Innowacyjny przekręt

Innowacyjny przekręt

Sztuczne byty rzekomo łączące biznes z nauką i wyłudzone dziesiątki milionów na projekty. Agenci CBA mają co robić w ośrodkach innowacji.

Aż 56 mln zł dotacji – tyle w sumie wyłudziła lub próbowała wyłudzić niewielka firma z Gdańskiego Parku Naukowo-Technologicznego. Jak ustaliło Centralne Biuro Antykorupcyjne, przedstawiciele gdańskiej firmy przy składaniu wniosków na dofinansowanie rzekomo innowacyjnych, a w rzeczywistości fikcyjnych projektów, posługiwali się sfabrykowanymi papierami. Fikcyjnych, bo sprowadzających się do pozorowanych działań, wokół których robiono informacyjny szum. Sprawa ujrzała światło dzienne w lipcu 2017 r., natomiast „Wprost” ustalił, o co dokładnie są podejrzani zaangażowani w proceder, którzy potrafili być w swoich działaniach tak wiarygodni, że oprócz dotacji zgarnęli kilka nagród i wyróżnień. Wszystko przerwali dopiero agenci CBA, zatrzymując pod koniec lipca osiem związanych z oszustwami osób, w tym dwóch naukowców z Politechniki Gdańskiej.

Ci ostatni oskarżani są o przyjęcie łapówek po 4 tys. zł za podpisy na lewych dokumentach, które dodatkowo uwiarygodniły jeden z fikcyjnych projektów. Jak podał Piotr Kaczorek, rzecznik prasowy CBA, Prokuratura Regionalna w Gdańsku postawi oskarżonym łącznie 93 zarzuty. Wszystkie dotyczą lat 2008-2016, czyli czasów, gdy na innowacyjne projekty z unijnego budżetu płynęły szerokim strumieniem setki milionów. Prokuratura Regionalna w Gdańsku ustaliła, że grupą kierował Wojciech K., syn Teresy Kamińskiej, wpływowej polityk na Pomorzu i byłej doradczyni premiera Jerzego Buzka. Między 2007 a 2016 r. pełniła ona funkcję prezes Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, w ramach której działa Gdański Park Naukowo-Technologiczny (GPNT). Postawiono jej zarzut niedopełnienia obowiązków, w efekcie czego podejrzani nielegalnie zarobili ponad 3 mln zł, a jej syn pomagał w wypraniu tych pieniędzy. Kamińska do zarzutu się nie przyznaje, zarzekając się, że działała zgodnie z prawem.

Miliony z bankomatu

Historia tego skoku na kasę zaczyna się w grudniu 2012 r. wyłudzeniem ponad 5 mln zł z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR). Pieniądze przyznano na rozwijanie innowacyjnej technologii wyświetlacza holograficznego. Oszustom w zdobyciu dotacji pomaga prestiżowy adres przy ul. Trzech Lip 3 w Gdańsku (budynek GPNT) i fałszywe papiery dokumentujące rzekomą kooperację z amerykańską spółką z sektora nowych technologii. W podobny sposób zdobywają zresztą drugą dotację z NCBR, na kolejne 5 mln, z przeznaczeniem na rozwój systemu zarządzania przepływem ciepła w centrach danych. Patent – na przekręt, nie na wyświetlacz – jest niezły: prace przy tego typu projektach trwają zazwyczaj wiele lat, trudno je weryfikować i są obarczone ryzykiem niepowodzenia. W grudniu 2013 r. zostaje złożony wniosek o dotację z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości na „wdrożenie innowacji produktowej na rynku krajowym i międzynarodowym”. Stawka to prawie 8 mln zł. Dotacji nie przyznano, za to na przełomie 2014 i 2015 r. spółka bierze udział w przetargu na dostawę i montaż serwerów, a także koniecznego do nich oprogramowania na potrzeby GPNT. Jak później stwierdzi Prokuratura Regionalna w Gdańsku, wartość umowy na ponad 4 mln zł zawyżono o co najmniej 3,5 mln zł. To, co się później dzieje z zarobionymi w przetargu milionami, przypomina fabułę filmu sensacyjnego. Jak ustaliła prokuratura, Wojciech K. najpierw zakłada rachunek w polskim banku dla powiązanej z nim amerykańskiej firmy z siedzibą w raju podatkowym. Następnie przelewa tam uzyskane w przetargu pieniądze, a potem, żeby je wyprać, tworzy lokatę. Jeszcze później kilkakrotnie przelewa pieniądze między tym rachunkiem a kontem firmy z siedzibą w GPNT. W końcu wypłaca gotówkę w bankomatach za granicą (m.in. w Wielkiej Brytanii) i w Polsce.

Sylwestrowa dotacja

Kolejne miesiące upływają grupie na wielokrotnych, tym razem bezskutecznych próbach uzyskania nowych dotacji. Doskonale wiedzą, jakie sektory są na topie. W połowie 2015 r. starają się np. o dofinansowanie na ponad 200 tys. zł z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, w ramach programu Horyzont 2000 (największy w historii program finansowania badań naukowych i innowacji w UE). Jednocześnie wnioskują o 19 mln zł, także z EFRR, ale w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój. We wniosku piszą, że pieniądze potrzebne są na opracowanie technologii innowacyjnego skanera terahercowego powszechnego użytku do badania zawartości pestycydów w warzywach i owocach. Dokładnie w sylwestra 2015 r. udaje im się złożyć jeszcze jeden wniosek, w którym życzą sobie ponad 4 mln zł na kolejny projekt bioinformatyczny. W marcu 2016 r. podejmują starania o dotację na prawie 0,5 mln zł z PARP i Ministerstwa Rozwoju na kompleksową ochronę patentową dwóch innowacyjnych rozwiązań związanych z zarządzaniem obiegiem powietrza w serwerowniach.

Niezrażeni ciągiem niepowodzeń 13 maja 2016 r. wnioskują o prawie 5 mln zł z PARP i Ministerstwa Rozwoju, wspomagając się przy tym fałszywą promesą kredytową banku spółdzielczego. Środki te są im potrzebne rzekomo na utworzenie centrum badawczo-rozwojowego „w obszarze analizy danych wielkoskalowych i inżynierii biomedycznej jako sposobu podniesienia innowacyjności”. Z początkiem sierpnia tego samego roku do gry wkraczają jednak agenci CBA, zatrzymując Wojciecha K. Wnioskują nawet o areszt, ale decyzją sądu wychodzi on na wolność i… w połowie czerwca 2016 r. współuczestniczy w ostatniej, ponownie nieudanej próbie zdobycia dotacji dla firmy z GPNT na kwotę prawie 4 mln zł. Pieniądze miałyby iść z Agencji Rozwoju Pomorza i Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego na rzekome prace badawcze nad innym wyrafinowanym urządzeniem biomedycznym. W międzyczasie przedstawiciele tej spółki próbują uzyskać kredyt inwestycyjny. Raz na 8 mln zł, a raz na ponad 2 mln zł, w dwóch bankach, za każdym razem przedkładając fałszywe papiery. Ich dobra passa najwyraźniej jednak minęła, bo z obu miejsc odchodzą z kwitkiem. Dwa lata później, w lipcu 2018 r., Wojciech K. zostaje zatrzymany po raz drugi, tym razem jako członek zorganizowanej grupy przestępczej.

Siła networkingu

Przekręty zatrzymanej grupy z Gdańskiego Parku Naukowo -Technologicznego były możliwe, bo podejrzani, wykorzystując swoją lokalizację i znajomości, przez lata tworzyli sieć kontaktów ze znaczącymi ośrodkami naukowo-badawczymi i firmami prowadzącymi podobną działalność. Dzięki temu byli w stanie uwiarygodnić wiele projektów. Podpisywali też deklaracje o współpracy, np. w 2014 r. z Politechniką Gdańską. Tworzyli konsorcja zrzeszające firmy i instytucje zainteresowane prowadzeniem i wdrażaniem badań związanych z bioinformatyką. Ich firma była też aktywnym członkiem Pomorskiego Klastra ICT „Interizon” oraz Europejskiego Instytutu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ten ostatni też z siedzibą w GPNT). Sam zarząd spółki i jej pracownicy byli członkami, jak to ujmowali, „komitetów redakcyjnych krajowych i zagranicznych konferencji oraz organizacji branżowych”. Do uwiarygodnienia pierwszych wniosków o dotacje wystarczało. Na dłuższą metę już nie.

Ale problem wsparcia innowacji nie dotyczy tylko tej jednej sytuacji. Miliony złotych dotacji na projekty, które czasami trudno zweryfikować, kuszą. Najnowszy unijny ranking innowacyjności European Innovation Scoreboard 2018 plasuje Polskę na 25. miejscu z 28 możliwych (za nami są już tylko Węgry, Bułgaria i Rumunia). Na otarcie łez określono nas eufemistycznie mianem „umiarkowanego innowatora”. Stąd klimat do hojnego wspierania współpracy biznesu z nauką, najlepiej w cieplarnianych warunkach ośrodka innowacji i przedsiębiorczości. Te, które wyrosły w pobliżu dużych aglomeracji, poradziły sobie najlepiej. Ale wiele parków naukowo-technologicznych powstało w regionach o małej liczbie przedsiębiorstw zaawansowanych technologicznie, do tego w miejscach oddalonych od uczelni mogących się pochwalić sukcesami w transferze wyników badań naukowych do przemysłu. Desperacka chęć przeżycia powoduje, że wiele ośrodków z otwartymi rękoma wita nowych najemców i tanio udostępnia nowoczesną powierzchnię laboratoryjno-biurową. Nic dziwnego, że ich bilans jest ujemny, np. Puławski Park Naukowo-Technologiczny ubiegły rok zamknął ze stratą 330 tys. zł. Z wartego ponad 130 mln zł obiektu korzysta obecnie tylko 25 firm.

To efekt pozbycia się w ostatnim czasie z parku zasiedlających go sztucznych bytów. Przedstawiciele niektórych spółek miesiącami nie zaglądali do wynajmowanych pomieszczeń, dlatego 15 najemcom wymówiono umowy z powodu nierealizowania zadań i niewnoszenia odpowiednich przychodów. Ich działalności przyglądają się obecnie prokuratura, ABW i CBA. Co ciekawe, wśród kolejnych chętnych są spółki powiązane osobowo z tymi, z którymi Puławski Park właśnie się pożegnał. Prokuratura przygląda się też firmie działającej w branży obróbki metali z siedzibą w Białostockim Parku Naukowo-Technologicznym (PNT). Śledczy podejrzewają, że tworzyli oni sztuczne konsorcja, aby m.in. otrzymywać dofinansowania dla start-upów. Chodzi o 200 tys. euro. Wyszło na jaw, że firma – wykorzystując brak komunikacji między ośrodkami innowacji – korzysta z podobnego wsparcia w puławskim PNT.

Światowa dyskoteka

Już dwa lata temu NIK alarmowała, że tylko jedna trzecia z 26 skontrolowanych ośrodków innowacji osiąga nadwyżkę przychodów nad kosztami. Radzą sobie duże obiekty, np. Wrocławski Park Technologiczny, Poznański Park Naukowo-Technologiczny czy Pomorski Park Naukowo-Technologiczny. Słabnie skuteczność takich miejsc liczona liczbą dokonanych zgłoszeń w Urzędzie Patentowym. Jak policzyli kontrolerzy NIK, w latach 2013-2015 tylko 14 proc. lokatorów skontrolowanych placówek dokonało takich zgłoszeń. Kolejny raport NIK (z lipca 2018 r.) dotyczy wykorzystania środków publicznych na innowacje w ogóle, grzmi, że wydane 15 mld zł nie wpłynęło na podwyższenie innowacyjności polskiej gospodarki. Według kontrolerów to wina strategii i niewłaściwych kryteriów kwalifikowania projektów do dofinansowania. W zbadanych programach pieniądze szły na produkty i technologie nowe dla przedsiębiorców, ale niebędącą żadną nowością nawet w regionie.

Szczytem absurdu jest według NIK wyremontowanie za środki unijne weekendowej dyskoteki, we wniosku przedstawione jako przedsięwzięcie na światową skalę. Polak potrafi. W pesymistycznym tonie sytuację przedstawiają też eksperci ze Stowarzyszenia Organizatorów Ośrodków Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce. W ogłoszonym w maju raporcie czytamy, że w Polsce liczba ośrodków innowacji w porównaniu z 2012 r. spadła o ok. 30 proc. Gorsze są rezultaty komercjalizacji i transferu technologii, zanikają usługi proinnowacyjne doradcze i szkoleniowe, a także inkubacyjne. Słabo wypada też porównanie rezultatów wypracowanych przez przeciętny ośrodek innowacji w stosunku do roku 2013. Te rezultaty to np. liczba zgłoszeń patentowych, skomercjalizowanych technologii i sprzedanych licencji. „Z perspektywy czasu można pokusić się o stwierdzenie, że inwestowanie w ośrodki innowacji było rodzajem krótkookresowego eksperymentu, który ze względu na brak konsekwencji, strategicznego planowania i podejścia systemowego prowadzi w wielu przypadkach do niezgodnego z pierwotnym przeznaczeniem wykorzystania środków zainwestowanych w wytworzenie potencjału instytucji wsparcia rozwoju innowacji” – czytamy w podsumowaniu raportu. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2018
Więcej możesz przeczytać w 37/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2018 (1852)

  • Oddzieleni od uczuć 9 wrz 2018, 20:00 Dziewięć sekund potrzebowali policjanci w Amsterdamie, aby postrzelić 19-letniego Afgańczyka, który zaatakował nożem amerykańskich turystów na dworcu kolejowym. W tym wydaniu „Wprost”, przy okazji rocznicy ataku na World Trade Center... 3
  • Porzućmy złe nawyki 9 wrz 2018, 20:00 Eksperci ostrzegają, że wkrótce czeka nas prawdziwe nowotworowe tsunami. Te czarne prognozy nie muszą się jednak sprawdzić, jeśli tylko zmienimy styl życia na zdrowszy. 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 9 wrz 2018, 20:00 PREZES PRAWA I SPRAWIEDLIWOŚCI JAROSŁAW KACZYŃSKI PODOBNO ZIRYTOWAŁ SIĘ, BO NIEKTÓRZY LIDERZY okręgowi w jego partii nie bardzo przykładali się do kampanii kandydatów na prezydentów miast. Podczas posiedzenia klubu PiS, który odbył... 6
  • Obraz tygodnia 9 wrz 2018, 20:00 500 zł taki mandat wypisała policja kierowcy autobusu, który po autostradzie A4 jechał na wstecznym Przegrany Ojciec Rydzyk, bo jak twierdzi, nikt nie wspiera Radia Maryja, a rząd wręcz go nie kocha. Podajemy za Pudelekiem. Wygrany... 10
  • Info radar 9 wrz 2018, 20:00 Ekstradycja Napoleona Skazany za aferę FOZZ i poszukiwany od kilkunastu lat listem gończym Dariusz Tytus Przywieczerski został zatrzymany w USA. Gdy zamykaliśmy to wydanie tygodnika, mówiło się, że w minioną sobotę trafi do Polski.... 11
  • Policzku, nadstaw się 9 wrz 2018, 20:00 Lewo KOBIETA, KTÓRA W FERWORZE „PATRIOTYCZNEGO” ZAPAŁU SPOLICZKOWAŁA INNĄ KOBIETĘ, KRZYCZĄCĄ „KONSTYTUCJA”, przy zupełnej obojętności policji, jest idealną alegorią Polski Anno Domini 2018. To PiS, który policzkuje... 12
  • Terror nasz powszedni 9 wrz 2018, 20:00 W ostatni dzień sierpnia holenderscy policjanci postrzelili Afgańczyka, który z okrzykiem „Allahu Akbar” rzucił się z nożem na dwóch amerykańskich turystów przechodzących przejściem podziemnym amsterdamskiego dworca centralnego.... 14
  • Walka informacyjna 9 wrz 2018, 20:00 Aby doprowadzić do wojny domowej, wystarczyłoby odciąć społeczeństwo od prądu czy telefonu komórkowego – mówi gen. Roman Polko, były doradca ministra spraw wewnętrznych ds. zwalczania terroryzmu. 19
  • Wojna w internecie 9 wrz 2018, 20:00 W tych internetowych kampaniach zawsze pojawiają się elementy działania na poczucie zagrożenia – bomba atomowa, kataklizm, asteroida. A celem jest wprowadzenie chaosu i dezorientacji – mówi Kamil Basaj, ekspert cyberbezpieczeństwa. 22
  • Łapiński i przyjaciele, czyli burzliwy początek kampanii 9 wrz 2018, 20:00 Na starcie kampanii wyborczej PiS stawia na pozytywny przekaz i wyciszanie konfliktów, a PO wręcz przeciwnie. 26
  • Młoda lewica w rozkroku 9 wrz 2018, 20:00 Robert Biedroń zakłada nową partię, a Barbara Nowacka stawia na starą sprawdzoną Platformę Obywatelską. 30
  • Jesteśmy dowodem, że polityka dzieli małżeństwa 9 wrz 2018, 20:00 O reformę sądów, rządy PiS, słabość opozycji oraz podziały wśród Polaków nawet przy imieninowym stole spierają się małżonkowie: Ilona Łepkowska, scenarzystka, oraz Czesław Bielecki, polityk i architekt. 34
  • Porażka rządów prawa 9 wrz 2018, 20:00 Sens idei „rządów prawa” budzi kontrowersje nie tylko w Polsce. Niedawna deportacja mieszkającego w Bochum arabskiego islamisty wywołała gwałtowną polemikę na ten temat także w Niemczech. Wedle niemieckich mediów deportowany w lipcu... 39
  • Ptasie gówienko 9 wrz 2018, 20:00 Obcokrajowcy precz! Niemcy dla Niemców! – krzyczał tłum demonstrantów w Chemnitz. Skrajna prawica zdominowała protesty, które początkowo miały być obywatelską demonstracją przeciw przemocy, upamiętniającą śmiertelną ofiarę... 40
  • Epidemia szkolnego nękania 9 wrz 2018, 20:00 Walka z przemocą rówieśniczą, zwłaszcza z przemocą psychiczną, zawsze była słabą stroną polskich szkół. Teraz, kiedy przetacza się przez nie chaos związany z reformą edukacji, może być tylko gorzej. 42
  • Tu będzie druga Toskania 9 wrz 2018, 20:00 Porzuciła życie w stolicy i wróciła na Podlasie, żeby pomóc mamie i babci w rodzinnym sadzie. Szybko stała się wiejską aktywistką i liderką regionu. 48
  • Innowacyjny przekręt 9 wrz 2018, 20:00 Sztuczne byty rzekomo łączące biznes z nauką i wyłudzone dziesiątki milionów na projekty. Agenci CBA mają co robić w ośrodkach innowacji. 52
  • Hossa Bessa 9 wrz 2018, 20:00 Solaris odjechał Już postanowione. Hiszpański CAF i Polski Fundusz Rozwoju kupują Solarisa. Hiszpanie nabędą 65 proc. udziałów w spółce, PFR pozostałe 35 proc. Po 22 latach z rodzinnego biznesu rezygnują Krzysztof i Solange Olszewscy.... 56
  • Siła dobrego designu 9 wrz 2018, 20:00 Polskie meble podbijają Europę – mówi Kasia Ptak, szefowa targów Warsaw Home, które odbędą się 4-7 października w Ptak Warsaw Expo. 57
  • Europa wartości czy interesów? 9 wrz 2018, 20:00 Tegoroczne forum w Krynicy zdominował premier Morawiecki i ministrowie jego rządu. Jednak nagrodę Człowieka Roku dostał premier Litwy. 58
  • Na niebie i na ziemi 9 wrz 2018, 20:00 Centralny Port Komunikacyjny z pewnością zmieni transport lotniczy w naszym regionie. A także kolejowy, wpłynie na drogowy oraz przyczyni się do powstania nowych centrów biznesowych. 60
  • Zielone światło dla kolei 9 wrz 2018, 20:00 Polska kolej realizuje inwestycje warte miliardy… i tak może pozostać przez wiele lat. 62
  • Drogi do nowoczesnej Polski 9 wrz 2018, 20:00 Jakie są największe bolączki polskiej branży budowlanej oraz czy możemy uniknąć błędów, które popełniliśmy, budując drogi przed Euro 2012 – zastanawiali się uczestnicy debaty tygodnika „Wprost”. 64
  • Porty na fali 9 wrz 2018, 20:00 Do końca tego roku polskie porty mogą przeładować 100 mln ton towarów. To absolutny rekord. Jak go pobić za rok? O tym rozmawiano na kolejnej debacie tygodnika „Wprost”. 66
  • Sztuka rozwiązywania języka 9 wrz 2018, 20:00 Jak firma powinna rozmawiać z klientem? A jak urzędnik z petentem? O tym dyskutowaliśmy podczas inauguracyjnej debaty tygodnika „Wprost” na Forum Ekonomicznym w Krynicy. 68
  • Ambasador Orlen 9 wrz 2018, 20:00 Największe rodzime spółki, strategiczne dla polskiej gospodarki, mają do odegrania istotną rolę za granicą. 70
  • Zatrzymaj młodość 9 wrz 2018, 20:00 Stworzone przez Matkę Naturę mechanizmy działają tylko do pewnego czasu. Później organizm potrzebuje wsparcia. A ono jest na wyciągnięcie ręki. 72
  • Płynne pokolenie 9 wrz 2018, 20:00 Moda to zjawisko pełne paradoksów. Główne to splatanie się w niej przynależności z indywidualizmem oraz stałości ze zmiennością – zauważył światowej sławy socjolog Zygmunt Bauman w jednym z wywiadów wchodzących w skład jego ostatniej książki. 74
  • Wrogów trzeba mieć! 9 wrz 2018, 20:00 Ludzie przełamują się, kiedy rozmawiamy. „Boże – ty jesteś normalny”. A jaki mam być? Nienormalny? – mówi Michał Szpak przy okazji wydania swojej drugiej płyty. 78
  • Od śpiewania do pisania 9 wrz 2018, 20:00 Nosowska podbiła księgarnie, Pablopavo zdobywa literackie nagrody. Polscy twórcy muzyki pop, rocka i rapu ruszają śladem Boba Dylana i Nicka Cave’a. 82
  • Skąd przyszliśmy, dokąd pójdziemy 9 wrz 2018, 20:00 Skończyła się najlepsza edycja festiwalu w Wenecji od lat. Reżyserzy zostawili widzów z gorzką refleksją nad przeszłością. 84
  • Wydarzenie 9 wrz 2018, 20:00 Piękne i smutne nihil novi Zostało ich połowa, czyli raptem dwa zespoły. Honor grungeu dźwigają na swych barkach Pearl Jam oraz Alice in Chains. Ten ostatni obciążony jest brzemieniem – „nowy” (śpiewa w zespole od 2006 r.) wokalista... 88
  • Film 9 wrz 2018, 20:00 Nowa klasa PISARKA PROWADZI WAKACYJNY KURS KREATYWNEGO PISANIA dla młodzieży z wykluczonych domów. Zajęcia stają się dla młodych nauką wyrażania swoich emocji i przeżywania sztuki. Ale przede wszystkim, konstruując fabułę potencjalnej... 89
  • Muzyka 9 wrz 2018, 20:00 Warto było To coraz częstszy przypadek – zespół złożony ze znanych muzyków omija tradycyjne kanały dystrybucji i korzystając ze specjalnych portali, zbiera fundusze wśród tych, którzy chcą mieć album w domu. Kupowanie w ciemno to... 90
  • Kalejdoskop 9 wrz 2018, 20:00 Azja wciąż nieodkryta GDY WCHODZIMY DO OGROMNEJ PRZESTRZENI MSN, Z POCZĄTKU CZUJEMY SIĘ JAK NIEGDYŚ W SKLEPACH INDYJSKICH – tyle tu kolorowych tkanin. Dopiero gdy podchodzimy do nich bliżej, zamiast tradycyjnych motywów roślinnych... 91
  • Książka 9 wrz 2018, 20:00 Powrót legendy NIE DOŻYŁ WYDANIA SWOJEJ PIERWSZEJ KSIĄŻKI – zmarł w 1957 r. w wieku 25 lat. Ale dzisiaj Andrzej Bursa jest jedną z legend polskiej literatury. Miał wielki talent, próbował sił w różnych literackich gatunkach, bo... 92
  • Kulturalna trzynastka 9 wrz 2018, 20:00 Aleksandra Kurzak SOLISTKA OPEROWA O MIĘDZYNARODOWE SŁAWIE, SOPRAN 1. Jakie zaległości kulturalne chcesz nadrobić podczas urlopu? Nie nadrabiam zaległości. Na urlopie mam potrzebę wyciszenia się, odizolowania... 2. Którym bohaterem z... 94
  • Za co kochamy Marka Krajewskiego, czyli historia spokojnego mieszczanina... 9 wrz 2018, 20:00 Wiele lat temu, w roku 1999, mieszkał sobie we Wrocławiu pewien spokojny i cichy mieszczanin, doktor filologii klasycznej na uniwersytecie. Wiódł życie porządne i nudne, palił papierosy, dyskutował o poezji Wergilego w pokoju asystentów i... 95
  • Lubię, jak ktoś ma własne zdanie 9 wrz 2018, 20:00 Nie lubię programów, w których z góry wiadomo, według jakiego klucza został dobrany gość. 96
  • …to, by nie zbankrutować za granicą 9 wrz 2018, 20:00 Tanie wyjazdy za granicę są możliwe. Aby jednak taka podróż dobrze się skończyła, warto się do niej przygotować. Oto, na co zwracać uwagę, aby nie narazić się na nieprzewidziane zagraniczne wydatki. 97
  • Zrób sobie... Trzaskowskiego 9 wrz 2018, 20:00 Kandydat PO na prezydenta Warszawy świetnie sobie radzi z taśmą klejącą. Mamy coś dla amatorów modeli do sklejania. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany