Szekspir przeciwko brexitowi

Szekspir przeciwko brexitowi

kadr z filmu "Biały Kruk" (2018)
kadr z filmu "Biały Kruk" (2018) / Źródło: UIP
Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi: „Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju – o polityce i wyreżyserowanym przez siebie filmie „Biały kruk” opowiada Ralph Fiennes.

Znowu pan reżyseruje. Po ekranizacji szekspirowskiego „Koriolana” i kostiumowym filmie o Dickensie „Kobieta w ukryciu” proponuje pan opowieść o mistrzu radzieckiego baletu.

No co ja zrobię, jestem trochę pretensjonalny. Wierzę w sztukę, zachwycam się klasycznym malarstwem, kocham teatr. Taki mam styl, mało anarchiczny. Nawet kiedy jako nastolatek próbowałem się buntować, to matka pomagała mi w robieniu irokeza. Ale na usprawiedliwienie: dla wielu pozostaję głównie Voldemortem z „Harry’ego Pottera” i M. z Bonda. Na moich spotkaniach z widzami największy aplauz wywołuje informacja, że ruszamy ze zdjęciami do nowego filmu o agencie 007. Choć nic więcej nie mogę powiedzieć.

Pana „Biały kruk” jest portretem tancerza Rudolfa Nuriejewa. Czym pan tłumaczy, że ostatnio reżyserzy coraz częściej opowiadają o świecie oczami artystów?

Mnie Nuriejew zafascynował siłą charakteru, niemal kompulsywną potrzebą ekspresji emocji, zwierzęcym głodem tańca. Bezkompromisowością – zarówno w sztuce, jak i w życiu. Wiele osób zrażał egotyzmem, skupianiem się na sobie na przekór istocie tańca, o radzieckiej ideologii nie wspominając. Ale bronił się wielkim talentem. A w naszych czasach próbujemy zrozumieć, jaka odpowiedzialność się z nim wiąże. Na artystach ciąży dziś trudne zadanie. Zawsze chcieliśmy prowokować i drażnić. Tylko że świat stał się trudny i nie zważając na ryzyko banału, trzeba wrócić do wielkich słów, jak „tolerancja”, „solidarność”, „wzajemny szacunek”.

Czuje pan, że o nich zapomnieliśmy?

Tak. Strach o przyszłość jest dla mnie ostatnio głównym paliwem do pracy. Niedawno dużo czytałem o I wojnie światowej. Zapominamy o niej, a przecież była hekatombą o trudnej do wyobrażenia skali. A potem przyszła druga wojna. Od tego czasu żyliśmy ideą, że powstajemy z moralnego kataklizmu. Że zastępujemy agresjędemokratycznym dialogiem. Że robimy wszystko, żeby odejść od źle pojmowanej nacjonalistycznej dumy. A nagle znowu w powietrzu unosi się zapach nienawiści. Miotają nami kolejne wstrząsy. 11 września, straszliwy błąd inwazji w Iraku, kolejne zamachy terrorystyczne, krwawe porachunki karteli narkotykowych, religijna nienawiść. Rzeka przemocy. W całej Europie narastają autorytarne nastroje. Szukam w myślach głębszych przyczyn. Chcę zrozumieć, skąd to wszystko się bierze.

I jak pan sobie na to pytanie odpowiada?

Że coś zaniedbaliśmy. Nie konfrontujemy się z historią. Rosja próbuje zagłuszać historyków piszących o gułagach. Ale to nie jest problem tylko państw o autorytarnych rządach. W moim kraju Mike Leigh też nie spotyka się z entuzjastycznym przyjęciem, kiedy prezentuje „Peterloo” o krwawej pacyfikacji prodemokratycznej manifestacji w Manchesterze.

Tak samo jak o przeszłości, brakuje nam poważnej debaty o współczesności. O tym, kim jesteśmy jako członkowie swoich społeczeństw i jakie narody chcemy budować. Okopujemy się jak prymitywne plemiona. Bo czym innym jest brexit?

Zaangażował się pan w publicystyczne dyskusje. Po co to artyście?

Brexit mnie zszokował i przeraził. Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi:„Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju. Brakuje mi przywódcy, który umiałby używać łączącego nas języka. Dlatego nawet jeśli jakoś się z brexitu wywiniemy, nie rozwiąże to problemu.

Bo społeczeństwo pozostanie podzielone?

Tak. Ale jak z tym walczyć? Ja sam nigdy nie głosowałem na konserwatystów, obwiniam ich za referendum, które dzisiaj kosztuje nas tak wiele problemów i zagrożeń. Noszę w sobie gniew i niezgodę dla tej części sceny politycznej. Więc jak mamy się nagle pogodzić? Ale szukanie rozwiązań nie jest moim zadaniem. Ja ostrzegam. Z przerażenia nakręciłem choćby „Koriolana”.

Na ekranie odpowiada pan na dzisiejsze wyzwania swoim językiem.Naprawdę można stale wracać do Szekspira?

Oczywiście. Przecież w swoich sztukach, zwłaszcza rzymskich, pisał o przywództwie i jego naturze, o władzy i populizmie, o upadkach mężów stanu. Właśnie gramy „Antoniusza i Kleopatrę” w Teatrze Narodowym i widzę, jak na słowa dramatopisarza sprzed 450 lat silnie reagują młodzi widzowie. Tylko trzeba go wzbogacić o współczesność. Ja chciałem, żeby mój „Koriolan” pachniał dniem dzisiejszym. Czasem podwyżek cen i obniżek pensji, kryzysu, rosnącego bezrobocia. Światem wstrząsanym przez konflikty. Mogłem ten film nakręcić w Afganistanie, Czeczenii, Iraku, nawet w Irlandii. Czułem, że jest potrzebny.

Dlatego zwrócił się pan w stronę reżyserii?

Traktuję to jako naturalny krok naprzód. Ale może to znowu mój tradycjonalizm? 200 lat temu w teatrach w ogóle nie było reżyserów, aktorzy odpowiadali za cały spektakl. Postanowiłem dorosnąć, wziąć na siebie odpowiedzialność za cały projekt i nie chować się za cudzą wizję. Poza tym zadecydował naturalny instynkt: chciałem obejrzeć film na podstawie rzadko czytanej sztuki, więc ją zekranizowałem. Zaciekawił mnie fragment biografii Dickensa, więc zrobiłem „Kobietę w ukryciu”. Zafascynowałem się Nuriejewem, więc o nim opowiedziałem.

Ostatnio na ekrany wróciła też „Lista Schindlera”. Jak pan ją dzisiaj ogląda?

Mówiłem już, że brakuje nam debaty o przeszłości. Przypomnienia, jakich zbrodni jesteśmy w stanie dokonać. Ale i do czego potrafimy się wznieść, jak Oskar Schindler. A Steven Spielberg jest genialnym filmowcem, który jak mało kto potrafi wciągać widza w swoje opowieści. Czuje kino szóstym zmysłem i mistrzowsko wywołuje w widzach skrajne emocje. Opowiedział tę historię tak, że wchodzi pod skórę, ale i zostawia nadzieję. Wiarę w człowieczeństwo, mimo wszystko. Dlatego jego film ma taką siłę oddziaływania, a w wielu szkołach znalazł się w podstawie programowej.

Pan często w swojej karierze wracał do II wojny światowej. Jako Amon Goeth, ale i w „Lektorze” Stephena Daldry’ego. A w przekorny sposób w „Grand Budapest Hotel” Wesa Andersona.

U Wesa wracałem do swoich doświadczeń z początku kariery, czyli bycia boyem hotelowym. Proszę mi wierzyć, przy wszystkim, co mówię o misji artystów, warto, żeby przeszli taką lekcję pokory. Ale też smutna ironia aktorstwa polega na tym, że czasy horroru przynoszą najciekawsze role. „Lista Schindlera” oznaczała dla mnie tygodnie czytania świadectw Zagłady. Pamiętników ofiar, ale i oprawców. Biografii komendantów obozów, bo przecież grałem jednego z nich. Zapisów rozmów z dawnymi nazistami, którzy okazywali się czarującymi, inteligentnymi ludźmi z krwią na rękach. Prac historyków i socjologów. I to wszystko zostało we mnie. Tak jak „W Stronę ciemności”, wywiad rzeka Gitty Sereny z Franzem Stanglem, komendantem Treblinki. Kończy się pytaniem: „Czemu pan to wszystko zrobił?”. Kilka dni po tej rozmowie Stangl umarł na zawał serca.

Pan chyba długo przygotowuje się do ról?

Oczywiście. Reżyserując, też robię solidną dokumentację. „Biały kruk” nie wziął się znikąd. Kręcąc wcześniej w Rosji, nauczyłem się języka. Czytałem o historii, odkryłem dla siebie wspaniałego pisarza Iwana Turgieniewa, obserwowałem społeczeństwo tego kraju. Jego przeżarcie polityką, podziały w domach, niemal poddańczych wobec Putina urzędników, kneble, jakie nakłada się na artystów. A przecież od tego czasu represje wobec reżyserów się wzmogły. Nie chciałbym, aby Wielka Brytania szła w tę stronę. Także stąd bierze się ta moja wiara w sztukę. Bo może to nasza ostatnia deska ratunku.

A nie z życia w rodzinie, gdzie niemal wszyscy zajmują się kinem, literaturą, muzyką i malarstwem? Przekonanie, że sztuka jest istotna, nie jest zaraźliwe?

Na pewno. Niełatwo dorasta się z sześciorgiem rodzeństwa i rodzicami artystami. Kilkanaście razy się przeprowadzaliśmy, zdarzały się święta bez prezentów. Za to żyliśmy romantycznym mitem, a matka mówiła mi o „Hamlecie”, gdy miałem osiem lat. Przez chwilę byłem straumatyzowany, ale szybko przeszło. Został wielki szacunek dla umiejętności opowiadania historii, przekazywania ludziom emocji, idei, nakłaniania ich do szerszego spojrzenia na świat i przemyślenia, jakie wartości są dla nich ważne. Oczywiście, że jednocześnie narażamy się na porażkę i krytykę. Że wiele razy nawalamy. Że czasem zaczynamy za bardzo w siebie wierzyć i pouczać widzów jak samozwańczy pastor. Ale warto ryzykować. Bo sam czuję, jak się zmieniam, gdy zobaczę dobrą wystawę, przeżyję coś istotnego na koncercie albo zachwyci mnie sztuka teatralna. Co? Znowu jestem pretensjonalny?

Okładka tygodnika WPROST: 14/2019
Więcej możesz przeczytać w 14/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2019 (1880)

  • Zdarzyło się 1 kwietnia 31 mar 2019, 20:00 Zapowiadał się słoneczny dzień. Anna spakowała synowi drugie śniadanie i pomachała na pożegnanie. Jeden komplet książek był w domu, drugi w szkole, 14-letniemu Maćkowi, uczniowi ósmej klasy, wystarczał zatem mały plecak. Poza tym... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 31 mar 2019, 20:00 JEDEN Z SOCJOLOGÓW ZWIERZYŁ SIĘ NAM, ŻE DORADZAŁ PARTII RZĄDZĄCEJ, BY ZAATAKOWAŁA ROBERTA BIEDRONIA. – Radziłem, żeby politycy PiS postarali się, aby w telewizji publicznej puszczono materiały uderzające w lidera Wiosny, bo przy... 6
  • Obraz tygodnia 31 mar 2019, 20:00 90,5 % nauczycieli LO w Świebodzicach zagłosowało za przystąpieniem do strajku – to koledzy z pracy urlopowanej na czas ministerialnej misji Anny Zalewskiej Wygrani Hodowcy cebuli Kilogram tego warzywa w Polsce osiągnął już cenę 4 zł.... 9
  • Info radar 31 mar 2019, 20:00 W obronie opozycjonisty Amnesty International broni mieszkającego w Polsce czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurachmanowa, którego nasz kraj chce odesłać do ojczyzny. Zdaniem obrońców praw człowieka to może oznaczać śmierć. Dwa... 10
  • Tandeta i byle jakość 31 mar 2019, 20:00 MOTYWOWANA RZĄDZĄ SZYBKIEGO ZYSKU BYLEJAKOŚĆ, A NIE POWIĄZANIA Z CHIŃSKIM WYWIADEM, MA BYĆ GŁÓWNYM POWODEM, dla którego produkty koncernu Huawei nie są bezpieczne dla użytkowników. Od rozpoczęcia w krajach anglosaskich wielkiej... 11
  • Mroczna energia weszła mi pod skórę 31 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Cielecką, aktorką 12
  • Przedsiębiorcy bronią prezesa PMPG 31 mar 2019, 20:00 Cezary Kaźmierczak, prezes Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, udzielił poręczenia Michałowi Lisieckiemu, wydawcy „Wprost”. Prezes PMPG przebywa od kilkunastu dni w areszcie – zdaniem ekspertów – bezprawnie. 14
  • Prawa autorskie nie są sexy 31 mar 2019, 20:00 Lewo TAK SIĘ JAKOŚ PRZYJĘŁO W NASZEJ KULTURZE, ŻE JAK KTOŚ WYPRODUKUJE GWOŹDZIE LUB WSTAWI USZCZELKĘ W KRANIE, TO MU się za to płaci. Bez dyskusji i dyrektywy. Gwóźdź i sprawny sanitariat to materialne efekty czyjeś pracy. Innym, np.... 15
  • Jak zabija hejt 31 mar 2019, 20:00 Byłam ofiarą seksizmu i przemocy słownej. Dlatego mówię „stop” mowie nienawiści – mówi Doda, piosenkarka. 16
  • Polacy są bardziej antyklerykalni, niż się wydaje 31 mar 2019, 20:00 Kościół zbyt długo spowiadał Polki i Polaków. Najwyższy czas, żebyśmy my zaczęli spowiadać zdeprawowany Kościół – mówi Robert Biedroń, lider partii Wiosna. 22
  • Kościół nie jest uprzywilejowany 31 mar 2019, 20:00 Religia nie jest przedmiotem dodatkowym – mówi ks. Paweł Rytel-Andrianik, rzecznik prasowy Episkopatu. 27
  • Foch minister finansów 31 mar 2019, 20:00 Teresa Czerwińska to najgorętsze nazwisko w rządzie od kilku tygodni. W mediach mnożą się spekulacje, czy w związku z piątką Kaczyńskiego podała się do dymisji, czy też tylko, jak mawia młodzież, strzeliła focha. 28
  • Bezlitosny prokurator 31 mar 2019, 20:00 Nie ma zmowy. Nie ma obstrukcji”. Tak Donald Trump obwieścił na Twitterze wnioski specjalnego prokuratora prowadzącego przez dwa lata śledztwo przeciw niemu. Po zakrojonym z iście amerykańskim rozmachem śledztwie prokurator Robert Mueller... 31
  • Dlaczego Polacy umierają 31 mar 2019, 20:00 Główny Urząd Statystyczny właśnie podał alarmującą statystykę: drugi rok z rzędu oczekiwana długość życia w Polsce spadła. Jest to jeden z podstawowych wskaźników społecznego dobrostanu. Urodzony dzisiaj Polak będzie średnio... 32
  • Duże dzieci 31 mar 2019, 20:00 Polska będzie wolna od LGBT – twierdzi Elżunia Kruk. Za rządów PiS w Polsce jest tak dobrze, jak jeszcze nigdy – chwali się Jędruś Przyłębski. Kościół nie zabrania homoseksualistom kochać, natomiast nie mogą oni oczywiście... 34
  • Autyzm, czyli jedna z różnorodności 31 mar 2019, 20:00 Spektrum autyzmu to część ludzkiej tożsamości. Nie da się tego wyłączyć, zmienić ani wyleczyć, bo to nie choroba, tylko zbiór cech. Można natomiast akceptować i pomóc. 36
  • Mój syn aspergerowiec 31 mar 2019, 20:00 Z byłym mężem mam umowę, że prowadzimy Tomka do matury w klasie integracyjnej, a potem nie trąbimy, że powinien mieć specjalne prawa. Niech znajdzie takie miejsce, w którym będzie mógł się realizować bez żadnego „ale” – mówi Monika Zamachowska. 40
  • Nie wstydzę się swojej seksualności 31 mar 2019, 20:00 Nie pytałam lekarzy, czy będę mogła uprawiać seks, bo wiem, że mogę – mówi Izabela Sopalska-Rybak, prezeska Fundacji Kulawa Warszawa, działaczka społeczna. 44
  • Ja pani na fotel nie wsadzę 31 mar 2019, 20:00 Droga niepełnosprawnych na fotel ginekologiczny to ciągłe pokonywanie barier. Fizycznych i mentalnych. 47
  • Plastikowy nóż na gardle 31 mar 2019, 20:00 Wprowadzony w Unii zakaz używania jednorazowego plastiku to dobra wiadomość dla środowiska naturalnego i start-upów, które już pracują nad nowymi tworzywami. Za to producenci plastikowych naczyń, sztućców i słomek nie znają swojej przyszłości. 48
  • Upadłe miasta 31 mar 2019, 20:00 Jeszcze pod koniec PRL-u tętniło w nich życie, zarówno gospodarcze, jak i społeczne. Dzisiaj wyludniają się w zastraszającym tempie, a opuszczone budynki po fabrykach straszą przyjezdnych. 52
  • Przyszłość bez dymu 31 mar 2019, 20:00 W Polsce rośnie zainteresowanie produktami alternatywnymi wobec tradycyjnych papierosów. 56
  • Hossa Bessa 31 mar 2019, 20:00 Węgiel bez kredytu MBank nie będzie już dawał kredytów na energetykę węglową i kopalnie. Ta branża trafiła na czarną listę czwartego największego banku działającego w Polsce. mBank, który należy do niemieckiego Commerzbanku,... 57
  • Orły zmieniają oblicze Dolnego Śląska 31 mar 2019, 20:00 Niektóre miejscowości w regionie długo borykały się z problemami okresu transformacji. 58
  • Nagrody dla samorządowców 31 mar 2019, 20:00 W przyszłym tygodniu w Krakowie zostaną ogłoszone wyniki II edycji Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego w Polsce. To szczegółowy raport przedstawiający kondycję finansową jednostek samorządowych. 61
  • Sługa ludu 31 mar 2019, 20:00 W kampanii prezydenckiej na Ukrainie znani od lat politycy postawili na wartości, które powinny być ważne dla Ukraińców. Tymczasem największe szanse na wygraną ma Wołodymyr Zełenski, człowiek bez doświadczenia w polityce, który mówi wyborcom: rządźcie wy. 62
  • Przesuwanie Wielkiego Muru 31 mar 2019, 20:00 Cały świat wiedział, że Chińczycy go zwodzą, ale nikt nic z tym nie robił. Donald Trump udowodnił wojną celną z Pekinem, że chiński mur można ruszyć, i dziś wszyscy korzystają z tej okazji – mówi Ichiro Fujisaki, były ambasador Japonii w USA, ONZ i WTO. 67
  • Leczenie tylko dla kobiet? 31 mar 2019, 20:00 Z powodu powikłań w ciągu pierwszego roku od złamania szyjki kości udowej umierają co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna – alarmuje prof. Ewa Marcinowska-Suchowierska, geriatra. 70
  • Mózg lubi się najeść 31 mar 2019, 20:00 Restrykcyjne diety, fast foody, nadużywanie alkoholu, zamiłowanie do słodkości – wszystko to niekorzystnie wpływa na pracę mózgu. Co jeść, by jak najdłużej był sprawny? 72
  • Szekspir przeciwko brexitowi 31 mar 2019, 20:00 Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi: „Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju – o polityce i wyreżyserowanym przez siebie filmie „Biały kruk” opowiada Ralph Fiennes. 74
  • Stary na nowo 31 mar 2019, 20:00 Premiery „Królestwa” Remigiusza Brzyka i „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki potwierdzają, że w Krakowie zdarzył się cud. Narodowy Stary Teatr odżył. 78
  • Ostatnie lato dzieciństwa 31 mar 2019, 20:00 Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy dziecku na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Ja namawiam, by traktować je jak partnera w rozmowie – mówi szwedzka pisarka Åsa Lind. 82
  • Wydarzenie 31 mar 2019, 20:00 W poszukiwaniu korzeni „Yomeddine. Podróż życia”, reż. A.B. Shawky, PMPG Polskie Media Kiedy umrę, nikt mnie nawet nie wspomni – mówi Beshar. Jest cholernie dobrym człowiekiem. Ale los nie obchodzi się z nim łagodnie. Na co dzień... 84
  • Film 31 mar 2019, 20:00 Szczęśliwa rodzina Pixar to nie wszystko. Twórcy dziecięcego kina proponują alternatywę dla wystudiowanych trójwymiarowych światów i wracają do klasycznych animacji z charakterystyczną, autorską kreską. Marcin Wasilewski i Łukasz... 85
  • Muzyka 31 mar 2019, 20:00 Australijski wizjoner Na eksperymenty kompozytorskie i formalne pochodzącego z Australii Flume’a czeka się z nadzieją, że przyniosą muzyce przełom. Album „Hi This Is Flume” nim nie jest, ale to zbiór zaskakująco melodyjnych nagrań i... 86
  • Książka 31 mar 2019, 20:00 Jamajska gorączka Po „Krótkiej historii siedmiu zabójstw” Marlon James stał się gwiazdą literatury, nic więc dziwnego, że wydawcy przypomnieli sobie o jego debiutanckiej powieści. Bardzo dobrze, bo to utwór jeśli nie wybitny, to... 87
  • Kalejdoskop 31 mar 2019, 20:00 Miłość w czasach przemocy Giacomo Puccini, „Tosca”, reż. Barbara Wysocka, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2019 Tosca”, jedna z najpopularniejszych oper, to wciąż aktualna opowieść o miłości, nierównościach, nadużyciach... 88
  • Prima aprilis 31 mar 2019, 20:00 W miarę jak żyjemy, jest nam coraz mniej do śmiechu i może dlatego prima aprilis nie cieszy już tak jak dawniej, pozostając atrakcją dzieciństwa. 90
  • Analogowa rozrywka 31 mar 2019, 20:00 Rocznie na świecie powstaje kilka tysięcy gier planszowych. W Polsce boom na planszówki trwa w najlepsze, a ich pozycja na rynku rozrywkowym wciąż rośnie. Tak samo jak liczba twórców, którym marzy się wydanie bestsellerowej gry. 92
  • Co mnie inspiruje 31 mar 2019, 20:00 Taksówkarz to taki współczesny filozof mówi Rafał Olbiński 96
  • Zupa z czarnym charakterem 31 mar 2019, 20:00 Co by było, gdyby Jacek Soplica nie otrzymał od Horeszków czarnej polewki? 97
  • Zrób sobie... Saryusza-Wolskiego 31 mar 2019, 20:00 Kandydat PiS na europosła właśnie ogłosił, że będzie bronić Europy. Cała Europa świętuje z tej okazji i z wdzięczności stawia mu pomniki. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany