Ładunek hipokryzji

Ładunek hipokryzji

Szanse uzyskania reparacji na drodze prawnej są niewielkie, ale sprawa zadośćuczynienia polskiej krzywdzie obciąża etycznie RFN – ocenia prof. Stanisław Żerko z Instytutu Zachodniego w Poznaniu.

Po co nam dyskusja na temat niemieckich reparacji za II wojnę?

Nie wiem, czy rząd polski zdecyduje się na oficjalne wysunięcie żądań w sprawie reparacji, bo moim zdaniem szanse na załatwienie tej sprawy na drodze prawnej są niewielkie. Należy jednak o tym mówić, zwłaszcza że ta kwestia była dotąd tematem tabu. Niestety, u źródeł dobrosąsiedzkich stosunków z Niemcami leży pewien ładunek hipokryzji i, z polskiej strony, lęk przed poruszaniem niektórych spraw.

To jest kwestia świadomego wyboru czy grzech zaniechania?

To był świadomy wybór. Gdy w 1990 r. po upadku komunizmu na nowo kształtowaliśmy swoje stosunki z Niemcami, strona niemiecka wymusiła na Polsce niepodejmowanie sprawy reparacji.

Przygotowana niedawno przez administrację Bundestagu ekspertyza wskazuje, że Polska w 1990 r. wyraziła na to milczącą zgodę.

Ta zgoda została wymuszona. Kanclerz Helmut Kohl, kreowany później na jednego z ojców polsko-niemieckiego pojednania, zastosował wobec Polski szantaż: ostrzegł publicznie, że Niemcy uznają granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej pod warunkiem, że Polska nie będzie stawiała kwestii reparacji i potwierdzi traktatowo prawa mniejszości niemieckiej w Polsce. Rząd Tadeusza Mazowieckiego uznał, że priorytet musi mieć potwierdzenie przez Niemcy polskiej granicy zachodniej. Polska oczekiwała także, że Niemcy zaangażują się w rozwiązanie sprawy ogromnego zadłużenia PRL. Nie bez znaczenia był fakt, że ówczesny szef polskiej dyplomacji, prof. Krzysztof Skubiszewski,który był wybitnym znawcą prawa międzynarodowego, uważał, że skoro już rząd Bieruta w 1953 r. reparacji się zrzekł, to trudno to będzie zakwestionować. Strona niemiecka bezwzględnie to wykorzystała.

Czyli stanęło na niedomówieniu: my się nie upominamy, a oni twierdzą, że nic już nie są nam winni?

To wielka krzywda strony polskiej, do dziś nieuregulowana. Polsce przyznano na konferencji w Poczdamie reparacje na kwotę 1,5 mld ówczesnych dolarów, obecnie to wielokrotnie wyższa kwota. Na tej samej konferencji zdecydowano jednak, że reparacje otrzymamy za pośrednictwem ZSRR. Tak naprawdę Polska wyszła na tym jak Zabłocki na mydle. Dochodziło do kuriozalnych sytuacji, gdyż wciskano nam różne rzeczy. W rozliczeniu reparacji za rok 1949 aż 10 proc. ich wartości wypłacanych za pośrednictwem ZSRR stanowiła wartość 6 mln egzemplarzy pism klasyków marksizmu-leninizmu. Prawdopodobnie do reparacji dopłacaliśmy, bo Moskwa uzależniła ich przekazanie od dostaw milionów ton polskiego węgla rocznie po tzw. umownych cenach specjalnych, 10-krotnie niższych od cen rynkowych. To prawdopodobnie nie pokrywało nawet kosztów wydobycia i transportu. Gdy więc w 1953 r. Kreml wymusił na rządzie Bolesława Bieruta rezygnację z reparacji, wiązało się to także z rezygnacją Sowietów z klauzuli węglowej, co polscy komuniści przyjęli z wdzięcznością.

A Polska powinna domagać się od Rosji wypłaty niemieckich reparacji?

Rosja wyprze się jakiejkolwiek odpowiedzialności. Poza tym sprawa zadośćuczynienia polskiej krzywdzie obciąża etycznie RFN – naszego sojusznika, który nader chętnie mówi o pojednaniu, wartościach, etyce, moralności w stosunkach międzynarodowych.

Niemcy konsekwentnie trzymali się ustaleń z 1990 r.?

Tylko na zasadzie dobrowolności przekazali jednorazowo kwotę pół miliarda marek na rzecz fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie na wypłaty ofiarom prześladowań. Później, po kilku latach długich i bardzo trudnych negocjacji, udało się jeszcze uzgodnić wypłacenie częściowego odszkodowania żyjącym jeszcze ofiarom niewolniczej pracy przymusowej. I to było wszystko, co wolna Polska zdołała od Niemiec uzyskać.

A później?

W 2004 r. pojawiła się sprawa roszczeń wobec Polski zgłaszanych przez część środowisk wypędzonych w Niemczech. Sejm przyjął wówczas, przy jednym tylko głosie wstrzymującym się, uchwałę stwierdzającą, że Polska nie otrzymała dotychczas stosownej kompensacji finansowej i reparacji wojennych za olbrzymie zniszczenia spowodowane przez niemiecką agresję. Sejm zobowiązał wówczas rząd premiera Marka Belki, w którym szefem dyplomacji był Włodzimierz Cimoszewicz, do podjęcia stosownych działań wobec rządu Niemiec. Za uchwałą głosowali m.in. Donald Tusk i Grzegorz Schetyna. Ówczesny kandydat PO na premiera, Jan Maria Rokita, zapowiedział nawet, że gdy stanie na czele rządu, to sprawa ta zostanie z Niemcami poruszona.

Rokita nie został premierem, ale PO rządziła dość długo, żeby do uchwały wrócić.

Ówczesny rząd odmówił wykonania uchwały Sejmu, twierdząc, że jest ona bezzasadna. Rząd uzyskał wsparcie niektórych ekspertów. Mówiono wręcz o podważaniu ładu poczdamskiego, a tego typu argumenty są powtarzane także dziś. Grzegorz Schetyna mówił niedawno w Tok FM, że podnoszenie reparacji spowoduje cofnięcie przez Niemcy uznania dla granicy polsko-niemieckiej na Odrze i Nysie Łużyckiej. To kuriozalne stwierdzenie. Na konferencji poczdamskiej uznano, że sprawa Ziem Zachodnich i reparacji to dwie różne sprawy. Poza tym Niemcy w kilku traktatach zobowiązały się do respektowania obecnych granic.

Wiele osób w Niemczech, ale i w Polsce, uznaje jednak, że uzyskanie przez Polskę Ziem Zachodnich to także forma reparacji.

Ziemie Zachodnie przekazano Polsce jako rekompensatę za utracone na rzecz ZSRR województwa wschodnie. Niezależnie od tego przyznano nam także prawo do reparacji wojennych na kwotę 1,5 mld ówczesnych dolarów, których w zasadzie po dziś dzień nie otrzymaliśmy.

Dziś przeliczane są one w Polsce na astronomiczne sumy. Może powinniśmy się jednak trzymać ustaleń z Poczdamu?

Obecnie formułuje się bardzo daleko idące roszczenia, sięgające nawet 6 bln dolarów. Widzę także tendencje do formułowania skrajnie antyniemieckich tez, szczególnie w mediach publicznych. Najgorsze, co moglibyśmy zrobić, to bezmyślnie zepsuć nasze relacje z zachodnim sąsiadem. Germanofobia do niczego nie prowadzi. Natomiast sprawa reparacji powinna stać się stałym elementem polskiej polityki historycznej. Trzeba wyjaśnić Polakom, ale także opinii publicznej w Niemczech, że Polska – państwo wskutek agresji i okupacji niemieckiej być może najbardziej poszkodowane w II wojnie – została pozbawiona praktycznie reparacji.

Niemcy tego nie wiedzą?

Niemcy nie wiedzą, że rok 1953, gdy Bierut rezygnował pod naciskiem Moskwy z reparacji, stanowił zenit uzależnienia Polski od ZSRR. Opinia publiczna nie wie też, że tych reparacji praktycznie nie dostawaliśmy i chyba nie wie, że rząd Kohla wymusił na Polsce w 1990 r. niepodnoszenie tej sprawy. Rząd niemiecki, który chętnie sięga po retorykę pojednania i odwołuje się w polityce zagranicznej do etyki i moralności, jednocześnie wykorzystuje wymuszenie na Polsce rezygnacji z reparacji w roku 1953, udając, że Polska była wówczas państwem suwerennym. W takim kierunku idzie ostatnia ekspertyza Bundestagu. Z całą pewnością pojednanie nie powinno opierać się na tak daleko idącej hipokryzji i obojętności strony niemieckiej na polską krzywdę. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2017
Więcej możesz przeczytać w 37/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2017 (1802)

  • Polska dla obywateli 10 wrz 2017, 20:00 Zdarzyło się to w czasach słusznie minionych (wyjaśnienie dla młodzieży: przed 1989 r., dla młodszej młodzieży: w PRL, dla dzieci: cukierki były wtedy na kartki). 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 10 wrz 2017, 20:00 UBIEGŁY TYDZIEŃ W POLITYCE UPŁYNĄŁ POD ZNAKIEM POLSKIEGO DAVOS, CZYLI FORUM EKONOMICZNEGO W KRYNICY. Zjechali tam wszyscy, którzy cokolwiek znaczą albo chcą znaczyć. Widziano np. jak Adam Hofman, były rzecznik PiS, dziś zajmujący się... 6
  • Obraz tygodnia 10 wrz 2017, 20:00 706 mln zł zarobiły wszystkie kluby Ekstraklasy w sezonie 2016/2017. Przychody pochodzą głównie z transferów oraz sprzedaży praw do transmisji 67 PROC. użytkowników internetu na świecie jest inwigilowanych. Coraz większy wpływ ma na to... 8
  • Info radar 10 wrz 2017, 20:00 Nowa częstotliwość Irma, która przyniosła tyle zniszczeń, może okazać się najkosztowniejszym w historii huraganem w basenie Atlantyku. O tym, czy Europa również powinna się bać cyklonów, rozmawiamy z Michałem Kowalewskim,... 10
  • Zdarzyło się jutro 10 wrz 2017, 20:00 Hit tygodnia: „Afera toaletowa”posła Szczerby BOHATER TYGODNIA TO MICHAŁ SZCZERBA Z PO, ten sam, od którego zaczął się tzw. pucz. Tym razem pan poseł na forum w Krynicy wywołał aferę toaletową. Najpierw wcisnął się do WC bez... 12
  • Uśmiech prezesa 10 wrz 2017, 20:00 MINISTER GLIŃSKI W WYWIADZIE DLA „RZECZPOSPOLITEJ” NAZWAŁ LECHA WAŁĘSĘ „ZNANĄ NA ŚWIECIE MYSZKĄ MIKI”. Zastanawiam się nad motywami tej wypowiedzi. Nie sądzę, by chodziło o wykazanie pogardy dla byłego przywódcy Solidarności... 13
  • Od Buffona do krytyki Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 ŹRÓDŁA NIECHĘCI DO USA (Z BŁYSKIEM OPISYWANEJ PRZEZ „WPROST” PRZEZ JANA ROKITĘ, BRAWO ON!) BIJĄ GŁĘBOKO W DZIEJACH. Oto bowiem w wieku XVIII ukształtowało się przekonanie, że już sam kontynent amerykański jest kontynentem... 13
  • Konflikt szefa MON ze stołecznym ratuszem. Chodzi o obchody rocznicy sowieckiej napaści na Polskę 12 wrz 2017, 9:20 Z nieoficjalnych informacji tygodnika „Wprost” wynika, że między stołecznym ratuszem a Ministerstwem Obrony Narodowej toczy się spór dotyczący obchodów 78. rocznicy sowieckiej napaści na Polskę. 13
  • Obóz podzielonej prawicy 10 wrz 2017, 20:00 Obóz Zjednoczonej Prawicy nie jest już monolitem. Czy będzie nadal skutecznie rządził? Najbliższe dwa lata upłyną pod znakiem tarć na linii prezydent – premier i podjazdowych wojenek wewnątrz formacji. 14
  • Miro, który powinien być przestrogą 10 wrz 2017, 20:00 Niecodzienne pogróżki Słowenii wobec Polski chciałoby się w zasadzie uznać za polityczny dowcip tegorocznego lata. Po pierwsze dlatego, że Polski nie łączą z tym krajem żadne istotne interesy. Po drugie – bo słoweński premier... 19
  • Dymisja za prawdę 10 wrz 2017, 20:00 To prezydenckie zwycięstwo Andrzeja Dudy wywołało falę, na której PiS zdobył bezwzględną większość w Sejmie i może realizować swój program, który w dużej mierze firmował także prezydent – mówi Krzysztof Łapiński, minister w Kancelarii Prezydenta. 20
  • Kogo zaatakuje Rosja? 10 wrz 2017, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni To pytanie zadają sobie „stratedzy” zdezorientowani retoryką prezydenta Rosji Władimira Putina. Warto zauważyć, że od kiedy opinia publiczna dowiedziała się o przygotowaniach do manewrów ZAPAD-2017,... 24
  • Czas na demokrację bezpośrednią 10 wrz 2017, 20:00 Politycy nienadążający za zmianami nie zbudują silnej Polski – uważa Rafał Górski, prezes Instytutu Spraw Obywatelskich. 26
  • Napoleon Platformy 10 wrz 2017, 20:00 Mówi się o nim, że jest przyszłością Platformy. Borys Budka staje się właśnie największym zagrożeniem dla Grzegorza Schetyny. 28
  • Więcej pieniędzy, mniej papierologii 10 wrz 2017, 20:00 Obniżenie podatków, wzrost wynagrodzeń bez strat dla budżetu? Ten projekt zelektryzował nie tylko przedsiębiorców. 32
  • Pierwsza taka rewolucja w Europie 10 wrz 2017, 20:00 – Podwyżki wynagrodzeń dla wszystkich Polaków są możliwe – zapewnia Adam Abramowicz, poseł PiS, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego. 33
  • Tradycyjna rodzina bez ślubu 10 wrz 2017, 20:00 Już co czwarte dziecko w Polsce rodzi się w związku pozamałżeńskim. I nikomu to nie przeszkadza, tylko język nie nadąża za zmianami. 34
  • Celebryci w kitlach 10 wrz 2017, 20:00 Lekarze zdobywają media społecznościowe. Między ciekawostkami o swojej prywatności przemycają wiedzę medyczną. 38
  • Jeszcze będę niepokoił 10 wrz 2017, 20:00 Mordował bogatszych od siebie, bo to poprawiało mu nastrój. Udawał, że jest zainteresowany wynajmem albo zakupem nieruchomości. 42
  • Krynica i przepis na Europę 10 wrz 2017, 20:00 Kilka tysięcy osób ponownie debatowało na deptaku w Krynicy. Tym razem zastanawiali się nad kondycją Europy. 47
  • Zarobić na elektromobilności 10 wrz 2017, 20:00 Mocy na polską elektromobilność starczy, a my jeszcze na tym zarobimy. Wyzwaniem jest jednak infrastruktura. 49
  • Szkoła 2.0 10 wrz 2017, 20:00 Czy Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE) zmieni wizerunek polskiej szkoły, a edukacja wejdzie w XXI w. i przejdzie na cyfrowy model funkcjonowania? 51
  • Jak zabezpieczyć interes Polski 10 wrz 2017, 20:00 W rodzimym sektorze paliwowym dzieje się wiele. I są to zmiany na lepsze, które mogą poprawić bezpieczeństwo energetyczne kraju. 53
  • Pociąg do kolei 10 wrz 2017, 20:00 Centra handlowe PKP, remont małych dworców, wstrzymanie prywatyzacji i transport intermodalny. Tak się będzie zmieniać polska kolej. 55
  • Nie marnujmy jedzenia 10 wrz 2017, 20:00 W UE rocznie jest wyrzucanych 88 mln ton żywności wartej 143 mld euro. To więcej, niż wynosi budżet Polski. 57
  • Family Foundation – Fundacja Rodzinna 10 wrz 2017, 20:00 Co to jest fundacja, wie prawie każdy. Ale czym się różni fundacja rodzinna od zwykłej fundacji, których jest w Polsce wiele, wie zapewne niewiele osób. 58
  • Gra w duże miliony 10 wrz 2017, 20:00 380 mln zł w jednym kuponie. Za taką kwotę można sobie kupić sporą firmę albo własną drużynę piłkarską. Wkrótce będzie można o nie zagrać w Polsce. 59
  • Hossa Bessa 10 wrz 2017, 20:00 Lato bez dorsza Komisja Europejska po raz kolejny zaproponowała ograniczenie połowów dorsza dla polskich rybaków na Bałtyku. W 2018 r. będą mogli wyłowić 22,2 tys. t tej ryby, czyli o 28 proc. mniej niż w poprzednim roku. Ale to i tak... 61
  • Kosmos jest dla tych, którym się chce 10 wrz 2017, 20:00 Rośnie liczba polskich firm i jednostek naukowych przygotowanych do działania w branży kosmicznej. 62
  • Czy Niemcy powinni zapłacić za II wojnę światową? 10 wrz 2017, 20:00 Debata na temat reparacji tylko z pozoru pozbawiona jest sensu i podstaw prawnych. Jest wiele przykładów pokazujących, że nawet 70 lat po wojnie da się wiele ugrać z Berlinem. 64
  • Ładunek hipokryzji 10 wrz 2017, 20:00 Szanse uzyskania reparacji na drodze prawnej są niewielkie, ale sprawa zadośćuczynienia polskiej krzywdzie obciąża etycznie RFN – ocenia prof. Stanisław Żerko z Instytutu Zachodniego w Poznaniu. 66
  • Szachowanie Ameryki 10 wrz 2017, 20:00 Korea Północna zapędziła USA w kozi róg, a Rosja i Chiny tylko czekają aż światowe mocarstwo połamie sobie zęby na Kim Dzong Unie. 70
  • Drugie życie Molenbeek 10 wrz 2017, 20:00 Brukselska dzielnica nazywana zagłębiem terrorystów do niedawna była omijana szerokim łukiem przez turystów. Dziś Molenbeek stało się pewnego rodzaju atrakcją turystyczną. 73
  • Kusi, oszukuje i uwodzi 10 wrz 2017, 20:00 W historii orchidei jest wszystko: miłość człowieka do kwiatu, piękno, ale też kopulacja owada z rośliną, oszustwa, zagadki i niebezpieczne przygody. 75
  • Nie, niczego nie żałuję 10 wrz 2017, 20:00 15 września na opolskim festiwalu Maryla Rodowicz obchodzić będzie 50 lat pracy na scenie. Tego samego dnia ukaże się jej nowa płyta. Najsmutniejsza w jej karierze. 79
  • Odkryli Amerykę 10 wrz 2017, 20:00 Na festiwalu w Wenecji przeważały filmy o współczesnej Ameryce. Właśnie Stany Zjednoczone stały się dla reżyserów papierkiem lakmusowym współczesności. 85
  • Zabijanie zwierząt to tabu 10 wrz 2017, 20:00 Dla niektórych polowanie jest podobne do stosunku seksualnego – mówi nam Ulrich Seidl. Jego film „Safari” już w kinach. 89
  • Wydarzenie 10 wrz 2017, 20:00 FILM Przyjemność z archiwów Rzadko się zdarza tak czysta kinofilska przyjemność. „Bracia Lumière” to zestaw odrestaurowanych i ułożonych tematycznie 50-sekundowych filmów twórców kinematografu. A jednak całość ogląda się z... 91
  • Koniecznie! 10 wrz 2017, 20:00 F E S T I WA L Zmiana jesiennej warty PROGRAM WARSZAWSKIEJ JESIENI UŁOŻONY POD OKIEM NOWEGO SZEFA JERZEGO KORNOWICZA wpisuje się w linię poprzedników, którzy za cel stawiali sobie stylistyczną różnorodność oraz „doganianie muzycznego... 92
  • Powyżej średniej 10 wrz 2017, 20:00 muzyka Żadna hańba Wszyscy myśleli, że punk rock stworzyli chłopcy z dobrych londyńskich domów w latach 70. Nowe badania pokazują, że pierwsza kapela punkowa – nazywana wtedy orkiestrą podwórkową – powstała w 1931 r. na krakowskim... 93
  • Bez entuzjazmu 10 wrz 2017, 20:00 Chodź, pomaluj mój świat Dla kultury najciekawsze są czarne charaktery. I tak jest w spektaklu Michała Zadary, u którego wąż kusiciel złożony jest z szeregu dzieci. Jedno powtarza drugiemu to, co powiedziała „głowa” – niczym w... 94
  • Jerzy Radziwiłowicz: To się państwu spodoba 10 wrz 2017, 20:00 NIE MA JEDNEGO WYDARZENIA, KTÓRE NAS KSZTAŁTUJE, PODOBNIE JEST Z KSIĄŻKAMI. W młodości licealnej zaczytywałem się Marcelem Proustem i Brunonem Schulzem. Być może dziwnie trafiłem, ale to oni w sposób szczególny mnie oczarowali, potem... 95
  • Cztery razy „D” towarzysza Fransa 10 wrz 2017, 20:00 Towarzysz Frans Timmermans. Niestety, ten obywatel Królestwa Niderlandów nie jest towarzyszem sztuki drukarskiej, wtedy byłby zapewne bardziej użyteczny dla swojego kraju i Europy. Nie jest też towarzyszem broni, na przykład pancernej, choć... 99

ZKDP - Nakład kontrolowany