Plastikowy nóż na gardle

Plastikowy nóż na gardle

Puste plastikowe kubki po kawie (zdj. ilustracyjne)
Puste plastikowe kubki po kawie (zdj. ilustracyjne) / Źródło: Pixabay/meineresterampe
Wprowadzony w Unii zakaz używania jednorazowego plastiku to dobra wiadomość dla środowiska naturalnego i start-upów, które już pracują nad nowymi tworzywami. Za to producenci plastikowych naczyń, sztućców i słomek nie znają swojej przyszłości.

Da nas to zagrożenie bankructwem, nawet likwidacja firmy i wpędzenie do końca życia w niespłacone długi. Potrzebujemy co najmniej siedmiu lat, żeby się do nowej sytuacji przystosować, spłacić kredyty, zainwestować w nowy sprzęt. Ale dwa lata? To nierealne – mówi bez ogródek Andrzej Bittner, prezes i właściciel Bittner Packaging z Ożarowa Mazowieckiego, jednego z największych polskich producentów plastikowych naczyń jednorazowych. Zatrudnia 150 osób i osiąga ok. 35 mln zł obrotów rocznie. Jeszcze trzy lata temu – gdy zaciągał 12 mln zł kredytu na wykup udziałów od brata, z którym zakładał biznes – przyszłość firmy rysowała się w jasnych barwach.

Sprzedaż i zyski rosły, produkty trafiały na eksport do kolejnych krajów UE, a firma zainwestowała w park maszynowy, na co – o ironio – przyznano jej unijną dotację. Dziś z powodu tzw. plastikowej dyrektywy, która od 2021 r. zakazuje używania plastikowych produktów jednorazowego użytku: patyczków kosmetycznych, sztućców, talerzy, słomek, mieszadełek do napojów i patyczków do balonów, firmie Bittnera grozi likwidacja, a jemu samemu – spektakularne bankructwo. Takich firm jest w Polsce więcej. Śląskie przedsiębiorstwo Fameks z Goleszowa zatrudnia ok. 60 osób i postawiło na specjalizację: produkuje sztućce i naczynia z tworzyw. Niedawno zainwestowało w zwiększenie mocy produkcyjnych, na co pozyskało dwie unijne dotacje i zaciągnęło kredyt na siedem lat. Dziś właściciele zastanawiają się, jak firma ma spłacić swoje zobowiązania, nie mówiąc już o rozwoju. Inny producent jednorazowych sztućców, Zelan z Nakła nad Notecią (zatrudnia 200 osób, ok. 50 mln zł obrotów rocznie), na początku marca uruchomił nową halę produkcyjną, której budowa trwała wiele miesięcy. Czy inwestycja ta wciąż ma sens i czy przebranżowienie się w przypadku firmy z Nakła będzie możliwe? Dziś nie ma na to jasnej odpowiedzi.

Trzeba dać przykład

Producenci jednorazowego plastiku czują się zaskoczeni unijnymi restrykcjami, bo według przeprowadzonych w 2015 r. obliczeń naukowców z amerykańskiego University of Georgia Europa odpowiada tylko za jeden procent z 9 mln ton plastikowych śmieci, które każdego roku trafiają do mórz i oceanów. Większość, bo 82 proc. tej masy, pochodzi z Azji. Czy to znaczy, że Europejczycy nie mają sobie nic do zarzucenia? Do końca 2017 r. swoje niechciane odpady, m.in. z tworzyw sztucznych i papieru, Unia sprzedawała Chińczykom. Co dalej się z nimi działo, można się domyślić. Dziś Europa musi sobie sama radzić z rosnącymi górami śmieci, a do tego konieczne są nowe regulacje, jak przyjęta właśnie przez Parlament Europejski plastikowa dyrektywa. Są też inne argumenty.

Na przykład taki, że Unia Europejska powinna odgrywać kluczową rolę w poszukiwaniu rozwiązania problemu zaśmiecania mórz i oceanów. Aby słabiej rozwinięte kraje, jak Wietnam czy Tajlandia, wiedziały, od czego powinny zacząć. Czerwona kartka dla jednorazowych słomek i naczyń to też kontynuacja sięgających 2015 r. obostrzeń wobec wszechobecnych toreb plastikowych. W efekcie już 72 proc. Europejczyków ograniczyło ich użycie (dane Eurobarometru). Naturalnym drugim krokiem wydaje się wprowadzenie dalszych ograniczeń – szczególnie tam, gdzie istnieją łatwo dostępne i przystępne cenowo zamienniki. – Plastik daje ogromne możliwości, ale musimy z niego korzystać w sposób odpowiedzialny. Produkty jednorazowego użytku to nie jest inteligentny wybór ani pod względem ekonomicznym, ani środowiskowym – przekonuje Jyrki Katainen, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej.

Podobnego zdania jest Joanna Mieszkowska, prezes Fundacji Aeris Futuro: – Zakaz używania jednorazowych przedmiotów jest pierwszym krokiem do tego, aby zastanowić się nad naszą nadmierną konsumpcją i wpływem na środowisko. Musimy mieć świadomość, że to nie mieszkańcy pacyficznych wysp doprowadzili do tego, że po oceanie krążą wielkie wyspy plastiku. Odpady są transportowane na ogromne odległości – klaruje prezeska organizacji ekologicznej. A dr Katarzyna Michniewska, ekonomistka środowiskowa i prezes firmy Eko Cykl Organizacja Odzysku Opakowań, dodaje: – Plastik, który zalega w morzach i oceanach od lat 70. XX w., zaczął się już rozkładać i przenikać do organizmów żywych. Mówiąc obrazowo: zjadamy swoje szczoteczki do zębów. Dlatego używanie ze zwykłej wygody jednorazowych kubeczków, słomek, talerzyków itp., których cykl życia trwa czasem ledwie kilkanaście sekund, musi się skoczyć. Firmy, które z tego żyły, muszą zmienić swój model biznesowy – podsumowuje dr Michniewska.

Raczkujący rynek recyklingu

Wszystkie te argumenty brzmią przekonująco. Janusza Kraszka, prezesa firmy GoDan z Mazowsza, która zatrudnia prawie 100 osób i produkuje m.in. plastikowe słomki, zastanawia jednak taka rzecz: czy planowane zmiany skończą się na słomkach i plastikowych talerzykach, czy producenci butelek PET, które w największym stopniu zaśmiecają wody lądowe i morskie, też będą zmuszeni do szukania alternatyw? Tym bardziej że sprzedaż napojów w plastiku rośnie w szalonym tempie – w skali globu to już milion butelek dziennie. Na razie unijne regulacje nie przewidują zakazu używania butelek PET, a jedynie obowiązek używania przymocowanych zakrętek. Producenci będą też musieli używać do ich produkcji w coraz większym stopniu materiałów z recyklingu – 30 proc. do 2030 r. Do 2025 r. już 77 proc. butelek po napojach musi trafiać do ponownego wykorzystania, a do 2029 r. – 90 proc. – Nasze cele dotyczące odsetka zbieranych plastikowych butelek pomogą nam zapewnić branży recyklingu tworzyw sztucznych skalę działalności niezbędną do tego, aby dobrze prosperowała – tłumaczy decyzję Komisji w sprawie jednorazowych butelek jej wiceprzewodniczący. Czy to realne cele?

Zdaniem dr Michniewskiej – niekoniecznie. Powinny być zweryfikowane, bo najprawdopodobniej są to plany sprzed decyzji Chin z 2017 r. o nieprzyjmowaniu europejskich śmieci. – Unia próbuje wygenerować rynek recyklingu po zamknięciu się Chin na odpady niskiej jakości. Dziś ten rynek słabo sobie radzi – popyt na produkty wytwarzane z tworzywa odpadowego jest niewielki. W Polsce np. działa tylko jeden recykler, który produkuje regranulat nadający się do wykorzystania w opakowaniach do żywności – wyjaśnia dr Michniewska. Skoro jednak to plastikowe butelki PET zaśmiecają plaże, morza i oceany w największym stopniu, dlaczego w dyrektywie nie przewidziano całkowitego zakazu ich sprzedaży i zastąpienia np. butelkami szklanymi? Bo dla PET-ów nie ma oczywistych zamienników – szkło jest cięższe i łatwo się tłucze, aluminiowe byłyby zbyt drogie. Nieoficjalnie mówi się też o skutecznym lobbingu wielkich koncernów produkujących napoje, które „wychodziły” sobie kompromis, jakim jest efektywniejszy recykling zamiast ograniczeń stale rosnącej produkcji.

Poszukiwania zamienników

Rynek nie znosi próżni i tam, gdzie pojawiają się wykluczenia, rodzą się szanse na innowacje. Tym bardziej że wciąż nie ma oczywistych zamienników dla zakazanych plastikowych produktów, a popyt na nie jest bardzo duży. Wiele polskich firm odkryło, że trend walki z plastikiem otwiera interesującą niszę. Jerzy Wysocki, założyciel firmy Biotrem z Warszawy, stworzył i opatentował technologię produkcji jednorazowych naczyń i sztućców z otrąb pszennych. Można je nawet zjadać. Róża Janusz, absolwentka School of Form w Poznaniu i założycielka start-upu MakeGrowLab, wymyśliła zamienniki dla foliowych torebek – całkowicie jadalne opakowania z symbiotycznych kultur bakterii i drożdży pochodzących z kombuchy (napój powstały z fermentacji). Zielonogórska spółka AM stworzyła markę Ecobamboo, pod którą oferuje bambusowe szczoteczki do zębów (kosztują 13 zł), patyczki kosmetyczne (16 zł) i naturalne słomki. Swoje produkty importuje z Indii i Chin, gdzie bambus jest uznawany za roślinę inwazyjną.

Coraz popularniejsze są też słomki papierowe, szklane, a nawet metalowe. Z kolei plastikowe torebki na owoce i pieczywo zastąpić mogą bawełniane woreczki na zakupy, które sprzedaje rodzinna firma z Myślenic – Torbacze. Przykład idzie też z zagranicy, skąd polscy przedsiębiorcy lubią czerpać inspiracje. W Stanach Zjednoczonych Lindsay McCormick z firmy Bite Toothpaste Bits stworzyła pastę do zębów w pastylkach pakowanych w szklane pojemniki. Tabletki rozpuszczają się w ustach, dając taką samą pianę, jak tradycyjna pasta. Wystarczy do tego bambusowa szczoteczka i mycie zębów wpisuje się w ideologię zero waste. Inna amerykańska firma, We Believers, wymyśliła i wprowadziła do produkcji uchwyt na wielopaki napojów w puszkach z odpadów pszenicy i jęczmienia. Na rynku są też w pełni kompostowalne kapsułki na kawę do ekspresów Nespresso – ze skrobi kukurydzianej wyprodukowały je dwie firmy z Londynu: Volcano Coffee At Home i Commission Studio. W Hongkongu KFC poszło o krok dalej i wykorzystało do owijania swoich burgerów zadrukowany jadalny papier ryżowy, który do złudzenia przypomina tradycyjny. Jest smacznie i nic się nie marnuje. Z kolei chilijska projektantka Margarita Talep pracuje nad stworzeniem z agaru, czyli galaretowatej substancji polisacharydowej z czerwonych alg, alternatywy dla plastikowych torebek.

Dyrektywa to pierwszy krok

Możliwości jest wiele, z czego zdają sobie sprawę także polscy producenci jednorazowego plastiku. Dlatego Go- Dan nie chce czekać w niepewności na ostateczny kształt przepisów, tylko już dziś stopniowo przestawia się na słomki biodegradowalne. Nawiązał też kontakt z producentami słomek ze słomy i ma w ofercie rurki metalowe oraz szklane. – Przechodzimy na rurki papierowe, na razie to import, ale docelowo będzie produkcja krajowa. I zaczynamy zastępować tradycyjny plastik polimerem PLA, który jest w pełni biodegradowalny. Jakościowo słomki nie będą odstępowały od tych plastikowych, ale ich wydajność będzie niższa i będą na pewno droższe – opowiada Kraszek. Jego tropem będą musieli pójść inny producenci, choć nie bez trudności. – Przestawienie naszych maszyn na inny materiał z dnia na dzień nie wchodzi w grę, park jest zaprojektowany na potrzeby polimerów.

Podobnie sprzedaż produktów poza Unią, bo to się po prostu nie opłaci – konkurenci spoza Europy są dużo tańsi – wyjaśnia Bittner. Aby jego firma przetrwała, konieczne będą takie zapisy w polskim prawie, które pozwolą na jej transformację. Bo dyrektywa to dopiero pierwszy krok – członkom Unii wyznacza kierunek. Jakich środków użyją, aby osiągnąć sugerowane cele, w przypadku tego typu regulacji (w odróżnieniu od rozporządzenia) ustalają władze państwowe. Czy polskie regulacje uwzględnią interesy polskich producentów? Są na to duże szanse, bo jak mówił niedawno Henryk Kowalczyk, minister środowiska, choć polski rząd popiera wprowadzenie zakazu używania jednorazowych produktów z plastiku, a rezygnacja z niego jest potrzebna, to termin musi być racjonalny, aby polskie firmy miały czas się przygotować.

Okładka tygodnika WPROST: 14/2019
Więcej możesz przeczytać w 14/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2019 (1880)

  • Zdarzyło się 1 kwietnia 31 mar 2019, 20:00 Zapowiadał się słoneczny dzień. Anna spakowała synowi drugie śniadanie i pomachała na pożegnanie. Jeden komplet książek był w domu, drugi w szkole, 14-letniemu Maćkowi, uczniowi ósmej klasy, wystarczał zatem mały plecak. Poza tym... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 31 mar 2019, 20:00 JEDEN Z SOCJOLOGÓW ZWIERZYŁ SIĘ NAM, ŻE DORADZAŁ PARTII RZĄDZĄCEJ, BY ZAATAKOWAŁA ROBERTA BIEDRONIA. – Radziłem, żeby politycy PiS postarali się, aby w telewizji publicznej puszczono materiały uderzające w lidera Wiosny, bo przy... 6
  • Obraz tygodnia 31 mar 2019, 20:00 90,5 % nauczycieli LO w Świebodzicach zagłosowało za przystąpieniem do strajku – to koledzy z pracy urlopowanej na czas ministerialnej misji Anny Zalewskiej Wygrani Hodowcy cebuli Kilogram tego warzywa w Polsce osiągnął już cenę 4 zł.... 9
  • Info radar 31 mar 2019, 20:00 W obronie opozycjonisty Amnesty International broni mieszkającego w Polsce czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurachmanowa, którego nasz kraj chce odesłać do ojczyzny. Zdaniem obrońców praw człowieka to może oznaczać śmierć. Dwa... 10
  • Tandeta i byle jakość 31 mar 2019, 20:00 MOTYWOWANA RZĄDZĄ SZYBKIEGO ZYSKU BYLEJAKOŚĆ, A NIE POWIĄZANIA Z CHIŃSKIM WYWIADEM, MA BYĆ GŁÓWNYM POWODEM, dla którego produkty koncernu Huawei nie są bezpieczne dla użytkowników. Od rozpoczęcia w krajach anglosaskich wielkiej... 11
  • Mroczna energia weszła mi pod skórę 31 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Cielecką, aktorką 12
  • Przedsiębiorcy bronią prezesa PMPG 31 mar 2019, 20:00 Cezary Kaźmierczak, prezes Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, udzielił poręczenia Michałowi Lisieckiemu, wydawcy „Wprost”. Prezes PMPG przebywa od kilkunastu dni w areszcie – zdaniem ekspertów – bezprawnie. 14
  • Prawa autorskie nie są sexy 31 mar 2019, 20:00 Lewo TAK SIĘ JAKOŚ PRZYJĘŁO W NASZEJ KULTURZE, ŻE JAK KTOŚ WYPRODUKUJE GWOŹDZIE LUB WSTAWI USZCZELKĘ W KRANIE, TO MU się za to płaci. Bez dyskusji i dyrektywy. Gwóźdź i sprawny sanitariat to materialne efekty czyjeś pracy. Innym, np.... 15
  • Jak zabija hejt 31 mar 2019, 20:00 Byłam ofiarą seksizmu i przemocy słownej. Dlatego mówię „stop” mowie nienawiści – mówi Doda, piosenkarka. 16
  • Polacy są bardziej antyklerykalni, niż się wydaje 31 mar 2019, 20:00 Kościół zbyt długo spowiadał Polki i Polaków. Najwyższy czas, żebyśmy my zaczęli spowiadać zdeprawowany Kościół – mówi Robert Biedroń, lider partii Wiosna. 22
  • Kościół nie jest uprzywilejowany 31 mar 2019, 20:00 Religia nie jest przedmiotem dodatkowym – mówi ks. Paweł Rytel-Andrianik, rzecznik prasowy Episkopatu. 27
  • Foch minister finansów 31 mar 2019, 20:00 Teresa Czerwińska to najgorętsze nazwisko w rządzie od kilku tygodni. W mediach mnożą się spekulacje, czy w związku z piątką Kaczyńskiego podała się do dymisji, czy też tylko, jak mawia młodzież, strzeliła focha. 28
  • Bezlitosny prokurator 31 mar 2019, 20:00 Nie ma zmowy. Nie ma obstrukcji”. Tak Donald Trump obwieścił na Twitterze wnioski specjalnego prokuratora prowadzącego przez dwa lata śledztwo przeciw niemu. Po zakrojonym z iście amerykańskim rozmachem śledztwie prokurator Robert Mueller... 31
  • Dlaczego Polacy umierają 31 mar 2019, 20:00 Główny Urząd Statystyczny właśnie podał alarmującą statystykę: drugi rok z rzędu oczekiwana długość życia w Polsce spadła. Jest to jeden z podstawowych wskaźników społecznego dobrostanu. Urodzony dzisiaj Polak będzie średnio... 32
  • Duże dzieci 31 mar 2019, 20:00 Polska będzie wolna od LGBT – twierdzi Elżunia Kruk. Za rządów PiS w Polsce jest tak dobrze, jak jeszcze nigdy – chwali się Jędruś Przyłębski. Kościół nie zabrania homoseksualistom kochać, natomiast nie mogą oni oczywiście... 34
  • Autyzm, czyli jedna z różnorodności 31 mar 2019, 20:00 Spektrum autyzmu to część ludzkiej tożsamości. Nie da się tego wyłączyć, zmienić ani wyleczyć, bo to nie choroba, tylko zbiór cech. Można natomiast akceptować i pomóc. 36
  • Mój syn aspergerowiec 31 mar 2019, 20:00 Z byłym mężem mam umowę, że prowadzimy Tomka do matury w klasie integracyjnej, a potem nie trąbimy, że powinien mieć specjalne prawa. Niech znajdzie takie miejsce, w którym będzie mógł się realizować bez żadnego „ale” – mówi Monika Zamachowska. 40
  • Nie wstydzę się swojej seksualności 31 mar 2019, 20:00 Nie pytałam lekarzy, czy będę mogła uprawiać seks, bo wiem, że mogę – mówi Izabela Sopalska-Rybak, prezeska Fundacji Kulawa Warszawa, działaczka społeczna. 44
  • Ja pani na fotel nie wsadzę 31 mar 2019, 20:00 Droga niepełnosprawnych na fotel ginekologiczny to ciągłe pokonywanie barier. Fizycznych i mentalnych. 47
  • Plastikowy nóż na gardle 31 mar 2019, 20:00 Wprowadzony w Unii zakaz używania jednorazowego plastiku to dobra wiadomość dla środowiska naturalnego i start-upów, które już pracują nad nowymi tworzywami. Za to producenci plastikowych naczyń, sztućców i słomek nie znają swojej przyszłości. 48
  • Upadłe miasta 31 mar 2019, 20:00 Jeszcze pod koniec PRL-u tętniło w nich życie, zarówno gospodarcze, jak i społeczne. Dzisiaj wyludniają się w zastraszającym tempie, a opuszczone budynki po fabrykach straszą przyjezdnych. 52
  • Przyszłość bez dymu 31 mar 2019, 20:00 W Polsce rośnie zainteresowanie produktami alternatywnymi wobec tradycyjnych papierosów. 56
  • Hossa Bessa 31 mar 2019, 20:00 Węgiel bez kredytu MBank nie będzie już dawał kredytów na energetykę węglową i kopalnie. Ta branża trafiła na czarną listę czwartego największego banku działającego w Polsce. mBank, który należy do niemieckiego Commerzbanku,... 57
  • Orły zmieniają oblicze Dolnego Śląska 31 mar 2019, 20:00 Niektóre miejscowości w regionie długo borykały się z problemami okresu transformacji. 58
  • Nagrody dla samorządowców 31 mar 2019, 20:00 W przyszłym tygodniu w Krakowie zostaną ogłoszone wyniki II edycji Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego w Polsce. To szczegółowy raport przedstawiający kondycję finansową jednostek samorządowych. 61
  • Sługa ludu 31 mar 2019, 20:00 W kampanii prezydenckiej na Ukrainie znani od lat politycy postawili na wartości, które powinny być ważne dla Ukraińców. Tymczasem największe szanse na wygraną ma Wołodymyr Zełenski, człowiek bez doświadczenia w polityce, który mówi wyborcom: rządźcie wy. 62
  • Przesuwanie Wielkiego Muru 31 mar 2019, 20:00 Cały świat wiedział, że Chińczycy go zwodzą, ale nikt nic z tym nie robił. Donald Trump udowodnił wojną celną z Pekinem, że chiński mur można ruszyć, i dziś wszyscy korzystają z tej okazji – mówi Ichiro Fujisaki, były ambasador Japonii w USA, ONZ i WTO. 67
  • Leczenie tylko dla kobiet? 31 mar 2019, 20:00 Z powodu powikłań w ciągu pierwszego roku od złamania szyjki kości udowej umierają co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna – alarmuje prof. Ewa Marcinowska-Suchowierska, geriatra. 70
  • Mózg lubi się najeść 31 mar 2019, 20:00 Restrykcyjne diety, fast foody, nadużywanie alkoholu, zamiłowanie do słodkości – wszystko to niekorzystnie wpływa na pracę mózgu. Co jeść, by jak najdłużej był sprawny? 72
  • Szekspir przeciwko brexitowi 31 mar 2019, 20:00 Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi: „Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju – o polityce i wyreżyserowanym przez siebie filmie „Biały kruk” opowiada Ralph Fiennes. 74
  • Stary na nowo 31 mar 2019, 20:00 Premiery „Królestwa” Remigiusza Brzyka i „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki potwierdzają, że w Krakowie zdarzył się cud. Narodowy Stary Teatr odżył. 78
  • Ostatnie lato dzieciństwa 31 mar 2019, 20:00 Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy dziecku na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Ja namawiam, by traktować je jak partnera w rozmowie – mówi szwedzka pisarka Åsa Lind. 82
  • Wydarzenie 31 mar 2019, 20:00 W poszukiwaniu korzeni „Yomeddine. Podróż życia”, reż. A.B. Shawky, PMPG Polskie Media Kiedy umrę, nikt mnie nawet nie wspomni – mówi Beshar. Jest cholernie dobrym człowiekiem. Ale los nie obchodzi się z nim łagodnie. Na co dzień... 84
  • Film 31 mar 2019, 20:00 Szczęśliwa rodzina Pixar to nie wszystko. Twórcy dziecięcego kina proponują alternatywę dla wystudiowanych trójwymiarowych światów i wracają do klasycznych animacji z charakterystyczną, autorską kreską. Marcin Wasilewski i Łukasz... 85
  • Muzyka 31 mar 2019, 20:00 Australijski wizjoner Na eksperymenty kompozytorskie i formalne pochodzącego z Australii Flume’a czeka się z nadzieją, że przyniosą muzyce przełom. Album „Hi This Is Flume” nim nie jest, ale to zbiór zaskakująco melodyjnych nagrań i... 86
  • Książka 31 mar 2019, 20:00 Jamajska gorączka Po „Krótkiej historii siedmiu zabójstw” Marlon James stał się gwiazdą literatury, nic więc dziwnego, że wydawcy przypomnieli sobie o jego debiutanckiej powieści. Bardzo dobrze, bo to utwór jeśli nie wybitny, to... 87
  • Kalejdoskop 31 mar 2019, 20:00 Miłość w czasach przemocy Giacomo Puccini, „Tosca”, reż. Barbara Wysocka, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2019 Tosca”, jedna z najpopularniejszych oper, to wciąż aktualna opowieść o miłości, nierównościach, nadużyciach... 88
  • Prima aprilis 31 mar 2019, 20:00 W miarę jak żyjemy, jest nam coraz mniej do śmiechu i może dlatego prima aprilis nie cieszy już tak jak dawniej, pozostając atrakcją dzieciństwa. 90
  • Analogowa rozrywka 31 mar 2019, 20:00 Rocznie na świecie powstaje kilka tysięcy gier planszowych. W Polsce boom na planszówki trwa w najlepsze, a ich pozycja na rynku rozrywkowym wciąż rośnie. Tak samo jak liczba twórców, którym marzy się wydanie bestsellerowej gry. 92
  • Co mnie inspiruje 31 mar 2019, 20:00 Taksówkarz to taki współczesny filozof mówi Rafał Olbiński 96
  • Zupa z czarnym charakterem 31 mar 2019, 20:00 Co by było, gdyby Jacek Soplica nie otrzymał od Horeszków czarnej polewki? 97
  • Zrób sobie... Saryusza-Wolskiego 31 mar 2019, 20:00 Kandydat PiS na europosła właśnie ogłosił, że będzie bronić Europy. Cała Europa świętuje z tej okazji i z wdzięczności stawia mu pomniki. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany