Pechowy Kazimierz

Pechowy Kazimierz

Tego w serialu TVP „Korona królów” raczej nie zobaczycie. Kazimierz Wielki był władcą wielkiego formatu, ale z życiem osobistym zupełnie sobie nie radził.

O mądrym królu, który od wojen wolał negocjacje przy suto zastawionym stole, uczy się każde polskie dziecko. Wiemy, że Kazimierz Wielki zostawił po sobie Polskę murowaną, ale za to nie zostawił męskiego potomka. Na nim skończyła się dynastia Piastów na tronie w Krakowie. I kto wie, czy właśnie ten dojmujący brak syna z legalnego małżeństwa nie był największym zmartwieniem władcy. Pech w tej kwestii prześladował go przezcałe życie, mimo że wysoki, przystojny młodzieniec z ważnego państwa na ówczesnych rubieżach chrześcijaństwa był atrakcyjną partią. Albo towarem w czasach, gdy ożenki nie były wypadkową uczuć, tylko niezbędnym narzędziem wielkiej polityki. Już w wieku pięciu lat ojciec, Władysław Łokietek, zaręczył go z Juttą, córką króla czeskiego Jana Luksemburskiego. Luksemburgowie nie chcieli jednak zrzec się całkiem uzasadnionych roszczeń do polskiej korony, więc zaręczyny zerwano. Potem Łokietek szukał dla syna odpowiedniej partii w Niemczech, swatając 12-latka z córką Fryderyka Pięknego, pretendenta do tronu niemieckiego. Próba wżenienia się Piastów w rodzinę Habsburgów spełzła na niczym, gdy niedoszły teść Kazimierza przegrał rywalizację o tytuł cesarza Niemiec. Ostatecznie Łokietek wydał syna za litewską księżniczkę Aldonę. Jej ojciec Giedymin łupił co prawda polskie pogranicze, ale okazał się także sojusznikiem w walce przeciwko Krzyżakom. Kazimierz wielkiej mięty do Aldony nie czuł, szybko więc skorzystał z okazji wyjazdu na Węgry, gdzie wplątał się w obyczajowy skandal z górą trupów w tle.

Gwałt czy oszczerstwo?

Na zamku w Wyszehradzie na 19-letniego Kazimierza czekała starsza siostra Elżbieta, ożeniona przez przezornego ojca z królem Węgier Karolem Robertem Andegaweńskim. Jej brat, który podobno nigdy nie był wierny swojej żonie na Węgrzech, znalazł świetną okazję do cudzołóstwa. W oko wpadła mu piękna dama dworu Klara Zach. Pochodziła ze znamienitego, choć skłóconego z królem Węgier rodu. Ponoć to sama królowa Elżbieta zaaranżowała spotkanie brata z dwórką, podczas którego Klara została zgwałcona przez Kazimierza. Wściekły ojciec Klary Felicjan Zach wpadł na zamek wyszehradzki szukać zemsty, ale Kazimierz zdążył już wyjechać do Krakowa. Zach rzucił się więc z mieczem na królewską parę. Dzielna Elżbieta zasłoniła męża, który został ranny. Ona sama straciła cztery palce ręki. Zamachowca dworzanie porąbali mieczami na kawałki, które potem rozesłano po całych Węgrzech. Zemsta króla była sroga. Syna zamachowca ciągano za koniem, aż zmarł w męczarniach. Klarze obcięto palce u rąk, a także nos i usta i tak okaleczoną wożono po królestwie jako przestrogę dla innych buntowników. Jej starszą siostrę stracono, mąż zgnił w więzieniu, a synów wygnano. Karol Robert kazał też wymordować wszystkich męskich członków rodu Zachów aż do trzeciej linii pokrewieństwa. Nie brak historyków, którzy twierdzą, że Kazimierz nie miał żadnego związku z zamachem, a cały gwałt dokonany z pomocą siostry był wymysłem krzyżackiej propagandy. Chodziło o oczernienie polskich władców, z którymi Zakon sądził się o Pomorze Gdańskie. Tak czy inaczej, łatka lubieżnika do Kazimierza przylgnęła. Zwłaszcza po tym, jak jego żona zmarła krótko po koronacji pary na królów Polski, pozostawiając monarchę bez męskiego potomka. W polityce krajowej i zagranicznej Kazimierz radził sobie świetnie, ale podstawowy obowiązek króla – zapewnienie ciągłości dynastii – ciągle nie był wypełniony. Stąd powrót do starego pomysłu połączenia Piastów z czeskimi Luksemburgami, którzy nie zrezygnowali z pretensji do polskiej korony. Sojusz miał być przypieczętowany małżeństwem z kolejną córką Jana Luksemburskiego Małgorzatą. Umowę z Luksemburgami Kazimierz w Pradze podpisał, ale ożenku się nie doczekał, bo niedoszła panna młoda zmarła krótko przed jego przyjazdem. Czujni Luksemburczycy podsunęli Kazimierzowi kolejną kandydatkę, tym razem heską księżniczkę Adelajdę. Miała ona jednak tę wadę, że była bezpłodna, o czym polski król przekonał się dopiero po kilku latach. Zamknął więc żonę w areszcie domowym na zamku w Żarnowcu nad Pilicą i uciekł w świat uciech pozamałżeńskich.

Podwójny bigamista

Jeśli wierzyć późniejszym kronikarzom, Kazimierz wprost nurzał się w rozpuście. W wielu zamkach królestwa utrzymywać miał całe haremy kobiet. Były wśród nich panny z rodów rycerskich i dorodne chłopki. Zachowała się także pamięć o przynamniej dwóch kochankach z żydowskiego Kazimierza, nazwanego tak na cześć króla, który chętnie osiedlał Żydów w miastach królestwa. Monarcha nie przepuszczał także urodziwym żonom własnych dworzan. Jednego z nich, Niemierzę z Gołczy, wysłał nawet z poselstwem do papieża w Awinionie, żeby dobrać się do jego żony Cudki. Ponoć spłodził z nią upragnionego syna, ale jako bękart nie miał on żadnych praw do tronu.

Kazimierz dokazywał tak otwarcie, że w obronie czci królowej Adelajdy zaczęli występować krakowscy biskupi. Nakładane przez nich ekskomuniki były ignorowane, a gdy zrobili się zbyt natarczywi, król okazał się bezwzględny. Wysłanego z upomnieniem wikarego katedry wawelskiej Marcina Baryczkę Kazimierz bez wahania kazał utopić w przeręblu. Nie ułatwiało to niestety starań o unieważnienie przez Stolicę Apostolską małżeństwa króla z bezpłodną Adelajdą. Zabiegi trwały latami, torpedowane skutecznie przez Luksemburczyków liczących na przejęcie korony polskiej po śmierci Kazimierza. Ich wpływy w kurii były znacznie większe niż królewskiego wysłannika Jana z Buska, któremu zarzucano nieudolność, nakłaniając króla do jego odwołania.

Tymczasem król upatrzył sobie kolejną kandydatkę na żonę. Była nią zamożna praska wdowa Krystyna Rokiczanka, jak się potem okazało będąca na usługach Karola VI Luksemburga, już nie tylko króla Czech, ale także cesarza Niemiec. Nie czekając na potwierdzenie papieskiej dyspensy, którą obiecywał Jan z Buska, Kazimierz ożenił się z Krystyną. Była to bigamia, bo formalnie ciągle był mężem bezpłodnej Adelajdy. Co gorsza, nowa wybranka króla miała poważny defekt, który wyszedł na jaw dopiero w Polsce. Jan Długosz pisał w swojej kronice, że Czeszka miała ostry świerzb i była łysa jak kolano, co znacznie studziło królewskie libido. Kazimierz odesłał Krystynę precz z Krakowa i postanowił dać sobie spokój z luksemburskimi swatami raz na zawsze. Jego uwagę przyciągnęła daleka krewna z Piastów śląskich, młoda księżniczka żagańska Jadwiga. Jednak jej ojciec Henryk, z powodu uporu zwany Żelaznym, uzależniał zgodę na ożenek z Kazimierzem od zgody Stolicy Apostolskiej. Jan z Buska w końcu stanął na wysokości zadania. Do dziś nie jest jasne, czy pod presją króla zdesperowany poseł kupił od skorumpowanych urzędników papieskiej kancelarii sfałszowaną bullę, czy też przyjął w dobrej wierze dokument będący owocem luksemburskich intryg w kurii. W każdym razie, gdy Kazimierz poślubił Jadwigę Żagańską, znów podniósł się raban. Papież Innocenty VI uznał, że jego dyspensa została sfałszowana, co czyniło polskiego króla podwójnym bigamistą. Jego następca Urban V małżeństwo z Jadwigą w końcu uznał, ale pech dalej prześladował Kazimierza. Król dobiegał już sześćdziesiątki, co w średniowieczu uważano za wiek starczy. Seksualnie radził sobie świetnie, ale jak na złość, Jadwiga urodziła mu z rzędu trzy córki. Pewnie w końcu urodziłaby mu i syna, gdyby krewki król nie złamał paskudnie nogi na polowaniu. Kazimierz, nie tylko z powodu wzrostu nazwany przez potomnych Wielkim, zmarł w wyniku rozległego zakażenia bez męskiego potomka. W ten sposób trzy stulecia rządów dynastii Piastów w Polsce dobiegły końca. Wielki władca europejskiego formatu, o którym tak pięknie uczą nas w szkołach, z podstawowym zadaniem każdej głowy rodu, podtrzymaniem jego istnienia, zupełnie sobie nie poradził. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 2/2018
Więcej możesz przeczytać w 2/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2018 (1818)

  • Co mnie cieszy, a co martwi 7 sty 2018, 20:00 Najbardziej podoba mi się zapał dzieciaków i młodzieży. Wiedzą, że biorą udział w czymś wielkim, wyjątkowym. Robią to z reguły z wielkim zapałem i entuzjazmem, właściwym młodym ludziom. Co najważniejsze, biegając z puszkami czy... 3
  • Obraz tygodnia 7 sty 2018, 20:00 2 razy Kamil Stoch zdobył złoty medal olimpijski (2014) i tyle samo razy był mistrzem świata (2013, 2017) Wygrany Kamil Stoch – kiedy zamykamy ten numer, wiemy, że wygrał trzy konkursy Turnieju Czterech Skoczni i że rywale mają już... 9
  • Info radar 7 sty 2018, 20:00 Co robią Rosjanie na dnie Atlantyku? Światłowodowe kable zapewniające łączność USA z Europą stały się obiektem zainteresowania rosyjskiej floty. Położone na dnie Atlantyku światłowody stanowią rdzeń globalnej sieci internetowej i... 10
  • W życiu nic się nie „udaje” 7 sty 2018, 20:00 RAFAŁ GÓRSKI W NOWYM ROKU 2018 ŻYCZĘ PAŃSTWU SKOKOWEGO WZROSTU UŻYWANIA ZWROTÓW: „zrobiłem”, „osiągnąłem”, „nie zrealizowałem”. O co chodzi? Pamiętają państwo grudniową okładkę „Wprost”? Tę ze zdjęciem premiera... 11
  • Od MaBeNy do PanCeCholu 7 sty 2018, 20:00 NIC TAK W OSTATNICH CZASACH NIE PORU- SZYŁO MOJEJ WYOBRAŹNI JAK MABENY, czyli Maszyna Bezpieczeństwa Narracyjnego. Wymyślił ją ten sam geniusz, który przed laty zapowiadał opracowanie cybernetyczno-wirtualnego „układu”, który... 12
  • Los dał… made in Polska 7 sty 2018, 20:00 POLSKA JEST CHORYM CZŁOWIEKIEM EUROPY? Unia Europejska na pewno nie jest dr. Housem, lecz co najwyżej ministrem Radziwiłłem. Dla nienawidzących Polski tzw. postępowych środowisk musi być ta oczywista oczywistość przykra szczególnie.... 12
  • Nowe tysiąclecie 7 sty 2018, 20:00 W 2000 r. świat nie przestał istnieć, a milenijna pluskwa, która miała zablokować wszystkie komputery, okazała się plotką. W Polsce wybory prezydenckie ponownie wygrał Aleksander Kwaśniewski, a w Hollywood Oscara odebrał Andrzej Wajda. 14
  • Politycy w internecie 7 sty 2018, 20:00 „Wkraczamy w wieki informacji” – pisał w pierwszym numerze dodatku „Wprost – Intermedia” jego szef Krzysztof Król. „Dzisiaj wizja przemian technologicznych szokuje. Trzeba jednak zdać sobie sprawę, że nie da się ich uniknąć.... 15
  • Po pierwsze: nie przeszkadzaj! 7 sty 2018, 20:00 Kiedyś dzieciom w szkołach tłumaczono, co robi Wielka Orkiestra, i to było fajne, pokojowe. Teraz tego nie ma – mówi Jerzy Owsiak, który w najbliższą niedzielę poprowadzi 26. Finał WOŚP. 16
  • Pomagać bez poczucia władzy 7 sty 2018, 20:00 Dajesz pieniądze ubogiemu? Świetnie, ale nie dyktuj mu, na co ma je wydać. 21
  • Wszystkie rafy Platformy 7 sty 2018, 20:00 Gdy CBA weszło do mieszkania Stanisława Gawłowskiego, sekretarza generalnego PO, partia uznała, że to początek serii, która może poważnie nadszarpnąć jej wizerunek przed nadchodzącymi wyborami. 25
  • Nowoczesna na zakręcie 7 sty 2018, 20:00 Rozumiem, że Grzegorz Schetyna chciałby nas połknąć – mówi Piotr Misiło, wiceszef klubu parlamentarnego Nowoczesnej, i dodaje, że lewicowość nie jest naturalnym środowiskiem tej partii. 28
  • Polska od A do Z na progu setnej rocznicy 7 sty 2018, 20:00 Świętujemy 100 lat od chwili odzyskania niepodległości. Ale dlaczego ją utraciliśmy? I czy czegoś nas to nauczyło? Patrz literka N. 32
  • Co przyniesie rok 2018? 7 sty 2018, 20:00 WALDEMAR SKRZYPCZAK, generał broni Europa oczekuje rozstrzygnięcia sytuacji na Bliskim Wschodzie. O ile wojna z ISIS dobiega końca, o tyle w sprawie milionów uchodźców wegetujących w obozach nie widać szczęśliwego dla nich finału.... 35
  • Zwariowałbym,gdyby nie jazz 7 sty 2018, 20:00 Na studia do Warszawy przyjechałem głównie z myślą, żeby chodzić po klubach i słuchać jazzu. Nie byłem na inauguracji mojego pierwszego roku akademickiego, bo poszedłem na koncert – opowiada Jerzy Stępień, były prezes Trybunału Konstytucyjnego. 36
  • Miasteczka widma, czyli podwójna strata 7 sty 2018, 20:00 Depopulacja oznacza odpływ jednostek, które mogłyby przyczynić się do rozwoju miejsca urodzenia i wychowania. Aby tych ludzi zatrzymać, nie wystarczy zapewnić im dobrze płatnej pracy – mówi prof. Piotr Szukalski. 40
  • Nożownicy są wśród nas 7 sty 2018, 20:00 Jeden rzucił się z nożem na nieznajomą 24-latkę, drugi zadał kilkadziesiąt ciosów idącej ulicą kobiecie. 44
  • Zabawa w wojsko 7 sty 2018, 20:00 Harcerstwo to w Polsce tabu. Krytyka to szarganie świętości porównywalne z umieszczeniem męskich genitaliów na krzyżu przez artystkę Dorotę Nieznalską. Nie lubię harcerstwa. Nie lubię jego ideologii i symboliki. Wpaja dzieciom, że... 47
  • Nadzór po nowemu 7 sty 2018, 20:00 W rządzie jest plan, by rozdzielić Komisję Nadzoru Finansowego na dwa urzędy. Nadzór nad rynkami kapitałowymi podlegałby pod premiera. 49
  • Mapa europejskiego bogactwa 7 sty 2018, 20:00 Polak ma średnio 10 razy mniej w portfelu niż statystyczny mieszkaniec Liechtensteinu. Nawet warszawiacy są mniej zamożni niż mieszkańcy biednych regionów Niemiec, Francji czy Wielkiej Brytanii. 52
  • Podatkowy zawrót głowy 7 sty 2018, 20:00 Czarna lista, JPK, STIR, split payment – oto pojęcia, z którymi przedsiębiorcy będą się musieli zaprzyjaźnić w 2018 r. 56
  • Trzy rady dla polskiego premiera 7 sty 2018, 20:00 Najlepszą polityką gospodarczą każdego rządu jest zniesienie ceł i umożliwienie wolnego handlu – mówi Yaron Brook oraz radzi Mateuszowi Morawieckiemu: mniej dotacji i podatków. 58
  • Karkosik schodzi z parkietu 7 sty 2018, 20:00 Wygląda na to, że kolejny najbogatszy Polak zamierza ściągać swoje spółki z warszawskiej giełdy. Kilka miesięcy temu taką decyzję podjął Michał Sołowow. Trzeci najbogatszy człowiek w kraju zdejmuje z parkietu swój chemiczny... 60
  • Know How 7 sty 2018, 20:00 Całkiem nowe roboty od LG Do 2025 r. jedna trzecia tradycyjnej siły roboczej ma być zastąpiona zautomatyzowanymi robotami. Szybko rośnie rynek robotów humanoidalnych, przypominających człowieka, reagujących na dotyk i wchodzących w... 61
  • Wrzód, który pękł 7 sty 2018, 20:00 Ludzie w Iranie są zmęczeni reżimem, który wydaje krocie na wojny w Syrii, Iraku i Jemenie. Ajatollahowie zręcznie wykorzystują to niezadowolenie do wewnętrznych rozgrywek o władzę i pieniądze. 62
  • Piekło w raju 7 sty 2018, 20:00 Ameryka Łacińska, region niebiańskich plaż i porywającej muzyki, ma też drugą twarz: korupcji i przestępczości, która tak skutecznie jak w żadnym innym miejscu na świecie splata się z polityką. 66
  • Taniec trzyma mnie przy życiu 7 sty 2018, 20:00 Nowoczesne leczenie pozwala zatrzymać wrzodziejące zapalenie jelita grubego, co umożliwia normalne życie. 70
  • Pieniądze i zdrowie 7 sty 2018, 20:00 Życzylibyśmy sobie dostępności dla naszych pacjentów terapii zarejestrowanych w Europie – mówi prof. Grażyna Rydzewska. 71
  • Tam musi być życie 7 sty 2018, 20:00 Próbujemy wyjrzeć poza nasz Wszechświat i szukamy towarzystwa, bo wierzymy, że są tam inne wszechświaty, w nich planety, na których istnieje życie. Ale nie możemy się spodziewać, że będzie ono podobne do naszego. 72
  • Pechowy Kazimierz 7 sty 2018, 20:00 Tego w serialu TVP „Korona królów” raczej nie zobaczycie. Kazimierz Wielki był władcą wielkiego formatu, ale z życiem osobistym zupełnie sobie nie radził. 76
  • Szczęście wśród książek 7 sty 2018, 20:00 Wkoło świszczą kule, dyktatorzy przerabiają świat zgodnie ze swoimi chorymi wizjami, a księgarnie niezmiennie promieniują spokojem i dobrem – tak to widzi najsłynniejszy hiszpański pisarz Carlos Ruiz Zafón. 78
  • Nie lekceważcie domów kultury! 7 sty 2018, 20:00 KAROLINA ADELT-PAPROCKA Debata o planowanych zmianach i kierunkach rozwoju instytucji kultury w Polsce. Teatry, galerie, muzea, filharmonie mówią: my, artyści, chcemy tego i tamtego. I trwa dyskusja. O aktorach, wybitnych muzykach, wielkich... 82
  • Wakacje first minute 7 sty 2018, 20:00 Last minute już nie takie popularne? Polacy rezerwują wakacje pół roku wcześniej. 83
  • Miewam swoje małe exodusy 7 sty 2018, 20:00 Gdy pisał „Exodus”, powieść zahaczającą o problem uchodźców, rzeczywistość przegoniła literaturę. Po ucieczce od świata Łukasz Orbitowski musiał za nim podążyć. 84
  • Nie dajmy się porwać tsunami nowości 7 sty 2018, 20:00 O swoim najnowszym obrazie „Powrót do Montauk” mówi laureat Oscara, niemiecki reżyser Volker Schlöndorff. 86
  • Ten obcy 7 sty 2018, 20:00 W kinach można obejrzeć dokument o pogromie kieleckim „Przy Planty 7/9”, a w Kielcach przedstawienie na ten sam temat. Tamte wydarzenia wciąż są trudne do pojęcia, choć miały miejsce zaledwie 72 lata temu. Przekonanie o istnieniu mordu... 89
  • Film 7 sty 2018, 20:00 DRAMAT Zły dotyk KINO PRZERYWA MILCZENIE. PO KOLEJNYCH SKANDALACH PEDOFILSKICH W KOŚCIELE CORAZ CZĘŚCIEJ TYM TEMATEM ZAJMUJĄ SIĘ REŻYSERZY. Do Oscarów dobiło się oparte na faktach „Spotlight” Toma McCarthy’ego, na Netflixie sukces... 90
  • Muzyka 7 sty 2018, 20:00 PŁYTA Stąd do wieczności Żyjemy w czasach, w których muzyce ciężko przebić się na salony, a to powoduje, że nisze stają się jeszcze bardziej niszowe. Coraz mniej jest twórców, którzy mają odwagę nagrywać płyty ponadgatunkowe,... 91
  • Książka 7 sty 2018, 20:00 ESEJE Pisanie to ciężka praca Noblista Mario Vargas Llosa deklarował niedawno, że lubi pisać raz powieść, raz esej. No i rzeczywiście co jakiś czas wydaje tom esejów na tematy rozmaite. Ten dotyczy pisania i czytania, a najważniejszy z... 92
  • Kalejdoskop 7 sty 2018, 20:00 KOMIKS Giro d’Italia Cezar postanawia zorganizować dookoła Italii wielki wyścig rydwanów. Uczestnicy przyjeżdżają z całej Europy. Oczywiście wygrać musi podopieczny Cezara. Dopóki na starcie nie pojawiają się nasi bohaterowie... 37.... 94
  • Kulturalna trzynastka 7 sty 2018, 20:00 Katarzyna Warnke AKTORKA TEATRALNA I FILMOWA 1. Najbardziej znienawidzona lektura? Kocham lektury! 2. Którym bohaterem z literatury chciałabyś być i dlaczego? Wolandem z „Mistrza i Małgorzaty” – ma dystans niezbędny do pewnej lekkości... 96
  • Turystyczny matrix 7 sty 2018, 20:00 MICHAŁ WITKOWSKI W okresie świąteczno-noworocznym na Facebooku i Instagramie pojawia się coraz więcej zdjęć z wakacji. Znajomi nagle opaleni, w krótkich spodenkach, w kostiumach kąpielowych, wyluzowani, weseli, odstresowani, uśmiechają... 97
  • Agenda 2018 – gdzie kogo wysłać (lub zesłać) 7 sty 2018, 20:00 Światowy kalendarz polityczno-eventowy na rok 2018 jest wypełniony po uszy osiołka Kłapouchego. Tak, tego od Krzysia i przyjaciół Królika. Pan Alan Alexander Milne stary, ale literacko jary – i co z tego, że zmarł 62 lata temu. Zaczyna... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany