Stary na nowo

Stary na nowo

Premiery „Królestwa” Remigiusza Brzyka i „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki potwierdzają, że w Krakowie zdarzył się cud. Narodowy Stary Teatr odżył.
Łukasz Maciejewski

Jest takie poruszające zdjęcie z konferencji prasowej w Starym Teatrze z września 2017 r. Oni i my, my i oni. Dyrekcja siedzi za stołem prezydialnym, aktorzy stoją. Są przygnębieni. Wśród stojących najważniejsze nazwiska tej sceny – Dymna, Zawadzki, Radwan, Segda, Nawojczyk… Dzisiaj jednak, po kompletnie straconym poprzednim sezonie, ta scena znów staje się ważna. To nie miało prawa się udać, a jednak się udało. Powiedzmy to głośno: aktorzy uratowali Stary Teatr w Krakowie.

Krucha równowaga

Kiedy 8 marca na Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi rozpoczynało się spotkanie z aktorami grającymi w „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” w reżyserii Moniki Strzępki, publiczność festiwalowa specjalną owacją uhonorowała najpierw właśnie aktorów, nie tyle nawet za sam spektakl, ile za ich zaangażowanie w sprawę ratowania substancji artystycznej Narodowego Starego Teatru. „Udowodniliśmy, że teatr może łączyć, nie dzielić” – mówiła w Łodzi Anna Dymna. „Byliśmy mądrzejsi o doświadczenia kolegów z Wrocławia, z Teatru Polskiego” – dodawał Radosław Krzyżowski.

Oboje są członkami Rady Artystycznej Narodowego Starego Teatru, instancji, która w porozumieniu z dyrektorem Markiem Mikosem odpowiada w tym sezonie za dobór repertuaru. Pierwsze premiery: „Rok z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki, „Królestwo” w reżyserii Remigiusza Brzyka na podstawie kultowego serialu Larsa von Triera oraz feministyczna adaptacja „Panien z Wilka” w reżyserii Agnieszki Glińskiej mają zarówno entuzjastów, jak i oponentów, nikt nie ma jednak wątpliwości, że w Starym nareszcie coś drgnęło. I że zmiany idą w dobrym kierunku. Co ważniejsze, do teatru wróciła publiczność. Znowu, jak za dyrekcji Jana Klaty, na premierowe spektakle nie można dostać biletów. Optymizm musi być ostrożny. Sytuacja w Narodowym Starym Teatrze ciągle przypomina trochę taniec na kruchym lodzie. Nikt nie wie do końca, co wydarzy się w kolejnym sezonie, czy mozolnie budowana platforma porozumienia, o której wspominała Anna Dymna, znowu nie pęknie. Na razie jednak nic na to nie wskazuje – nastroje i morale w zespole zdecydowanie się poprawiły, jest prawie przyjemnie.

Pusty sezon

A przecież kiedy raptem rok temu prowadziłem z zespołem Starego spotkanie po festiwalowej prezentacji „Wesela” Wyspiańskiego w reżyserii Jana Klaty – również na Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi, humory były wisielcze. Ten nastrój udzielał się zarówno zespołowi, jak i widowni. Atmosfera smutku, beznadziei, rezygnacji.

Kolejne premiery, nietrafione pomysły wydawały się drogą prowadzącą donikąd. Na szczęście, inaczej niż w przypadku Teatru Polskiego we Wrocławiu, który pod haniebną dyrekcją Cezarego Morawskiego z czołowej polskiej sceny stał się kwintesencją partykularnej hucpy, Stary Teatr udało się uratować drogą negocjacji i dialogu. Dyrektor NST, Marek Mikos, od początku publicznie wypowiadał się zresztą zupełnie inaczej niż Morawski. Nie straszył, nie zwalniał aktorów, nikogo nie obrażał. Mimo to pierwsze miesiące jego dyrekcji były artystyczną i organizacyjną katastrofą. Nie doszło do podpisania umowy z zaakceptowanym przez Ministerstwo Kultury na stanowisko dyrektora artystycznego Michałem Gieletą, natomiast zaproponowany na stanowisko zastępcy dyrektora ds. artystycznych Jan Polewka nie był w stanie zaproponować niczego, co dla artystów i marki „Starego” mogłoby stanowić jakiekolwiek wyzwanie artystyczne.

Wprawdzie na pierwszej konferencji prasowej Polewka szczodrze posiłkował się nazwiskami twórców, z którymi rzekomo prowadził zaawansowane rozmowy, ale spośród wymienionych wówczas nazwisk (Seweryn, Stuhr, Bradecki, Grabowski) żaden akces się nie potwierdził. Gildia Polskich Reżyserów Teatralnych już wcześniej, w specjalnym oświadczeniu, tak pisała o programie Gielety i Mikosa: „Wskazany program dewaluuje model teatru reżyserskiego, który nie oznacza dominacji reżysera w teatrze, ale wypracowaną wspólnie z czołowymi zespołami aktorskimi teatrów publicznych w Polsce jakość docenianą na świecie i powodującą, że polski teatr stał się wizytówką naszej narodowej kultury”. Artyści Starego Teatru alarmowali natomiast: „Kultury nie tworzy się dekretami ani w konkretnym celu – kultura jest przestrzenią wolności i jesteśmy zdecydowani tej wolności wspólnie bronić”. W pierwszym sezonie spośród sześciu zaplanowanych premier do skutku doszło pięć. Wszystkie były porażkami. Typowana na największe wydarzenie „Masakra” w reżyserii Stanisława Mojsiejewa, grywana jeszcze od czasu do czasu przy pustawej widowni, wzbudziła raczej drwiny niż zachwyty. Podobnie było z „Domem Bernardy A”., „Audiencją 89”, „Pierwiastkiem z minus jeden” czy z „Gouldem”. Z teatru zaczęli odchodzić znakomici aktorzy młodego pokolenia – Jaśmina Polak, Bartosz Bielenia, Małgorzata Gorol, Marcin Czarnik czy Monika Frajczyk. Efekt był taki, że w Starym, który za dyrekcji Jana Klaty stał się na nowo jednym z najważniejszych miejsc teatralnych w Polsce, żaden znaczący twórca nie chciał dłużej pracować.

Lot wznoszący

Dzisiaj przypuszczalnie mówilibyśmy o legendzie Starego Teatru w czasie przeszłym, gdyby nie to, że wielopokoleniowy zespół Narodowego Starego Teatru wyłonił spośród siebie Radę Artystyczną w składzie: Radosław Krzyżowski, Anna Dymna, Krzysztof Zawadzki, Ewa Kaim, Anna Radwan, Dorota Segda i Roman Gancarczyk. Wzięła ona na siebie misję przygotowania programu na nowy sezon oraz – w porozumieniu z dyrektorem Mikosem – sprawowanie artystycznej pieczy nad spektaklami. Negocjacje trwały pięć miesięcy, warunkiem aktorów było odwołanie Jana Polewki ze stanowiska dyrektora artystycznego. Minister Gliński, o dziwo, wyraził na to zgodę. W bardzo krótkim czasie udało się namówić do powrotu do Starego najlepszych: Strzępkę, Brzyka czy Glińską. Do końca tego sezonu zobaczymy także nowe przedstawienia Krzysztofa Garbaczewskiego, Michała Borczucha, Marcina Wierzchowskiego i Pawła Miśkiewicza. Jest na co i na kogo czekać. Wrocław w Krakowie się nie powtórzył.

Twórcy przygotowujący pierwsze premiery nie mieli na pewno łatwego zadania. W „Roku z życia.”.. Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki, tekście inspirowanym „Opisem obyczajów za panowania Augusta III” ks. Jędrzeja Kitowicza, zespół Starego Teatru nie tylko przygląda się zmianom w polskiej obyczajowości po 1989 r., lecz także pyta o funkcję zespołowości, o strategię liczby mnogiej, czyli o strategię „Starego”. Demirski w swoim tekście stosuje subtelny zabieg. Kiedy do gry dochodzi jednostkowość, nawet bardzo silna, jest zawsze z góry skazana na porażkę. W charakterystycznej dla teatru Strzępki i Demirskiego tonacji ludowej ballady zderzonej z realistycznym obrazkiem udaje się podprogowo przekazać istotny przekaz komponujący się z aktualną sytuacją w Starym Teatrze.

Tylko scena wypełniona tymi konkretnymi twarzami aktorskimi, ich gestami, nawet kłamstwami i unikami, ma sens, bo Stary Teatr to miejsce naznaczone zbiorowością różnych indywidualności, estetyk, technik aktorskich, a owe różnice zawsze w tym teatrze Stary Teatr – reaktywacja: „Królestwo” w reż. Remigiusza Brzyka nawiązuje bezpośrednio do perypetii teatru zagadkowo łączyły się przecież w poczuciu wspólnego sensu, pasji, czasami także misji. W „Królestwie” Remigiusza Brzyka według scenariusza Larsa von Triera i Nielsa Vørsela analogie z sytuacją w Starym zostały pokazane wprost. Teatr jest szpitalem z kultowego serialu von Triera. Teatr i teatralne bebechy. Garderoby, korytarze, foyer. Szpitalna tajemnica tworzy w tym spektaklu wyraźną przestrzeń symboliczną. W Starym choruje się na tradycję. Na przeszłość, na kontynuację, na przewlekłe stany podgorączkowe znaczone pamięcią prac Swinarskiego, Grzegorzewskiego czy Hübnera.

W tym ciekawym spektaklu jest również warstwa konkretna. Tutaj i teraz. To, co aktualnie się dzieje, i to, co wydarzyło się w tym miejscu niedawno. Postaci dyrektora, ministra, kontrolerów i donosicieli, mogą (chociaż wcale nie muszą) mieć swój ekwiwalent w rzeczywistości. Z kolei w najnowszej premierze w NST „Pannach z Wilka” według Jarosława Iwaszkiewicza ceniona reżyserka, Agnieszka Glińska, w duecie ze współautorką adaptacji, Martą Konarzewską, postanowiła oddać głos kobietom. Punkt wyjścia był taki: „Jak kobiety – żywe kobiety – odpowiedziałyby Wiktorowi? Jak by odpowiedziały jego pragnieniu?”. W tym przypadku analogie do sytuacji w Starym są zdecydowanie subtelniejsze, niemal niewidoczne. I tak jest lepiej. Być może nie ma już potrzeby manifestacji, wielkich słów, rejtanów? Trzeba spokojnie spojrzeć na Wilko. Pracować, próbować, przygotowywać kolejny sezon. Aktorzy uratowali w Krakowie teatr. Cud się wydarzył. Czeka na potwierdzenie, wszyscy czekamy.

Okładka tygodnika WPROST: 14/2019
Więcej możesz przeczytać w 14/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2019 (1880)

  • Zdarzyło się 1 kwietnia 31 mar 2019, 20:00 Zapowiadał się słoneczny dzień. Anna spakowała synowi drugie śniadanie i pomachała na pożegnanie. Jeden komplet książek był w domu, drugi w szkole, 14-letniemu Maćkowi, uczniowi ósmej klasy, wystarczał zatem mały plecak. Poza tym... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 31 mar 2019, 20:00 JEDEN Z SOCJOLOGÓW ZWIERZYŁ SIĘ NAM, ŻE DORADZAŁ PARTII RZĄDZĄCEJ, BY ZAATAKOWAŁA ROBERTA BIEDRONIA. – Radziłem, żeby politycy PiS postarali się, aby w telewizji publicznej puszczono materiały uderzające w lidera Wiosny, bo przy... 6
  • Obraz tygodnia 31 mar 2019, 20:00 90,5 % nauczycieli LO w Świebodzicach zagłosowało za przystąpieniem do strajku – to koledzy z pracy urlopowanej na czas ministerialnej misji Anny Zalewskiej Wygrani Hodowcy cebuli Kilogram tego warzywa w Polsce osiągnął już cenę 4 zł.... 9
  • Info radar 31 mar 2019, 20:00 W obronie opozycjonisty Amnesty International broni mieszkającego w Polsce czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurachmanowa, którego nasz kraj chce odesłać do ojczyzny. Zdaniem obrońców praw człowieka to może oznaczać śmierć. Dwa... 10
  • Tandeta i byle jakość 31 mar 2019, 20:00 MOTYWOWANA RZĄDZĄ SZYBKIEGO ZYSKU BYLEJAKOŚĆ, A NIE POWIĄZANIA Z CHIŃSKIM WYWIADEM, MA BYĆ GŁÓWNYM POWODEM, dla którego produkty koncernu Huawei nie są bezpieczne dla użytkowników. Od rozpoczęcia w krajach anglosaskich wielkiej... 11
  • Mroczna energia weszła mi pod skórę 31 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Cielecką, aktorką 12
  • Przedsiębiorcy bronią prezesa PMPG 31 mar 2019, 20:00 Cezary Kaźmierczak, prezes Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, udzielił poręczenia Michałowi Lisieckiemu, wydawcy „Wprost”. Prezes PMPG przebywa od kilkunastu dni w areszcie – zdaniem ekspertów – bezprawnie. 14
  • Prawa autorskie nie są sexy 31 mar 2019, 20:00 Lewo TAK SIĘ JAKOŚ PRZYJĘŁO W NASZEJ KULTURZE, ŻE JAK KTOŚ WYPRODUKUJE GWOŹDZIE LUB WSTAWI USZCZELKĘ W KRANIE, TO MU się za to płaci. Bez dyskusji i dyrektywy. Gwóźdź i sprawny sanitariat to materialne efekty czyjeś pracy. Innym, np.... 15
  • Jak zabija hejt 31 mar 2019, 20:00 Byłam ofiarą seksizmu i przemocy słownej. Dlatego mówię „stop” mowie nienawiści – mówi Doda, piosenkarka. 16
  • Polacy są bardziej antyklerykalni, niż się wydaje 31 mar 2019, 20:00 Kościół zbyt długo spowiadał Polki i Polaków. Najwyższy czas, żebyśmy my zaczęli spowiadać zdeprawowany Kościół – mówi Robert Biedroń, lider partii Wiosna. 22
  • Kościół nie jest uprzywilejowany 31 mar 2019, 20:00 Religia nie jest przedmiotem dodatkowym – mówi ks. Paweł Rytel-Andrianik, rzecznik prasowy Episkopatu. 27
  • Foch minister finansów 31 mar 2019, 20:00 Teresa Czerwińska to najgorętsze nazwisko w rządzie od kilku tygodni. W mediach mnożą się spekulacje, czy w związku z piątką Kaczyńskiego podała się do dymisji, czy też tylko, jak mawia młodzież, strzeliła focha. 28
  • Bezlitosny prokurator 31 mar 2019, 20:00 Nie ma zmowy. Nie ma obstrukcji”. Tak Donald Trump obwieścił na Twitterze wnioski specjalnego prokuratora prowadzącego przez dwa lata śledztwo przeciw niemu. Po zakrojonym z iście amerykańskim rozmachem śledztwie prokurator Robert Mueller... 31
  • Dlaczego Polacy umierają 31 mar 2019, 20:00 Główny Urząd Statystyczny właśnie podał alarmującą statystykę: drugi rok z rzędu oczekiwana długość życia w Polsce spadła. Jest to jeden z podstawowych wskaźników społecznego dobrostanu. Urodzony dzisiaj Polak będzie średnio... 32
  • Duże dzieci 31 mar 2019, 20:00 Polska będzie wolna od LGBT – twierdzi Elżunia Kruk. Za rządów PiS w Polsce jest tak dobrze, jak jeszcze nigdy – chwali się Jędruś Przyłębski. Kościół nie zabrania homoseksualistom kochać, natomiast nie mogą oni oczywiście... 34
  • Autyzm, czyli jedna z różnorodności 31 mar 2019, 20:00 Spektrum autyzmu to część ludzkiej tożsamości. Nie da się tego wyłączyć, zmienić ani wyleczyć, bo to nie choroba, tylko zbiór cech. Można natomiast akceptować i pomóc. 36
  • Mój syn aspergerowiec 31 mar 2019, 20:00 Z byłym mężem mam umowę, że prowadzimy Tomka do matury w klasie integracyjnej, a potem nie trąbimy, że powinien mieć specjalne prawa. Niech znajdzie takie miejsce, w którym będzie mógł się realizować bez żadnego „ale” – mówi Monika Zamachowska. 40
  • Nie wstydzę się swojej seksualności 31 mar 2019, 20:00 Nie pytałam lekarzy, czy będę mogła uprawiać seks, bo wiem, że mogę – mówi Izabela Sopalska-Rybak, prezeska Fundacji Kulawa Warszawa, działaczka społeczna. 44
  • Ja pani na fotel nie wsadzę 31 mar 2019, 20:00 Droga niepełnosprawnych na fotel ginekologiczny to ciągłe pokonywanie barier. Fizycznych i mentalnych. 47
  • Plastikowy nóż na gardle 31 mar 2019, 20:00 Wprowadzony w Unii zakaz używania jednorazowego plastiku to dobra wiadomość dla środowiska naturalnego i start-upów, które już pracują nad nowymi tworzywami. Za to producenci plastikowych naczyń, sztućców i słomek nie znają swojej przyszłości. 48
  • Upadłe miasta 31 mar 2019, 20:00 Jeszcze pod koniec PRL-u tętniło w nich życie, zarówno gospodarcze, jak i społeczne. Dzisiaj wyludniają się w zastraszającym tempie, a opuszczone budynki po fabrykach straszą przyjezdnych. 52
  • Przyszłość bez dymu 31 mar 2019, 20:00 W Polsce rośnie zainteresowanie produktami alternatywnymi wobec tradycyjnych papierosów. 56
  • Hossa Bessa 31 mar 2019, 20:00 Węgiel bez kredytu MBank nie będzie już dawał kredytów na energetykę węglową i kopalnie. Ta branża trafiła na czarną listę czwartego największego banku działającego w Polsce. mBank, który należy do niemieckiego Commerzbanku,... 57
  • Orły zmieniają oblicze Dolnego Śląska 31 mar 2019, 20:00 Niektóre miejscowości w regionie długo borykały się z problemami okresu transformacji. 58
  • Nagrody dla samorządowców 31 mar 2019, 20:00 W przyszłym tygodniu w Krakowie zostaną ogłoszone wyniki II edycji Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego w Polsce. To szczegółowy raport przedstawiający kondycję finansową jednostek samorządowych. 61
  • Sługa ludu 31 mar 2019, 20:00 W kampanii prezydenckiej na Ukrainie znani od lat politycy postawili na wartości, które powinny być ważne dla Ukraińców. Tymczasem największe szanse na wygraną ma Wołodymyr Zełenski, człowiek bez doświadczenia w polityce, który mówi wyborcom: rządźcie wy. 62
  • Przesuwanie Wielkiego Muru 31 mar 2019, 20:00 Cały świat wiedział, że Chińczycy go zwodzą, ale nikt nic z tym nie robił. Donald Trump udowodnił wojną celną z Pekinem, że chiński mur można ruszyć, i dziś wszyscy korzystają z tej okazji – mówi Ichiro Fujisaki, były ambasador Japonii w USA, ONZ i WTO. 67
  • Leczenie tylko dla kobiet? 31 mar 2019, 20:00 Z powodu powikłań w ciągu pierwszego roku od złamania szyjki kości udowej umierają co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna – alarmuje prof. Ewa Marcinowska-Suchowierska, geriatra. 70
  • Mózg lubi się najeść 31 mar 2019, 20:00 Restrykcyjne diety, fast foody, nadużywanie alkoholu, zamiłowanie do słodkości – wszystko to niekorzystnie wpływa na pracę mózgu. Co jeść, by jak najdłużej był sprawny? 72
  • Szekspir przeciwko brexitowi 31 mar 2019, 20:00 Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi: „Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju – o polityce i wyreżyserowanym przez siebie filmie „Biały kruk” opowiada Ralph Fiennes. 74
  • Stary na nowo 31 mar 2019, 20:00 Premiery „Królestwa” Remigiusza Brzyka i „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki potwierdzają, że w Krakowie zdarzył się cud. Narodowy Stary Teatr odżył. 78
  • Ostatnie lato dzieciństwa 31 mar 2019, 20:00 Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy dziecku na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Ja namawiam, by traktować je jak partnera w rozmowie – mówi szwedzka pisarka Åsa Lind. 82
  • Wydarzenie 31 mar 2019, 20:00 W poszukiwaniu korzeni „Yomeddine. Podróż życia”, reż. A.B. Shawky, PMPG Polskie Media Kiedy umrę, nikt mnie nawet nie wspomni – mówi Beshar. Jest cholernie dobrym człowiekiem. Ale los nie obchodzi się z nim łagodnie. Na co dzień... 84
  • Film 31 mar 2019, 20:00 Szczęśliwa rodzina Pixar to nie wszystko. Twórcy dziecięcego kina proponują alternatywę dla wystudiowanych trójwymiarowych światów i wracają do klasycznych animacji z charakterystyczną, autorską kreską. Marcin Wasilewski i Łukasz... 85
  • Muzyka 31 mar 2019, 20:00 Australijski wizjoner Na eksperymenty kompozytorskie i formalne pochodzącego z Australii Flume’a czeka się z nadzieją, że przyniosą muzyce przełom. Album „Hi This Is Flume” nim nie jest, ale to zbiór zaskakująco melodyjnych nagrań i... 86
  • Książka 31 mar 2019, 20:00 Jamajska gorączka Po „Krótkiej historii siedmiu zabójstw” Marlon James stał się gwiazdą literatury, nic więc dziwnego, że wydawcy przypomnieli sobie o jego debiutanckiej powieści. Bardzo dobrze, bo to utwór jeśli nie wybitny, to... 87
  • Kalejdoskop 31 mar 2019, 20:00 Miłość w czasach przemocy Giacomo Puccini, „Tosca”, reż. Barbara Wysocka, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2019 Tosca”, jedna z najpopularniejszych oper, to wciąż aktualna opowieść o miłości, nierównościach, nadużyciach... 88
  • Prima aprilis 31 mar 2019, 20:00 W miarę jak żyjemy, jest nam coraz mniej do śmiechu i może dlatego prima aprilis nie cieszy już tak jak dawniej, pozostając atrakcją dzieciństwa. 90
  • Analogowa rozrywka 31 mar 2019, 20:00 Rocznie na świecie powstaje kilka tysięcy gier planszowych. W Polsce boom na planszówki trwa w najlepsze, a ich pozycja na rynku rozrywkowym wciąż rośnie. Tak samo jak liczba twórców, którym marzy się wydanie bestsellerowej gry. 92
  • Co mnie inspiruje 31 mar 2019, 20:00 Taksówkarz to taki współczesny filozof mówi Rafał Olbiński 96
  • Zupa z czarnym charakterem 31 mar 2019, 20:00 Co by było, gdyby Jacek Soplica nie otrzymał od Horeszków czarnej polewki? 97
  • Zrób sobie... Saryusza-Wolskiego 31 mar 2019, 20:00 Kandydat PiS na europosła właśnie ogłosił, że będzie bronić Europy. Cała Europa świętuje z tej okazji i z wdzięczności stawia mu pomniki. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany