Tam musi być życie

Tam musi być życie

Kosmos
Kosmos / Źródło: Fotolia / Romolo Tavani
Próbujemy wyjrzeć poza nasz Wszechświat i szukamy towarzystwa, bo wierzymy, że są tam inne wszechświaty, w nich planety, na których istnieje życie. Ale nie możemy się spodziewać, że będzie ono podobne do naszego.

Priyamvada Natarajan

Mamy szczęście, że żyjemy w czasach, gdy odpowiedź na odwieczne pytanie o to, czy jesteśmy sami we Wszechświecie, wydaje się na wyciągnięcie ręki. (…) Poszukiwania rozpoczęły się na dobre w latach 60. XX w. wraz z uruchomieniem projektu SETI (skrót od ang. Search for Extraterrestrial Intelligence – poszukiwania pozaziemskiej inteligencji). Uczeni pracujący w Instytucie SETI postanowili analizować docierające do Ziemi fale elektromagnetyczne w zakresie mikrofalowym w nadziei, że uda im się wykryć komunikaty pochodzące z innych układów planetarnych. Pierwsze tego typu poszukiwania życia pozaziemskiego przeprowadzono za pomocą radioteleskopu Green Bank działającego w Narodowym Obserwatorium Radioastronomicznym w Wirginii Zachodniej.

Astronomiczne pospolite ruszenie

W 1960 r. Frank Drake, 29-letni stażysta po doktoracie, zaczął się zastanawiać, w jaki sposób można by wykorzystać świeżo wybudowaną antenę radiową o średnicy 26 m do przechwycenia kosmicznych rozmów docierających z jakiejś planety krążącej wokół gwiazdy oddalonej od nas o kilkanaście lat świetlnych. W tamtym okresie nie znano jeszcze ani jednej planety pozasłonecznej. Nic nie przemawiało za tym, by takie obserwacje mogły przynieść jakiekolwiek rezultaty. Obliczając prawdopodobieństwo wykrycia takiego sygnału, ambitny Drake zdołał przekonać przełożonych, że warto jednak od czasu do czasu kierować radioteleskop na dwie niedalekie gwiazdy przypominające Słońce, tau Ceti i epsilon Eridani, by posłuchać, czy jakaś cywilizacja pozaziemska, która mogłaby się tam znajdować, nie wysyła sygnałów radiowych w kierunku Ziemi. Choć w wyniku realizacji projektu nie udało się wykryć niczego poza międzygwiazdowym szumem, poszukiwania te stały się inspiracją dla całego pokolenia uczonych i inżynierów, którzy zaczęli traktować zupełnie poważnie możliwość nawiązania kontaktu z istotami pozaziemskimi. Projekt SETI był finansowany w różnym stopniu przez rząd federalny Stanów Zjednoczonych aż do 1993 r. Gdy Kongres zablokował to źrodło finansowania, instytut został zarejestrowany jako organizacja non profit i dalsza działalność była już pokrywana z pieniędzy prywatnych darczyńców. Paul Allen, jeden z założycieli Microsoftu, przekazał fundusze na uruchomienie sieci radioteleskopów, która działa obecnie na kampusie SETI w Mountain View w Kalifornii. Później badacze uruchomili internetowy projekt SETI@home, wspierany przez wiele osób rozsianych po całym świecie. W gruncie rzeczy jest to eksperyment naukowy oparty na niewykorzystanej mocy obliczeniowej komputerów podłączonych do internetu w prywatnych domach na całym świecie.

Był to jeden z pierwszych przykładów realizacji tak zwanego obywatelskiego projektu naukowego z wykorzystaniem mocy obliczeniowej komputerów prywatnych osób. Każdy z nas może wziąć w nim udział, instalując w swoim komputerze darmowy program, który analizuje dane pozyskane z radioteleskopu SETI i uruchamia się, gdy komputer nie jest akurat używany do innych zadań. Drake nie tylko gorąco wierzył w sensowność poszukiwań obcych form życia, ale wniósł też kluczowy wkład w te badania, przedstawiając wzór opisujący prawdopodobieństwo nawiązania kontaktu z istotami z kosmosu. Nie czekał, aż obserwatorzy uruchomią zaawansowane teleskopy, takie jak kosmiczny teleskop Keplera, i odkryją planety pozasłoneczne. Swoje oszacowanie, nazywane równaniem Drake’a, zaprezentował po raz pierwszy na konferencji, którą zorganizował w 1961 r. w jednym tylko celu, a mianowicie po to, by ustalić, czy projekt SETI ma jakiekolwiek szanse na wykrycie obcych cywilizacji w innych układach planetarnych. Spotkanie to, zorganizowane wspólnie z Amerykańską Narodową Akademią Nauk, miało charakter nieformalny i uczestniczyli w nim wybitni specjaliści z różnych dziedzin, między innymi kilku laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii i medycyny, a także fizyk Philip Morrison. Wśród wszystkich tych osobistości świata nauki jedyną chyba nieznaną jeszcze wówczas osobą był młody stażysta po doktoracie Carl Sagan.

Czas jest najważniejszy

Przygotowując program spotkania na kilka dni przed jego rozpoczęciem, Drake zastanawiał się nad kluczowymi elementami – najważniejszymi informacjami, jakie są potrzebne do oszacowania liczby możliwych do wykrycia zaawansowanych cywilizacji, które mogą obecnie istnieć w naszej Galaktyce. Na początek określił prawdopodobieństwo różnych czynników. Pierwszym z nich było tempo powstawania planet sprzyjających życiu (swoistych kosmicznych inkubatorów innych cywilizacji), ponieważ na części z nich mogły się pojawić organizmy żywe i przekształcić się w inteligentne, świadome istoty. Potem dołożył do tego czynnik określający, jaka część tych cywilizacji mogła osiągnąć rozwój techniczny pozwalający na komunikowanie się za pomocą sygnałów wysyłanych na ogromne, kosmiczne odległości, biorąc przy tym pod uwagę średni czas ich istnienia. Iloczyn tych czynników, opisujących wiele zagnieżdżonych pytań, jest oszacowaniem liczby zaawansowanych cywilizacji możliwych do wykrycia w Drodze Mlecznej. Po przeprowadzeniu skomplikowanych wywodów opierających się na nielicznych dostępnych wówczas danych na temat wydajności procesów powstawania gwiazd i planet Drake uświadomił sobie, że liczba ta zależy w zasadzie tylko od jednego czynnika: czasu istnienia zaawansowanej technicznie cywilizacji. Możliwość nawiązania kontaktu z cywilizacjami pozaziemskimi zależy od zbieżności w czasie – od tego, czy cywilizacje te istnieją i są na odpowiednim poziomie rozwoju technicznego w tym samym okresie co my. Z tego wynika, że im więcej znajdziemy obiektów kosmicznych nadających się potencjalnie do zamieszkania, tym większe będziemy mieli szanse na to, że na jednym z nich żyje zaawansowana technicznie cywilizacja. Musimy więc na początku odkryć szybko jak najwięcej egzoplanet, a potem skupić uwagę na tych, które są odpowiednie dla życia, i szukać na nich oznak jego istnienia. Jednym z wielu celów naukowych przygotowywanej przez NASA misji kosmicznego teleskopu Jamesa Webba, która ma się rozpocząć w 2018 r., będzie kontynuacja obserwacji prowadzonych przez teleskop Keplera i odkrycie kolejnych planet i układów planetarnych, na których może rozwijać się życie. (…)

Gorący jowisz i inne planety

W 1995 r. dwóch szwajcarskich astronomów, Michel Mayor i Didier Queloz, odkryło przypadkowo pierwszą planetę poza Układem Słonecznym, krążącą wokół gwiazdy Helvetios (51 Pegasi), odległej od nas zaledwie o 51 lat świetlnych. Planetę tę, okrążającą swoją macierzystą gwiazdę mniej więcej co cztery dni, dzieli od jej słońca dystans sześciokrotnie mniejszy od odległości Merkurego od naszej gwiazdy. Jest ona również niewiarygodnie masywna, ponieważ jej masa wynosi niemal połowę masy Jowisza, największej planety w Układzie Słonecznym. Później okazało się, że ciało krążące wokół Helvetiosa było pierwszym odkrytym przedstawicielem całej klasy planet pozasłonecznych nazywanych gorącymi jowiszami – są to masywne planety krążące niebezpiecznie blisko swoich macierzystych gwiazd. W odróżnieniu od gwiazd planety nie emitują światła umożliwiającego ich wykrycie. Odbijają jedynie promienie macierzystych gwiazd, wokół których krążą. Wykrycie takiego słabego światła już samo w sobie jest ogromnym wyzwaniem, ale sprawę komplikuje jeszcze fakt, że słaby blask planet zupełnie ginie w jasnym świetle pobliskiej gwiazdy. Z tych powodów astronomom bardzo rzadko udaje się przeprowadzić bezpośrednie obserwacje odległych planet i odróżnić je od ich macierzystych gwiazd. (…) A jednak do chwili obecnej, to znaczy do 10 listopada 2015 r., badaczom udało się odkryć ponad 5 tys. planet pozasłonecznych, z czego część znajduje się w 484 znanych układach wielu planet. Układy o największej potwierdzonej liczbie planet poza Układem Słonecznym znajdują się wokół gwiazd Kepler-90 i HD 10180 – tworzy je, odpowiednio, siedem i dziewięć planet. Układ planetarny gwiazdy Gliese 876, wokół której odkryto cztery planety, jest najbliższym nas układem wielu planet – znajduje się w odległości 15 lat świetlnych. Obecnie wiemy o istnieniu w sumie 12 układów wielu planet w promieniu 50 lat świetlnych od nas, ale większość tego typu układów planetarnych znajduje się znacznie dalej. W chwili obecnej poszukiwanie planet stało się już prawdziwym przemysłem.

W ciągu 15 lat przekształciło się z badań prowadzonych przez nieliczną grupę obserwatorów i konstruktorów przyrządów pomiarowych w wielką naukę – przyczyniło się do tego wybudowanie i uruchomienie kosmicznego teleskopu Keplera, przy którym pracuje zespół naukowy liczący setki osób. Doświadczeni poszukiwacze planet zauważają, że skoro praktycznie wszystkie gwiazdy mają wokół siebie planety, a niektórym towarzyszą nawet układy wielu planet, to z prostego oszacowania wynika, iż liczba planet w widocznym Wszechświecie musi być większa od liczby gwiazd! To jest wspaniała wiadomość dla wszystkich, którzy próbują znaleźć życie poza Ziemią, ponieważ uważa się, że może się ono wykształcić na planetach lub ich księżycach. Dla organizmów żywych opartych na węglu wymagany jest pewien określony zakres temperatur, ponieważ w zbyt wysokiej temperaturze cząsteczki organiczne ulegają rozpadowi. Z kolei w niezwykle niskich temperaturach, jakie panują w przestrzeni kosmicznej, tempo przebiegu reakcji chemicznych znacznie spowolnia, a to oznacza, że zachodzenie szybkich procesów metabolicznych wymaganych do istnienia inteligentnych istot byłoby bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Wydaje się więc, że życie oparte na węglu wymaga zapewnienia pewnych optymalnych warunków – znane nam skomplikowane i zaawansowane formy życia mogłyby powstać wyłącznie na planetach i księżycach, na których panują umiarkowane temperatury.

Inne formy życia

Mówiąc szczerze, wydaje mi się, że ziemianie mają dość egocentryczne spojrzenie na te sprawy. Przedstawione tu argumentacje i oszacowania świadczą o całkowicie antropocentrycznym traktowaniu problemu istnienia życia. Czy to brak wyobraźni nie pozwala nam wyjść poza krąg znanych form życia i przejawów inteligencji? Nie można przecież odrzucić możliwości, że inteligentne formy życia mogły powstać w obcym nam środowisku, wykształcając się na drodze nieznanych procesów. Odkrycie na Ziemi ekstremofilów pozwala nam sobie wyobrazić, jakie rodzaje organizmów żywych mogłyby przetrwać przez bardzo długi czas nawet w najbardziej niesprzyjających warunkach. Przykładem mogą być bakterie wspaniale sobie radzące w skrajnie wysokiej temperaturze, takie jak Thermus aquaticus (które doskonale się czują w wodzie o temperaturze 71 stopni Celsjusza w gorących źródłach Parku Narodowego Yellowstone) i Pyrolobus fumarii (odkryte w kominach hydrotermalnych na Grzbiecie Śródatlantyckim, które żyją w temperaturze 113 stopni Celsjusza), lub kriofile rozwijające się w temperaturze bardzo niskiej, takie jak bakterie z rodzaju Psychrobacter, ktore tolerują temperaturę w zakresie od -10 do 42 stopni Celsjusza. Istnienie tych organizmów świadczy o tym, że życie potrafi się przystosować i przetrwać nawet tak gwałtowne zmiany, jak te, które zaszły na Ziemi podczas pięciu znanych okresów zlodowacenia (z których ostatni nastąpił ponad 11 700 lat temu) czy podczas obracania się biegunów pola magnetycznego naszej planety. Któż zatem może stwierdzić, jakie organizmy rozwijają się na planetach pozasłonecznych?

Wiele z nich krąży na tyle daleko od swoich gwiazd macierzystych, że jeśli istnieje na nich woda, to zapewne jest w stanie ciekłym, a zatem planety te mogą należeć do kategorii tak zwanych superziem (planet pozasłonecznych o masie nieco większej od masy Ziemi, ale mniejszej od masy Urana czy Neptuna). W lipcu 2015 r. Stephen Hawking i rosyjski miliarder Jurij Milner urządzili w Londynie konferencję prasową, na której ogłosili rozpoczęcie wspólnego przedsięwzięcia – projektu Breakthrough Listen, który ma być największym jak dotąd programem prowadzenia nasłuchu w celu wykrycia sygnałów wysyłanych przez pozaziemską inteligencję. Milner wspaniałomyślnie przeznaczył na ten cel 100 mln dolarów i część środków zostanie wykorzystana do zarezerwowania czasu obserwacyjnego na dwóch radioteleskopach działających na dwóch przeciwległych krańcach Ziemi i prowadzenia na nich jednoczesnego nasłuchu pozaziemskich sygnałów – chodzi o radioteleskop Green Bank w Wirginii i Radioteleskop Parkes w Nowej Południowej Walii w Australii. Podobnie jak Teleskop Horyzontu Zdarzeń, który ma posłużyć do wykrycia czarnej dziury w środku naszej Galaktyki, taki układ praktycznie przekształca całą Ziemię w jeden ogromny radioteleskop o bardzo dużej bazie. W ramach projektu Breakthrough Listen planowany układ radioteleskopów można więc w zasadzie traktować jako ogromną antenę o talerzu rozciągającym się od Stanów Zjednoczonych po Australię, która zostanie wykorzystana do wykrycia sygnałów transmitowanych przez obcą inteligencję. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 2/2018
Więcej możesz przeczytać w 2/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2018 (1818)

  • Co mnie cieszy, a co martwi 7 sty 2018, 20:00 Najbardziej podoba mi się zapał dzieciaków i młodzieży. Wiedzą, że biorą udział w czymś wielkim, wyjątkowym. Robią to z reguły z wielkim zapałem i entuzjazmem, właściwym młodym ludziom. Co najważniejsze, biegając z puszkami czy... 3
  • Obraz tygodnia 7 sty 2018, 20:00 2 razy Kamil Stoch zdobył złoty medal olimpijski (2014) i tyle samo razy był mistrzem świata (2013, 2017) Wygrany Kamil Stoch – kiedy zamykamy ten numer, wiemy, że wygrał trzy konkursy Turnieju Czterech Skoczni i że rywale mają już... 9
  • Info radar 7 sty 2018, 20:00 Co robią Rosjanie na dnie Atlantyku? Światłowodowe kable zapewniające łączność USA z Europą stały się obiektem zainteresowania rosyjskiej floty. Położone na dnie Atlantyku światłowody stanowią rdzeń globalnej sieci internetowej i... 10
  • W życiu nic się nie „udaje” 7 sty 2018, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI W NOWYM ROKU 2018 ŻYCZĘ PAŃSTWU SKOKOWEGO WZROSTU UŻYWANIA ZWROTÓW: „zrobiłem”, „osiągnąłem”, „nie zrealizowałem”. O co chodzi? Pamiętają państwo grudniową okładkę „Wprost”? Tę ze zdjęciem premiera... 11
  • Od MaBeNy do PanCeCholu 7 sty 2018, 20:00 NIC TAK W OSTATNICH CZASACH NIE PORU- SZYŁO MOJEJ WYOBRAŹNI JAK MABENY, czyli Maszyna Bezpieczeństwa Narracyjnego. Wymyślił ją ten sam geniusz, który przed laty zapowiadał opracowanie cybernetyczno-wirtualnego „układu”, który... 12
  • Los dał… made in Polska 7 sty 2018, 20:00 POLSKA JEST CHORYM CZŁOWIEKIEM EUROPY? Unia Europejska na pewno nie jest dr. Housem, lecz co najwyżej ministrem Radziwiłłem. Dla nienawidzących Polski tzw. postępowych środowisk musi być ta oczywista oczywistość przykra szczególnie.... 12
  • Nowe tysiąclecie 7 sty 2018, 20:00 W 2000 r. świat nie przestał istnieć, a milenijna pluskwa, która miała zablokować wszystkie komputery, okazała się plotką. W Polsce wybory prezydenckie ponownie wygrał Aleksander Kwaśniewski, a w Hollywood Oscara odebrał Andrzej Wajda. 14
  • Politycy w internecie 7 sty 2018, 20:00 „Wkraczamy w wieki informacji” – pisał w pierwszym numerze dodatku „Wprost – Intermedia” jego szef Krzysztof Król. „Dzisiaj wizja przemian technologicznych szokuje. Trzeba jednak zdać sobie sprawę, że nie da się ich uniknąć.... 15
  • Po pierwsze: nie przeszkadzaj! 7 sty 2018, 20:00 Kiedyś dzieciom w szkołach tłumaczono, co robi Wielka Orkiestra, i to było fajne, pokojowe. Teraz tego nie ma – mówi Jerzy Owsiak, który w najbliższą niedzielę poprowadzi 26. Finał WOŚP. 16
  • Pomagać bez poczucia władzy 7 sty 2018, 20:00 Dajesz pieniądze ubogiemu? Świetnie, ale nie dyktuj mu, na co ma je wydać. 21
  • Wszystkie rafy Platformy 7 sty 2018, 20:00 Gdy CBA weszło do mieszkania Stanisława Gawłowskiego, sekretarza generalnego PO, partia uznała, że to początek serii, która może poważnie nadszarpnąć jej wizerunek przed nadchodzącymi wyborami. 25
  • Nowoczesna na zakręcie 7 sty 2018, 20:00 Rozumiem, że Grzegorz Schetyna chciałby nas połknąć – mówi Piotr Misiło, wiceszef klubu parlamentarnego Nowoczesnej, i dodaje, że lewicowość nie jest naturalnym środowiskiem tej partii. 28
  • Polska od A do Z na progu setnej rocznicy 7 sty 2018, 20:00 Świętujemy 100 lat od chwili odzyskania niepodległości. Ale dlaczego ją utraciliśmy? I czy czegoś nas to nauczyło? Patrz literka N. 32
  • Co przyniesie rok 2018? 7 sty 2018, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Europa oczekuje rozstrzygnięcia sytuacji na Bliskim Wschodzie. O ile wojna z ISIS dobiega końca, o tyle w sprawie milionów uchodźców wegetujących w obozach nie widać szczęśliwego dla nich finału.... 35
  • Zwariowałbym,gdyby nie jazz 7 sty 2018, 20:00 Na studia do Warszawy przyjechałem głównie z myślą, żeby chodzić po klubach i słuchać jazzu. Nie byłem na inauguracji mojego pierwszego roku akademickiego, bo poszedłem na koncert – opowiada Jerzy Stępień, były prezes Trybunału Konstytucyjnego. 36
  • Miasteczka widma, czyli podwójna strata 7 sty 2018, 20:00 Depopulacja oznacza odpływ jednostek, które mogłyby przyczynić się do rozwoju miejsca urodzenia i wychowania. Aby tych ludzi zatrzymać, nie wystarczy zapewnić im dobrze płatnej pracy – mówi prof. Piotr Szukalski. 40
  • Nożownicy są wśród nas 7 sty 2018, 20:00 Jeden rzucił się z nożem na nieznajomą 24-latkę, drugi zadał kilkadziesiąt ciosów idącej ulicą kobiecie. 44
  • Zabawa w wojsko 7 sty 2018, 20:00 Harcerstwo to w Polsce tabu. Krytyka to szarganie świętości porównywalne z umieszczeniem męskich genitaliów na krzyżu przez artystkę Dorotę Nieznalską. Nie lubię harcerstwa. Nie lubię jego ideologii i symboliki. Wpaja dzieciom, że... 47
  • Nadzór po nowemu 7 sty 2018, 20:00 W rządzie jest plan, by rozdzielić Komisję Nadzoru Finansowego na dwa urzędy. Nadzór nad rynkami kapitałowymi podlegałby pod premiera. 49
  • Mapa europejskiego bogactwa 7 sty 2018, 20:00 Polak ma średnio 10 razy mniej w portfelu niż statystyczny mieszkaniec Liechtensteinu. Nawet warszawiacy są mniej zamożni niż mieszkańcy biednych regionów Niemiec, Francji czy Wielkiej Brytanii. 52
  • Podatkowy zawrót głowy 7 sty 2018, 20:00 Czarna lista, JPK, STIR, split payment – oto pojęcia, z którymi przedsiębiorcy będą się musieli zaprzyjaźnić w 2018 r. 56
  • Trzy rady dla polskiego premiera 7 sty 2018, 20:00 Najlepszą polityką gospodarczą każdego rządu jest zniesienie ceł i umożliwienie wolnego handlu – mówi Yaron Brook oraz radzi Mateuszowi Morawieckiemu: mniej dotacji i podatków. 58
  • Karkosik schodzi z parkietu 7 sty 2018, 20:00 Wygląda na to, że kolejny najbogatszy Polak zamierza ściągać swoje spółki z warszawskiej giełdy. Kilka miesięcy temu taką decyzję podjął Michał Sołowow. Trzeci najbogatszy człowiek w kraju zdejmuje z parkietu swój chemiczny... 60
  • Know How 7 sty 2018, 20:00 Całkiem nowe roboty od LG Do 2025 r. jedna trzecia tradycyjnej siły roboczej ma być zastąpiona zautomatyzowanymi robotami. Szybko rośnie rynek robotów humanoidalnych, przypominających człowieka, reagujących na dotyk i wchodzących w... 61
  • Wrzód, który pękł 7 sty 2018, 20:00 Ludzie w Iranie są zmęczeni reżimem, który wydaje krocie na wojny w Syrii, Iraku i Jemenie. Ajatollahowie zręcznie wykorzystują to niezadowolenie do wewnętrznych rozgrywek o władzę i pieniądze. 62
  • Piekło w raju 7 sty 2018, 20:00 Ameryka Łacińska, region niebiańskich plaż i porywającej muzyki, ma też drugą twarz: korupcji i przestępczości, która tak skutecznie jak w żadnym innym miejscu na świecie splata się z polityką. 66
  • Taniec trzyma mnie przy życiu 7 sty 2018, 20:00 Nowoczesne leczenie pozwala zatrzymać wrzodziejące zapalenie jelita grubego, co umożliwia normalne życie. 70
  • Pieniądze i zdrowie 7 sty 2018, 20:00 Życzylibyśmy sobie dostępności dla naszych pacjentów terapii zarejestrowanych w Europie – mówi prof. Grażyna Rydzewska. 71
  • Tam musi być życie 7 sty 2018, 20:00 Próbujemy wyjrzeć poza nasz Wszechświat i szukamy towarzystwa, bo wierzymy, że są tam inne wszechświaty, w nich planety, na których istnieje życie. Ale nie możemy się spodziewać, że będzie ono podobne do naszego. 72
  • Pechowy Kazimierz 7 sty 2018, 20:00 Tego w serialu TVP „Korona królów” raczej nie zobaczycie. Kazimierz Wielki był władcą wielkiego formatu, ale z życiem osobistym zupełnie sobie nie radził. 76
  • Szczęście wśród książek 7 sty 2018, 20:00 Wkoło świszczą kule, dyktatorzy przerabiają świat zgodnie ze swoimi chorymi wizjami, a księgarnie niezmiennie promieniują spokojem i dobrem – tak to widzi najsłynniejszy hiszpański pisarz Carlos Ruiz Zafón. 78
  • Nie lekceważcie domów kultury! 7 sty 2018, 20:00 KAROLINA ADELT-PAPROCKA Debata o planowanych zmianach i kierunkach rozwoju instytucji kultury w Polsce. Teatry, galerie, muzea, filharmonie mówią: my, artyści, chcemy tego i tamtego. I trwa dyskusja. O aktorach, wybitnych muzykach, wielkich... 82
  • Wakacje first minute 7 sty 2018, 20:00 Last minute już nie takie popularne? Polacy rezerwują wakacje pół roku wcześniej. 83
  • Miewam swoje małe exodusy 7 sty 2018, 20:00 Gdy pisał „Exodus”, powieść zahaczającą o problem uchodźców, rzeczywistość przegoniła literaturę. Po ucieczce od świata Łukasz Orbitowski musiał za nim podążyć. 84
  • Nie dajmy się porwać tsunami nowości 7 sty 2018, 20:00 O swoim najnowszym obrazie „Powrót do Montauk” mówi laureat Oscara, niemiecki reżyser Volker Schlöndorff. 86
  • Ten obcy 7 sty 2018, 20:00 W kinach można obejrzeć dokument o pogromie kieleckim „Przy Planty 7/9”, a w Kielcach przedstawienie na ten sam temat. Tamte wydarzenia wciąż są trudne do pojęcia, choć miały miejsce zaledwie 72 lata temu. Przekonanie o istnieniu mordu... 89
  • Film 7 sty 2018, 20:00 DRAMAT Zły dotyk KINO PRZERYWA MILCZENIE. PO KOLEJNYCH SKANDALACH PEDOFILSKICH W KOŚCIELE CORAZ CZĘŚCIEJ TYM TEMATEM ZAJMUJĄ SIĘ REŻYSERZY. Do Oscarów dobiło się oparte na faktach „Spotlight” Toma McCarthy’ego, na Netflixie sukces... 90
  • Muzyka 7 sty 2018, 20:00 PŁYTA Stąd do wieczności Żyjemy w czasach, w których muzyce ciężko przebić się na salony, a to powoduje, że nisze stają się jeszcze bardziej niszowe. Coraz mniej jest twórców, którzy mają odwagę nagrywać płyty ponadgatunkowe,... 91
  • Książka 7 sty 2018, 20:00 ESEJE Pisanie to ciężka praca Noblista Mario Vargas Llosa deklarował niedawno, że lubi pisać raz powieść, raz esej. No i rzeczywiście co jakiś czas wydaje tom esejów na tematy rozmaite. Ten dotyczy pisania i czytania, a najważniejszy z... 92
  • Kalejdoskop 7 sty 2018, 20:00 KOMIKS Giro d’Italia Cezar postanawia zorganizować dookoła Italii wielki wyścig rydwanów. Uczestnicy przyjeżdżają z całej Europy. Oczywiście wygrać musi podopieczny Cezara. Dopóki na starcie nie pojawiają się nasi bohaterowie... 37.... 94
  • Kulturalna trzynastka 7 sty 2018, 20:00 Katarzyna Warnke AKTORKA TEATRALNA I FILMOWA 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Kocham lektury! 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i dlaczego? Wolandem z „Mistrza i Małgorzaty” – ma dystans niezbędny do pewnej lekkości... 96
  • Turystyczny matrix 7 sty 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI W okresie świąteczno-noworocznym na Facebooku i Instagramie pojawia się coraz więcej zdjęć z wakacji. Znajomi nagle opaleni, w krótkich spodenkach, w kostiumach kąpielowych, wyluzowani, weseli, odstresowani, uśmiechają... 97
  • Agenda 2018 – gdzie kogo wysłać (lub zesłać) 7 sty 2018, 20:00 Światowy kalendarz polityczno-eventowy na rok 2018 jest wypełniony po uszy osiołka Kłapouchego. Tak, tego od Krzysia i przyjaciół Królika. Pan Alan Alexander Milne stary, ale literacko jary – i co z tego, że zmarł 62 lata temu. Zaczyna... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany