Skąd przyszliśmy, dokąd pójdziemy

Skąd przyszliśmy, dokąd pójdziemy

Wenecja
Wenecja / Źródło: Fotolia / TTLmedia
Skończyła się najlepsza edycja festiwalu w Wenecji od lat. Reżyserzy zostawili widzów z gorzką refleksją nad przeszłością.

Kasia Smutniak z partnerem i córką, modelka Alicja Ruchała w prześwitującej sukience, Anna Dereszowska w skrytykowanej przez Plotek.pl kreacji. To obrazki, które z festiwalu w Wenecji przenikają do popularnych polskich portali. W mediach bardziej przyjaznych kulturze można było zobaczyć wracające na Lido z nowymi filmami gwiazdy „La La Landu” – Emmę Stone i Ryana Goslinga czy Natalie Portman, która na dobre zerwała z wizerunkiem wrażliwej dziewczyny o wielkich oczach. Przyjechała do Włoch jako producentka i odtwórczyni roli antypatycznej wokalistki w „Vox Lux”. W relacjach portali pojawił się reżyser Julian Schnabel, który na oficjalnym pokazie swojego „At Eternity’s Gate” wystąpił w piżamie. Oburzenie wywołał włoski prawicowy reżyser klasy C Luciano Silighini Garagnani koszulką „Weinstein jest niewinny”. Ale tu na Lido rytmu tegorocznej edycji festiwalu nie wyznaczały skandale towarzyskie ani ekscentryczne wystąpienia artystów. To była najlepsza edycja włoskiej imprezy od lat. Wyciszona, skupiona na kinie. Na filmach, w których artyści szukali klucza do dzisiejszej rzeczywistości. Przede wszystkim zresztą w przeszłości.

W cieniu terroru

Najistotniejsze filmy rozgrywające się tu i teraz dotyczyły traum zamachów terrorystycznych. – Nigdy wcześniej nie widziałem na Zachodzie takiej eskalacji populizmu i nienawiści – mówił na Lido Paul Greengrass. – Wśród ludzi pozbawionych poczucia bezpieczeństwa przez kryzys ekonomiczny i fale migracji rośnie agresja. Dokumentując zamach Andersa Breivika i reakcję Norwegii, zobaczyłem to zjawisko w soczewce. Reżyser, który niegdyś w paradokumentalnym, oschłym stylu pokazywał irlandzką „Krwawą niedzielę”, zaczyna swój film „22 lipca” w dzień przed masakrą. Breivik przygotowuje materiały wybuchowe, pakuje broń do furgonetki i pisze manifest. Kolejny poranek: wybuch bomby obok rządowych budynków w Oslo. Masakra na wyspie Utoya. U Greengrassa wciąż pojawiają się nowi bohaterowie, których oczami reżyser pokazuje tragedię. Nastolatkowie, którzy przeżyli, ale pod powiekami mają traumatyczne obrazy, rodziny ofiar. Jest tu też prawnik demokrata, ojciec pięciorga dzieci, które też brały udziały w obozach Partii Pracy.

Jako obrońca z urzędu zrobi wszystko, by pomóc oskarżonemu – na tym przecież opiera się system sprawiedliwości w demokratycznym kraju. Ale po procesie nie poda ręki mordercy. Twórcy opisali świat zraniony, na rozstaju dróg. Społeczeństwa, które muszą sobie radzić z cierpieniem. W wizji Greengrassa Norwegia wychodzi z traumy moralnie silniejsza. Wiara w europejskie wartości zwycięża tu nad bezsensem przemocy. Ale już Amerykanin Brady Corbet w „Vox Lux” nie widzi tego światła w tunelu. – XX w. był stuleciem banalności zła. XXI to czas jego widowiskowości – twierdzi reżyser, który wcześniej zrobił „Dzieciństwo wodza” o narodzinach fikcyjnej dyktatury. O terrorze, który zamienia się w popkulturowy show, mówiła też Natalie Portman, odtwórczyni głównej roli, piosenkarki Celeste: – Ten dziwny splot mediów i przemocy jest znakiem naszych czasów. W 2001 r. bohaterka filmu jako nastolatka przeżyła szkolną strzelaninę. Gdy niedługo później samoloty uderzyły w wieże World Trade Center, nagrana w chałupniczych warunkach piosenka straumatyzowanej dziewczyny stała się hymnem pokolenia, a ona sama wpadła w tryby machiny show-biznesu. Jednak jej przeboje są ledwie plastrem, które zranione społeczeństwo przykleja na rany. Popową papką odwracającą uwagę od prawdziwej refleksji.

Przeszłość

Współczesne obrazy przyniosły diagnozę powszechnego kryzysu, w której Zachód musi stanąć w obronie pryncypiów. Głębszą refleksję artyści proponowali w obrazach przeszłości. Wielu oswajało dzisiejsze lęki, udowadniając, że obecny czas nie jest wyjątkowy. Że nie pierwszy raz silna większość atakuje słabych, których głos jest zbyt cichy. W bardzo osobistej, pięknej „Romie” Alfonso Cuarón wrócił do wspomnień dzieciństwa, do Meksyku lat 70., świata solidarnych kobiet żyjących w maczystowskiej rzeczywistości, ale i do bezwględnych podziałów klasowych i rasowych. Mike Leigh w „Peterloo” szukał mechanizmów historii w XIX w. – Gdybym myślał, że to zdarzenie o znaczeniu wyłącznie historycznym, w ogóle nie wychodziłbym na plan – mówił Mike Leigh. – Ale masakra, do której doszło w Manchesterze w 1819 r., odbija się dzisiaj echem. Powinniśmy wyciągnąć z niej wnioski, tymczasem nawet nie uczy się o tym zdarzeniu w szkołach.

Zaproponował opowieść o ludziach oszukanych przez historię. O żołnierzach, którzy wracają poranieni z wojen, gdy przywódcy odbierają nagrody za zwycięstwa. Ale przede wszystkim o tych, którzy zdecydowali się sprzeciwić władzy. Domagając się demokratycznych reform, mieszkańcy miasta wyszli na ulice. Protest został krwawo stłumiony przez wojsko. „Proszę podziękować władzom Manchesteru za szybkie opanowanie sytuacji i zaprowadzenie spokoju” – mówi tu regent Jerzy IV Hanowerski po świetnie pokazanej przez mistrza realizmu scenie rzezi demonstrantów. Wydarzenie ochrzczone przez prasę jako Peterloo miało swoje konsekwencje. Najpierw prześladowania opozycji i przychylnych jej dziennikarzy. Ale później rzeczywiste reformy. Miało też swój pozytywny wpływ na rozwój wolnej prasy. Leigh tworzy smutny i gorzki film o arogancji władzy. Pozbawiony cienia triumfalizmu. Ale też przypomina, że czasy tyranii i autorytaryzmu nie trwają wiecznie.

Podobnych upadków tych, którzy zapisali się w historii butą i okrucieństwem, było wiele. Nie tylko członków opresyjnych rządów. Rick Alverson w „Górze” inspirował się biografią Waltera J. Freemana, jednego z twórców lobotomii, który jeżdżąc po amerykańskich szpitalach psychiatrycznych, zostawiał za sobą okaleczonych, sparaliżowanych ludzi. László Nemes w nieudanym „Schyłku dnia” pokazywał Europę w przededniu drugiej wojny światowej. W jego epickiej wizji w samym sercu cywilizacji w ład starego świata wdziera się agresja rozwścieczonego tłumu. – Fascynowało mnie, jak szybko odwracają się losy – tłumaczył mi reżyser. – Dekady rozwoju i budowania wysublimowanej kultury można roztrwonić w ciągu chwili. Opowiadam o tym teraz, bo znaleźliśmy się w momencie wyboru drogi, jaką pójdziemy. Czuję rozedrganie w powietrzu. Ale przecież historia jest cyklem i w końcu sinusoida się odwraca.

Nowe spojrzenie

Pełne smutnej zadumy, ale niosące gorzką nadzieję poszukiwanie analogii nie było jednak jedynym nurtem badania minionych czasów. Twórcy przepisywali historię, odkrywając jej brud. Przemoc, której zdawaliśmy się nie dostrzegać, zadowalając się pięknymi mitami z kart podręczników. Reżyserowi „La La Landu” Damienowi Chazelle’owi w „Pierwszym człowieku” udało się rozwścieczyć amerykańską prawicę nawet historią lądowania na Księżycu. Bo pokazał rewers wyścigu w kosmos. Jego Neil Armstrong jest zamknięty emocjonalnie, skupiony na własnych ambicjach, pogrążony w cierpieniu. Ceną spaceru po satelicie Ziemi stają się tu nie tylko wielkie pieniądze pochłonięte przez projekt badawczy NASA, ale przede wszystkim życie kosmonautów, którzy zginęli w próbnych startach. – Rozmawiałem z bliskimi i przyjaciółmi Armstronga – opowiadał Ryan Gosling. – Wypływał z nich obraz człowieka cichego, skupionego. Zastanawiałem się długo, co go takim ukształtowało.

A Chazelle dodawał: – Coś sprawiało, że mężczyźni, którzy przecież mieli żony, dzieci, wygodne życie, narażali swoje życie. Wiedzieli przecież, że większe bywało prawdopodobieństwo śmierci niż powrotu na Ziemię. Na domiar „złego” reżyser zrezygnował ze sceny wbijania flagi w księżycową skorupę, a Gosling opisał lot jako „sukces ludzkości”, a nie USA. Komentatorzy Fox News nazwali aktora idiotą. Jacques Audiard i bracia Coen, choć ich filmy są pełne humoru, posunęli się jeszcze dalej. W „Balladzie o Busterze Scruggsie” i „Braciach Sisters” opisali świat Dzikiego Zachodu. Bracia Coen zaproponowali ciąg etiud, w których nie ma mowy o sprawiedliwości i dzielnych szeryfach. Siłą napędową rzeczywistości stają się tu chciwość i okrucieństwo. Bo przecież łatwo zdobyć pieniądze, mordując poszukiwacza złota, a marzenie o szczęściu dwojga zakochanych w każdej chwili może przerwać indiańska strzała. Tu nie ma miejsca dla pacyfistów. Tak jak i w „Braciach Sisters” Audiarda, gdzie Joaquin Phoenix i genialny John C. Reilly przemierzają prerię jako mordercy na zlecenie. I znów, tęsknota za innym życiem i innym społeczeństwem rozbija się o spiralę agresji, jaka rządzi rzeczywistości. I to jest właśnie dzikość Dzikiego Zachodu, a nie niezdobyte lądy czekające na osadników.

A wspaniałe, mroczne postscriptum festiwalu dopisała w jednym z ostatnich dni jedyna kobieta w konkursie. Australijka Jennifer Kent w „ The Nightingale” przeniosła widzów do XIX-wiecznej Tasmanii pod rządami Brytyjczyków. Koloniści przetrzymują tam więźniów m.in. z Irlandii, traktując ich jak swoich niewolników. Podbijając nowe ziemie, dokonują też zagłady miejscowej ludności. Młoda kobieta, ofiara wielokrotnych gwałtów, której męża i dziecko zamordował wojskowy, w akcie rozpaczy postawia pomścić najbliższych. Ten film jest mroczną wędrówką przez australijską dżunglę. Zanurzeniem w rzeczywistości, w której ludzkie życie nie znaczy nic, a normą jest dzikie okrucieństwo. – Nie epatuję przemocą, lecz zastanawiam się, jak odciska się ona na ludziach i odkłada w ich psychice – mówi Jennifer Kent. Portretuje bohaterów, w których ból rodzi krzyczącą pustkę. Zostanie we mnie po tegorocznym festiwalu w Wenecji obraz z jej filmu. Mężczyzna i kobieta, którzy stracili wszystko. Widzieli rzekę krwi i śmierć najbliższych, sami też zarazili się agresją. Gdy stoją bez sił na plaży, zza horyzontu wstaje słońce. Świat trwa dalej. Tylko oni nie mają po co żyć. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 37/2018
Więcej możesz przeczytać w 37/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 37/2018 (1852)

  • Oddzieleni od uczuć 9 wrz 2018, 20:00 Dziewięć sekund potrzebowali policjanci w Amsterdamie, aby postrzelić 19-letniego Afgańczyka, który zaatakował nożem amerykańskich turystów na dworcu kolejowym. W tym wydaniu „Wprost”, przy okazji rocznicy ataku na World Trade Center... 3
  • Porzućmy złe nawyki 9 wrz 2018, 20:00 Eksperci ostrzegają, że wkrótce czeka nas prawdziwe nowotworowe tsunami. Te czarne prognozy nie muszą się jednak sprawdzić, jeśli tylko zmienimy styl życia na zdrowszy. 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 9 wrz 2018, 20:00 PREZES PRAWA I SPRAWIEDLIWOŚCI JAROSŁAW KACZYŃSKI PODOBNO ZIRYTOWAŁ SIĘ, BO NIEKTÓRZY LIDERZY okręgowi w jego partii nie bardzo przykładali się do kampanii kandydatów na prezydentów miast. Podczas posiedzenia klubu PiS, który odbył... 6
  • Obraz tygodnia 9 wrz 2018, 20:00 500 zł taki mandat wypisała policja kierowcy autobusu, który po autostradzie A4 jechał na wstecznym Przegrany Ojciec Rydzyk, bo jak twierdzi, nikt nie wspiera Radia Maryja, a rząd wręcz go nie kocha. Podajemy za Pudelekiem. Wygrany... 10
  • Info radar 9 wrz 2018, 20:00 Ekstradycja Napoleona Skazany za aferę FOZZ i poszukiwany od kilkunastu lat listem gończym Dariusz Tytus Przywieczerski został zatrzymany w USA. Gdy zamykaliśmy to wydanie tygodnika, mówiło się, że w minioną sobotę trafi do Polski.... 11
  • Policzku, nadstaw się 9 wrz 2018, 20:00 Lewo KOBIETA, KTÓRA W FERWORZE „PATRIOTYCZNEGO” ZAPAŁU SPOLICZKOWAŁA INNĄ KOBIETĘ, KRZYCZĄCĄ „KONSTYTUCJA”, przy zupełnej obojętności policji, jest idealną alegorią Polski Anno Domini 2018. To PiS, który policzkuje... 12
  • Terror nasz powszedni 9 wrz 2018, 20:00 W ostatni dzień sierpnia holenderscy policjanci postrzelili Afgańczyka, który z okrzykiem „Allahu Akbar” rzucił się z nożem na dwóch amerykańskich turystów przechodzących przejściem podziemnym amsterdamskiego dworca centralnego.... 14
  • Walka informacyjna 9 wrz 2018, 20:00 Aby doprowadzić do wojny domowej, wystarczyłoby odciąć społeczeństwo od prądu czy telefonu komórkowego – mówi gen. Roman Polko, były doradca ministra spraw wewnętrznych ds. zwalczania terroryzmu. 19
  • Wojna w internecie 9 wrz 2018, 20:00 W tych internetowych kampaniach zawsze pojawiają się elementy działania na poczucie zagrożenia – bomba atomowa, kataklizm, asteroida. A celem jest wprowadzenie chaosu i dezorientacji – mówi Kamil Basaj, ekspert cyberbezpieczeństwa. 22
  • Łapiński i przyjaciele, czyli burzliwy początek kampanii 9 wrz 2018, 20:00 Na starcie kampanii wyborczej PiS stawia na pozytywny przekaz i wyciszanie konfliktów, a PO wręcz przeciwnie. 26
  • Młoda lewica w rozkroku 9 wrz 2018, 20:00 Robert Biedroń zakłada nową partię, a Barbara Nowacka stawia na starą sprawdzoną Platformę Obywatelską. 30
  • Jesteśmy dowodem, że polityka dzieli małżeństwa 9 wrz 2018, 20:00 O reformę sądów, rządy PiS, słabość opozycji oraz podziały wśród Polaków nawet przy imieninowym stole spierają się małżonkowie: Ilona Łepkowska, scenarzystka, oraz Czesław Bielecki, polityk i architekt. 34
  • Porażka rządów prawa 9 wrz 2018, 20:00 Sens idei „rządów prawa” budzi kontrowersje nie tylko w Polsce. Niedawna deportacja mieszkającego w Bochum arabskiego islamisty wywołała gwałtowną polemikę na ten temat także w Niemczech. Wedle niemieckich mediów deportowany w lipcu... 39
  • Ptasie gówienko 9 wrz 2018, 20:00 Obcokrajowcy precz! Niemcy dla Niemców! – krzyczał tłum demonstrantów w Chemnitz. Skrajna prawica zdominowała protesty, które początkowo miały być obywatelską demonstracją przeciw przemocy, upamiętniającą śmiertelną ofiarę... 40
  • Epidemia szkolnego nękania 9 wrz 2018, 20:00 Walka z przemocą rówieśniczą, zwłaszcza z przemocą psychiczną, zawsze była słabą stroną polskich szkół. Teraz, kiedy przetacza się przez nie chaos związany z reformą edukacji, może być tylko gorzej. 42
  • Tu będzie druga Toskania 9 wrz 2018, 20:00 Porzuciła życie w stolicy i wróciła na Podlasie, żeby pomóc mamie i babci w rodzinnym sadzie. Szybko stała się wiejską aktywistką i liderką regionu. 48
  • Innowacyjny przekręt 9 wrz 2018, 20:00 Sztuczne byty rzekomo łączące biznes z nauką i wyłudzone dziesiątki milionów na projekty. Agenci CBA mają co robić w ośrodkach innowacji. 52
  • Hossa Bessa 9 wrz 2018, 20:00 Solaris odjechał Już postanowione. Hiszpański CAF i Polski Fundusz Rozwoju kupują Solarisa. Hiszpanie nabędą 65 proc. udziałów w spółce, PFR pozostałe 35 proc. Po 22 latach z rodzinnego biznesu rezygnują Krzysztof i Solange Olszewscy.... 56
  • Siła dobrego designu 9 wrz 2018, 20:00 Polskie meble podbijają Europę – mówi Kasia Ptak, szefowa targów Warsaw Home, które odbędą się 4-7 października w Ptak Warsaw Expo. 57
  • Europa wartości czy interesów? 9 wrz 2018, 20:00 Tegoroczne forum w Krynicy zdominował premier Morawiecki i ministrowie jego rządu. Jednak nagrodę Człowieka Roku dostał premier Litwy. 58
  • Na niebie i na ziemi 9 wrz 2018, 20:00 Centralny Port Komunikacyjny z pewnością zmieni transport lotniczy w naszym regionie. A także kolejowy, wpłynie na drogowy oraz przyczyni się do powstania nowych centrów biznesowych. 60
  • Zielone światło dla kolei 9 wrz 2018, 20:00 Polska kolej realizuje inwestycje warte miliardy… i tak może pozostać przez wiele lat. 62
  • Drogi do nowoczesnej Polski 9 wrz 2018, 20:00 Jakie są największe bolączki polskiej branży budowlanej oraz czy możemy uniknąć błędów, które popełniliśmy, budując drogi przed Euro 2012 – zastanawiali się uczestnicy debaty tygodnika „Wprost”. 64
  • Porty na fali 9 wrz 2018, 20:00 Do końca tego roku polskie porty mogą przeładować 100 mln ton towarów. To absolutny rekord. Jak go pobić za rok? O tym rozmawiano na kolejnej debacie tygodnika „Wprost”. 66
  • Sztuka rozwiązywania języka 9 wrz 2018, 20:00 Jak firma powinna rozmawiać z klientem? A jak urzędnik z petentem? O tym dyskutowaliśmy podczas inauguracyjnej debaty tygodnika „Wprost” na Forum Ekonomicznym w Krynicy. 68
  • Ambasador Orlen 9 wrz 2018, 20:00 Największe rodzime spółki, strategiczne dla polskiej gospodarki, mają do odegrania istotną rolę za granicą. 70
  • Zatrzymaj młodość 9 wrz 2018, 20:00 Stworzone przez Matkę Naturę mechanizmy działają tylko do pewnego czasu. Później organizm potrzebuje wsparcia. A ono jest na wyciągnięcie ręki. 72
  • Płynne pokolenie 9 wrz 2018, 20:00 Moda to zjawisko pełne paradoksów. Główne to splatanie się w niej przynależności z indywidualizmem oraz stałości ze zmiennością – zauważył światowej sławy socjolog Zygmunt Bauman w jednym z wywiadów wchodzących w skład jego ostatniej książki. 74
  • Wrogów trzeba mieć! 9 wrz 2018, 20:00 Ludzie przełamują się, kiedy rozmawiamy. „Boże – ty jesteś normalny”. A jaki mam być? Nienormalny? – mówi Michał Szpak przy okazji wydania swojej drugiej płyty. 78
  • Od śpiewania do pisania 9 wrz 2018, 20:00 Nosowska podbiła księgarnie, Pablopavo zdobywa literackie nagrody. Polscy twórcy muzyki pop, rocka i rapu ruszają śladem Boba Dylana i Nicka Cave’a. 82
  • Skąd przyszliśmy, dokąd pójdziemy 9 wrz 2018, 20:00 Skończyła się najlepsza edycja festiwalu w Wenecji od lat. Reżyserzy zostawili widzów z gorzką refleksją nad przeszłością. 84
  • Wydarzenie 9 wrz 2018, 20:00 Piękne i smutne nihil novi Zostało ich połowa, czyli raptem dwa zespoły. Honor grungeu dźwigają na swych barkach Pearl Jam oraz Alice in Chains. Ten ostatni obciążony jest brzemieniem – „nowy” (śpiewa w zespole od 2006 r.) wokalista... 88
  • Film 9 wrz 2018, 20:00 Nowa klasa PISARKA PROWADZI WAKACYJNY KURS KREATYWNEGO PISANIA dla młodzieży z wykluczonych domów. Zajęcia stają się dla młodych nauką wyrażania swoich emocji i przeżywania sztuki. Ale przede wszystkim, konstruując fabułę potencjalnej... 89
  • Muzyka 9 wrz 2018, 20:00 Warto było To coraz częstszy przypadek – zespół złożony ze znanych muzyków omija tradycyjne kanały dystrybucji i korzystając ze specjalnych portali, zbiera fundusze wśród tych, którzy chcą mieć album w domu. Kupowanie w ciemno to... 90
  • Kalejdoskop 9 wrz 2018, 20:00 Azja wciąż nieodkryta GDY WCHODZIMY DO OGROMNEJ PRZESTRZENI MSN, Z POCZĄTKU CZUJEMY SIĘ JAK NIEGDYŚ W SKLEPACH INDYJSKICH – tyle tu kolorowych tkanin. Dopiero gdy podchodzimy do nich bliżej, zamiast tradycyjnych motywów roślinnych... 91
  • Książka 9 wrz 2018, 20:00 Powrót legendy NIE DOŻYŁ WYDANIA SWOJEJ PIERWSZEJ KSIĄŻKI – zmarł w 1957 r. w wieku 25 lat. Ale dzisiaj Andrzej Bursa jest jedną z legend polskiej literatury. Miał wielki talent, próbował sił w różnych literackich gatunkach, bo... 92
  • Kulturalna trzynastka 9 wrz 2018, 20:00 Aleksandra Kurzak SOLISTKA OPEROWA O MIĘDZYNARODOWE SŁAWIE, SOPRAN 1. Jakie zaległości kulturalne chcesz nadrobić podczas urlopu? Nie nadrabiam zaległości. Na urlopie mam potrzebę wyciszenia się, odizolowania... 2. Którym bohaterem z... 94
  • Za co kochamy Marka Krajewskiego, czyli historia spokojnego mieszczanina... 9 wrz 2018, 20:00 Wiele lat temu, w roku 1999, mieszkał sobie we Wrocławiu pewien spokojny i cichy mieszczanin, doktor filologii klasycznej na uniwersytecie. Wiódł życie porządne i nudne, palił papierosy, dyskutował o poezji Wergilego w pokoju asystentów i... 95
  • Lubię, jak ktoś ma własne zdanie 9 wrz 2018, 20:00 Nie lubię programów, w których z góry wiadomo, według jakiego klucza został dobrany gość. 96
  • …to, by nie zbankrutować za granicą 9 wrz 2018, 20:00 Tanie wyjazdy za granicę są możliwe. Aby jednak taka podróż dobrze się skończyła, warto się do niej przygotować. Oto, na co zwracać uwagę, aby nie narazić się na nieprzewidziane zagraniczne wydatki. 97
  • Zrób sobie... Trzaskowskiego 9 wrz 2018, 20:00 Kandydat PO na prezydenta Warszawy świetnie sobie radzi z taśmą klejącą. Mamy coś dla amatorów modeli do sklejania. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany