Ostatnie lato dzieciństwa

Ostatnie lato dzieciństwa

Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy dziecku na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Ja namawiam, by traktować je jak partnera w rozmowie – mówi szwedzka pisarka Åsa Lind.
ROZMAWIAŁA Aldona Łaniewska-Wołłk

Lubi pani Muminki?

Na pewno były dla mnie ważne. Miałam osiem, może dziewięć lat, kiedy sięgnęłam po książkę „W Dolinie Muminków”. Rozumiałam, że to fikcja, ale wszystko w niej było namacalne i prawdziwe. Autorka stawiała przede mną, jako czytelnikiem, wyzwanie. Jej opowieść nie była prosta ani oczywista. Kryła tajemnicę. A ja musiałam wspiąć się na palce, by do niej dotrzeć. Poczułam się potraktowana poważnie.

Pytam, bo niektórzy dostrzegają podobieństwo pani twórczości do pisarstwa Tove Jansson.

A ja zatykam uszy, bo onieśmielają mnie takie porównania. Ale na pewno pisarze i książki, które wywarły na nas duże wrażenie, towarzyszą nam w tym, co sami tworzymy.

Pani też poważnie podchodzi do czytelników. W swoich książkach o Karusi podkreśla, że dziecko to odrębny byt, że ma swoją podmiotowość. Odnoszę wrażenie, że w Polsce jeszcze tego się uczymy.

Sposób, w jaki społeczeństwo traktuje dzieci, mówi bardzo dużo o nim samym. Im bardziej jest autorytarne, tym mocniej chce wychowywać przez literaturę. W Szwecji szanujemy indywidualność najmłodszych ludzi, ma to swoje odzwierciedlenie także w prawie. Ale jestem daleka od oceniania, co jest dobre, a co złe.

Swoją bohaterkę zmusza pani jednak do uczciwego mierzenia się ze światem.

Tak, w każdym z opowiadań próbuje ona coś więcej zrozumieć z rzeczywistości, staje przed realnymi problemami albo radzi sobie z niełatwymi emocjami. A przyjaciel, Piaskowy Wilk, pomaga jej się z tymi dylematami konfrontować i zadaje odpowiednie pytania. Dziecięcy czytelnicy często pytają mnie, czy on istnieje naprawdę. Odpowiadam, że nigdy nie pogłaskałam takiego stworzenia, ale rozmawiamy o nim, więc nie może zupełnie nie istnieć! A może cała literatura jest opisywaniem czegoś, co istnieje, ale jeszcze nie zostało nazwane? Dyskusja na takie tematy z sześcio-, siedmio-, ośmioletnimi dziećmi jest niezwykle interesująca.

Łatwo przyjmują tę perspektywę?

Oczywiście. Rozumieją ją całkiem dobrze. Przecież w zabawach też kreują nierzeczywiste sytuacje, naginają realia, wchodzą w role.

Precyzyjnie wyławia pani z rzeczywistości źródła problemów bohaterki. Obserwuję swoje dzieci, przeżywamy podobne sytuacje, a jednak nie zawsze udaje mi się trafić w ten punkt.

Trudniej jest tego dokonać w życiu codziennym, ponieważ wszystko dzieje się w pędzie: musimy zdążyć do szkoły, do pracy. Byłoby cudownie, gdybyśmy mogli przy każdej takiej sytuacji zrobić krok w tył, spojrzeć na sprawy z boku i zastanowić się nad nią, jak Karusia. Często brakuje nam tych pięciu minut, by to zrobić.

Te pięć minut dają pani książki?

Mam nadzieję. Dużo czerpię z moich dziecięcych przeżyć lub raczej z próby ich odtworzenia. Często analizuję, jaka wtedy byłam, jak myślałam. Przypominam sobie poczucie niemocy i braku sprawczości. Dziecko na ogół nie jest w stanie nawet tego nazwać, ale myślę, że to dla nich bardzo częste i dojmujące doświadczenie. Mówi się przecież, że „dzieci i ryby głosu nie mają”.

Pamiętam, że jak byłam mała i dochodziło do spięć z rodzicami, obiecywałam sobie, że w przyszłości nigdy nie zachowam się jak oni. Starałam się zapamiętywać moje odczucia, żeby zastosować się do nich w dorosłym życiu. Niestety, wszystko zapomniałam. Pani pamięta dziecięcy punkt widzenia?

Duża w tym zasługa mojej mamy – świadomie dawała mi przestrzeń i prawo do zadawania pytań, zabawy, myślenia. Jednak mimo to czułam się niewielka w stosunku do ogromnego świata. To jest po prostu wpisane w ten okres życia. Ja sobie wtedy mówiłam, że jak dorosnę, będę robiła tyle sosu waniliowego, żeby wystarczyło dla wszystkich i jeszcze zostało. I udało mi się.

W pewnym momencie Karusia podejmuje decyzję o rozstaniu z Piaskowym Wilkiem. Bohaterka dorasta i wie, że czas pójść w świat samodzielnie.

Wzruszam się na samą myśl o tym. To wielka rzecz potrafić odejść. Przykro jest, kiedy wyrośnie się z ulubionej kurtki i rozumie, że nigdy więcej już jej się nie włoży. A co dopiero, gdy trzeba pożegnać się z dzieciństwem? Ja pamiętam wakacje, kiedy jako 10-, 11-latki z przyjaciółką bardzo intensywnie się bawiłyśmy. Bez przerwy, do upadłego. Powiedziałyśmy sobie: „To ostatnie lato, kiedy możemy sobie na to pozwolić, wykorzystajmy to”. Miałyśmy świadomość, że jesteśmy na granicy pomiędzy dzieciństwem a kolejnym etapem i chciałyśmy z tej chwili wycisnąć jak najwięcej. Może także dlatego, że byłam najmłodsza z czterech sióstr, więc widziałam, jak moje rodzeństwo przechodziło ten proces?

W literaturze dziecięcej nie unika pani trudnych tematów. W Polsce ukazała się pani „Chusta babci” – poświęcona odchodzeniu.

W tej historii babcia umiera w podeszłym wieku, przeżyła kawał życia, to naturalna kolej rzeczy. Dobrze byłoby, gdyby właśnie tak dzieci odbierały śmierć. Mam poczucie, że bardziej boimy się ich smutku i żałoby niż one same. Tkwi w nas lęk o lęk innych. I tak bywa z większością trudnych tematów: my, dorośli, stwarzamy tabu i tymi zahamowaniami zarażamy najmłodszych. Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy im na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Bezwiednie narzucamy swój punkt widzenia. Zamiast pytać: „Co myślisz o tym obrazie?”, oznajmiamy: „Jaki piękny obraz!”. A ja namawiam, by traktować ich jak partnerów w rozmowie. Ale w jednym pozostanę nieugięta: silny nie może stosować przemocy wobec słabszego. Dzieci potrzebują poczucia bezpieczeństwa i kochających dorosłych, aby się rozwijać. I tu nie ma znaczenia, w jakim społeczeństwie żyjemy.

Okładka tygodnika WPROST: 14/2019
Więcej możesz przeczytać w 14/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2019 (1880)

  • Zdarzyło się 1 kwietnia 31 mar 2019, 20:00 Zapowiadał się słoneczny dzień. Anna spakowała synowi drugie śniadanie i pomachała na pożegnanie. Jeden komplet książek był w domu, drugi w szkole, 14-letniemu Maćkowi, uczniowi ósmej klasy, wystarczał zatem mały plecak. Poza tym... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 31 mar 2019, 20:00 JEDEN Z SOCJOLOGÓW ZWIERZYŁ SIĘ NAM, ŻE DORADZAŁ PARTII RZĄDZĄCEJ, BY ZAATAKOWAŁA ROBERTA BIEDRONIA. – Radziłem, żeby politycy PiS postarali się, aby w telewizji publicznej puszczono materiały uderzające w lidera Wiosny, bo przy... 6
  • Obraz tygodnia 31 mar 2019, 20:00 90,5 % nauczycieli LO w Świebodzicach zagłosowało za przystąpieniem do strajku – to koledzy z pracy urlopowanej na czas ministerialnej misji Anny Zalewskiej Wygrani Hodowcy cebuli Kilogram tego warzywa w Polsce osiągnął już cenę 4 zł.... 9
  • Info radar 31 mar 2019, 20:00 W obronie opozycjonisty Amnesty International broni mieszkającego w Polsce czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurachmanowa, którego nasz kraj chce odesłać do ojczyzny. Zdaniem obrońców praw człowieka to może oznaczać śmierć. Dwa... 10
  • Tandeta i byle jakość 31 mar 2019, 20:00 MOTYWOWANA RZĄDZĄ SZYBKIEGO ZYSKU BYLEJAKOŚĆ, A NIE POWIĄZANIA Z CHIŃSKIM WYWIADEM, MA BYĆ GŁÓWNYM POWODEM, dla którego produkty koncernu Huawei nie są bezpieczne dla użytkowników. Od rozpoczęcia w krajach anglosaskich wielkiej... 11
  • Mroczna energia weszła mi pod skórę 31 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Cielecką, aktorką 12
  • Przedsiębiorcy bronią prezesa PMPG 31 mar 2019, 20:00 Cezary Kaźmierczak, prezes Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, udzielił poręczenia Michałowi Lisieckiemu, wydawcy „Wprost”. Prezes PMPG przebywa od kilkunastu dni w areszcie – zdaniem ekspertów – bezprawnie. 14
  • Prawa autorskie nie są sexy 31 mar 2019, 20:00 Lewo TAK SIĘ JAKOŚ PRZYJĘŁO W NASZEJ KULTURZE, ŻE JAK KTOŚ WYPRODUKUJE GWOŹDZIE LUB WSTAWI USZCZELKĘ W KRANIE, TO MU się za to płaci. Bez dyskusji i dyrektywy. Gwóźdź i sprawny sanitariat to materialne efekty czyjeś pracy. Innym, np.... 15
  • Jak zabija hejt 31 mar 2019, 20:00 Byłam ofiarą seksizmu i przemocy słownej. Dlatego mówię „stop” mowie nienawiści – mówi Doda, piosenkarka. 16
  • Polacy są bardziej antyklerykalni, niż się wydaje 31 mar 2019, 20:00 Kościół zbyt długo spowiadał Polki i Polaków. Najwyższy czas, żebyśmy my zaczęli spowiadać zdeprawowany Kościół – mówi Robert Biedroń, lider partii Wiosna. 22
  • Kościół nie jest uprzywilejowany 31 mar 2019, 20:00 Religia nie jest przedmiotem dodatkowym – mówi ks. Paweł Rytel-Andrianik, rzecznik prasowy Episkopatu. 27
  • Foch minister finansów 31 mar 2019, 20:00 Teresa Czerwińska to najgorętsze nazwisko w rządzie od kilku tygodni. W mediach mnożą się spekulacje, czy w związku z piątką Kaczyńskiego podała się do dymisji, czy też tylko, jak mawia młodzież, strzeliła focha. 28
  • Bezlitosny prokurator 31 mar 2019, 20:00 Nie ma zmowy. Nie ma obstrukcji”. Tak Donald Trump obwieścił na Twitterze wnioski specjalnego prokuratora prowadzącego przez dwa lata śledztwo przeciw niemu. Po zakrojonym z iście amerykańskim rozmachem śledztwie prokurator Robert Mueller... 31
  • Dlaczego Polacy umierają 31 mar 2019, 20:00 Główny Urząd Statystyczny właśnie podał alarmującą statystykę: drugi rok z rzędu oczekiwana długość życia w Polsce spadła. Jest to jeden z podstawowych wskaźników społecznego dobrostanu. Urodzony dzisiaj Polak będzie średnio... 32
  • Duże dzieci 31 mar 2019, 20:00 Polska będzie wolna od LGBT – twierdzi Elżunia Kruk. Za rządów PiS w Polsce jest tak dobrze, jak jeszcze nigdy – chwali się Jędruś Przyłębski. Kościół nie zabrania homoseksualistom kochać, natomiast nie mogą oni oczywiście... 34
  • Autyzm, czyli jedna z różnorodności 31 mar 2019, 20:00 Spektrum autyzmu to część ludzkiej tożsamości. Nie da się tego wyłączyć, zmienić ani wyleczyć, bo to nie choroba, tylko zbiór cech. Można natomiast akceptować i pomóc. 36
  • Mój syn aspergerowiec 31 mar 2019, 20:00 Z byłym mężem mam umowę, że prowadzimy Tomka do matury w klasie integracyjnej, a potem nie trąbimy, że powinien mieć specjalne prawa. Niech znajdzie takie miejsce, w którym będzie mógł się realizować bez żadnego „ale” – mówi Monika Zamachowska. 40
  • Nie wstydzę się swojej seksualności 31 mar 2019, 20:00 Nie pytałam lekarzy, czy będę mogła uprawiać seks, bo wiem, że mogę – mówi Izabela Sopalska-Rybak, prezeska Fundacji Kulawa Warszawa, działaczka społeczna. 44
  • Ja pani na fotel nie wsadzę 31 mar 2019, 20:00 Droga niepełnosprawnych na fotel ginekologiczny to ciągłe pokonywanie barier. Fizycznych i mentalnych. 47
  • Plastikowy nóż na gardle 31 mar 2019, 20:00 Wprowadzony w Unii zakaz używania jednorazowego plastiku to dobra wiadomość dla środowiska naturalnego i start-upów, które już pracują nad nowymi tworzywami. Za to producenci plastikowych naczyń, sztućców i słomek nie znają swojej przyszłości. 48
  • Upadłe miasta 31 mar 2019, 20:00 Jeszcze pod koniec PRL-u tętniło w nich życie, zarówno gospodarcze, jak i społeczne. Dzisiaj wyludniają się w zastraszającym tempie, a opuszczone budynki po fabrykach straszą przyjezdnych. 52
  • Przyszłość bez dymu 31 mar 2019, 20:00 W Polsce rośnie zainteresowanie produktami alternatywnymi wobec tradycyjnych papierosów. 56
  • Hossa Bessa 31 mar 2019, 20:00 Węgiel bez kredytu MBank nie będzie już dawał kredytów na energetykę węglową i kopalnie. Ta branża trafiła na czarną listę czwartego największego banku działającego w Polsce. mBank, który należy do niemieckiego Commerzbanku,... 57
  • Orły zmieniają oblicze Dolnego Śląska 31 mar 2019, 20:00 Niektóre miejscowości w regionie długo borykały się z problemami okresu transformacji. 58
  • Mocne wejście FuturoCoin 31 mar 2019, 20:00 Kryptowaluta w rok wskoczyła na ważne miejsce w świecie finansów i zaawansowanego technologicznie sportu. 60
  • Nagrody dla samorządowców 31 mar 2019, 20:00 W przyszłym tygodniu w Krakowie zostaną ogłoszone wyniki II edycji Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego w Polsce. To szczegółowy raport przedstawiający kondycję finansową jednostek samorządowych. 61
  • Sługa ludu 31 mar 2019, 20:00 W kampanii prezydenckiej na Ukrainie znani od lat politycy postawili na wartości, które powinny być ważne dla Ukraińców. Tymczasem największe szanse na wygraną ma Wołodymyr Zełenski, człowiek bez doświadczenia w polityce, który mówi wyborcom: rządźcie wy. 62
  • Przesuwanie Wielkiego Muru 31 mar 2019, 20:00 Cały świat wiedział, że Chińczycy go zwodzą, ale nikt nic z tym nie robił. Donald Trump udowodnił wojną celną z Pekinem, że chiński mur można ruszyć, i dziś wszyscy korzystają z tej okazji – mówi Ichiro Fujisaki, były ambasador Japonii w USA, ONZ i WTO. 67
  • Leczenie tylko dla kobiet? 31 mar 2019, 20:00 Z powodu powikłań w ciągu pierwszego roku od złamania szyjki kości udowej umierają co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna – alarmuje prof. Ewa Marcinowska-Suchowierska, geriatra. 70
  • Mózg lubi się najeść 31 mar 2019, 20:00 Restrykcyjne diety, fast foody, nadużywanie alkoholu, zamiłowanie do słodkości – wszystko to niekorzystnie wpływa na pracę mózgu. Co jeść, by jak najdłużej był sprawny? 72
  • Szekspir przeciwko brexitowi 31 mar 2019, 20:00 Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi: „Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju – o polityce i wyreżyserowanym przez siebie filmie „Biały kruk” opowiada Ralph Fiennes. 74
  • Stary na nowo 31 mar 2019, 20:00 Premiery „Królestwa” Remigiusza Brzyka i „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki potwierdzają, że w Krakowie zdarzył się cud. Narodowy Stary Teatr odżył. 78
  • Ostatnie lato dzieciństwa 31 mar 2019, 20:00 Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy dziecku na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Ja namawiam, by traktować je jak partnera w rozmowie – mówi szwedzka pisarka Åsa Lind. 82
  • Wydarzenie 31 mar 2019, 20:00 W poszukiwaniu korzeni „Yomeddine. Podróż życia”, reż. A.B. Shawky, PMPG Polskie Media Kiedy umrę, nikt mnie nawet nie wspomni – mówi Beshar. Jest cholernie dobrym człowiekiem. Ale los nie obchodzi się z nim łagodnie. Na co dzień... 84
  • Film 31 mar 2019, 20:00 Szczęśliwa rodzina Pixar to nie wszystko. Twórcy dziecięcego kina proponują alternatywę dla wystudiowanych trójwymiarowych światów i wracają do klasycznych animacji z charakterystyczną, autorską kreską. Marcin Wasilewski i Łukasz... 85
  • Muzyka 31 mar 2019, 20:00 Australijski wizjoner Na eksperymenty kompozytorskie i formalne pochodzącego z Australii Flume’a czeka się z nadzieją, że przyniosą muzyce przełom. Album „Hi This Is Flume” nim nie jest, ale to zbiór zaskakująco melodyjnych nagrań i... 86
  • Książka 31 mar 2019, 20:00 Jamajska gorączka Po „Krótkiej historii siedmiu zabójstw” Marlon James stał się gwiazdą literatury, nic więc dziwnego, że wydawcy przypomnieli sobie o jego debiutanckiej powieści. Bardzo dobrze, bo to utwór jeśli nie wybitny, to... 87
  • Kalejdoskop 31 mar 2019, 20:00 Miłość w czasach przemocy Giacomo Puccini, „Tosca”, reż. Barbara Wysocka, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2019 Tosca”, jedna z najpopularniejszych oper, to wciąż aktualna opowieść o miłości, nierównościach, nadużyciach... 88
  • Prima aprilis 31 mar 2019, 20:00 W miarę jak żyjemy, jest nam coraz mniej do śmiechu i może dlatego prima aprilis nie cieszy już tak jak dawniej, pozostając atrakcją dzieciństwa. 90
  • Analogowa rozrywka 31 mar 2019, 20:00 Rocznie na świecie powstaje kilka tysięcy gier planszowych. W Polsce boom na planszówki trwa w najlepsze, a ich pozycja na rynku rozrywkowym wciąż rośnie. Tak samo jak liczba twórców, którym marzy się wydanie bestsellerowej gry. 92
  • Co mnie inspiruje 31 mar 2019, 20:00 Taksówkarz to taki współczesny filozof mówi Rafał Olbiński 96
  • Zupa z czarnym charakterem 31 mar 2019, 20:00 Co by było, gdyby Jacek Soplica nie otrzymał od Horeszków czarnej polewki? 97
  • Zrób sobie... Saryusza-Wolskiego 31 mar 2019, 20:00 Kandydat PiS na europosła właśnie ogłosił, że będzie bronić Europy. Cała Europa świętuje z tej okazji i z wdzięczności stawia mu pomniki. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany