Sierotki walczą ze smokami

Sierotki walczą ze smokami

Fuga - Cannes 2018
Fuga - Cannes 2018 / Źródło: Kino Świat
Agnieszka Smoczyńska łączy horror z musicalem, slapstick z komiksem, realizm z baśnią. Efekty tej mieszanki można oglądać w filmie, musicalu i serialu.
ROZMAWIAŁA Małgorzata Fiejdasz-Kaczyńska

Czy „Fugą” uśmierciłyście matkę Polkę?

Może nie tyle uśmierciłyśmy, ile chciałyśmy podjąć dyskusję z mitem matki Polki, tej Penelopy, która wiecznie czeka na męża, pilnuje ogniska domowego, dba o dzieci. Jest pełna oddania i poświęcenia. To archetyp głęboko zakorzeniony w naszej powstańczej historii, przejęty potem przez PRL. Możemy zadać pytanie, kim teraz jest matka Polka. Madame Full Service? Tego do końca nie wie nikt, ale jak zostajesz matką, to i tak musisz się zmierzyć z tym mitem i okazuje się, że do niego nie dorastasz. Ja akurat źle się czuję w roli osoby nieustannie poświęcającej się dla wszystkich. Myślę, że m.in. z tego powodu powstał ten film. O kobiecie, która jest poza systemem, w kontrze do społeczeństwa i rodziny, do której powraca.

Bohaterka twojego filmu straciła pamięć; nie wie, kim jest. Ty wiesz, kim jesteś?

Pierwsza odpowiedź, jaka mi przychodzi do głowy, jest taka, że przede wszystkim matką. Reżyseria jest na dalszym miejscu, co nie przeczy temu, że świadomie wybrałam ten kierunek studiów.

Która reżyserka ci wtedy imponowała?

Agnieszka Holland i Jane Campion – jej „Fortepian” zrobił na mnie olbrzymie wrażenie. A z filmów Holland oczywiście „Kobieta samotna”, „Gorączka”, „Aktorzy prowincjonalni”, „Europa, Europa” – wszystkie znałam już na początku liceum.

Z Agnieszką Holland spotkałyście się ostatnio przy „1983” – pierwszym polskim serialu Netflixa.

Autorem koncepcji „1983” jest Joshua Long – razem z Maćkiem Musiałem mieli pomysł, u genezy którego legło pytanie, co by się stało, gdyby komunizm nie upadł, mur berliński stał dalej, a polska gospodarka zyskałaby na tyle, żeby uniezależnić się od Sowietów. W ten sposób powstała dystopia – wymyślony kraj, w którym rządząca partia manipuluje dostępem do wiedzy i ma układ z Kościołem.

Nie brzmi jak d ystopia…

Joshua wymyślił to kilka lat temu, choć teraz, kiedy czyta wiadomości na temat Polski, jest chyba zaskoczony, jak rzeczywistość filmowa splata się z polityczną.

Co ty pamiętasz z PRL, w którym przeżyłaś 11 lat?

Poczucie, że gdzieś jest lepszy świat. Pamiętam, że wielu znajomych moich rodziców uciekało na Zachód, żeby odciąć się od kraju, w którym niewiele od nich zależy. Chociaż moja mama była akurat bardzo przedsiębiorcza. Gdy miałam rok, przeniosła się z Wrocławia do Szklarskiej Poręby, gdzie prowadziła restaurację. Dzięki temu, że się wychowywałam na jej zapleczu, moje życie było bardziej kolorowe.

Miałaś swoją ulubioną baśń?

Mama opowiadała mi mity greckie. Mój ulubiony był o Dedalu i Ikarze. Ciągle wycinałam duże skrzydła z papieru, lałam na nie wosk i wierzyłam, że kiedyś polecę.

Kiedy zdałaś na reżyserię, poczułaś, że wyrosły ci skrzydła?

Poczułam, że wreszcie jestem na swoim miejscu. I to jeszcze na etapie egzaminu wstępnego, na który przygotowałam m.in. reportaż fotograficzny o dziewczynce kradnącej z domu towarowego zabawki. Wcześniej, gdy studiowałam historię sztuki czy kulturoznawstwo, podskórnie czułam, że tracę czas.

„Fuga” jest także o tym, że każdy ma prawo powiedzieć „dość”. Czego mają dość polskie reżyserki? Pytam, bo też brałaś w Gdyni udział w konferencji, która zakończyła się podpisaniem deklaracji „50:50 w 2020”.

Nie tylko reżyserki mają dość, ale w ogóle kobiety filmu: montażystki, aktorki, producentki, reżyserki dźwięku itd. Mamy dość nierównego traktowania w przemyśle filmowym, zarabiania na tych samych stanowiskach mniej niż mężczyźni. W inicjatywie „50:50 w 2020” (patrz ramka) chodzi o równy dostęp do ciał decyzyjnych i komisji przyznających środki na filmy. Gdy przyjrzymy się statystykom, to zobaczymy, że z budżetu przyznawanego przez PISF na filmy fabularne w zeszłym roku skorzystało 13 proc. kobiet. Mało. Jeśli w komisjach selekcyjnych przeważają mężczyźni, to dla nich tematy podejmowane przez kobiety są często nieistotne. Doskonałym przykładem jest tegoroczny festiwal w Gdyni, podczas którego „Nina” Olgi Chajdas, „53 wojny” Ewy Bukowskiej czy „Monument” Jagody Szelc znalazły się poza konkursem głównym. Tak samo było w zeszłym roku z Anną Jadowską i jej „Dzikimi różami”. Argument, że te filmy przedstawiają nieciekawe postaci kobiece, wydaje mi się daleko krzywdzący i seksistowski.

Podczas debaty padło spostrzeżenie, które mnie z kolei wydało się krzywdzące, że kiedy mężczyzna nie wie, co zrobić na planie filmowym, to znaczy, że poszukuje i jest artystą. Kiedy kobieta nie wie, co zrobić, to znaczy, że jest nieprzygotowana.

No tak. Kiedy krzyczy reżyser, to jest silnym facetem, którego poniosły nerwy; kiedy to samo robi kobieta – histeryzuje. To obrazuje nasze podejście, że kobieta wciąż musi coś udowadniać. Na szczęście to się powoli zmienia.

„Święta Kluska”, musical grany w teatrze Komuna Warszawa, ściągnęła tłumy. Podobno dlatego – cytuję – „że to jest modne przedstawienie dla modnych ludzi”. To komplement?

(Śmieje się) Myślę, że to nie musi być komplement. Z „Kluską” akurat było tak, że tych biletów było niewiele, widownia w Teatrze Nowym [tam przedstawienie przeniesie się z Komuny – red.] będzie trzy razy większa. Więc więcej widzów będzie miało szansę ją zobaczyć już w grudniu.

W twoich musicalach grają różne stwory. W „Córkach dancingu” syreny, z kolei „Święta Kluska” jest holy-hop-dog musicalem, w którym występuje ni pies, ni suka.

Dołączyliśmy do tego jeszcze komiks, horror i slapstick, taka mieszanka wybuchowa, która poszerza formę wypowiedzi zapoczątkowaną w „Córkach dancingu”. Poprzez zwierzę można bardzo dużo opowiedzieć o człowieku i jego naturze, o czym świadczą choćby bajki La Fontaine’a. A Kluska to rozwydrzona bulterierka, która istniała naprawdę. Jest to próba zmierzenia się z legendą psa, którego Zuza Wrońska sprezentowała swojemu partnerowi będącemu w kryzysie. Zuza oprócz tego, że współkomponowała muzykę z Marcinem Macukiem, była też główną konsultantką musicalu i podpowiadała nam, jak się zachowywała ale jest też autorką scenariusza filmu Kluska, co jest oczywiście wzięte w nawias. Kluska jest wystrzelona w kosmos, ale nie chcę jej ideologizować, bo to także zabawa formą, próba opowiedzenia o seksualności człowieka, jego ukrytych pragnieniach, o relacji pana ze zwierzęciem… Robert Bolesto napisał libretto, a choreografię ułożyła Kaya Kołodziejczyk.

Swoim dzieciom też opowiadasz na dobranoc bajkę o Ikarze?

Rzadko. Bardzo dużo im czytamy. Lubię zwłaszcza szwedzką literaturę dla dzieci, moją ukochaną książką z dzieciństwa byli „Bracia Lwie Serce” i „Ronja, córka zbójnika” Astrid Lindgren. Ciekawe, że córka, która pochłania książki, nie mogła przebrnąć przez „Anię z Zielonego Wzgórza” i „Polyannę”, na których my się wychowywałyśmy. Uważała, że są potwornie nudne. To pokazuje, jak bardzo zmieniła się nasza narracja. To już są całkiem inne dzieci i zamiast bajek o księżniczkach wolą same walczyć ze smokami. Co ciekawe, tamte książki łączy postać samotnych ciotek i przekonanie, że jak kobieta jest sama, to musi być nieszczęśliwa, zgorzkniała i wspominać nieudaną miłość. Dopiero jakaś dziewczynka, często sierotka, swoją dobrą duszyczką zmienia świat. Zauważ, że postaci bajkowe – Królewna Śnieżka, Sierotka Marysia, Małgosia – często nie miały mamy, co pozwalało u czytelnika zbudować poczucie, że jest mu tej bohaterki szkoda. No a jak nie jest mu szkoda, to od razu trudniej jest się z nią utożsamić. To także przypadek naszej Alicji z „Fugi”. Jak się z nią utożsamić, skoro ona jest trudna do polubienia?

Alicja nie jest do lubienia?

Nie jest do lubienia. Ona jest nowym typem bohaterki – do zrozumienia.

To baśń dla dorosłych, ale bez happy endu?

Uważam, że prawdziwe baśnie nie mają happy endu. Ikar płonie, Mała Syrenka zamienia się w pianę. Oczywiście potem Andersen dopisał pokrzepiające zakończenie dla chrześcijan. To też kwestia tego, co rozumiemy przez happy end. Dla mnie on jest wtedy, gdy bohater przechodzi na końcu o poziom wyżej w swoim rozwoju. Wiem, że dla niektórych jest to dyskusyjne zakończenie.

Dyskusyjne dlatego, że Alicja w końcu…

…Nie możemy zdradzić zakończenia! g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 50/2018
Więcej możesz przeczytać w 50/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 50/2018 (1865)

  • Czy zaharujemy się na śmierć 9 gru 2018, 20:00 Ten temat pozostaje aktualny. Czasami poruszamy go ze znajomymi albo z rodziną, gdy podliczamy – lub robi to współmałżonek – ile czasu zostaje na prywatne sprawy. Czy pracujemy za dużo? Czy nasze życie wygląda tak, jak powinno?... 8
  • Niedyskrecje parlamentarne 9 gru 2018, 20:00 PREZYDENT ANDRZEJ DUDA ZAMKNĄŁ DRZWI PAŁACU PREZYDENCKIEGO PRZED PROF. WALDEMAREM PARUCHEM, pełnomocnikiem rządu do utworzenia Centrum Analiz Strategicznych. – Prezydent uznał, że pomysły i analizy profesora nie są najwyższych lotów... 12
  • Obraz tygodnia 9 gru 2018, 20:00 3,5 tys. zł Kosztuje egzemplarz najbardziej pożądanego kalendarza na świecie – Pirelli – na 2019 r. (w komplecie jest torba na ramię). W tej edycji, po akcji #MeToo, modelki raczej nie epatują nagością. 15 tys. zł alimentów na... 15
  • Info radar 9 gru 2018, 20:00 skaner 16
  • Jest s(poko), czyli dzień po imprezie 9 gru 2018, 20:00 WICEMARSZAŁEK SEJMU STANISŁAW TYSZKA Z KUKIZ’15 W UBIEGŁYM TYGODNIU UPORCZYWIE TYTUŁOWAŁ WSZYSTKICH POSŁÓW PO posłami z klubu „poko”. Chodzi oczywiście o najnowszą nazwę klubu Platformy Obywatelskiej, który nie wiadomo dlaczego... 17
  • Nikomu nie życzę, by mój scenariusz się sprawdził 9 gru 2018, 20:00 Rozmowa z Gabrielą Muskałą, autorką scenariusza i odtwórczynią głównej roli w filmie „Fuga” w reżyserii Agnieszki Smoczyńskiej. 18
  • Brexit czy nie brexit, oto jest pytanie 9 gru 2018, 20:00 KONIA Z RZĘDEM TEMU, KTO JEST W STANIE POŁAPAĆ SIĘ W ZAWIŁOŚCIACH NEGOCJACYJNYCH USTALEŃ MIĘDZY WIELKĄ BRYTANIĄ A UE. Jedyne, co wiemy już na pewno my i politycy na Wyspach, to fakt, że nie będzie brexitu w formie, jaką wyobrażali... 20
  • Nazwa a biografia. Co zrobić z pomnikiem prałata Jankowskiego? 9 gru 2018, 20:35 Jeszcze dziś, gdy biorę taksówkę, mówię czasem: „na Nowotki” lub „proszę skręcić w Świerczewskiego”. Nie dlatego, żebym miała szczególne zamiłowanie do biografii tych panów, lecz z powodu nawyków. Nazwa ulicy jest „nazwą”, elementem historycznego krajobrazu, a nie tylko jej... 22
  • Czy Kościół ma sygnalistów? Hierarchowie a sprawa ks. Henryka Jankowskiego 9 gru 2018, 20:36 Ten czy inny hierarcha mógłby zablokować uczczenie duchownego, którego życie stanie się, wcześniej czy później, źródłem zgorszenia, ale nie zablokował. Słyszę właśnie w radio, że CBŚ rozbił „groźną szajkę o międzynarodowych powiązaniach” i zastanawiam się, kiedy tego rodzaju... 22
  • Operacja Baklava, czyli niebezpieczne związki posła od Kukiza 9 gru 2018, 20:00 Poseł Kukiz’15, były oficer służb i wpływowy biznesmen z Bejrutu przez godzinę pije kawę z krwawym dyktatorem Syrii. W tle – sieć dziwnych spółek i kremlowska propaganda. „Wprost” ujawnia kulisy działalności posła Pawła Skuteckiego. 25
  • Pochwała ostrej gry 9 gru 2018, 20:00 Trudno nie żywić swoistego podziwu dla Donalda Trumpa. To znaczy może nie tyle dla samej figury prezydenta, który ze swoim zamiłowaniem do Twittera, ustawicznej przesady, złotych klamek i drobnych kłamstewek – zbyt często wygląda na figurę zgrywusa i fanfarona. Chodzi raczej o... 29
  • Rozrywany Trzaskowski 9 gru 2018, 20:00 Rafał Trzaskowski zderza się z armią urzędników Hanny Gronkiewicz-Waltz oraz z partią, która chce mieć wpływ na kluczowe decyzje w urzędzie miasta. 30
  • Katowice mogą uratować świat 9 gru 2018, 20:00 Szczyt klimatyczny w Katowicach jest ważny dla całej ludzkości – mówi prof. Maciej Nowicki, ekolog, minister ochrony środowiska w rządach Jana Krzysztofa Bieleckiego i Donalda Tuska. 35
  • Uwierzyć w strach 9 gru 2018, 20:00 W budowaniu zwycięskiej marki kluczowa jest kwestia tego, co marketingowcy określają mianem reason to believe, czyli powodem do wiary. Kupujemy i przepłacamy krocie za produkty Apple, bo wierzymy, że kupujemy najbardziej innowacyjny i... 38
  • Kto wiedział o księdzu Jankowskim 9 gru 2018, 20:00 Żył jak gwiazda, jak bogacz. To wystarczyło, żeby reagować. Nie trzeba było czekać na twarde dowody pedofilii. Jednak Henryk Jankowski przez całe życie pozostawał jawnie bezkarny. 39
  • Modliłam się, płakałam, przeklinałam 9 gru 2018, 20:00 Nic innego się nie liczy, bo walczysz na śmierć i życie o człowieka, którego kochasz. Zrobisz wszystko, żeby nie odszedł – Barbara Stuhr opowiada o chorobie i powrocie do zdrowia swojego męża Jerzego Stuhra. 40
  • Rak i… co dalej? 9 gru 2018, 20:00 W Polsce co roku diagnozę „rak” słyszy ponad 140 tys. osób. Jeśli prognozy się sprawdzą, co czwarty z nas w swoim życiu zachoruje na nowotwór. Jak uporać się z diagnozą? 47
  • Nie mów: „Będzie dobrze” 9 gru 2018, 20:00 Dla chorego na raka najważniejsi są rodzina i przyjaciele – mówi Małgorzata Ciszewska Korona, psychoonkolog. 49
  • Co cię czeka za zakrętem 9 gru 2018, 20:00 Gdyby trzy lata temu ktoś mi powiedział, że będę grać w produkcji HBO, a moja twarz będzie na billboardach w całym kraju, spytałbym, co sobie dosypał do herbaty – mówi Kamil Nożyński, odtwórca głównej roli w serialu „Ślepnąc od świateł”. 50
  • Giganci polskiego rolnictwa 9 gru 2018, 20:00 Już po raz drugi „Wprost” publikuje Złotą 100 Polskiego Rolnictwa, która pokazuje, jak olbrzymi jest potencjał tej dziedziny naszej gospodarki. 54
  • Narodowa Wystawa Rolnicza 9 gru 2018, 20:00 Jesteśmy liczącym się graczem na światowym rynku żywności – powiedział minister rolnictwa Jan Krzysztof Ardanowski, otwierając Narodową Wystawę Rolniczą w Poznaniu. 62
  • „GoOut” – lepsze wyjście na miasto 9 gru 2018, 20:00 Ten upominek kryje w sobie aż 300 niespodzianek. Można z niego korzystać przez cały rok, a służy przede wszystkim temu, by spędzać miło czas w towarzystwie bliskich i znajomych. 64
  • Nie płać za swoje rachunki 9 gru 2018, 20:00 Platforma MAM daje możliwość niepłacenia za swoje podstawowe rachunki, ponieważ to ona za nie zapłaci – mówi Marcin Walaszczyk, współzałożyciel i dyrektor zarządzający platformy do obniżania rachunków MAM. 66
  • Bezsilność Macrona 9 gru 2018, 20:00 Protesty „żółtych kamizelek” poważnie osłabiły prezydenta Francji, tymczasem populiści, przed którymi miał bronić Europy, odnoszą kolejne sukcesy. Ostatnio do gry wszedł triumfalnie hiszpański Vox. 68
  • Jak USA dociskają Chiny 9 gru 2018, 20:00 Mimo ogłoszenia rozejmu w wojnie handlowej Ameryki z Chinami, wymiana ciosów trwa. By skłonić Pekin do ustępstw, Waszyngton doprowadził do aresztowania wiceprezeski koncernu Huawei. 72
  • Myślące maszyny są wśród nas 9 gru 2018, 20:00 W rozwój sztucznej inteligencji wkładane są dziś miliardy dolarów. I staje się ona coraz silniejsza, coraz bardziej wyręczając ludzi. Czy nami zawładnie? 74
  • Know How 9 gru 2018, 20:00 Podgrzewacze tytoniu i e-papierosy Naukowcy z British American Tobacco przebadali oddziaływanie na zęby pary pochodzącej z e-papierosów i technologii podgrzewającej tytoń do 240 st. C (o nazwie glo) oraz porównali je ze skutkami palenia... 77
  • Utrzymać chorobę w ryzach 9 gru 2018, 20:00 O leczeniu zaawansowanego raka piersi mówi dr n. med. Barbara Radecka z Opolskiego Centrum Onkologii. 78
  • Kiedy brakuje tchu 9 gru 2018, 20:00 POChP to nie tylko choroba palaczy. Przewlekła obturacyjna choroba płuc może dotyczyć każdego, kto jest narażony na zanieczyszczenie powietrza. 80
  • Jelitom na zdrowie 9 gru 2018, 20:00 Rak jelita grubego zbiera śmiertelne żniwo na całym świecie. A przecież można mu zapobiec. I nie jest to takie trudne. 82
  • Zero chemii, 100 proc. natury 9 gru 2018, 20:00 Marka Clochee to nie tylko kosmetyki naturalne, ale i cała filozofia ekologii – mówi Daria Prochenka, prezes i współzałożycielka firmy kosmetycznej Clochee. 84
  • Zwykła niezwykłość 9 gru 2018, 20:00 Kiedy w 1987 r. Haruki Murakami wydał powieść „Norwegian Wood”, młodzi Japończycy kupili 3,5 mln jej egzemplarzy, a starzy zgodnie uznali go za zdrajcę narodowej kultury i lidera popkulturowej „piątej kolumny”. 87
  • Liryczne, ale chropowate 9 gru 2018, 20:00 Wspólne kolędowanie wyzwala wspólną energię – mówi Jacek Cygan. Właśnie ukazała się jego nowa płyta – z kolędami. 90
  • Sierotki walczą ze smokami 9 gru 2018, 20:00 Agnieszka Smoczyńska łączy horror z musicalem, slapstick z komiksem, realizm z baśnią. Efekty tej mieszanki można oglądać w filmie, musicalu i serialu. 94
  • Wydarzenie 9 gru 2018, 20:00 Poniżenie i wściekłość Vedrana Rudan, „Miłość od ostatniego wejrzenia”, reż. Iwona Kempa, Teatr Dramatyczny w Warszawie Karolina Charkiewicz, Magdalena Czerwińska, Anna Gajewska, Małgorzata Niemirska, Agata Wątróbska. Rzadko... 97
  • Film 9 gru 2018, 20:00 Smuga cienia Michaela Douglasa Nasza łódź powoli tonie” – wzdycha grany przez Michaela Douglasa facet, a jego starszy kolega sprzeciwia się: „Twoja tonie powoli? Moja – jak »Titanic« sterczący dziobem w górę”. Twórcy serialu... 98
  • Muzyka 9 gru 2018, 20:00 Trójkąt polsko-niemiecki TWÓRCY TEATRALNI CORAZ CZĘŚCIEJ WRACAJĄ DO DZIEŁ OSADZONYCH w latach 30. Jedni traktują je jak przestrogę przed faszyzmem, ci bardziej radykalni – jak zwierciadło. U Kościelniaka zbierają się czarne chmury,... 99
  • Książka 9 gru 2018, 20:00 Święta na wesoło Terry Pratchett, „Sztuczna broda Świętego Mikołaja”, Rebis Zmarły w 2015 r. Terry Pratchett to przede wszystkim kreator i kronikarz Świata Dysku, opisywanego przez lata w żartobliwym cyklu fantasy, którym zdobył... 100
  • Kalejdoskop 9 gru 2018, 20:00 Kto ty jesteś? Większości Piotr Uklański kojarzy się pewnie z wystawą „Naziści” z 2000 r., która zakończyła się szarżą Daniela Olbrychskiego z szablą na eksponaty. Trochę to niesprawiedliwe dla tego wszechstronnego artysty,... 101
  • Kulturalna trzynastka 9 gru 2018, 20:00 Monika Mrozowska AKTORKA, AUTORKA KSIĄŻEK KULINARNYCH 102
  • Krajobraz po uczcie 9 gru 2018, 20:00 Los zmusił mnie do nabycia glukometru. Nie powiem, żeby to był mój zakup życia, ale mus jest mus, podwyższony cukier po 43. roku życia powinien być kontrolowany. Moje życie było tak słodkie, że zdecydowanie ponad poziomy wylatywało. Żegnajcie na dobre lody z bitą śmietaną,... 104
  • Zrób sobie… Giertycha 9 gru 2018, 20:00 Ja jestem Roman i PiS pokonam! – pan mecenas wraca do polityki. 106

ZKDP - Nakład kontrolowany