10 wrz 2017, 20:00 – Podwyżki wynagrodzeń dla wszystkich Polaków są możliwe – zapewnia Adam Abramowicz, poseł PiS, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego. 33
  • Tradycyjna rodzina bez ślubu 10 wrz 2017, 20:00 Już co czwarte dziecko w Polsce rodzi się w związku pozamałżeńskim. I nikomu to nie przeszkadza, tylko język nie nadąża za zmianami. 34
  • Celebryci w kitlach 10 wrz 2017, 20:00 Lekarze zdobywają media społecznościowe. Między ciekawostkami o swojej prywatności przemycają wiedzę medyczną. 38
  • Jeszcze będę niepokoił 10 wrz 2017, 20:00 Mordował bogatszych od siebie, bo to poprawiało mu nastrój. Udawał, że jest zainteresowany wynajmem albo zakupem nieruchomości. 42
  • Krynica i przepis na Europę 10 wrz 2017, 20:00 Kilka tysięcy osób ponownie debatowało na deptaku w Krynicy. Tym razem zastanawiali się nad kondycją Europy. 47
  • Zarobić na elektromobilności 10 wrz 2017, 20:00 Mocy na polską elektromobilność starczy, a my jeszcze na tym zarobimy. Wyzwaniem jest jednak infrastruktura. 49
  • Szkoła 2.0 10 wrz 2017, 20:00 Czy Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE) zmieni wizerunek polskiej szkoły, a edukacja wejdzie w XXI w. i przejdzie na cyfrowy model funkcjonowania? 51
  • Jak zabezpieczyć interes Polski 10 wrz 2017, 20:00 W rodzimym sektorze paliwowym dzieje się wiele. I są to zmiany na lepsze, które mogą poprawić bezpieczeństwo energetyczne kraju. 53
  • Pociąg do kolei 10 wrz 2017, 20:00 Centra handlowe PKP, remont małych dworców, wstrzymanie prywatyzacji i transport intermodalny. Tak się będzie zmieniać polska kolej. 55
  • Nie marnujmy jedzenia 10 wrz 2017, 20:00 W UE rocznie jest wyrzucanych 88 mln ton żywności wartej 143 mld euro. To więcej, niż wynosi budżet Polski. 57
  • Family Foundation – Fundacja Rodzinna 10 wrz 2017, 20:00 Co to jest fundacja, wie prawie każdy. Ale czym się różni fundacja rodzinna od zwykłej fundacji, których jest w Polsce wiele, wie zapewne niewiele osób. 58
  • Gra w duże miliony 10 wrz 2017, 20:00 380 mln zł w jednym kuponie. Za taką kwotę można sobie kupić sporą firmę albo własną drużynę piłkarską. Wkrótce będzie można o nie zagrać w Polsce. 59
  • Hossa Bessa 10 wrz 2017, 20:00 Lato bez dorsza Komisja Europejska po raz kolejny zaproponowała ograniczenie połowów dorsza dla polskich rybaków na Bałtyku. W 2018 r. będą mogli wyłowić 22,2 tys. t tej ryby, czyli o 28 proc. mniej niż w poprzednim roku. Ale to i tak... 61
  • Kosmos jest dla tych, którym się chce 10 wrz 2017, 20:00 Rośnie liczba polskich firm i jednostek naukowych przygotowanych do działania w branży kosmicznej. 62
  • Czy Niemcy powinni zapłacić za II wojnę światową? 10 wrz 2017, 20:00 Debata na temat reparacji tylko z pozoru pozbawiona jest sensu i podstaw prawnych. Jest wiele przykładów pokazujących, że nawet 70 lat po wojnie da się wiele ugrać z Berlinem. 64
  • Ładunek hipokryzji 10 wrz 2017, 20:00 Szanse uzyskania reparacji na drodze prawnej są niewielkie, ale sprawa zadośćuczynienia polskiej krzywdzie obciąża etycznie RFN – ocenia prof. Stanisław Żerko z Instytutu Zachodniego w Poznaniu. 66
  • Szachowanie Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 Korea Północna zapędziła USA w kozi róg, a Rosja i Chiny tylko czekają aż światowe mocarstwo połamie sobie zęby na Kim Dzong Unie. 70
  • Drugie życie Molenbeek 10 wrz 2017, 20:00 Brukselska dzielnica nazywana zagłębiem terrorystów do niedawna była omijana szerokim łukiem przez turystów. Dziś Molenbeek stało się pewnego rodzaju atrakcją turystyczną. 73
  • Kusi, oszukuje i uwodzi 10 wrz 2017, 20:00 W historii orchidei jest wszystko: miłość człowieka do kwiatu, piękno, ale też kopulacja owada z rośliną, oszustwa, zagadki i niebezpieczne przygody. 75
  • Nie, niczego nie żałuję 10 wrz 2017, 20:00 15 września na opolskim festiwalu Maryla Rodowicz obchodzić będzie 50 lat pracy na scenie. Tego samego dnia ukaże się jej nowa płyta. Najsmutniejsza w jej karierze. 79
  • Odkryli Amerykę 10 wrz 2017, 20:00 Na festiwalu w Wenecji przeważały filmy o współczesnej Ameryce. Właśnie Stany Zjednoczone stały się dla reżyserów papierkiem lakmusowym współczesności. 85
  • Zabijanie zwierząt to tabu 10 wrz 2017, 20:00 Dla niektórych polowanie jest podobne do stosunku seksualnego – mówi nam Ulrich Seidl. Jego film „Safari” już w kinach. 89
  • Wydarzenie 10 wrz 2017, 20:00 FILM Przyjemność z archiwów Rzadko się zdarza tak czysta kinofilska przyjemność. „Bracia Lumière” to zestaw odrestaurowanych i ułożonych tematycznie 50-sekundowych filmów twórców kinematografu. A jednak całość ogląda się z... 91
  • Koniecznie! 10 wrz 2017, 20:00 F E S T I WA L Zmiana jesiennej warty PROGRAM WARSZAWSKIEJ JESIENI UŁOŻONY POD OKIEM NOWEGO SZEFA JERZEGO KORNOWICZA wpisuje się w linię poprzedników, którzy za cel stawiali sobie stylistyczną różnorodność oraz „doganianie muzycznego... 92
  • Powyżej średniej 10 wrz 2017, 20:00 muzyka Żadna hańba Wszyscy myśleli, że punk rock stworzyli chłopcy z dobrych londyńskich domów w latach 70. Nowe badania pokazują, że pierwsza kapela punkowa – nazywana wtedy orkiestrą podwórkową – powstała w 1931 r. na krakowskim... 93
  • Bez entuzjazmu 10 wrz 2017, 20:00 Chodź, pomaluj mój świat Dla kultury najciekawsze są czarne charaktery. I tak jest w spektaklu Michała Zadary, u którego wąż kusiciel złożony jest z szeregu dzieci. Jedno powtarza drugiemu to, co powiedziała „głowa” – niczym w... 94
  • Jerzy Radziwiłowicz: To się państwu spodoba 10 wrz 2017, 20:00 NIE MA JEDNEGO WYDARZENIA, KTÓRE NAS KSZTAŁTUJE, PODOBNIE JEST Z KSIĄŻKAMI. W młodości licealnej zaczytywałem się Marcelem Proustem i Brunonem Schulzem. Być może dziwnie trafiłem, ale to oni w sposób szczególny mnie oczarowali, potem... 95
  • Cztery razy „D” towarzysza Fransa 10 wrz 2017, 20:00 Towarzysz Frans Timmermans. Niestety, ten obywatel Królestwa Niderlandów nie jest towarzyszem sztuki drukarskiej, wtedy byłby zapewne bardziej użyteczny dla swojego kraju i Europy. Nie jest też towarzyszem broni, na przykład pancernej, choć... 99

ZKDP - Nakład kontrolowany