Choroba tramwajowa

Choroba tramwajowa

Polskie miasta topią miliardy złotych w XIX-wieczny transport szynowy
Prezydenci miast oraz radni bezmyślnie kopiują francuskie rozwiązania. Prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz chce, by miasto w najbliższych 20 latach wydało na tramwaje aż 16 mld zł. Około 2,5 mld zł przeznaczą na ten cel władze aglomeracji śląskiej. Kolejne kilkaset milionów złotych zamierzają wydać na remonty, modernizację i zakup taboru władze większości z ponad 30 polskich miast, w których znajdują się linie tramwajowe. We Francji w sieć tramwajową inwestuje się po to, aby dostarczyć lukratywne zamówienia narodowym koncernom. Po co się to robi w Polsce?Aby skorzystać z największej zalety tramwaju, czyli tego, że nie stoi on w korkach, nie potrzeba wcale… tramwaju. W krajach anglosaskich rozwija się tzw. systemy BRT – błyskawicznego transportu autobusowego (Bus Rapid Transit). Dzięki wydzielonym pasom pierwszeństwa przed samochodami, specjalnym, nawet dwukrotnie większym autobusom i przystankom wzorowanym na stacjach metra są one równie szybkie jak tramwaje. A przede wszystkim są kilkakrotnie tańsze. Takie systemy wprowadziły już na przykład amerykańskie metropolie Boston, Cleveland, Chicago, Miami, Los Angeles, Las Vegas czy brytyjskie Leeds.

Pożegnanie z torami
Krzysztof Haładus, niezależny radny z Sosnowca, były kandydat na prezydenta miasta, ujawnia „Wprost", że tylko na pierwszy etap modernizacji linii tramwajowych władze miasta chcą wydać 168 mln zł. Całość ma zaś kosztować około miliarda złotych (dla porównania, roczny budżet miasta to około 600 mln zł). Zastąpienie pięciu istniejących w Sosnowcu linii tramwajowych autobusami, które jeździłyby dwukrotnie częściej, kosztowałoby tylko 40 mln zł (za jeden nowoczesny autobus trzeba zapłacić około miliona złotych, tramwaj – 7-10 mln zł). Radny Haładus zaapelował do samorządowców, aby nie tracili pieniędzy na tramwaje. Wziął ten apel pod uwagę m.in. prezydent Rudy Śląskiej Andrzej Stania. – Po likwidacji jednej trzeciej linii tramwajowych i zastąpieniu ich autobusami obniżylibyśmy nasze wydatki na komunikację miejską o jedną czwartą. Za zaoszczędzone pieniądze moglibyśmy wybudować nowe jezdnie tam, gdzie do tej pory były tory – mówi „Wprost" Stania.
Dodatkowym argumentem na rzecz likwidacji tramwajów jest to, że komunikacja tramwajowa tworzy monopol naturalny. Na przykład wszystkie linie w aglomeracji śląskiej obsługuje spółka Tramwaje Śląskie (do niedawna własność skarbu państwa, obecnie – samorządu). Większość komunikacji autobusowej jest za to obsługiwana przez prywatne firmy. Przetarg wygrywa ta, która zaoferuje najniższą stawkę. W efekcie za kilometr przejechany autobusem samorządy płacą prawie dwukrotnie mniej (4 zł) niż tramwajem (7,5 zł).

Francuski patent
Dlaczego w niektórych metropoliach Unii Europejskiej mamy dziś renesans tramwajów, skoro są tak mało opłacalne? Nie bez przyczyny proces ten postępuje przede wszystkim we Francji (pozostałe kraje, to głównie Hiszpania i Portugalia). Największym producentem tramwajów w unii jest francuski koncern Alstom. To duma narodowa Francji. W 2004 r. firma znalazła się na krawędzi bankructwa i została częściowo znacjonalizowana. Po proteście Komisji Europejskiej (uznała to za niedozwoloną formę pomocy publicznej) francuski rząd musiał się pozbyć tych udziałów. Znalazł jednak sposób na wspomożenie swojego faworyta, nie drażniąc przy tym Brukseli: rozpoczął program budowy linii tramwajowych. Alstom ma portfel pełen lukratywnych kontraktów i jego szefowie nie muszą się już obawiać przyszłości.
Oficjalnym powodem wspierania transportu szynowego jest to, że jest rzekomo przyjazny dla środowiska. Rzekomo, bo wszystkie dowody na to, że jest inaczej, są przez unijnych polityków ignorowane. W 2003 r. Royal Melbourne Institute of Technology w Australii ogłosił raport, z którego wynika, że tramwaje emitują sześć razy więcej gazów cieplarnianych niż autobusy. Nie chodzi o bezpośrednią emisję spalin przez tramwaje, lecz przez elektrownie, które muszą wytworzyć prąd potrzebny do ich zasilania. Politycy nie chcą także zauważyć, że na rynek wchodzą coraz bardziej ekologiczne autobusy. Na przykład polska firma Solaris produkuje autobus hybrydowy, napędzany silnikiem elektrycznym oraz tradycyjnym dieslem. Taki pojazd wydala do atmo-sfery o 80 proc. mniej zanieczyszczeń od tradycyjnego. Firma przygotowuje także całkowicie elektryczny autobus, który w ciągu kilku lat pojawi się na rynku. Będzie miał wszystkie zalety tramwaju bez jego wad (to m.in. konieczność budowy torowiska – kilometr kosztuje nawet do 10 mln zł).

Szybki jak autobus
Koncepcję BRT po raz pierwszy wdrożono pod koniec lat 80. w brazylijskim mieście Kurytyba (to drugie po Chicago największe na świecie skupisko Polaków za granicą). W porównywalnej z Warszawą metropolii (ma około 1,8 mln mieszkańców) nie ma tramwaju, metra ani kolejki miejskiej. Cały transport publiczny zapewniają autobusy, z których korzysta 85 proc. mieszkańców miasta. Poruszają się wyznaczonymi pasami i mają pierwszeństwo przed samochodami. Pasażerowie wchodzą do nich ze specjalnych platform, które znajdują się na tym samym poziomie co podłoga autobusu. Obliczono, że to znacznie przyspiesza i usprawnia ruch. Z tego samego powodu bilety kupuje się przy przystanku – tak jak na stacjach metra. Specjalnie dla systemu BRT szwedzkie Volvo wyprodukowało autobusy, które mogą pomieścić 270 osób (tradycyjny „przegubowiec" przewozi nie więcej niż 170 pasażerów). Z takiej komunikacji – jak wynika z badań – zadowolonych jest 89 proc. mieszkańców Kurytyby.
Dlaczego w Polce wzorujemy się na drogich francuskich rozwiązaniach? To wina naszych polityków samorządowych, którzy naśladują poczynania swoich unijnych odpowiedników. Prezydent Sosnowca Kazimierz Górski, który popiera inwestowanie w komunikację szynową, wręcz oświadczył, że „tramwaje zbliżą nas do standardów europejskich". Wbrew temu, co wielu polskim politykom się wydaje, inwestycje w tramwaje nie są popierane w unii przez wszystkich, i to nawet w samej Francji. Gdy w 2006 r. otwierano nową linię w Paryżu, protestowali posłowie prawicowych partii, oświadczając, że są to „wyrzucone pieniądze". Linia tramwajowa kosztowała 300 mln euro (znacznie ponad miliard złotych) i była to najdroższa inwestycja w publiczny transport w Paryżu od 1970 r. (jest znamienne, że przeforsował ją mer Paryża Bertrand Delanoë, jeden z przywódców Partii Socjalistycznej).

Lenistwo władz
Być może w niektórych polskich miastach (chociażby ze względu na poczynione inwestycje) opłacałoby się pozostawić istniejące linie tramwajowe. Z pewnością jest jednak wiele miejsc w Polsce, gdzie tańsze byłoby ich zlikwidowanie i zastąpienie systemem BRT. Tym bardziej że na przykład na Śląsku 85 proc. torów tramwajowych nadaje się do natychmiastowej wymiany. Problemem jest to, że mało kto chce dokonać rzetelnej analizy kosztów inwestycji w tramwaje wraz z porównaniem ich z innymi systemami komunikacji miejskiej.
Co ciekawe, tramwaje już raz w historii zostały uznane za zbyt drogie w produkcji i eksploatacji. W latach 1930-1960 zlikwidowano większość linii tramwajowych w Europie (na przykład w Paryżu w 1937 r.) i Stanach Zjednoczonych. Światowy odwrót od tramwajów ominął wtedy Polskę. Z prostego powodu: przeciętnego Polaka nie stać było na własne auto. PRL nie była w stanie zbudować dobrej jakości dróg, po których można by było szybko jeździć autobusami. Czy dla dzisiejszych samorządowców PRL jest wzorem godnym naśladowania?

Drogi jak tramwaj

Tramwaje są drogie, ponieważ ich producenci w niewielkim stopniu korzystają z tzw. efektu skali. Każdy tramwaj musi być budowany pod konkretną sieć tramwajową. Różne jest napięcie prądu, którym są zasilane (w Polsce jest to 600 V, podczas gdy na Zachodzie zwykle 750 V). Różny jest także rozstaw szyn (na przykład w Warszawie jest to 1435 mm, ale w Łodzi 1000 mm). Szerokość tramwajów także nie jest standardowa: w Polsce mają one 2,4 m, na zachodzie Europy od 2,2 m do 2,65 m. Podobnie wygląda sprawa z długością. Obecnie jeżdżące w Polsce tramwaje mają zwykle 30 m, ale mogą mieć nawet 52 m. Aby cena jednostkowa tramwaju była niska, muszą być zamawiane w dużych partiach, a na to stać tylko najbogatsze miasta. Dlatego znaczna część polskich samorządów kupuje używane, zwykle mało komfortowe wagony. Tak zrobiły m.in. władze Szczecina, Poznania, Gorzowa Wielkopolskiego, Gdańska i Krakowa.

Źródło: www.infotram.pl


 
Okładka tygodnika WPROST: 39/2008
Więcej możesz przeczytać w 39/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 51
  • loża_szyderców IP
    No cóż, potęga internetu.. każdy może napisać o czym chce. Czasem zdarza się że ktoś zrobi z siebie idiotę...
    • radek IP
      Autor artykułu jest widocznie wielkim miłośnikiem transportu autobusowego, jednak niewiele ma pojęcia o temacie. Co z tego, że przytacza tutaj dane niby z Instytutu Technologicznego w Australii skoro te dane są błędne. W najgorszym przypadku emisja CO2 jest większa 3-krotnie dla tramwaju niż dla autobusu i tylko gdy energia elektryczna w całości pochodzi ze spalania węgla kamiennego. To można policzyć mając wiarygodne dane o zużyciu energii przez pojazdy, sprawności wytwarzania i przesyłu energii oraz wskaźniki emisji. Ponadto autor przytacza przykład Fracji, gdzie ponad 90% energii elektrycznej pochodzi ze źródeł nie emisyjnych ( energia jądrowa czy wodna ), podobnie jest w wielu innych krajach. Więc gdzie tam jest ta emisja? W wielu miastach powraca się do tramwaju gdyż są ku temu powaźne powody, a nie moda czy \"choroba\". Jeszcze wracając do tytułu: co z tego że tramwaj jest wynalazkiem XIX wieku? To o niczym nie świadczy. Koło jest wynalazkiem jeszcze starszym i nikt nie zamierza go zastępować czym innym.
      • kolpoz@poczta.onet.pl IP
        W zasadzie wystarczą tylko dwa fakty - primo, nie ma australijskiego raportu, gdzie wykazano że tramwaj emituje 6 razy tyle zanieczyszczeń co diesel, bo napisać by go musiał pan Piński. Secundo, hybryda autobusowa emituje przy dobrych wiatrach do 20% mniej spalin od tradycyjnego busu, a nie 80%, w dodatku jest potwornie ciężka - ma mniejszą masę użyteczną - i akumulatory trzeba co parę lat wymieniać - co oczywiście kosztuje i jest szkodliwe dla środowiska. Jednym słowem, stek bzdur.
        Jak pan Piński chce pisać nowe prawa fizyki, trzeba skończyć najpierw szkołę podstawową. Dwa hasła decydują o ekonomice komunikacji tramwajowej: primo, opory toczenia 1/10 samochodowych, secundo, efektywność sieciowego zasilania elektrycznego w warunkach miejskiej eksploatacji jest 100% wyższa niż najlepiej eksploatowanego diesla.

        Ekonomikę eksploatacji autobusu lub tramwaju determinuje cena paliwa i infrastruktury. W warunkach racjonalnej polityki transportowej autobus jest fajny dla małych i średnich miast, tram zaś wygrywa tam, gdzie jest do przewiezienia 1000 ludzi na kilometr na dzień lub więcej.
        • obywatel IP
          Autor jest kompletnym ignorantem - o czym swiadczy to co wypisuje o likwidacji tramwajów w USA. Zlikwidowano je tam w wyniku zmowy koncernów samochodowych, ktore najpierw wykupiły przedsiębiorstwa tramwajowe, potem doprowadziły je do bankructwa żeby zrobić miejsce na ulicach dla swoich produktów. Nawet w polskiej telewizji pokazywano dokument o tym opowiadający - Wpuszczeni w korek.Dzisiaj Amerykanie na dojazdy poświęcaja znacznie więcej czasu niż Europejczycy, którzy tego błędu aż w takiej skali nie popelnili. No i jest jeszcze kwestia wygody - jazda autobusem to dla starszych ludzi horror w porownaniu do dobrego tramwaju - zapraszam do Krakowa gdzie jeżdża świetne bombardiery - ten pierwszy wprowadzono w 1999r. do dzisiaj się nawet nie zepsuł.
          • Łukasz Senger, POZ IP
            Z całym szacunkiem, ale tekst zawiera idiotyczne tezy. Poza tym że tramwaje nie stoją w korku to są pojazdami ekologicznymi a prąd do nich może pochodzić z \"czystych\" źródeł. Oznacza to ten pojazd w przeciwieństwie do tych napędzanych silnikami spalinowymi nie emituje do atmosfery spalin a tym samym nie wywołuje raka, chorób krążenia, nie pokrywa spalinami roślinności i elewacji budynków. Tramwaj jeździ po torowisku które może być wyciszone a dodatkowo pokryte trawą rozprasza dźwięk. Użycie tramwajów może i jest trochę droższe, ale wpływają one na podniesienie jakości życia w mieście wpływając korzystnie na przepustowość ulic i ograniczanie ruchu samochodowego. W przeciwieństwie do autobusów tramwaj poruszający się po torach może mieć praktycznie dowolną długość, autobus dłuższy niż 20m wymaga już znacznie szerszych dróg po których końcowe człony będą mogły skracać drogę za członem prowadzącym - daje to możliwość kształtowania przestrzeni. Mam wymieniać dalej korzyści czy BRT (autobusy) zostały już znokautowane?

            Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2008 (1344)

            • Na stronie - Tsunami Greenspana 21 wrz 2008, 22:00 Światowy system monetarny to mit oparty na papierowych banknotach i bankowych komputerach 3
            • Skaner 21 wrz 2008, 22:00 6
            • Zmysłowa polityka PO 21 wrz 2008, 22:00 Marketing 6
            • Oscary dla europosłów 21 wrz 2008, 22:00 Strasburg 7
            • Auto pilota Pirxa 21 wrz 2008, 22:00 Aukcje 7
            • Palin na sprzedaż 21 wrz 2008, 22:00 Wybory w USA 7
            • Latający Szwajcar 21 wrz 2008, 22:00 Rekord 7
            • Dossier 21 wrz 2008, 22:00 „John nigdy nie próbował niczego takiego. Spałem z nim miliony razy"Paul McCartney dla „The Sun", zaprzeczając plotkom o homoseksualizmie Lennona„Wczoraj nie pisałem, bo piłem wódkę z Michałem Wiśniewskim i... 8
            • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Mam podróbkę Che Guevary 21 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Ewą Kopacz, ministrem zdrowia, kolekcjonerką nakryć głowy 8
            • Ludzie 21 wrz 2008, 22:00 Love story Sarkozy’ego Telewizyjny film o historii miłości Nicolasa Sarkozy’ego i Carli Bruni ma zostać wyemitowany w 2009 r. Faworytką internautów do roli żony prezydenta Francji jest Sophie Marceau, a Sarkozy’ego powinien... 9
            • Rozstania i powroty 21 wrz 2008, 22:00 Obyczaje 9
            • Zimny wrzesień 21 wrz 2008, 22:00 Pogoda 10
            • Amerykańskie domino 21 wrz 2008, 22:00 Banki 10
            • Zapytaj Wprost - Eugeniusz Kłopotek 21 wrz 2008, 22:00 Czytałem przy latarce w łóżku 12
            • Poczta 21 wrz 2008, 22:00 Wybieg pod flagą biało-czerwoną Moda – w przeciwieństwie do tego, co pisze Iga Nyc, autorka artykułu „Wybieg pod flagą biało-czerwoną" – nie jest jedyną dziedziną sukcesu Polaków w show-biznesie: nie zapominajmy... 14
            • Playback 21 wrz 2008, 22:00 Premier Donald Tusk 14
            • Wprost przeciwnie - Wiocha w salonie 21 wrz 2008, 22:00 Salony dyplomatyczne mają zachęcać do rozmów, a nie imponować pozłotą 15
            • Z życia koalicji 21 wrz 2008, 22:00 Euro ma być jednak w 2011 roku. Premier Tusk przekonał do tej idei swojego ministra finansów, niedobrego zazwyczaj prezesa NBP oraz członków Rady Polityki Pieniężnej. Wszyscy obiecali sobie współpracę przy realizacji tego ambitnego celu,... 16
            • Z życia opozycji 21 wrz 2008, 22:00 W organie radiowym ojca T. wystąpił Przemysław Gosiewski. I jak wystąpił, to zaraz wywołał falę dowcipasów, że niby napruty był. Niesłusznie. Propanią, ą tak zawsze bełkocze. Niegdysiejszy przyboczny ojca Tadeusza, a dziś czołowy... 17
            • Gdzie zginął bilion dolarów 21 wrz 2008, 22:00 Za kryzys na rynku kredytów hipotecznych zapłacą wszyscy. Także Polacy. 18
            • Finansowa kuracja wstrząsowa 21 wrz 2008, 22:00 Pęknięcie spekulacyjnej bańki na dłuższą metę wyjdzie gospodarce światowej na zdrowie 24
            • Utopieni w ropie 21 wrz 2008, 22:00 Upadek Lehman Brothers i zapaść Merrill Lynch mogą poprawić bezpieczeństwo energetyczne Polski 26
            • Mały wielki krach 21 wrz 2008, 22:00 Ryzyko niewypłacalności rządu USA wynosi tylko jeden procent 28
            • Mafia korporacyjna 21 wrz 2008, 22:00 Dostęp do niemal czterystu zawodów jest w Polsce reglamentowany 30
            • Jestem przeciwny aborcji na życzenie 21 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Józefem Oleksym, byłym premierem, byłym szefem SLD 34
            • Szybcy i niewściekli 21 wrz 2008, 22:00 Telewizja CNN uznała uliczne wyścigi samochodów za wizytówkę współczesnej Polski 38
            • Postać tygodnia - Jan Krzysztof Bielecki 21 wrz 2008, 22:00 Pierwszy kadrowy 42
            • Wprost z blogu 21 wrz 2008, 22:00 SportWszyscy zwalniają BeenhakkeraJane Birkin  www.blogbox.com.pl/blog/pilkarskoNie powiem, że mnie to w pewnym stopniu nie cieszy. Taka sytuacja była nieunikniona i naprawdę nie ma tu znaczenia, że polscy piłkarze są przeciętni. Tym... 44
            • Trójka bez sternika 21 wrz 2008, 22:00 46
            • Nieoczekiwana zamiana ról 21 wrz 2008, 22:00 Ani z pragmatyków Kissingera i Bakera gołębie, ani z demokratki Albright jastrząbByli sekretarze stanu w administracjach republikańskich Henry Kissinger i James Baker uważają, że nie należy antagonizować Rosji przez popieranie strony... 46
            • Straszna komercjalizacja 21 wrz 2008, 22:00 PiS jest przeciwko własnemu planowi komercjalizacji służby zdrowia„Komercjalizacja służby zdrowia" – to brzmi groźnie. Słabiej wyedukowanemu obywatelowi kojarzyć się może z płaceniem za leczenie oraz ograniczeniem... 46
            • Etyka Wolszczana 21 wrz 2008, 22:00 Czasem warto korzystać z przezroczystego nocnika, aby widzieć, co się narobiłoJeszcze na początku ubiegłego tygodnia prof. Aleksander Wolszczan był chlubą nauki. Pierwszy na świecie znalazł planety poza Układem Słonecznym. Ujawnienie... 46
            • Ryba po polsku - Przypadek kliniczny 21 wrz 2008, 22:00 Niech sobie Paweł Chochlew znajdzie sponsora i kręci „Tajemnicę Westerplatte” – Gazprom to dobry adres 47
            • Giełda 21 wrz 2008, 22:00 48
            • Wyprzedaż mieszkań 21 wrz 2008, 22:00 Nawet do 20 tys. zł rabatu można wynegocjować przy kupnie nowego mieszkania w Warszawie. Kurz po boomie na rynku nieruchomości w 2007 r. opadł i deweloperzy zastanawiają się dziś, co zrobić z niesprzedanymi mieszkaniami. W stolicy na... 48
            • Pusto w dokach 21 wrz 2008, 22:00 Ponad stu polskich stoczniowców manifestowało przed brukselską siedzibą Komisji Europejskiej, która wkrótce ma zdecydować, czy pomoc publiczna dla stoczni Gdańsk i Szczecińskiej była zgodna z prawem unii, czy też zakłady muszą ją... 48
            • Oczekiwana zamiana miejsc 21 wrz 2008, 22:00 Dariusz Krawiec został prezesem PKN Orlen po tym, jak ze stanowiska zrezygnował Wojciech Heydel. To koniec personalnego konfliktu w zarządzie spółki. Gdy pod koniec kwietnia Heydel wygrał konkurs na prezesa koncernu, pomieszał szyki... 48
            • Eurostraszak 21 wrz 2008, 22:00 Według Eurobarometru, w Polsce rośnie liczba osób, które po wprowadzeniu euro spodziewają się wzrostu cen. W pesymizmie prześcigają nas Czesi i Węgrzy. Jednak w tych krajach liczba zwolenników euro szybko się zwiększa. 48
            • Pociąg do Euro 21 wrz 2008, 22:00 Jeśli przyjmiemy wspólną walutę, najlepszy będzie kurs cztery złote za euro 50
            • Choroba tramwajowa 21 wrz 2008, 22:00 Polskie miasta topią miliardy złotych w XIX-wieczny transport szynowy 54
            • Bandyta świata 21 wrz 2008, 22:00 Rosja coraz bardziej przypomina państwo nazistowskie 57
            • Lep na Polaka 21 wrz 2008, 22:00 Niemcy walczą o inwestorów ze Wschodu, zwłaszcza z Polski 60
            • Fundusze europejskie w życiu rodziny 21 wrz 2008, 22:00 Tadeusz EuropejskiBohaterem drugiego odcinka jest ojciec i mąż. Na przykładzie tego 41-letniego pracownika niedużego przedsiębiorstwa pokażemy, w jaki sposób korzystając z dotacji europejskich, można podnosić kwalifikacje zawodowe... 63
            • Drabina sukcesu 21 wrz 2008, 22:00 Inwestycje w rozwójPracodawcy w Polsce zaczynają rozumieć, że warto dbać i inwestować w swoich pracowników. Za sprawą dodatkowych szkoleń podnoszących kwalifikacje można zatrzymać w firmie na długo zaufanych specjalistów w... 66
            • Nowi pracownicy - szansa dla bezrobotnych 21 wrz 2008, 22:00 W sąsiedztwie siedziby firmy, w której pracuje Tadeusz, znajduje się ośrodek pomocy dla osób niepełnosprawnych. Jedna z pracowniczek ośrodka zauważyła w gazecie ogłoszenie, że firma Papirus poszukuje osoby na stanowisko sekretarza lub... 68
            • Konkurs 21 wrz 2008, 22:00 Zapraszamy do wzięcia udziału w konkursie „Fundusze europejskie w życiu naszej rodziny"Zachęcamy do przesyłania prezentacji (opisów wraz ze zdjęciami i rysunkami) przedstawiających państwa doświadczeni  z funduszami... 70
            • Know-how 21 wrz 2008, 22:00   72
            • Nogi wieloryba 21 wrz 2008, 22:00 Przodkowie wielorybów przemierzali lądy na czterech nogach. Z czasem zwierzęta te przystosowały się do życia wyłącznie w wodzie. Przednie kończyny przekształciły się w płetwy służące do sterowania, zaś tylne zastąpił ogon i... 72
            • Kłopoty z fizyką 21 wrz 2008, 22:00 Czy nauka przeżywa kryzys? Tak jest przynajmniej w fizyce, która pilnie potrzebuje odkryć. I to na miarę tych, których na początku XX wieku dokonał Albert Einstein, opracowując teorię względności. W ostatnich dekadach fizyka może się... 72
            • Bezpłodność za kierownicą 21 wrz 2008, 22:00 Jazda samochodem z podgrzewanym fotelem może mieć niekorzystny wpływ na płodność. Warunki optymalne dla produkcji spermy to temperatura niższa od średniej ciepłoty ciała o 1-2°C. Potrzeba chłodzenia jąder wymogła umieszczenie ich... 72
            • Depresja od matki 21 wrz 2008, 22:00 Matka cierpiąca na depresję może wychować dzieci bardziej podatne na tę chorobę – twierdzi amerykańska psycholog Erin Tully. Dzieje się tak również wtedy, gdy dziecko zostało adoptowane, a więc nie ma z nią wspólnych genów.... 72
            • Słodki zabójca 21 wrz 2008, 22:00 Dlaczego przegrywamy walkę z cukrzycą 74
            • Kulturystyka umysłowa 21 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z prof. Johnem Rateyem, psychiatrą z Harvard Medical School 80
            • Inwazja intruzów 21 wrz 2008, 22:00 Czym nam grożą pasożyty jelitowe 82
            • Taikonauci na Księżycu 21 wrz 2008, 22:00 Chiny rzuciły wyzwanie Ameryce i Rosji w kosmosie 84
            • Tajemnica Westerplatte 21 wrz 2008, 22:00 Nic w żołnierskim życiorysie majora Sucharskiego nie wskazuje na załamanie, kryzys psychiczny czy tchórzostwo 86
            • Bez granic 21 wrz 2008, 22:00 90
            • Piwna gafa 21 wrz 2008, 22:00 Günter Beckstein, konserwatywny premier Bawarii, ma kłopoty z powodu miłości do piwa. Ściągnął na siebie krytykę, po tym jak w czasie święta Oktoberfest w Monachium przyznał, że nie widzi przeszkód w prowadzeniu samochodu po wypiciu... 90
            • Niebezpieczna mini 21 wrz 2008, 22:00 Minispódniczki niedługo mogą zniknąć z ulic Ugandy. Zdaniem Nsaby Buturo, ugandyjskiego ministra ds. etyki i integracji, są one przyczyną wypadków drogowych. Według ministra, kuse spódniczki dekoncentrują kierowców, którzy zamiast na... 90
            • Bank psiego DNA 21 wrz 2008, 22:00 Samorządowcy w Izraelu znaleźli sposób na psie odchody. Władze miasta Petah Tikva do walki z właścicielami psów, którzy nie są skorzy do sprzątania po swoich pupilach, zaangażowały najnowocześniejszą technologię. W ramach... 90
            • Książka - Bliski Wschód od podszewki 21 wrz 2008, 22:00  Zbiór reportaży Stanisława Gulińskiego z podróży po krajach Bliskiego Wschodu pokazuje takie realia, których próżno szukać w telewizyjnych migawkach czy folderach biur podróży. Przewodnikami Gulińskiego są mieszkańcy regionu.... 90
            • Cytat tygodnia 21 wrz 2008, 22:00 „To, że jestem kobietą, nie znaczy, że jestem słabym politykiem" Cipi Livni, szefowa izraelskiej dyplomacji, nowa przewodnicząca partii Kadima 90
            • Gry białoruskie 21 wrz 2008, 22:00 Po wojnie w Gruzji Zachód działa wedle zasady: potencjalny wróg mojego wroga może być moim przyjacielem 92
            • Przeciąganie Łukaszenki 21 wrz 2008, 22:00 Zamiast sterowanej przez Moskwę kolorowej rewolucji Zachód powinien zaproponować Białorusi model okrągłostołowy 96
            • Frank bez ziemi 21 wrz 2008, 22:00 Kandydat SPD na kanclerza jest niegroźnym przeciwnikiem Angeli Merkel 98
            • Król wybawca 21 wrz 2008, 22:00 Belgijska rodzina monarsza ratuje państwo nawet pod względem demograficznym 102
            • Ciepła wojna 21 wrz 2008, 22:00 Zachód stać wyłącznie na elokwentną bezsilność wobec Rosji 104
            • Pasaż 21 wrz 2008, 22:00 106
            • Jesień z Burberry 21 wrz 2008, 22:00 Jak przetrwać jesień? W kwestii garderoby najlepiej zaufać Anglikom, bo oni jesień mają praktycznie przez cały rok. A konkretnie – domowi mody Burberry. Marka słynie z płaszczy, które są już ikoną kultury masowej. Trencz Burberry... 106
            • Na ryby czy na grzyby? 21 wrz 2008, 22:00 Zimno i plucha niekoniecznie oznaczają, że trzeba zrezygnować z wypraw za miasto. Z pomocą przychodzi nam firma Bergson. W kurtkach Kakadu zastosowano nowy sposób impregnacji – metodę NanoShield, która polega na zabezpieczaniu... 106
            • Stojak z faweli 21 wrz 2008, 22:00 Blow Up, kolekcja przedmiotów codziennego użytku marki Alessi, ma szansę stać się dla designu tym, czym jest dla niego słynna wyciskarka do cytrusów Philippe’a Starcka. Pochodzący z Brazylii bracia Humberto i Fernando Campana... 106
            • Parasol świetlny 21 wrz 2008, 22:00 Co jeszcze można udoskonalić w parasolach? Wydawałoby się, że można zmieniać już tylko kolor i rozmiar. A jednak – włoska firma Roncato wyprodukowała parasol… z latarką. Została ona zamontowana w rączce. Dzięki temu nie... 106
            • Gumiaki z klasą 21 wrz 2008, 22:00 W Polsce, nawet w deszczowy dzień, trudno spotkać kogoś w kaloszach. Noszą je co najwyżej małe dzieci. Wzgardzone przez Polaków, bo może kojarzą im się z pracami polowymi, cieszą się sporą popularnością za granicą. Gwen Stefani czy... 106
            • Laser 21 wrz 2008, 22:00 110
            • Premiery teatralne - Słoneczni chłopcy 21 wrz 2008, 22:00 Dwaj podstarzali komicy lata świetności mają już dawno za sobą, ale spotykają się jeszcze raz, by nagrać swój najlepszy skecz dla telewizji. Wracają zadawnione konflikty, ale i dawna przyjaźń. Komedia w reżyserii Macieja Wojtyszki z... 110
            • Pantaleon i wizytantki 21 wrz 2008, 22:00 Adaptacja prozy Mario Vargasa Llosy autorstwa Pawła Aignera. Na plakacie prowokuje ostra papryczka w prezerwatywie. Sama sztuka już tak pikantna nie jest, ale ogląda się ją z przyjemnością. Pewien wojskowy zostaje wysłany do amazońskiej... 110
            • Frank V. Komedia bankierska 21 wrz 2008, 22:00 Przesycona czarnym humorem tragikomedia muzyczna w reżyserii Krzysztofa Babickiego. Szwajcarski bank ma symbolizować świat zatracający się w pogoni za pieniędzmi. Nie ma tu miejsca na pytanie „mieć czy być?", bo odpowiedź jest... 110
            • Bajki robotów 21 wrz 2008, 22:00 Pierwsza premiera w nowo otwartym prywatnym teatrze Capitol aktorki Anny Gornostaj. Adaptacja balansujących na granicy fantastyki i baśni opowiadań Stanisława Lema. W obsadzie m.in. Jacek Kawalec i Cezary Morawski. Tylko dla wielbicieli Lema i... 110
            • Czrodziejka z Harlemu 21 wrz 2008, 22:00 Mocny temat, historia związku 50-letniej zamożnej kobiety i 19-letniego koszykarza. Wzajemna zakazana fascynacja zaczyna się wypalać, a bohaterowie przestają radzić sobie z emocjami. Do tego dochodzi chorobliwa zazdrość. Nagle okazuje... 110
            • Ekscesy gdyńskie 21 wrz 2008, 22:00 Festiwal w Gdyni byłby świetną imprezą, gdyby nie trzeba było oglądać filmów 112
            • Sekrety śmiesznotek 21 wrz 2008, 22:00 Torebka to dla kobiety mały dom 116
            • Winna reaktywacja 21 wrz 2008, 22:00 Wino jest nie tyle alkoholem, ile wyszukanym dodatkiem kulinarnym. Zdrowiej jest upijać się czymś mocniejszym 118
            • Wencel gordyjski - Pozdro dla niekumatych 21 wrz 2008, 22:00 Jak masz dwie lewe ręce i nie potrafisz grać w gry akcji, to zajmij się obieraniem ziemniaków 120
            • UEorgan Ludu 21 wrz 2008, 22:00 Bank potraktował wyrozumiale klienta, który oddał pieniądze * Nobel dla prof. Wolszczana i SB! * 17. września w sumie nie najgorszy 129
            • Krótko po wolsku - W emiracie Brytanii 21 wrz 2008, 22:00 Anglia znowu przewodzi. Tym razem w postępowości. Kościół anglikański przeprosił mianowicie Darwina. Karola Darwina to ani grzeje, ani ziębi. Ciekaw jestem natomiast, co z małpami, czy też przeprosi się je za posiadanie tak... 129
            • Skibą w mur - Głowa do dołu 21 wrz 2008, 22:00 Borys Szyc mówiący pupą to odkrycie 130

            ZKDP - Nakład kontrolowany