Czy Niemcy powinni zapłacić za II wojnę światową?

Czy Niemcy powinni zapłacić za II wojnę światową?

Mur oddzielający getto od reszty Warszawy w czasie II wojny światowej (fot. Bundesarchiv)
Debata na temat reparacji tylko z pozoru pozbawiona jest sensu i podstaw prawnych. Jest wiele przykładów pokazujących, że nawet 70 lat po wojnie da się wiele ugrać z Berlinem.

Powinniśmy usiąść z Niemcami do poważnej rozmowy i zastanowić się, jak wybrnąć z tego, że na relacje polsko-niemieckie cieniem rzuca się brak zadośćuczynienia za II wojnę światową – oświadczył w zeszłym tygodniu szef polskiej dyplomacji Witold Waszczykowski. W podobnym tonie wypowiadają się najważniejsi politycy obozu rządzącego. Za to opozycja określa całą sprawę jako absurdalną próbę rewizji historycznego pojednania z Niemcami. Ma to być szkodliwe dla Polski, jak wszystko, za co chwyta się PiS, i do tego z góry skazane na niepowodzenie. Widać jednak wyraźnie, że Niemcy potraktowali temat reparacji dla Polski bardzo poważnie. Gdy minister Waszczykowski przyznał, że na przygotowanie odpowiednich analiz tematu rząd polski będzie potrzebował długich miesięcy, biuro prawne Bundestagu miało już gotowe szczegółowe opracowanie. Raport zamówił Johannes Singhammer, wiceprzewodniczący Bundestagu i członek rządzącej partii chadeckiej. – Polskie żądania, które nie mają prawnych podstaw, idą także w poprzek wspólnych projektów w przyszłości i mogą mieć niebezpieczne skutki – ostrzegał Singhammer w wywiadzie dla „Frankfurter Allgemeine Zeitung”.

Z zamówionego przez niego raportu wynika, że Polska zrzekła się prawa do reparacji już w 1953 r. Padające w Polsce argumenty, że podejmujący tę decyzję Bolesław Bierut był co najwyżej sowieckim namiestnikiem niesuwerennego państwa, zostały przez prawników Bundestagu odrzucone. Piszą oni, że na gruncie prawa międzynarodowego nikt w 1953 r. nie kwestionował istnienia państwa polskiego. Niemieccy eksperci przypominają, że także niepodległa Polska, negocjując z Niemcami w 1990 r., nie wysunęła własnych roszczeń. Nazywają to milczącą zgodą strony polskiej na zamknięcie spraw zadośćuczynienia za straty spowodowane przez Niemcy w czasie II wojny światowej. O niemieckich naciskach czy wręcz szantażu, żeby tę milczącą zgodę na Polsce wymusić, szczegółowo mówi prof. Stanisław Żerko na kolejnych stronach „Wprost”. Fakt, że Bundestag tak szybko zabrał się do udowadniania, że Polska nie ma szans na powodzenie, pokazuje, jak drażliwy jest to dla Berlina temat. Szczególnie że sprawa zaczyna wykraczać poza wąsko pojmowane relacje polsko-niemieckie.

Prop ozycja Morawieckiego

Podczas ostatniej wizyty wicepremiera Mateusza Morawieckiego w Stanach Zjednoczonych reparacjami niemieckimi dla Polski zainteresował się wpływowy w środowiskach żydowskich w USA serwis The Algemeiner. W rozmowie z polskim wicepremierem pojawiło się pytanie o zwrot mienia pożydowskiego przez państwo polskie, na co wicepremier odpowiedział: – Polska nie może płacić za nieswoje grzechy. Niemcy nigdy nie zapłacili za szkody materialne, sądzę więc, że gdyby były jakieś reparacje, część z nich mogłaby zostać przekazana spadkobiercom żydowskich ofiar II wojny światowej. W tej samej rozmowie Morawiecki podkreślił, że Polska jest znacznie bardziej przyjaźnie nastawiona do Izraela niż większość krajów Europy Zachodniej, i zaapelował o wsparcie z tej strony. W Berlinie takie słowa musiały wywołać zaniepokojenie, jeśli nie panikę. Oto polski wicepremier sugeruje amerykańskim Żydom, że jest szansa na wyciągnięcie od Niemiec pieniędzy za mienie polskich obywateli, którzy przepadli w Holokauście. Niemcy doskonale wiedzą, że jeśli Polsce udałoby się w jakikolwiek sposób dogadać z organizacjami żydowskimi, sprawa odszkodowań byłaby dla nich praktycznie przegrana. Widać to na przykładzie działania Conference on Jewish Material Claims Against Germany zajmującej się roszczeniami żydowskimi wobec Niemiec. Pod koniec sierpnia, gdy sprawa reparacji niemieckich dla polskich nabierała dopiero rozpędu, Claims Conference zaczęła nowy rozdział negocjacji z Berlinem. Chodzi o objęcie świadczeniami państwa niemieckiego prześladowanych algierskich Żydów. Francuska Algieria nie była co prawda nigdy pod okupacją niemiecką, a prześladowania prowadził legalny, choć kolaborancki rząd Vichy, jednak to Berlin poczuwa się do odpowiedzialności za los francuskich obywateli. – To nie były oczywiście obozy, jak w Polsce, ale to nie znaczy, że nie było prześladowań – oświadczył Greg Schneider, wiceprezes Claims Conference, dodając, że we Francji ciągle żyje jeszcze ok. 25 tys. osób, których francuskie ustawodawstwo rasistowskie pozbawiło prawa do nauki w publicznych szkołach i pracy w wyuczonych zawodach.

Co ciekawe, okazuje się, że rząd niemiecki już wcześniej przyznał świadczenia francuskim Żydom prześladowanym przez francuski rząd w Maroko i Tunezji, będących w czasie wojny pod kontrolą Vichy. W przypadku Żydów marokańskich Niemcy płacą np. za to, że francuskie władze kolonialne zmusiły ich do przesiedlenia się do historycznych dzielnic żydowskich w marokańskich miastach. Nie były one w żaden sposób ogrodzone, można było się po nich swobodnie poruszać i z nich wychodzić. Mimo to niemiecki wymiar sprawiedliwości uznał wymuszone miejsce zamieszkania za rodzaj prześladowania dającego podstawę do odszkodowań. To pokazuje możliwości środowisk żydowskich, które polski rząd, niewątpliwie jeden z najbardziej proizraelskich na świecie, mógłby spróbować wykorzystać. Oczywiście przekonanie Żydów, że nie mają oni monopolu na roszczenia wobec Niemiec, będzie trudne, ale nie znaczy to, że nie należy próbować.

Wariant grecki

Wrzawa, jaka podniosła się w sprawie reparacji, bardzo przypomina to, co działo się dwa lata temu w Grecji. Tamtejszy rząd poszedł znacznie dalej niż którykolwiek z krewkich polskich publicystów prawicy i po prostu oficjalnie zażądał od Niemiec 279 mld euro zadośćuczynienia za pomordowanych cywilów, grabieże i zniszczenia z czasów wojny. Rząd Aleksisa Tsiprasa był z Niemcami na kursie kolizyjnym, w porównaniu z którym przepychanki rządu PiS z Berlinem i sojusznikami Angeli Merkel z UE to ciągle niewinne igraszki. Grecja bankrutowała, a europejskie, głównie niemieckie, banki przymierzały się do zlicytowania majątku narodowego. Gdy przyciśnięci do ściany Grecy uderzyli w Berlin sprawą nierozwiązanych reparacji, Niemcy użyli podobnych argumentów, które obecnie padają wobec Polski. Powołano się na ustalenia z 1960 r., gdy Zachodnie Niemcy zapłaciły Grekom 115 mln marek, co wedle Aten nie pokrywało nawet ułamka roszczeń.

Podobnie jak dziś w przypadku Polski Berlin upierał się też, że sprawa reparacji została uregulowana ostatecznie w 1990 r. przy okazji negocjacji w sprawie warunków zjednoczenia Niemiec. Podobnie jak w przypadku Polski zwrócono też uwagę, że Grecy sami się wtedy o pieniądze nie upomnieli. A mieli taką okazję np. w czasie negocjacji w sprawie wejścia do strefy euro. Warto przy tej okazji zadać pytanie, czy pominięcie tej drażliwej kwestii nie było czasem warunkiem przymknięcia oka na dobrze znany w Europie fakt, że Grecja nigdy nie spełniała kryteriów przyjęcia wspólnej europejskiej waluty? Oczywiście Grecy żadnych reparacji od Niemiec do dziś nie dostali. Efekty międzynarodowej awantury były jednak dla nich dosyć pomyślne. Pod naciskiem Niemiec Unia Europejska zgodziła się na kompromis w rolowaniu greckiego długu i do dziś bez zbędnych przeszkód zasila rząd w Atenach kolejnymi wielomiliardowymi transzami pomocy. To pokazuje, że umiejętne rozegranie nierozwiązanego nigdy problemu może przynieść Polsce dyplomatyczne i finansowe korzyści. Nie trzeba zresztą wcale detonować bomby, jak zrobili to zdesperowani Grecy. Wystarczy temat lekko podgrzewać, wykorzystując to np. podczas dyskusji na temat odbierania Polsce unijnych funduszy. A że przy okazji słychać płacz, lamenty i zgrzytanie zębów? Tego bać się nie trzeba. Podobno tylko boks zbliża ludzi. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2017
Więcej możesz przeczytać w 37/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2017 (1802)

  • Polska dla obywateli 10 wrz 2017, 20:00 Zdarzyło się to w czasach słusznie minionych (wyjaśnienie dla młodzieży: przed 1989 r., dla młodszej młodzieży: w PRL, dla dzieci: cukierki były wtedy na kartki). 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 10 wrz 2017, 20:00 UBIEGŁY TYDZIEŃ W POLITYCE UPŁYNĄŁ POD ZNAKIEM POLSKIEGO DAVOS, CZYLI FORUM EKONOMICZNEGO W KRYNICY. Zjechali tam wszyscy, którzy cokolwiek znaczą albo chcą znaczyć. Widziano np. jak Adam Hofman, były rzecznik PiS, dziś zajmujący się... 6
  • Obraz tygodnia 10 wrz 2017, 20:00 706 mln zł zarobiły wszystkie kluby Ekstraklasy w sezonie 2016/2017. Przychody pochodzą głównie z transferów oraz sprzedaży praw do transmisji 67 PROC. użytkowników internetu na świecie jest inwigilowanych. Coraz większy wpływ ma na to... 8
  • Info radar 10 wrz 2017, 20:00 Nowa częstotliwość Irma, która przyniosła tyle zniszczeń, może okazać się najkosztowniejszym w historii huraganem w basenie Atlantyku. O tym, czy Europa również powinna się bać cyklonów, rozmawiamy z Michałem Kowalewskim,... 10
  • Zdarzyło się jutro 10 wrz 2017, 20:00 Hit tygodnia: „Afera toaletowa”posła Szczerby BOHATER TYGODNIA TO MICHAŁ SZCZERBA Z PO, ten sam, od którego zaczął się tzw. pucz. Tym razem pan poseł na forum w Krynicy wywołał aferę toaletową. Najpierw wcisnął się do WC bez... 12
  • Uśmiech prezesa 10 wrz 2017, 20:00 MINISTER GLIŃSKI W WYWIADZIE DLA „RZECZPOSPOLITEJ” NAZWAŁ LECHA WAŁĘSĘ „ZNANĄ NA ŚWIECIE MYSZKĄ MIKI”. Zastanawiam się nad motywami tej wypowiedzi. Nie sądzę, by chodziło o wykazanie pogardy dla byłego przywódcy Solidarności... 13
  • Od Buffona do krytyki Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 ŹRÓDŁA NIECHĘCI DO USA (Z BŁYSKIEM OPISYWANEJ PRZEZ „WPROST” PRZEZ JANA ROKITĘ, BRAWO ON!) BIJĄ GŁĘBOKO W DZIEJACH. Oto bowiem w wieku XVIII ukształtowało się przekonanie, że już sam kontynent amerykański jest kontynentem... 13
  • Konflikt szefa MON ze stołecznym ratuszem. Chodzi o obchody rocznicy sowieckiej napaści na Polskę 12 wrz 2017, 9:20 Z nieoficjalnych informacji tygodnika „Wprost” wynika, że między stołecznym ratuszem a Ministerstwem Obrony Narodowej toczy się spór dotyczący obchodów 78. rocznicy sowieckiej napaści na Polskę. 13
  • Obóz podzielonej prawicy 10 wrz 2017, 20:00 Obóz Zjednoczonej Prawicy nie jest już monolitem. Czy będzie nadal skutecznie rządził? Najbliższe dwa lata upłyną pod znakiem tarć na linii prezydent – premier i podjazdowych wojenek wewnątrz formacji. 14
  • Miro, który powinien być przestrogą 10 wrz 2017, 20:00 Niecodzienne pogróżki Słowenii wobec Polski chciałoby się w zasadzie uznać za polityczny dowcip tegorocznego lata. Po pierwsze dlatego, że Polski nie łączą z tym krajem żadne istotne interesy. Po drugie – bo słoweński premier... 19
  • Dymisja za prawdę 10 wrz 2017, 20:00 To prezydenckie zwycięstwo Andrzeja Dudy wywołało falę, na której PiS zdobył bezwzględną większość w Sejmie i może realizować swój program, który w dużej mierze firmował także prezydent – mówi Krzysztof Łapiński, minister w Kancelarii Prezydenta. 20
  • Kogo zaatakuje Rosja? 10 wrz 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni To pytanie zadają sobie „stratedzy” zdezorientowani retoryką prezydenta Rosji Władimira Putina. Warto zauważyć, że od kiedy opinia publiczna dowiedziała się o przygotowaniach do manewrów ZAPAD-2017,... 24
  • Czas na demokrację bezpośrednią 10 wrz 2017, 20:00 Politycy nienadążający za zmianami nie zbudują silnej Polski – uważa Rafał Górski, prezes Instytutu Spraw Obywatelskich. 26
  • Napoleon Platformy 10 wrz 2017, 20:00 Mówi się o nim, że jest przyszłością Platformy. Borys Budka staje się właśnie największym zagrożeniem dla Grzegorza Schetyny. 28
  • Więcej pieniędzy, mniej papierologii 10 wrz 2017, 20:00 Obniżenie podatków, wzrost wynagrodzeń bez strat dla budżetu? Ten projekt zelektryzował nie tylko przedsiębiorców. 32
  • Pierwsza taka rewolucja w Europie 10 wrz 2017, 20:00 – Podwyżki wynagrodzeń dla wszystkich Polaków są możliwe – zapewnia Adam Abramowicz, poseł PiS, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego. 33
  • Tradycyjna rodzina bez ślubu 10 wrz 2017, 20:00 Już co czwarte dziecko w Polsce rodzi się w związku pozamałżeńskim. I nikomu to nie przeszkadza, tylko język nie nadąża za zmianami. 34
  • Celebryci w kitlach 10 wrz 2017, 20:00 Lekarze zdobywają media społecznościowe. Między ciekawostkami o swojej prywatności przemycają wiedzę medyczną. 38
  • Jeszcze będę niepokoił 10 wrz 2017, 20:00 Mordował bogatszych od siebie, bo to poprawiało mu nastrój. Udawał, że jest zainteresowany wynajmem albo zakupem nieruchomości. 42
  • Krynica i przepis na Europę 10 wrz 2017, 20:00 Kilka tysięcy osób ponownie debatowało na deptaku w Krynicy. Tym razem zastanawiali się nad kondycją Europy. 47
  • Zarobić na elektromobilności 10 wrz 2017, 20:00 Mocy na polską elektromobilność starczy, a my jeszcze na tym zarobimy. Wyzwaniem jest jednak infrastruktura. 49
  • Szkoła 2.0 10 wrz 2017, 20:00 Czy Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE) zmieni wizerunek polskiej szkoły, a edukacja wejdzie w XXI w. i przejdzie na cyfrowy model funkcjonowania? 51
  • Jak zabezpieczyć interes Polski 10 wrz 2017, 20:00 W rodzimym sektorze paliwowym dzieje się wiele. I są to zmiany na lepsze, które mogą poprawić bezpieczeństwo energetyczne kraju. 53
  • Pociąg do kolei 10 wrz 2017, 20:00 Centra handlowe PKP, remont małych dworców, wstrzymanie prywatyzacji i transport intermodalny. Tak się będzie zmieniać polska kolej. 55
  • Nie marnujmy jedzenia 10 wrz 2017, 20:00 W UE rocznie jest wyrzucanych 88 mln ton żywności wartej 143 mld euro. To więcej, niż wynosi budżet Polski. 57
  • Family Foundation – Fundacja Rodzinna 10 wrz 2017, 20:00 Co to jest fundacja, wie prawie każdy. Ale czym się różni fundacja rodzinna od zwykłej fundacji, których jest w Polsce wiele, wie zapewne niewiele osób. 58
  • Gra w duże miliony 10 wrz 2017, 20:00 380 mln zł w jednym kuponie. Za taką kwotę można sobie kupić sporą firmę albo własną drużynę piłkarską. Wkrótce będzie można o nie zagrać w Polsce. 59
  • Hossa Bessa 10 wrz 2017, 20:00 Lato bez dorsza Komisja Europejska po raz kolejny zaproponowała ograniczenie połowów dorsza dla polskich rybaków na Bałtyku. W 2018 r. będą mogli wyłowić 22,2 tys. t tej ryby, czyli o 28 proc. mniej niż w poprzednim roku. Ale to i tak... 61
  • Kosmos jest dla tych, którym się chce 10 wrz 2017, 20:00 Rośnie liczba polskich firm i jednostek naukowych przygotowanych do działania w branży kosmicznej. 62
  • Czy Niemcy powinni zapłacić za II wojnę światową? 10 wrz 2017, 20:00 Debata na temat reparacji tylko z pozoru pozbawiona jest sensu i podstaw prawnych. Jest wiele przykładów pokazujących, że nawet 70 lat po wojnie da się wiele ugrać z Berlinem. 64
  • Ładunek hipokryzji 10 wrz 2017, 20:00 Szanse uzyskania reparacji na drodze prawnej są niewielkie, ale sprawa zadośćuczynienia polskiej krzywdzie obciąża etycznie RFN – ocenia prof. Stanisław Żerko z Instytutu Zachodniego w Poznaniu. 66
  • Szachowanie Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 Korea Północna zapędziła USA w kozi róg, a Rosja i Chiny tylko czekają aż światowe mocarstwo połamie sobie zęby na Kim Dzong Unie. 70
  • Drugie życie Molenbeek 10 wrz 2017, 20:00 Brukselska dzielnica nazywana zagłębiem terrorystów do niedawna była omijana szerokim łukiem przez turystów. Dziś Molenbeek stało się pewnego rodzaju atrakcją turystyczną. 73
  • Kusi, oszukuje i uwodzi 10 wrz 2017, 20:00 W historii orchidei jest wszystko: miłość człowieka do kwiatu, piękno, ale też kopulacja owada z rośliną, oszustwa, zagadki i niebezpieczne przygody. 75
  • Nie, niczego nie żałuję 10 wrz 2017, 20:00 15 września na opolskim festiwalu Maryla Rodowicz obchodzić będzie 50 lat pracy na scenie. Tego samego dnia ukaże się jej nowa płyta. Najsmutniejsza w jej karierze. 79
  • Odkryli Amerykę 10 wrz 2017, 20:00 Na festiwalu w Wenecji przeważały filmy o współczesnej Ameryce. Właśnie Stany Zjednoczone stały się dla reżyserów papierkiem lakmusowym współczesności. 85
  • Zabijanie zwierząt to tabu 10 wrz 2017, 20:00 Dla niektórych polowanie jest podobne do stosunku seksualnego – mówi nam Ulrich Seidl. Jego film „Safari” już w kinach. 89
  • Wydarzenie 10 wrz 2017, 20:00 FILM Przyjemność z archiwów Rzadko się zdarza tak czysta kinofilska przyjemność. „Bracia Lumière” to zestaw odrestaurowanych i ułożonych tematycznie 50-sekundowych filmów twórców kinematografu. A jednak całość ogląda się z... 91
  • Koniecznie! 10 wrz 2017, 20:00 F E S T I WA L Zmiana jesiennej warty PROGRAM WARSZAWSKIEJ JESIENI UŁOŻONY POD OKIEM NOWEGO SZEFA JERZEGO KORNOWICZA wpisuje się w linię poprzedników, którzy za cel stawiali sobie stylistyczną różnorodność oraz „doganianie muzycznego... 92
  • Powyżej średniej 10 wrz 2017, 20:00 muzyka Żadna hańba Wszyscy myśleli, że punk rock stworzyli chłopcy z dobrych londyńskich domów w latach 70. Nowe badania pokazują, że pierwsza kapela punkowa – nazywana wtedy orkiestrą podwórkową – powstała w 1931 r. na krakowskim... 93
  • Bez entuzjazmu 10 wrz 2017, 20:00 Chodź, pomaluj mój świat Dla kultury najciekawsze są czarne charaktery. I tak jest w spektaklu Michała Zadary, u którego wąż kusiciel złożony jest z szeregu dzieci. Jedno powtarza drugiemu to, co powiedziała „głowa” – niczym w... 94
  • Jerzy Radziwiłowicz: To się państwu spodoba 10 wrz 2017, 20:00 NIE MA JEDNEGO WYDARZENIA, KTÓRE NAS KSZTAŁTUJE, PODOBNIE JEST Z KSIĄŻKAMI. W młodości licealnej zaczytywałem się Marcelem Proustem i Brunonem Schulzem. Być może dziwnie trafiłem, ale to oni w sposób szczególny mnie oczarowali, potem... 95
  • Cztery razy „D” towarzysza Fransa 10 wrz 2017, 20:00 Towarzysz Frans Timmermans. Niestety, ten obywatel Królestwa Niderlandów nie jest towarzyszem sztuki drukarskiej, wtedy byłby zapewne bardziej użyteczny dla swojego kraju i Europy. Nie jest też towarzyszem broni, na przykład pancernej, choć... 99

ZKDP - Nakład kontrolowany