Analogowa rozrywka

Analogowa rozrywka

gra planszowa fot. Jitka Svetnickova/fotolia.pl
Rocznie na świecie powstaje kilka tysięcy gier planszowych. W Polsce boom na planszówki trwa w najlepsze, a ich pozycja na rynku rozrywkowym wciąż rośnie. Tak samo jak liczba twórców, którym marzy się wydanie bestsellerowej gry.
Darek Kuźma

Zaledwie 14 minut zajęło twórcom gry „Antyszczepionkowcy. biz” zebranie za pośrednictwem crowdfundingowej platformy „Polak Potrafi” zakładanej kwoty 10 tys. zł, dzięki której gra w drugiej połowie tego roku zostanie wydana. Dziś na koncie twórców planszówki jest 100 tys. zł i biorąc pod uwagę to, że zbiórka potrwa jeszcze miesiąc, kwota ta może znacznie wzrosnąć.

Sukces ludzi, którzy postanowili ogólnonarodową dyskusję o konieczności szczepień i obalania kolportowanych przez antyszczepionkówców mitów przenieść na plansze do gry, świadczy nie tylko o dobrym wyborze tematu, ale też o tym, że wciąż jesteśmy głodni nowych i niebanalnych planszowych wydawnictw. Przez całe dekady gry planszowe w Polsce utożsamiano z rywalizacją na układanie słów w „Scrabble”, ekonomicznym wyścigiem po władzę i pieniądze w „Monopoly” lub jego polskiej wersji, „Eurobusinessie”, czy z eksploracją podzielonego na egzotyczne obszary i budującego mosty pokoleniowe świata fantasy z „Magii i Miecza”. Choć te pozycje rzeczywiście są planszówkowymi evergreenami i występują wciąż w wielu różnych wydaniach, dawno przestały być wyznacznikami możliwości, które ta forma rozrywki jest w stanie dostarczyć żądnym wrażeń graczom. Dziś popularność i różnorodność gier planszowych są bowiem tak ogromne, również w Polsce, że stały się one alternatywą dla gier wideo i spędzania czasu przed monitorem czy telewizorem.

Dwa światy

Przykłady można mnożyć. W strategicznej „Terraformacji Marsa” borykamy się z ujarzmianiem Czerwonej Planety. W abstrakcyjnej „Sagradzie” celem jest tworzenie z kolorowych kostek witraży do słynnej barcelońskiej bazyliki. Akcja „This War of Mine” rozgrywa się w oblężonym mieście, gracze przyjmują perspektywę jego walczących o przeżycie, dokonujących wątpliwych moralnie wyborów mieszkańców. W familijnej „Fotosyntezie”, którą Stowarzyszenie Mensa poleca jako grę rozwijającą intelekt, zamieniamy się w plantatorów drzew, doglądających skrupulatnie ich prawidłowego rozwoju. A w imprezowych „Tajniakach” drużyny domorosłych szpiegów konkurują na hasła, kryptonimy, skojarzenia. Opcji są dosłownie tysiące i w zasadzie każdy, kogo nie połączył z grami wideo węzeł obsesji, znajdzie coś dla siebie. Jak to się stało, że analogowe partie potrafią być w dzisiejszych czasach konkurencją dla cyfrowych i wirtualnych? – Gry planszowe to spotkanie z drugim człowiekiem – odpowiada Ignacy Trzewiczek, założyciel Portal Games i twórca gier o międzynarodowej renomie. – W ciągu ostatnich 15 lat udało się w Polsce zburzyć mit, że gry są tylko dla dzieci.

Można grać w nie w domu, ale też w miejscach publicznych, w kawiarniach, których jest u nas coraz więcej. To świetny powód, by się spotkać, bo skoro można porozmawiać przy lampce wina o filmach, książkach, pracy, to czemu nie przy grze? – stwierdza. Artur Jedliński z Wydawnictwa Rebel, jednego z wiodących na polskim rynku, dodaje, że liczba miłośników „gier bez prądu” rośnie wprost proporcjonalnie do tego, jak bardzo świat planszówek otwiera się na początkujących graczy. – Próg wejścia jest coraz mniejszy, a gry nie tracą jednocześnie na fajności i ekscytującej zawartości. W ten sposób ludzie, którzy nie mieli wcześniej o nich pojęcia, wciągają się i sięgają po trudniejsze tytuły – wyjaśnia Jedliński. Jego zdaniem ludzie zawsze chcieli grać w planszówki, natomiast na początku XXI w., po załamaniu rynku na skutek inwazji gier komputerowych, nie mieli w zasadzie w co grywać. – To się zmieniło w ciągu ostatnich 10-15 lat. Ciągle się zmienia – dodaje.

Bogactwo różnorodności

Na świecie istnieje ogółem kilkanaście pojemnych kategorii gier planszowych, które dzielą się dodatkowo na podkategorie. Od przeróżnych rozgrywek ekonomicznych i tematycznych strategii, wliczając w to tak edukacyjne tytuły jak „CO2”, grę, w której zarządza się firmą energetyczną, walcząc jednocześnie ze wzrostem zanieczyszczenia w powietrzu, po dziesiątki odmian fantasy i science fiction. W tych ostatnich eksplorujemy fascynujące, szalenie rozbudowane światy bądź rzeczywistości alternatywne, jak w „T.I.M.E. Stories”, w którym gracze przenoszą się w czasie do różnych epok, by rozwikłać trudne zagadki, unikając paradoksu czasowego.

To także doskonały przykład gry kooperacyjnej, w której osiąga się cel wspólnymi siłami, a nie wzajemną eliminacją. Akurat w grach kooperacyjnych Polacy mają spore osiągnięcia. Stworzony przez Ignacego Trzewiczka i Portal Games „Robinson Crusoe: Przygoda na przeklętej wyspie”, w którym tylko współpraca umożliwia przeżycie, jest uznawany za jedną z najlepszych tego typu gier na świecie, zarówno przez komentujących planszówki profesjonalnych krytyków, jak i rzesze graczy. – Jesteśmy znani z silnej żyłki fabularnej. Nad „Robinsonem” pracowaliśmy ponad rok, a ja dzięki przeczytanym książkom, choćby o budowaniu szałasów, byłem w pełni przygotowany do przetrwania na bezludnej wyspie – śmieje się Trzewiczek. Wydany przez Portal Games „Detektyw”, który powstawał dwa lata, to jeden z hitów 2018 r., niedawno uznany planszową grą zeszłego sezonu w plebiscycie Planszowe Gram Prix.

Wyższy poziom wtajemniczenia

Rodzimi projektanci i wydawcy radzą sobie też znakomicie na polu klimatycznych planszówek fantasy, a przoduje w tym wrocławska firma Awaken Realms, często finansująca swe ambitne i efektowne projekty za pomocą stron crowdfundingowych. „Lords of Hellas”, magiczna przygoda z udziałem bogów i potworów w antycznej Helladzie, zebrał na Kickstarterze 1,7 mln funtów, czyli ok. 8,5 mln zł, a kosmiczny survival horror, walka o przeżycie w starciu z różnymi potworami pt. „Nemesis”, wsparty przez ponad 30 tys. ludzi, przekroczył 3 mln funtów (ok. 15 mln zł). Tyle że to wyższy poziom planszówkowego wtajemniczenia, gry kolekcjonerskie oferujące dziesiątki starannie wykonanych miniatur i ilustracji oraz wielogodzinne, skomplikowane rozgrywki.

A co za tym idzie, produkty dość drogie. Żeby się nimi rozkoszować, trzeba wydać kilkaset złotych. Cena niektórych gier to wciąż zapora, którą nawet miłośnikom planszówek trudno przeskoczyć. Za te najdroższe, jak kickstarterowa edycja „The Edge: Dawnfall” z dziesiątkami podzielonych na frakcje figurek oraz kilkoma pudełkami dodatków, należy zapłacić nawet 2 tys. zł. Rynek opływa jednak w setki tańszych, bardzo dobrych gier w każdym gatunku. Przykładowo przeznaczona dla dwóch graczy strategia „Sztuka wojny” kosztuje 30-40 zł, a grać można w nią latami. – Mówimy o produkcie fizycznym, w większości przypadków bez cyfrowych elementów. Im większe grono odbiorców, tym lepiej koszty się rozkładają – mówi Jedliński. Co oznacza, że skomplikowane gry wojenne dla niszowej grupy graczy z założenia kosztują więcej niż promowane na masową skalę karcianki dla graczy w wieku od lat 5 do 105. – Ostatnio panuje moda na gry z dużą liczbą figurek i przepiękną szatą graficzną, do robienia której ściąga się z rynku najlepszych ilustratorów, więc cena musi iść w górę. To nie są „Osadnicy z Catanu” czy „Carcassone”, w których grafika była symboliczna – dodaje. Kolejnym trendem są pięknie wykonane i kosztujące nierzadko po kilkaset złotych gry „Legacy”, oferujące wielogodzinną, lecz jednorazową rozgrywkę, w trakcie której gra jest nieodwracalnie modyfikowana, przedziera się karty, zaznacza różne rzeczy flamastrem.

Zagrożenie przesytem

Ceny gier nie są największą bolączką świata planszówek. W końcu oferta jest tak bogata, że każdy może dobrać gry wedle możliwości. Istnieje mnóstwo świetnych pozycji za kilkadziesiąt złotych, internetowe sklepy walczące o lojalność konsumentów urządzają atrakcyjne promocje, a na rynku wtórnym na Allegro czy Facebooku można złapać naprawdę dobre okazje. Głównym dylematem branży jest jednak zauważalny od niedawna przesyt rynku, każdego roku zalewanego przez tysiące nowych produktów.

Również dlatego, że wieść o Kickstarterowych sukcesach sprawia, że wielu pasjonatów próbuje przekuć lata doświadczeń na własne projekty, które pozwoliłyby im dołączyć do dość elitarnego grona ludzi, dla których projektowanie jest pasją i zawodem. Z drugiej strony innowacja, ciekawy pomysł i oryginalne wykonanie wciąż są w cenie. Na tyle, że ludzie chętnie wyciągają portfele. Gra „Gloomhaven”, okupująca od wielu miesięcy 1. miejsce rankingu największego internetowego serwisu planszówkowego BoardGameGeek (BGG), to ważący kilkanaście kilogramów gigant, w którego skład wchodzą figurki, mapa gry, prawie 100 osobnych scenariuszy i ponad 1500 kart. „Gloomhaven” kosztuje ponad 500 zł, ale zapewnia kilkaset godzin rozrywki w świecie fantasy.

Ale by grać, nie trzeba gier od razu kupować. W większych miastach powstają wypożyczalnie, dzięki którym można testować różne gry lub szkolić się na turnieje czy zawody. Ich również jest coraz więcej, zarówno tych przeznaczonych dla prawdziwych wyjadaczy, jak i tych dla przygodnych graczy. I dla dzieci, i dla osób starszych. W całej Polsce kwitną planszówkowe społeczności. Planszówki już dawno przestały być niszą dla geeków i introwertyków. Stały się alternatywą dla spędzania życia przed ekranami i monitorami. Odpowiednio dobrana planszówka, w którą można grać wielokrotnie, potrafi przebić oglądanie filmów czy czytanie książek. Właśnie przez wzgląd na element społeczny, spotkanie człowieka z człowiekiem. I możliwość spędzania wielu godzin w różnych ciekawych światach. Nie zmienia tego w żaden sposób rosnący trend uzupełniania współczesnych gier aplikacjami mobilnymi, które mają dodać rozgrywkom nowych smaczków. Co więcej, twórcy gier, odpowiadając na zmiany zachodzące w społeczeństwie, produkują nawet gry dla singli. Na wypadek, gdyby było trudno o kompana do rozgrywki.

Okładka tygodnika WPROST: 14/2019
Więcej możesz przeczytać w 14/2019 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2019 (1880)

  • Zdarzyło się 1 kwietnia 31 mar 2019, 20:00 Zapowiadał się słoneczny dzień. Anna spakowała synowi drugie śniadanie i pomachała na pożegnanie. Jeden komplet książek był w domu, drugi w szkole, 14-letniemu Maćkowi, uczniowi ósmej klasy, wystarczał zatem mały plecak. Poza tym... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 31 mar 2019, 20:00 JEDEN Z SOCJOLOGÓW ZWIERZYŁ SIĘ NAM, ŻE DORADZAŁ PARTII RZĄDZĄCEJ, BY ZAATAKOWAŁA ROBERTA BIEDRONIA. – Radziłem, żeby politycy PiS postarali się, aby w telewizji publicznej puszczono materiały uderzające w lidera Wiosny, bo przy... 6
  • Obraz tygodnia 31 mar 2019, 20:00 90,5 % nauczycieli LO w Świebodzicach zagłosowało za przystąpieniem do strajku – to koledzy z pracy urlopowanej na czas ministerialnej misji Anny Zalewskiej Wygrani Hodowcy cebuli Kilogram tego warzywa w Polsce osiągnął już cenę 4 zł.... 9
  • Info radar 31 mar 2019, 20:00 W obronie opozycjonisty Amnesty International broni mieszkającego w Polsce czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurachmanowa, którego nasz kraj chce odesłać do ojczyzny. Zdaniem obrońców praw człowieka to może oznaczać śmierć. Dwa... 10
  • Tandeta i byle jakość 31 mar 2019, 20:00 MOTYWOWANA RZĄDZĄ SZYBKIEGO ZYSKU BYLEJAKOŚĆ, A NIE POWIĄZANIA Z CHIŃSKIM WYWIADEM, MA BYĆ GŁÓWNYM POWODEM, dla którego produkty koncernu Huawei nie są bezpieczne dla użytkowników. Od rozpoczęcia w krajach anglosaskich wielkiej... 11
  • Mroczna energia weszła mi pod skórę 31 mar 2019, 20:00 Rozmowa z Magdaleną Cielecką, aktorką 12
  • Przedsiębiorcy bronią prezesa PMPG 31 mar 2019, 20:00 Cezary Kaźmierczak, prezes Związku Przedsiębiorców i Pracodawców, udzielił poręczenia Michałowi Lisieckiemu, wydawcy „Wprost”. Prezes PMPG przebywa od kilkunastu dni w areszcie – zdaniem ekspertów – bezprawnie. 14
  • Prawa autorskie nie są sexy 31 mar 2019, 20:00 Lewo TAK SIĘ JAKOŚ PRZYJĘŁO W NASZEJ KULTURZE, ŻE JAK KTOŚ WYPRODUKUJE GWOŹDZIE LUB WSTAWI USZCZELKĘ W KRANIE, TO MU się za to płaci. Bez dyskusji i dyrektywy. Gwóźdź i sprawny sanitariat to materialne efekty czyjeś pracy. Innym, np.... 15
  • Jak zabija hejt 31 mar 2019, 20:00 Byłam ofiarą seksizmu i przemocy słownej. Dlatego mówię „stop” mowie nienawiści – mówi Doda, piosenkarka. 16
  • Polacy są bardziej antyklerykalni, niż się wydaje 31 mar 2019, 20:00 Kościół zbyt długo spowiadał Polki i Polaków. Najwyższy czas, żebyśmy my zaczęli spowiadać zdeprawowany Kościół – mówi Robert Biedroń, lider partii Wiosna. 22
  • Kościół nie jest uprzywilejowany 31 mar 2019, 20:00 Religia nie jest przedmiotem dodatkowym – mówi ks. Paweł Rytel-Andrianik, rzecznik prasowy Episkopatu. 27
  • Foch minister finansów 31 mar 2019, 20:00 Teresa Czerwińska to najgorętsze nazwisko w rządzie od kilku tygodni. W mediach mnożą się spekulacje, czy w związku z piątką Kaczyńskiego podała się do dymisji, czy też tylko, jak mawia młodzież, strzeliła focha. 28
  • Bezlitosny prokurator 31 mar 2019, 20:00 Nie ma zmowy. Nie ma obstrukcji”. Tak Donald Trump obwieścił na Twitterze wnioski specjalnego prokuratora prowadzącego przez dwa lata śledztwo przeciw niemu. Po zakrojonym z iście amerykańskim rozmachem śledztwie prokurator Robert Mueller... 31
  • Dlaczego Polacy umierają 31 mar 2019, 20:00 Główny Urząd Statystyczny właśnie podał alarmującą statystykę: drugi rok z rzędu oczekiwana długość życia w Polsce spadła. Jest to jeden z podstawowych wskaźników społecznego dobrostanu. Urodzony dzisiaj Polak będzie średnio... 32
  • Duże dzieci 31 mar 2019, 20:00 Polska będzie wolna od LGBT – twierdzi Elżunia Kruk. Za rządów PiS w Polsce jest tak dobrze, jak jeszcze nigdy – chwali się Jędruś Przyłębski. Kościół nie zabrania homoseksualistom kochać, natomiast nie mogą oni oczywiście... 34
  • Autyzm, czyli jedna z różnorodności 31 mar 2019, 20:00 Spektrum autyzmu to część ludzkiej tożsamości. Nie da się tego wyłączyć, zmienić ani wyleczyć, bo to nie choroba, tylko zbiór cech. Można natomiast akceptować i pomóc. 36
  • Mój syn aspergerowiec 31 mar 2019, 20:00 Z byłym mężem mam umowę, że prowadzimy Tomka do matury w klasie integracyjnej, a potem nie trąbimy, że powinien mieć specjalne prawa. Niech znajdzie takie miejsce, w którym będzie mógł się realizować bez żadnego „ale” – mówi Monika Zamachowska. 40
  • Nie wstydzę się swojej seksualności 31 mar 2019, 20:00 Nie pytałam lekarzy, czy będę mogła uprawiać seks, bo wiem, że mogę – mówi Izabela Sopalska-Rybak, prezeska Fundacji Kulawa Warszawa, działaczka społeczna. 44
  • Ja pani na fotel nie wsadzę 31 mar 2019, 20:00 Droga niepełnosprawnych na fotel ginekologiczny to ciągłe pokonywanie barier. Fizycznych i mentalnych. 47
  • Plastikowy nóż na gardle 31 mar 2019, 20:00 Wprowadzony w Unii zakaz używania jednorazowego plastiku to dobra wiadomość dla środowiska naturalnego i start-upów, które już pracują nad nowymi tworzywami. Za to producenci plastikowych naczyń, sztućców i słomek nie znają swojej przyszłości. 48
  • Upadłe miasta 31 mar 2019, 20:00 Jeszcze pod koniec PRL-u tętniło w nich życie, zarówno gospodarcze, jak i społeczne. Dzisiaj wyludniają się w zastraszającym tempie, a opuszczone budynki po fabrykach straszą przyjezdnych. 52
  • Przyszłość bez dymu 31 mar 2019, 20:00 W Polsce rośnie zainteresowanie produktami alternatywnymi wobec tradycyjnych papierosów. 56
  • Hossa Bessa 31 mar 2019, 20:00 Węgiel bez kredytu MBank nie będzie już dawał kredytów na energetykę węglową i kopalnie. Ta branża trafiła na czarną listę czwartego największego banku działającego w Polsce. mBank, który należy do niemieckiego Commerzbanku,... 57
  • Orły zmieniają oblicze Dolnego Śląska 31 mar 2019, 20:00 Niektóre miejscowości w regionie długo borykały się z problemami okresu transformacji. 58
  • Mocne wejście FuturoCoin 31 mar 2019, 20:00 Kryptowaluta w rok wskoczyła na ważne miejsce w świecie finansów i zaawansowanego technologicznie sportu. 60
  • Nagrody dla samorządowców 31 mar 2019, 20:00 W przyszłym tygodniu w Krakowie zostaną ogłoszone wyniki II edycji Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego w Polsce. To szczegółowy raport przedstawiający kondycję finansową jednostek samorządowych. 61
  • Sługa ludu 31 mar 2019, 20:00 W kampanii prezydenckiej na Ukrainie znani od lat politycy postawili na wartości, które powinny być ważne dla Ukraińców. Tymczasem największe szanse na wygraną ma Wołodymyr Zełenski, człowiek bez doświadczenia w polityce, który mówi wyborcom: rządźcie wy. 62
  • Przesuwanie Wielkiego Muru 31 mar 2019, 20:00 Cały świat wiedział, że Chińczycy go zwodzą, ale nikt nic z tym nie robił. Donald Trump udowodnił wojną celną z Pekinem, że chiński mur można ruszyć, i dziś wszyscy korzystają z tej okazji – mówi Ichiro Fujisaki, były ambasador Japonii w USA, ONZ i WTO. 67
  • Leczenie tylko dla kobiet? 31 mar 2019, 20:00 Z powodu powikłań w ciągu pierwszego roku od złamania szyjki kości udowej umierają co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna – alarmuje prof. Ewa Marcinowska-Suchowierska, geriatra. 70
  • Mózg lubi się najeść 31 mar 2019, 20:00 Restrykcyjne diety, fast foody, nadużywanie alkoholu, zamiłowanie do słodkości – wszystko to niekorzystnie wpływa na pracę mózgu. Co jeść, by jak najdłużej był sprawny? 72
  • Szekspir przeciwko brexitowi 31 mar 2019, 20:00 Frustruje mnie, gdy słyszę, jak Theresa May mówi: „Ludzie zadecydowali”. 52 proc. głosowało „tak”, więc ta wypowiedź wyklucza 48 proc. mieszkańców kraju – o polityce i wyreżyserowanym przez siebie filmie „Biały kruk” opowiada Ralph Fiennes. 74
  • Stary na nowo 31 mar 2019, 20:00 Premiery „Królestwa” Remigiusza Brzyka i „Roku z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Pawła Demirskiego w reżyserii Moniki Strzępki potwierdzają, że w Krakowie zdarzył się cud. Narodowy Stary Teatr odżył. 78
  • Ostatnie lato dzieciństwa 31 mar 2019, 20:00 Nie zdajemy sobie sprawy, jak mało przestrzeni dajemy dziecku na własne emocje, ocenę sytuacji, wyrobienie sobie zdania. Ja namawiam, by traktować je jak partnera w rozmowie – mówi szwedzka pisarka Åsa Lind. 82
  • Wydarzenie 31 mar 2019, 20:00 W poszukiwaniu korzeni „Yomeddine. Podróż życia”, reż. A.B. Shawky, PMPG Polskie Media Kiedy umrę, nikt mnie nawet nie wspomni – mówi Beshar. Jest cholernie dobrym człowiekiem. Ale los nie obchodzi się z nim łagodnie. Na co dzień... 84
  • Film 31 mar 2019, 20:00 Szczęśliwa rodzina Pixar to nie wszystko. Twórcy dziecięcego kina proponują alternatywę dla wystudiowanych trójwymiarowych światów i wracają do klasycznych animacji z charakterystyczną, autorską kreską. Marcin Wasilewski i Łukasz... 85
  • Muzyka 31 mar 2019, 20:00 Australijski wizjoner Na eksperymenty kompozytorskie i formalne pochodzącego z Australii Flume’a czeka się z nadzieją, że przyniosą muzyce przełom. Album „Hi This Is Flume” nim nie jest, ale to zbiór zaskakująco melodyjnych nagrań i... 86
  • Książka 31 mar 2019, 20:00 Jamajska gorączka Po „Krótkiej historii siedmiu zabójstw” Marlon James stał się gwiazdą literatury, nic więc dziwnego, że wydawcy przypomnieli sobie o jego debiutanckiej powieści. Bardzo dobrze, bo to utwór jeśli nie wybitny, to... 87
  • Kalejdoskop 31 mar 2019, 20:00 Miłość w czasach przemocy Giacomo Puccini, „Tosca”, reż. Barbara Wysocka, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2019 Tosca”, jedna z najpopularniejszych oper, to wciąż aktualna opowieść o miłości, nierównościach, nadużyciach... 88
  • Prima aprilis 31 mar 2019, 20:00 W miarę jak żyjemy, jest nam coraz mniej do śmiechu i może dlatego prima aprilis nie cieszy już tak jak dawniej, pozostając atrakcją dzieciństwa. 90
  • Analogowa rozrywka 31 mar 2019, 20:00 Rocznie na świecie powstaje kilka tysięcy gier planszowych. W Polsce boom na planszówki trwa w najlepsze, a ich pozycja na rynku rozrywkowym wciąż rośnie. Tak samo jak liczba twórców, którym marzy się wydanie bestsellerowej gry. 92
  • Co mnie inspiruje 31 mar 2019, 20:00 Taksówkarz to taki współczesny filozof mówi Rafał Olbiński 96
  • Zupa z czarnym charakterem 31 mar 2019, 20:00 Co by było, gdyby Jacek Soplica nie otrzymał od Horeszków czarnej polewki? 97
  • Zrób sobie... Saryusza-Wolskiego 31 mar 2019, 20:00 Kandydat PiS na europosła właśnie ogłosił, że będzie bronić Europy. Cała Europa świętuje z tej okazji i z wdzięczności stawia mu pomniki. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany