Miewam swoje małe exodusy

Miewam swoje małe exodusy

Miewam swoje małe exodusy
Miewam swoje małe exodusy
Gdy pisał „Exodus”, powieść zahaczającą o problem uchodźców, rzeczywistość przegoniła literaturę. Po ucieczce od świata Łukasz Orbitowski musiał za nim podążyć.

ROZMAWIAŁ Bartosz Czartoryski

Miałeś kiedyś chęć rzucić wszystko i uciec?

Nieraz chciałem uciec, a powody codziennie podsuwało mi życie. Nadal jakaś część mnie chce się uwolnić od tego, co łączy mnie ze światem, żeby zobaczyć, co znajduje się po drugiej stronie płotu. A przecież tam jest ta sama trawa i to samo gówno w tej trawie, bo nawet jakbym się uwolnił od jednego życia, to uwikłałbym się w inne.

Nie da się ucieć przed życiem?

Nie, bo zawsze jakieś życie będziesz miał. Chyba że sobie palniesz w łeb, wtedy masz wszystko, nomen omen, z głowy. A tak zawsze się zorientujesz, że musisz uciec od tej ucieczki, bo życie w ciągłej zmianie, bez absolutnie żadnej, nawet powierzchownej relacji z innym człowiekiem, bez zakorzenienia, nie istnieje. Będziesz ciągle uciekał? Czy zaczniesz budować coś od nowa? Jeśli tak, powtórzysz to, przed czym uciekałeś. Może jeśli byśmy wygrali miliony na loterii, bylibyśmy zdolni radykalnie coś odmienić. Ale z życiem takie jak moje, jak twoje... Zawsze uciekniemy do tego samego. Chyba trzeba trwać w tym, co mamy, mimo naszych błędów.

O „Exodusie” mówi się jako o powieści drogi, a przecież tam drogi nie ma, jedynie przystanki.

Tak. Pominąłem etap podróży. Nie wiemy, jak ten mój Janek dociera z miejsca na miejsce i jest to zupełnie nieistotne. Bo ważne jest to, jak zachowuje się w okolicznościach, w których się znalazł. Zresztą myślę, że zniknęło już coś takiego jak podróż. Owszem, można polecieć do Ameryki Południowej, pojeździć po górach jeepem albo przedzierać się przez Amazonkę czy mongolskie stepy, ale w cywilizacji zachodniej nie ma już podróży. Nie w tym sensie, w jakim podróżował Kerouac przez Stany albo bohater „Podróży do kresu nocy” Céline’a. Z tego względu, że dawniej takie wyprawy trwały długo, były skomplikowane logistycznie i dlatego spotykały nas przygody. Zatrzymywano się w gospodach, poznawano ludzi, z którymi można było się upić. Albo nawet i się zakochać.

Dlaczego padło akurat na taką, a nie inną trasę?

Wszystko jest wypadkową literackiego romantyzmu i trudnych warunków życiowych. Mnie się marzyło, aby ta książka wybrzmiała w słońcu południa, potem, wraz z uchodźcami, którzy z Grecji ciągnęli do Berlina, pojawił się pomysł, aby mój bohater szedł w kontrze do nich. Chciałem, żeby intryga zamknęła się na Itace, a potem okazało się, że aby się tam dostać, potrzebny jest samolot, wodolot, łódka i ponton. Janek nigdy by się tam nie dostał, dlatego wybrałem realistyczny cel, bliżej Aten. Berlin był z kolei punktem oczywistym, bo z Warszawy chyba najłatwiej tam dojechać. I kiedy zacząłem tę książkę pisać, pojawili się rzeczeni uchodźcy i jakoś musiałem tych biednych ludzi uwzględnić. Nie mogłem ich przemilczeć, szczególnie kiedy już miałem tytuł „Exodus” i uciekiniera. Dlatego wymyśliłem, że Janek będzie wolontariuszem w obozie przesiedleńczym i okazało się, że te, o których warto pisać, są na Bałkanach. Akurat, gdy się do tego zabrałem, gruchnęła informacja, że postawiono tam płoty z drutem kolczastym i przyszła mi do głowy myśl, że niedobrze się dzieje, skoro znowu w Europie odgradzają drutem człowieka od człowieka. Sam Janek został bez dachu nad głową, bez pieniędzy, bez żadnych umiejętności i musiał tam zostać. Kiedy ma się koncepcję bohatera i wie się, ku czemu książka ma zmierzać, trasę dobiera się według założeń, które pogłębiasz.

Potrafiłbyś żyć bez pisania, bez muzyki metalowej, bez ludzi?

Chyba bez ludzi byłoby najtrudniej. Lata temu porzuciłem wszystko i wyjechałem do Kopenhagi, gdzie nie miałem nic. Znaczy miałem metal, mogłem pisać, natomiast za ludźmi mi było tęskno.

Nie wyjechałeś jednak z konieczności.

Ano, to była przygoda. Ale stamtąd też uciekłem. Miewam swoje małe exodusy, ale bez tego dramatycznego charakteru. Zawód, jaki wykonuję, pozwala mi w pewnym stopniu odrzucać te fragmenty życia, które mi nie odpowiadają, ale to też się kurczy, bo są dzieci, bo mam pracę przy „Dezerterach” [program w TVP Kultura – red.], mieliśmy poważną chorobę w rodzinie. I ja się uczę z tymi ograniczeniami żyć i nie postrzegać ich jako zubożenia własnej wolności, ale jej konsekwencje. Z przyczyn rodzinnych wróciłem do Krakowa i muszę teraz dymać do roboty do Warszawy, lecz podjąłem taką decyzję, kierując się pewnymi wartościami. I w ramach tych decyzji nadal jestem wolny.

Trudno żyć bez ludzi, ale i ciężko się dziś od nich uwolnić, bo panuje przekonanie, że jeśli nie ma cię w internecie, to nie istniejesz, co wymusza ciągłe bycie w kontakcie.

Jest to nawet swego rodzaju terror. Jakiś czas temu kumpel miał pewien kłopot, ja się o tym dowiedziałem dopiero później, zapytałem, co się dzieje, a on na to, czemu nie zajrzałem do niego na ścianę Facebooka, tam wszystko było. A to przecież nie obowiązek. Nie dzwonimy do przyjaciół cztery razy dziennie, a do rodziców co godzinę. I, dbając o higienę własnego czasu, też można te narzędzia z grupy zabójców duszy i budowania narcyzmu do nas dostosować. Dążę do tego, żeby być w jednej czynności jednocześnie i kiedy piszę, gram, oglądam film, staram się nie mieć telefonu w zasięgu ręki, co też nie zawsze mi się udaje. Fajnie jest sobie poklikać, kiedy się czeka na przystanku. Lecz nie dajmy sobie wmówić, że skoro pojawiliśmy się w sieci, to musimy tam bez przerwy istnieć, bo są inne, ważniejsze światy.

Ty jednak doskonale się w internecie odnajdujesz.

Bo ja to bardzo lubię, szczególnie Instagram. O ile swoje pisanie postrzegałem zawsze jako komentarz do świata, to dzięki tej aplikacji zajmuję się rejestrowaniem świata. Drobiazgów. Prostych przejawów osobliwości życia. Moja dziewczyna zapytała mnie, czemu jej nie zrobiłem zdjęcia. A mi nie przyszło do głowy, że mogłem, że mogę fotografować ludzi. Nie ma się tym jednak co ekscytować. Nie rozumiem i tych, co zarzekają się, że nigdy nie będą mieli Facebooka, jak i tych, co nieustannie potrzebują feedbacku i aktualizują co godzinę status. Media społecznościowe są elementem życia, ale nie jego esencją.

Opozycją do samotniczego dłubania przy książkach jest twoja praca dla telewizji. To dość nieortodoksyjna jak na pisarza ścieżka.

Zwłaszcza pisarza z wadą wymowy i umiarkowanie telewizyjną prezencją. Ale co mam ci powiedzieć? To zajebiste. Wybieram sobie ludzi, z którymi chciałbym pogadać i rozmawiamy o tym, co mnie interesuje. Może jest to ucieczka od samotności pisarskiej? Odkryłem radość spotkania z drugim człowiekiem; to chwile, które raczej się nie powtórzą. Poza tym przy programie pracuje ze 30 osób, kręcę się wśród nich i nagle, po 20 latach, zacząłem chodzić do pracy. Żyję społecznie i może jestem przez to mniejszym dziwadłem.

A jesteś dziwadłem?

Nie ma w tym momencie zaistnienia bez wizerunku. Ci, którym udało się kiedyś bez tego przemknąć, nadal sobie istnieją, ale nam już nie wolno. Bo jeśli twoim wizerunkiem jest brak wizerunku, to jesteś postrzegany jako fleja. I znalazłem się w sytuacji, że muszę coś wymyślić, dlatego wzmocniłem estetykę, która zawsze była mi bliska. Publicznie zawsze pokazuję się w metalowych T-shirtach. A do ciebie przyszedłem po cywilnemu, mam dresik. Lecz ja siebie nie przekłamałem, tylko skonkretyzowałem to, co we mnie było. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 2/2018
Więcej możesz przeczytać w 2/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2018 (1818)

  • Co mnie cieszy, a co martwi 7 sty 2018, 20:00 Najbardziej podoba mi się zapał dzieciaków i młodzieży. Wiedzą, że biorą udział w czymś wielkim, wyjątkowym. Robią to z reguły z wielkim zapałem i entuzjazmem, właściwym młodym ludziom. Co najważniejsze, biegając z puszkami czy... 3
  • Obraz tygodnia 7 sty 2018, 20:00 2 razy Kamil Stoch zdobył złoty medal olimpijski (2014) i tyle samo razy był mistrzem świata (2013, 2017) Wygrany Kamil Stoch – kiedy zamykamy ten numer, wiemy, że wygrał trzy konkursy Turnieju Czterech Skoczni i że rywale mają już... 9
  • Info radar 7 sty 2018, 20:00 Co robią Rosjanie na dnie Atlantyku? Światłowodowe kable zapewniające łączność USA z Europą stały się obiektem zainteresowania rosyjskiej floty. Położone na dnie Atlantyku światłowody stanowią rdzeń globalnej sieci internetowej i... 10
  • W życiu nic się nie „udaje” 7 sty 2018, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI W NOWYM ROKU 2018 ŻYCZĘ PAŃSTWU SKOKOWEGO WZROSTU UŻYWANIA ZWROTÓW: „zrobiłem”, „osiągnąłem”, „nie zrealizowałem”. O co chodzi? Pamiętają państwo grudniową okładkę „Wprost”? Tę ze zdjęciem premiera... 11
  • Od MaBeNy do PanCeCholu 7 sty 2018, 20:00 NIC TAK W OSTATNICH CZASACH NIE PORU- SZYŁO MOJEJ WYOBRAŹNI JAK MABENY, czyli Maszyna Bezpieczeństwa Narracyjnego. Wymyślił ją ten sam geniusz, który przed laty zapowiadał opracowanie cybernetyczno-wirtualnego „układu”, który... 12
  • Los dał… made in Polska 7 sty 2018, 20:00 POLSKA JEST CHORYM CZŁOWIEKIEM EUROPY? Unia Europejska na pewno nie jest dr. Housem, lecz co najwyżej ministrem Radziwiłłem. Dla nienawidzących Polski tzw. postępowych środowisk musi być ta oczywista oczywistość przykra szczególnie.... 12
  • Nowe tysiąclecie 7 sty 2018, 20:00 W 2000 r. świat nie przestał istnieć, a milenijna pluskwa, która miała zablokować wszystkie komputery, okazała się plotką. W Polsce wybory prezydenckie ponownie wygrał Aleksander Kwaśniewski, a w Hollywood Oscara odebrał Andrzej Wajda. 14
  • Politycy w internecie 7 sty 2018, 20:00 „Wkraczamy w wieki informacji” – pisał w pierwszym numerze dodatku „Wprost – Intermedia” jego szef Krzysztof Król. „Dzisiaj wizja przemian technologicznych szokuje. Trzeba jednak zdać sobie sprawę, że nie da się ich uniknąć.... 15
  • Po pierwsze: nie przeszkadzaj! 7 sty 2018, 20:00 Kiedyś dzieciom w szkołach tłumaczono, co robi Wielka Orkiestra, i to było fajne, pokojowe. Teraz tego nie ma – mówi Jerzy Owsiak, który w najbliższą niedzielę poprowadzi 26. Finał WOŚP. 16
  • Pomagać bez poczucia władzy 7 sty 2018, 20:00 Dajesz pieniądze ubogiemu? Świetnie, ale nie dyktuj mu, na co ma je wydać. 21
  • Wszystkie rafy Platformy 7 sty 2018, 20:00 Gdy CBA weszło do mieszkania Stanisława Gawłowskiego, sekretarza generalnego PO, partia uznała, że to początek serii, która może poważnie nadszarpnąć jej wizerunek przed nadchodzącymi wyborami. 25
  • Nowoczesna na zakręcie 7 sty 2018, 20:00 Rozumiem, że Grzegorz Schetyna chciałby nas połknąć – mówi Piotr Misiło, wiceszef klubu parlamentarnego Nowoczesnej, i dodaje, że lewicowość nie jest naturalnym środowiskiem tej partii. 28
  • Polska od A do Z na progu setnej rocznicy 7 sty 2018, 20:00 Świętujemy 100 lat od chwili odzyskania niepodległości. Ale dlaczego ją utraciliśmy? I czy czegoś nas to nauczyło? Patrz literka N. 32
  • Co przyniesie rok 2018? 7 sty 2018, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Europa oczekuje rozstrzygnięcia sytuacji na Bliskim Wschodzie. O ile wojna z ISIS dobiega końca, o tyle w sprawie milionów uchodźców wegetujących w obozach nie widać szczęśliwego dla nich finału.... 35
  • Zwariowałbym,gdyby nie jazz 7 sty 2018, 20:00 Na studia do Warszawy przyjechałem głównie z myślą, żeby chodzić po klubach i słuchać jazzu. Nie byłem na inauguracji mojego pierwszego roku akademickiego, bo poszedłem na koncert – opowiada Jerzy Stępień, były prezes Trybunału Konstytucyjnego. 36
  • Miasteczka widma, czyli podwójna strata 7 sty 2018, 20:00 Depopulacja oznacza odpływ jednostek, które mogłyby przyczynić się do rozwoju miejsca urodzenia i wychowania. Aby tych ludzi zatrzymać, nie wystarczy zapewnić im dobrze płatnej pracy – mówi prof. Piotr Szukalski. 40
  • Nożownicy są wśród nas 7 sty 2018, 20:00 Jeden rzucił się z nożem na nieznajomą 24-latkę, drugi zadał kilkadziesiąt ciosów idącej ulicą kobiecie. 44
  • Zabawa w wojsko 7 sty 2018, 20:00 Harcerstwo to w Polsce tabu. Krytyka to szarganie świętości porównywalne z umieszczeniem męskich genitaliów na krzyżu przez artystkę Dorotę Nieznalską. Nie lubię harcerstwa. Nie lubię jego ideologii i symboliki. Wpaja dzieciom, że... 47
  • Nadzór po nowemu 7 sty 2018, 20:00 W rządzie jest plan, by rozdzielić Komisję Nadzoru Finansowego na dwa urzędy. Nadzór nad rynkami kapitałowymi podlegałby pod premiera. 49
  • Mapa europejskiego bogactwa 7 sty 2018, 20:00 Polak ma średnio 10 razy mniej w portfelu niż statystyczny mieszkaniec Liechtensteinu. Nawet warszawiacy są mniej zamożni niż mieszkańcy biednych regionów Niemiec, Francji czy Wielkiej Brytanii. 52
  • Podatkowy zawrót głowy 7 sty 2018, 20:00 Czarna lista, JPK, STIR, split payment – oto pojęcia, z którymi przedsiębiorcy będą się musieli zaprzyjaźnić w 2018 r. 56
  • Trzy rady dla polskiego premiera 7 sty 2018, 20:00 Najlepszą polityką gospodarczą każdego rządu jest zniesienie ceł i umożliwienie wolnego handlu – mówi Yaron Brook oraz radzi Mateuszowi Morawieckiemu: mniej dotacji i podatków. 58
  • Karkosik schodzi z parkietu 7 sty 2018, 20:00 Wygląda na to, że kolejny najbogatszy Polak zamierza ściągać swoje spółki z warszawskiej giełdy. Kilka miesięcy temu taką decyzję podjął Michał Sołowow. Trzeci najbogatszy człowiek w kraju zdejmuje z parkietu swój chemiczny... 60
  • Know How 7 sty 2018, 20:00 Całkiem nowe roboty od LG Do 2025 r. jedna trzecia tradycyjnej siły roboczej ma być zastąpiona zautomatyzowanymi robotami. Szybko rośnie rynek robotów humanoidalnych, przypominających człowieka, reagujących na dotyk i wchodzących w... 61
  • Wrzód, który pękł 7 sty 2018, 20:00 Ludzie w Iranie są zmęczeni reżimem, który wydaje krocie na wojny w Syrii, Iraku i Jemenie. Ajatollahowie zręcznie wykorzystują to niezadowolenie do wewnętrznych rozgrywek o władzę i pieniądze. 62
  • Piekło w raju 7 sty 2018, 20:00 Ameryka Łacińska, region niebiańskich plaż i porywającej muzyki, ma też drugą twarz: korupcji i przestępczości, która tak skutecznie jak w żadnym innym miejscu na świecie splata się z polityką. 66
  • Taniec trzyma mnie przy życiu 7 sty 2018, 20:00 Nowoczesne leczenie pozwala zatrzymać wrzodziejące zapalenie jelita grubego, co umożliwia normalne życie. 70
  • Pieniądze i zdrowie 7 sty 2018, 20:00 Życzylibyśmy sobie dostępności dla naszych pacjentów terapii zarejestrowanych w Europie – mówi prof. Grażyna Rydzewska. 71
  • Tam musi być życie 7 sty 2018, 20:00 Próbujemy wyjrzeć poza nasz Wszechświat i szukamy towarzystwa, bo wierzymy, że są tam inne wszechświaty, w nich planety, na których istnieje życie. Ale nie możemy się spodziewać, że będzie ono podobne do naszego. 72
  • Pechowy Kazimierz 7 sty 2018, 20:00 Tego w serialu TVP „Korona królów” raczej nie zobaczycie. Kazimierz Wielki był władcą wielkiego formatu, ale z życiem osobistym zupełnie sobie nie radził. 76
  • Szczęście wśród książek 7 sty 2018, 20:00 Wkoło świszczą kule, dyktatorzy przerabiają świat zgodnie ze swoimi chorymi wizjami, a księgarnie niezmiennie promieniują spokojem i dobrem – tak to widzi najsłynniejszy hiszpański pisarz Carlos Ruiz Zafón. 78
  • Nie lekceważcie domów kultury! 7 sty 2018, 20:00 KAROLINA ADELT-PAPROCKA Debata o planowanych zmianach i kierunkach rozwoju instytucji kultury w Polsce. Teatry, galerie, muzea, filharmonie mówią: my, artyści, chcemy tego i tamtego. I trwa dyskusja. O aktorach, wybitnych muzykach, wielkich... 82
  • Wakacje first minute 7 sty 2018, 20:00 Last minute już nie takie popularne? Polacy rezerwują wakacje pół roku wcześniej. 83
  • Miewam swoje małe exodusy 7 sty 2018, 20:00 Gdy pisał „Exodus”, powieść zahaczającą o problem uchodźców, rzeczywistość przegoniła literaturę. Po ucieczce od świata Łukasz Orbitowski musiał za nim podążyć. 84
  • Nie dajmy się porwać tsunami nowości 7 sty 2018, 20:00 O swoim najnowszym obrazie „Powrót do Montauk” mówi laureat Oscara, niemiecki reżyser Volker Schlöndorff. 86
  • Ten obcy 7 sty 2018, 20:00 W kinach można obejrzeć dokument o pogromie kieleckim „Przy Planty 7/9”, a w Kielcach przedstawienie na ten sam temat. Tamte wydarzenia wciąż są trudne do pojęcia, choć miały miejsce zaledwie 72 lata temu. Przekonanie o istnieniu mordu... 89
  • Film 7 sty 2018, 20:00 DRAMAT Zły dotyk KINO PRZERYWA MILCZENIE. PO KOLEJNYCH SKANDALACH PEDOFILSKICH W KOŚCIELE CORAZ CZĘŚCIEJ TYM TEMATEM ZAJMUJĄ SIĘ REŻYSERZY. Do Oscarów dobiło się oparte na faktach „Spotlight” Toma McCarthy’ego, na Netflixie sukces... 90
  • Muzyka 7 sty 2018, 20:00 PŁYTA Stąd do wieczności Żyjemy w czasach, w których muzyce ciężko przebić się na salony, a to powoduje, że nisze stają się jeszcze bardziej niszowe. Coraz mniej jest twórców, którzy mają odwagę nagrywać płyty ponadgatunkowe,... 91
  • Książka 7 sty 2018, 20:00 ESEJE Pisanie to ciężka praca Noblista Mario Vargas Llosa deklarował niedawno, że lubi pisać raz powieść, raz esej. No i rzeczywiście co jakiś czas wydaje tom esejów na tematy rozmaite. Ten dotyczy pisania i czytania, a najważniejszy z... 92
  • Kalejdoskop 7 sty 2018, 20:00 KOMIKS Giro d’Italia Cezar postanawia zorganizować dookoła Italii wielki wyścig rydwanów. Uczestnicy przyjeżdżają z całej Europy. Oczywiście wygrać musi podopieczny Cezara. Dopóki na starcie nie pojawiają się nasi bohaterowie... 37.... 94
  • Kulturalna trzynastka 7 sty 2018, 20:00 Katarzyna Warnke AKTORKA TEATRALNA I FILMOWA 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Kocham lektury! 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i dlaczego? Wolandem z „Mistrza i Małgorzaty” – ma dystans niezbędny do pewnej lekkości... 96
  • Turystyczny matrix 7 sty 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI W okresie świąteczno-noworocznym na Facebooku i Instagramie pojawia się coraz więcej zdjęć z wakacji. Znajomi nagle opaleni, w krótkich spodenkach, w kostiumach kąpielowych, wyluzowani, weseli, odstresowani, uśmiechają... 97
  • Agenda 2018 – gdzie kogo wysłać (lub zesłać) 7 sty 2018, 20:00 Światowy kalendarz polityczno-eventowy na rok 2018 jest wypełniony po uszy osiołka Kłapouchego. Tak, tego od Krzysia i przyjaciół Królika. Pan Alan Alexander Milne stary, ale literacko jary – i co z tego, że zmarł 62 lata temu. Zaczyna... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany