Płynne pokolenie

Płynne pokolenie

Moda to zjawisko pełne paradoksów. Główne to splatanie się w niej przynależności z indywidualizmem oraz stałości ze zmiennością – zauważył światowej sławy socjolog Zygmunt Bauman w jednym z wywiadów wchodzących w skład jego ostatniej książki.

Zygmunt Bauman, Thomas Leoncini

THOMAS LEONCINI: Mody estetyczne, podobnie jak kulturalne, są dynamiczne, a więc szczególnie warto wyjść od tego, co wiąże się z iskrą, zderzeniem, wybuchem – genezą przeformułowania kulturowego, podsycanego przez (zabójcze dla przeszłości) stykanie się modeli własnych z modelami masowymi. Te ostatnie opanowały dorosły świat na drodze naśladownictwa, zarażenia czy też naturalnych procesów starzenia. Znamiennym przykładem jednej z najnowszych mód są tatuaże, rozpowszechnione wśród najmłodszych, nieco starszych i zupełnie dorosłych. Przynajmniej jeden tatuaż nosi trzech Amerykanów na dziesięciu, a większość z nich nie poprzestaje na pierwszym. Tak wynika z niedawnego sondażu przeprowadzonego przez Harris Poll, według którego tatuaże wydają się młodym obywatelom USA czymś nieodzownym (…). Trzeba zauważyć, że granice w tego rodzaju definicjach nie są statyczne, ale mają w sobie coś rozmytego, płynnego, posługując się językiem tematu.

Milenialsi i pokolenie X, wśród których odsetek ten jest wysoki, w oczywisty sposób znacznie przedłużą ten trend, a więc za kilka lat dane dotyczące 50-, 60-, 70- czy 80-latków będą, delikatnie mówiąc, odmienne. Inne ciekawe porównania, które wyłaniają się z sondażu: jeśli chodzi o modę na tatuaże, środowisko nie odgrywa żadnej roli. Nie stwierdza się istotnych ani reprezentatywnych różnic pomiędzy mieszkańcami miast i wsi. To samo odnosi się do przekonań politycznych. (…)W przypadku np. Włoch nie da się zaobserwować istotnych przypadków umieszczania na skórze znaków związanych z zapatrywaniami politycznymi czy wyznawaną ideologią. A jednak kto nie pamięta wszystkich tych tatuaży działających jak spoiwo polityczne, jak credo? Wszystko to znikło, motywacja polityczna dla tatuaży zginęła w naszej płynnej nowoczesności. Tematyka polityczna została dziś całkowicie przemodelowana – czy też może raczej (mówiąc nieco bardziej podniośle) zrestrukturyzowana – przez indywidualizm. Granica między sferą publiczną a prywatną uległa radykalnemu rozmyciu. Nasze problemy osobiste co dzień wkraczają w sferę publiczną, co nie znaczy, że stają się problemami innych ludzi. Wręcz przeciwnie: pozostają wyłącznie nasze. (...)

Przedstawiciel płynnego pokolenia porusza się sam wewnątrz własnej istoty i straceńczo walczy o uwagę dla niej w sferze publicznej, którą stara się opanować, łudząc się, że może istnieć jedna uniwersalna dla wszystkich recepta na bolączki niekompletnej jednostki. W naturalny sposób nasuwa się pytanie: dlaczego tatuaże stały się koniecznością dla tych, którzy chcą wpisać się w estetykę płynnej nowoczesności?

Wspólnota a tożsamość

ZYGMUNT BAUMAN: Wszystkie konwencje emulacyjne (emulacja – naśladowanie, symulowanie, imitacja – przyp. tłum.) służące do manipulowania aspektem publicznym ciała danej osoby (lub tej jego wyróżnionej części stanowiącej „autoreprezentację jednostki w życiu publicznym” – nowe, zaskakujące i zmierzające w niepewnym kierunku (chociaż, jak ponad pół wieku temu zauważył Baudelaire, wszystkie w ulotnej chwili starają się uchwycić wieczność) – rodzą się z aktualnego ludzkiego, nadzwyczaj ludzkiego przejścia tożsamości społecznej od danego do zadanego. Owo zadane czeka na nas dzisiaj i wydaje się konieczne, wiążące dla poszczególnych jednostek, które wykonają je przy użyciu modeli i surowców społecznych na drodze złożonej twórczej reprodukcji, znanej pod nazwą mody. Jak sugerował największy chyba historyk ubiegłego wieku Eric Hobsbawm, kiedy koncepcja wspólnoty trafiła na margines myśli i praktyki społecznej (a wręcz zupełnie przepadła, co zapowiadał dość wpływowy wówczas socjolog Ferdinand Tönnies wraz z bezlikiem swoich XIX-wiecznych adeptów), wyłoniły się koncept tożsamości i praktyki autoidentyfikacji, by wypełnić pustkę, którą przewidywane odejście wspólnoty pozostawiłoby w ówczesnych schematach położenia społecznego i klasyfikacji społecznej.

THOMAS LEONCINI: Między wspólnotą a tożsamością przebiega granica, która w naszym społeczeństwie wydaje się nieprzekraczalna... ZYGMUNT BAUMAN: Różnica między wspólnotą a tożsamością jest kolosalna. Co do zasady pierwsza jest kategoryczna i przymusowa, o tyle że predefiniuje casting społeczny jednostki, podczas gdy druga zależy od wolnego wyboru, na zasadzie „zrób to sam”. Mimo wszystko to rozróżnienie konceptualne nie eliminuje wspólnoty z procesów związanych z położeniem społecznym i jego względnymi przejawami, ponieważ ma na celu pogodzenie (niedających się pogodzić?) wyzwań przynależności z autodefinicją idącą w parze z autoafirmacją. Stąd właśnie biorą się immanentnie, nieuleczalnie konfliktogenne tendencje, złożona dialektyka i zaskakująca dynamika, potencjał twórczy i nieunikniona kruchość mody; na tym się opierają i tym się karmią. Moim zdaniem nikt nie przeprowadził dotąd bardziej szczegółowej i, co zaskakujące, nadal aktualnej wiwisekcji mody jako produktu (z natury swojej wciąż unowocześnianego) niż Georg Simmel w swojej dialektyce przynależności oraz indywidualności z przełomu XIX i XX w., to znaczy w dobie bolesnego przejścia od społeczeństwa producentów do społeczeństwa konsumentów – w którym także my jesteśmy reprodukowani, wykuwani i doskonaleni. THOMAS LEONCINI: Podczas oglądania meczu piłki nożnej trudno przesądzić, czy najpierw rzuci się nam w oczy piłka, czy tatuaż któregoś z zawodników. Podobnie z hipsterską brodą – dziś nieco krótszą niż przed kilkoma laty – kolejnym międzynarodowym trendem, dzięki któremu na ulicach znów pojawiły się gabinety pielęgnacji zarostu.

Symbole wyryte na ciele

ZYGMUNT BAUMAN: Najbardziej masowo i regularnie odwiedzanymi miejscami są dziś stadiony. Nie dziwi więc, że chcąc znaleźć potencjalne rozwiązanie dla uniwersalnych problemów, o których tu rozmawiamy, kierujemy wzrok w stronę boisk w nadziei na dojście do wiarygodnych wniosków, uzasadnionych liczebnością kibiców, w większości zapalonych i przeważnie zadowolonych. A co dopiero ciało, coraz chętniej wykorzystywane do eksponowania oznak nadziei i oczekiwań, żeby udało się rozwikłać nierozwiązywalny dylemat: jak połączyć przynależność z autoafirmacją, a stałość tożsamości z jej elastycznością, albo przynajmniej zbliżyć się ku jego rozwikłaniu? Odzież sygnalizuje zdolność i gotowość jednostki do odrzucenia symboli aktualnej tożsamości na korzyść innych, i to natychmiast; wskazuje i potwierdza wręcz możliwość przyjęcia równocześnie serii rozmaitych tożsamości. Symbole decyzji tożsamościowych wyryte na ciele danej osoby sugerują natomiast, że tożsamość, którą oznaczają, jest dla noszącego je podmiotu poważniejszym i trwalszym zobowiązaniem, a nie tylko chwilowym kaprysem.

Tatuaż, cud nad cudami, świadczy jednocześnie o intencjonalnej stabilności (a może również nieodwracalności) zobowiązania i wolności wyboru, która wyróżnia ideę prawa do samookreślenia się i jego realizacji. THOMAS LEONCINI: W różnych stronach świata – mam tu na myśli szczególnie Afrykę – człowiek bez skaryfikacji uważany jest za kompletne zero. Jak w 1981 r. pisał Giorgio Raimondo Cardona, „dla kameruńskiego ludu Bafia nie różni się on od świni albo szympansa”. Ponadto w dociekaniach dotyczących mód innym fundamentalnym aspektem jest występująca u wielu ludów różnica między staniem się mężczyzną a byciem kobietą. Bycie mężczyzną to podbój, wynik żmudnych wysiłków. Bycie kobietą to samorzutny skutek pewnej rutyny, niewymagający zdania egzaminu. Minimum zagwarantowane wszystkim. W zetknięciu ze stwierdzeniami takimi jak przed chwilą zacytowane mamy skłonność do złego oceniania drugiej twarzy globalnej kultury i to, w moim odczuciu, tylko dlatego że zapominamy o relatywizmie kulturowym stanowiącym filar współczesnej antropologii od czasów Claude’a Lévi-Straussa i jego „Smutku tropików”. Relatywizm kulturowy zakłada, że aby zrozumieć pewne zachowania i wartości, należy rozważać je w złożonym kontekście, w którym się zrodziły i ukształtowały.

Bądźmy krytyczni wobec własnej kultury i otwarci na innych – wówczas, jeśli zdarzy się nam pojechać do Kamerunu i zaobserwować praktyki takie jak zwyczajowa skaryfikacja, kanibalizm, obrzędy magiczne – nie wstrząśnie to nami tak bardzo, ponieważ należą do sfery praktyk innego. Ogromne znaczenie ma tu również koncepcja kontroli kulturowej (by przywołać teorię Rogera Keesinga): widzimy i obserwujemy tylko to, co dominujące, a prawie nigdy tego, co mniejszościowe.

Wracając do skaryfikacji i tatuaży: rzecz w tym, że im bardziej się cierpi, żeby osiągnąć pewien status (w tym przypadku ściśle związany z tożsamością płciową), tym bardziej jest się godnym noszenia jego znaku i legitymowania się nim. Czy nie sądzisz, że ta konieczność wyrycia ze świadomym bólem czegoś na własnym ciele, jak w przypadku biczowania pozwalającego otrzymać nową świadomość, aż prosi się o skojarzenie z wymaganymi dziś tatuażami? ZYGMUNT BAUMAN: Owszem, masz rację, i to pod wieloma względami (aczkolwiek, jeśli chcesz znaleźć średniowiecznych poprzedników tatuaży, pomyśl raczej o brandingu (ang. branding – dosł. „piętnowanie rozpalonym żelazem” przyp. tłum.) – także z zachowaniem wszelkiej ostrożności – a nie o biczowaniu! W ostatnich dekadach debata wokół kwestii dialektyki mody przebiegała w naukach społecznych i psychologii w ścisłym związku z tzw. zmianą embodimentu (patrz ramka). Gdzież indziej splatanie się przynależności z indywidualizmem, stałości ze zmiennością – te dwa twórcze przeciwieństwa leżą u podstaw fenomenu mody – przejawia się pełniej i bardziej zauważalnie niż w naszej ciągłej wytężonej pracy nad tym, co przedstawiają nasze ciała, a przynajmniej w ilości myśli i energii, które w nie inwestujemy? g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2018
Więcej możesz przeczytać w 37/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2018 (1852)

  • Oddzieleni od uczuć 9 wrz 2018, 20:00 Dziewięć sekund potrzebowali policjanci w Amsterdamie, aby postrzelić 19-letniego Afgańczyka, który zaatakował nożem amerykańskich turystów na dworcu kolejowym. W tym wydaniu „Wprost”, przy okazji rocznicy ataku na World Trade Center... 3
  • Porzućmy złe nawyki 9 wrz 2018, 20:00 Eksperci ostrzegają, że wkrótce czeka nas prawdziwe nowotworowe tsunami. Te czarne prognozy nie muszą się jednak sprawdzić, jeśli tylko zmienimy styl życia na zdrowszy. 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 9 wrz 2018, 20:00 PREZES PRAWA I SPRAWIEDLIWOŚCI JAROSŁAW KACZYŃSKI PODOBNO ZIRYTOWAŁ SIĘ, BO NIEKTÓRZY LIDERZY okręgowi w jego partii nie bardzo przykładali się do kampanii kandydatów na prezydentów miast. Podczas posiedzenia klubu PiS, który odbył... 6
  • Obraz tygodnia 9 wrz 2018, 20:00 500 zł taki mandat wypisała policja kierowcy autobusu, który po autostradzie A4 jechał na wstecznym Przegrany Ojciec Rydzyk, bo jak twierdzi, nikt nie wspiera Radia Maryja, a rząd wręcz go nie kocha. Podajemy za Pudelekiem. Wygrany... 10
  • Info radar 9 wrz 2018, 20:00 Ekstradycja Napoleona Skazany za aferę FOZZ i poszukiwany od kilkunastu lat listem gończym Dariusz Tytus Przywieczerski został zatrzymany w USA. Gdy zamykaliśmy to wydanie tygodnika, mówiło się, że w minioną sobotę trafi do Polski.... 11
  • Policzku, nadstaw się 9 wrz 2018, 20:00 Lewo KOBIETA, KTÓRA W FERWORZE „PATRIOTYCZNEGO” ZAPAŁU SPOLICZKOWAŁA INNĄ KOBIETĘ, KRZYCZĄCĄ „KONSTYTUCJA”, przy zupełnej obojętności policji, jest idealną alegorią Polski Anno Domini 2018. To PiS, który policzkuje... 12
  • Terror nasz powszedni 9 wrz 2018, 20:00 W ostatni dzień sierpnia holenderscy policjanci postrzelili Afgańczyka, który z okrzykiem „Allahu Akbar” rzucił się z nożem na dwóch amerykańskich turystów przechodzących przejściem podziemnym amsterdamskiego dworca centralnego.... 14
  • Walka informacyjna 9 wrz 2018, 20:00 Aby doprowadzić do wojny domowej, wystarczyłoby odciąć społeczeństwo od prądu czy telefonu komórkowego – mówi gen. Roman Polko, były doradca ministra spraw wewnętrznych ds. zwalczania terroryzmu. 19
  • Wojna w internecie 9 wrz 2018, 20:00 W tych internetowych kampaniach zawsze pojawiają się elementy działania na poczucie zagrożenia – bomba atomowa, kataklizm, asteroida. A celem jest wprowadzenie chaosu i dezorientacji – mówi Kamil Basaj, ekspert cyberbezpieczeństwa. 22
  • Łapiński i przyjaciele, czyli burzliwy początek kampanii 9 wrz 2018, 20:00 Na starcie kampanii wyborczej PiS stawia na pozytywny przekaz i wyciszanie konfliktów, a PO wręcz przeciwnie. 26
  • Młoda lewica w rozkroku 9 wrz 2018, 20:00 Robert Biedroń zakłada nową partię, a Barbara Nowacka stawia na starą sprawdzoną Platformę Obywatelską. 30
  • Jesteśmy dowodem, że polityka dzieli małżeństwa 9 wrz 2018, 20:00 O reformę sądów, rządy PiS, słabość opozycji oraz podziały wśród Polaków nawet przy imieninowym stole spierają się małżonkowie: Ilona Łepkowska, scenarzystka, oraz Czesław Bielecki, polityk i architekt. 34
  • Porażka rządów prawa 9 wrz 2018, 20:00 Sens idei „rządów prawa” budzi kontrowersje nie tylko w Polsce. Niedawna deportacja mieszkającego w Bochum arabskiego islamisty wywołała gwałtowną polemikę na ten temat także w Niemczech. Wedle niemieckich mediów deportowany w lipcu... 39
  • Ptasie gówienko 9 wrz 2018, 20:00 Obcokrajowcy precz! Niemcy dla Niemców! – krzyczał tłum demonstrantów w Chemnitz. Skrajna prawica zdominowała protesty, które początkowo miały być obywatelską demonstracją przeciw przemocy, upamiętniającą śmiertelną ofiarę... 40
  • Epidemia szkolnego nękania 9 wrz 2018, 20:00 Walka z przemocą rówieśniczą, zwłaszcza z przemocą psychiczną, zawsze była słabą stroną polskich szkół. Teraz, kiedy przetacza się przez nie chaos związany z reformą edukacji, może być tylko gorzej. 42
  • Tu będzie druga Toskania 9 wrz 2018, 20:00 Porzuciła życie w stolicy i wróciła na Podlasie, żeby pomóc mamie i babci w rodzinnym sadzie. Szybko stała się wiejską aktywistką i liderką regionu. 48
  • Innowacyjny przekręt 9 wrz 2018, 20:00 Sztuczne byty rzekomo łączące biznes z nauką i wyłudzone dziesiątki milionów na projekty. Agenci CBA mają co robić w ośrodkach innowacji. 52
  • Hossa Bessa 9 wrz 2018, 20:00 Solaris odjechał Już postanowione. Hiszpański CAF i Polski Fundusz Rozwoju kupują Solarisa. Hiszpanie nabędą 65 proc. udziałów w spółce, PFR pozostałe 35 proc. Po 22 latach z rodzinnego biznesu rezygnują Krzysztof i Solange Olszewscy.... 56
  • Siła dobrego designu 9 wrz 2018, 20:00 Polskie meble podbijają Europę – mówi Kasia Ptak, szefowa targów Warsaw Home, które odbędą się 4-7 października w Ptak Warsaw Expo. 57
  • Europa wartości czy interesów? 9 wrz 2018, 20:00 Tegoroczne forum w Krynicy zdominował premier Morawiecki i ministrowie jego rządu. Jednak nagrodę Człowieka Roku dostał premier Litwy. 58
  • Na niebie i na ziemi 9 wrz 2018, 20:00 Centralny Port Komunikacyjny z pewnością zmieni transport lotniczy w naszym regionie. A także kolejowy, wpłynie na drogowy oraz przyczyni się do powstania nowych centrów biznesowych. 60
  • Zielone światło dla kolei 9 wrz 2018, 20:00 Polska kolej realizuje inwestycje warte miliardy… i tak może pozostać przez wiele lat. 62
  • Drogi do nowoczesnej Polski 9 wrz 2018, 20:00 Jakie są największe bolączki polskiej branży budowlanej oraz czy możemy uniknąć błędów, które popełniliśmy, budując drogi przed Euro 2012 – zastanawiali się uczestnicy debaty tygodnika „Wprost”. 64
  • Porty na fali 9 wrz 2018, 20:00 Do końca tego roku polskie porty mogą przeładować 100 mln ton towarów. To absolutny rekord. Jak go pobić za rok? O tym rozmawiano na kolejnej debacie tygodnika „Wprost”. 66
  • Sztuka rozwiązywania języka 9 wrz 2018, 20:00 Jak firma powinna rozmawiać z klientem? A jak urzędnik z petentem? O tym dyskutowaliśmy podczas inauguracyjnej debaty tygodnika „Wprost” na Forum Ekonomicznym w Krynicy. 68
  • Ambasador Orlen 9 wrz 2018, 20:00 Największe rodzime spółki, strategiczne dla polskiej gospodarki, mają do odegrania istotną rolę za granicą. 70
  • Zatrzymaj młodość 9 wrz 2018, 20:00 Stworzone przez Matkę Naturę mechanizmy działają tylko do pewnego czasu. Później organizm potrzebuje wsparcia. A ono jest na wyciągnięcie ręki. 72
  • Płynne pokolenie 9 wrz 2018, 20:00 Moda to zjawisko pełne paradoksów. Główne to splatanie się w niej przynależności z indywidualizmem oraz stałości ze zmiennością – zauważył światowej sławy socjolog Zygmunt Bauman w jednym z wywiadów wchodzących w skład jego ostatniej książki. 74
  • Wrogów trzeba mieć! 9 wrz 2018, 20:00 Ludzie przełamują się, kiedy rozmawiamy. „Boże – ty jesteś normalny”. A jaki mam być? Nienormalny? – mówi Michał Szpak przy okazji wydania swojej drugiej płyty. 78
  • Od śpiewania do pisania 9 wrz 2018, 20:00 Nosowska podbiła księgarnie, Pablopavo zdobywa literackie nagrody. Polscy twórcy muzyki pop, rocka i rapu ruszają śladem Boba Dylana i Nicka Cave’a. 82
  • Skąd przyszliśmy, dokąd pójdziemy 9 wrz 2018, 20:00 Skończyła się najlepsza edycja festiwalu w Wenecji od lat. Reżyserzy zostawili widzów z gorzką refleksją nad przeszłością. 84
  • Wydarzenie 9 wrz 2018, 20:00 Piękne i smutne nihil novi Zostało ich połowa, czyli raptem dwa zespoły. Honor grungeu dźwigają na swych barkach Pearl Jam oraz Alice in Chains. Ten ostatni obciążony jest brzemieniem – „nowy” (śpiewa w zespole od 2006 r.) wokalista... 88
  • Film 9 wrz 2018, 20:00 Nowa klasa PISARKA PROWADZI WAKACYJNY KURS KREATYWNEGO PISANIA dla młodzieży z wykluczonych domów. Zajęcia stają się dla młodych nauką wyrażania swoich emocji i przeżywania sztuki. Ale przede wszystkim, konstruując fabułę potencjalnej... 89
  • Muzyka 9 wrz 2018, 20:00 Warto było To coraz częstszy przypadek – zespół złożony ze znanych muzyków omija tradycyjne kanały dystrybucji i korzystając ze specjalnych portali, zbiera fundusze wśród tych, którzy chcą mieć album w domu. Kupowanie w ciemno to... 90
  • Kalejdoskop 9 wrz 2018, 20:00 Azja wciąż nieodkryta GDY WCHODZIMY DO OGROMNEJ PRZESTRZENI MSN, Z POCZĄTKU CZUJEMY SIĘ JAK NIEGDYŚ W SKLEPACH INDYJSKICH – tyle tu kolorowych tkanin. Dopiero gdy podchodzimy do nich bliżej, zamiast tradycyjnych motywów roślinnych... 91
  • Książka 9 wrz 2018, 20:00 Powrót legendy NIE DOŻYŁ WYDANIA SWOJEJ PIERWSZEJ KSIĄŻKI – zmarł w 1957 r. w wieku 25 lat. Ale dzisiaj Andrzej Bursa jest jedną z legend polskiej literatury. Miał wielki talent, próbował sił w różnych literackich gatunkach, bo... 92
  • Kulturalna trzynastka 9 wrz 2018, 20:00 Aleksandra Kurzak SOLISTKA OPEROWA O MIĘDZYNARODOWE SŁAWIE, SOPRAN 1. Jakie zaległości kulturalne chcesz nadrobić podczas urlopu? Nie nadrabiam zaległości. Na urlopie mam potrzebę wyciszenia się, odizolowania... 2. Którym bohaterem z... 94
  • Za co kochamy Marka Krajewskiego, czyli historia spokojnego mieszczanina... 9 wrz 2018, 20:00 Wiele lat temu, w roku 1999, mieszkał sobie we Wrocławiu pewien spokojny i cichy mieszczanin, doktor filologii klasycznej na uniwersytecie. Wiódł życie porządne i nudne, palił papierosy, dyskutował o poezji Wergilego w pokoju asystentów i... 95
  • Lubię, jak ktoś ma własne zdanie 9 wrz 2018, 20:00 Nie lubię programów, w których z góry wiadomo, według jakiego klucza został dobrany gość. 96
  • …to, by nie zbankrutować za granicą 9 wrz 2018, 20:00 Tanie wyjazdy za granicę są możliwe. Aby jednak taka podróż dobrze się skończyła, warto się do niej przygotować. Oto, na co zwracać uwagę, aby nie narazić się na nieprzewidziane zagraniczne wydatki. 97
  • Zrób sobie... Trzaskowskiego 9 wrz 2018, 20:00 Kandydat PO na prezydenta Warszawy świetnie sobie radzi z taśmą klejącą. Mamy coś dla amatorów modeli do sklejania. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany