Słodki zabójca

Słodki zabójca

Dlaczego przegrywamy walkę z cukrzycą
Mamy już 2,5 mln chorych na cukrzycę, a co najmniej jedna trzecia z nich nawet nie zdaje sobie sprawy z tego, że jest chora. Drugie tyle osób wkroczyło w tzw. stan przedcukrzycowy objawiający się obniżoną tolerancją glukozy. Najgorsze jest jednak dopiero przed nami: za 10-15 lat liczba diabetyków i osób zagrożonych cukrzycą może się zwiększyć nawet dwukrotnie. Już teraz co dwunasty pacjent zgłaszający się do lekarza to osoba z nierozpoznaną cukrzycą lub innymi zaburzeniami tolerancji glukozy. Z każdym pokoleniem obniża się też wiek, w którym ta choroba się rozwija. O ile nasi dziadkowie chorowali na cukrzycę po 60. roku życia, ich dzieci wykazywały jej objawy po pięćdziesiątce, o tyle wnukowie zaczynają chorować po czterdziestce. Cukrzyca dorosłych przestaje być chorobą jedynie ludzi dorosłych. Coraz częściej atakuje również dzieci. Wylęgarnia rencistów
W żadnym kraju nie udało się jeszcze zahamować wzrostu zachorowań na cukrzycę, ale w Polsce sytuacja jest wyjątkowo zła. Bezpośrednie koszty leczenia cukrzycy pochłaniają 8 proc. budżetu służby zdrowia. Wyższe są tylko wydatki na choroby układu krążenia, za które również w znacznym stopniu odpowiedzialna jest cukrzyca. A jeszcze większe są tzw. koszty pośrednie, powodowane opieką i absencją chorobową, a także rentami i emeryturami diabetyków. Są dwuipółkrotnie wyższe niż wydatki ponoszone na leczenie chorych na cukrzycę. W sumie cukrzyca prawdopodobnie kosztuje już co najmniej 10 mld zł rocznie.
Za kilka lat te wydatki się jeszcze zwiększą, bo w Polsce nie ma żadnego programu wykrywania i zapobiegania cukrzycy. Nie prowadzi się żadnych badań profilaktycznych, mimo że cukrzycę łatwo wykryć. Zaledwie 35 proc. przypadków cukrzycy jest ujawnianych podczas rutynowych badań kontrolnych. Większość chorych trafia do lekarza z powikłaniami, takimi jak zawał serca lub udar mózgu. Pod tym względem nic się nie zmienia od lat, choć oba te schorzenia u diabetyków powodują aż 65 proc. zgonów. W krajach starej unii cukrzycę wykrywa się najpóźniej po trzech-pięciu latach od zachorowania, w Polsce dopiero po siedmiu-ośmiu latach. Po takim długim czasie nawet umiarkowanie podwyższone stężenie glukozy we krwi może spowodować przewlekłą niewydolność nerek, grożące ślepotą uszkodzenie siatkówki, spadek odporności, a także zaburzenia pracy serca, nadciśnienie tętnicze krwi oraz impotencję u mężczyzn i zaburzenia metaboliczne (podwyższony poziom cholesterolu).

Udar lub zawał
Na cukrzycę przez wiele lat chorował Lech Wałęsa, zanim zaczął mieć poważne kłopoty z sercem. Były prezydent już w latach 80. uskarżał się na bóle serca, które się nasiliły podczas kampanii prezydenckiej w 2000 r. W ostatnich latach choroba Lecha Wałęsy jeszcze bardziej się zaostrzyła. W 2007 r. podczas pobytu w klinice kardiologicznej w Houston stwierdzono u niego blokadę tętnicy mięśnia sercowego (spowodowaną chorobą wieńcową i cukrzycą).
U aktora i reżysera Andrzeja Zaorskiego cukrzyca nie dawała początkowo żadnych objawów. Odczuwał jedynie większe pragnienie i częściej musiał korzystać z toalety. Zaniepokoił się dopiero wtedy, gdy wychodząc ze spektaklu, poczuł, że ma zesztywniałą nogę. Skakał z radości, że to nic poważnego, bo przeprowadzone badanie wykazało „jedynie" zbyt wysoki poziomu cukru we krwi. Ledwie skończył wtedy 50 lat i nie wiedział, jak podstępna jest cukrzyca. A najgorsze było dopiero przed nim. Przekonał się o tym w 2004 r., po ponad dziesięciu latach, gdy późnym wieczorem przygotowywał felieton dla „Wprost". „Nagle poczułem, że nie mogę poruszać prawą dłonią" – wspomina Andrzej Zaorski w książce „Ręka, noga, mózg na ścianie". Okazało się, że ma związany z cukrzycą udar mózgu, który spowodował częściowy paraliż i utratę mowy. Musiał zrezygnować ze sceny i zacząć życie na nowo. Dopiero niedawno po wielu trudach i rehabilitacji wrócił do pracy.
Mało groźna choroba, za jaką wciąż jest uważana cukrzyca, coraz częściej jest powodem osobistych dramatów ludzi będących w pełni sił twórczych. Chorują na nią piosenkarka Mandaryna, wioślarz Michał Jeliński, a także amerykański pływak Gary Hall, aktorka Halle Berry oraz reżyser George Lucas i pisarz s.f. Piers Anthony. Kim Dzong Il, 67-letni dyktator Korei Północnej, przez wiele lat chorował na cukrzycę, zanim 14 sierpnia 2008 r. doszło u niego do udaru mózgu. Od tego czasu nie jest w stanie podejmować żadnych kluczowych decyzji (jeśli w ogóle żyje). Schorowani są również jego synowie – wynika z raportu opublikowanego w Korei Południowej. Najstarszy z nich, 37-letni Dzong Nam, jest chory na serce, podobnie jak jego ojciec i dziadek Kim Ir Sen, który zmarł na zawał (u nich wszystkich można podejrzewać cukrzycę). Na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę choruje nawet najmłodszy syn drogiego przywódcy – zaledwie 25-letni Dzong Un. „Stan jego zdrowia może się pogarszać z powodu nadużywania alkoholu" – twierdzi agencja Yonhap.

Miód na epidemię
Na diabetes mellitus (słodki jak miód mocz) chorowali już starożytni Egipcjanie i Grecy. Ale jeszcze po II wojnie światowej zachorowania na cukrzycę typu 2 należały do rzadkości. Dziś na świecie choruje 250 mln osób, a przewiduje się, że za dziesięć lat będzie co najmniej 350 mln diabetyków, w tym 4-5 mln Polaków. U północnoamerykańskich Indian Pima w okresie zaledwie półwiecza odsetek chorych na cukrzycę wzrósł z kilku procent do aż 60 proc. Gdyby w takim tempie rozwijała się jakakolwiek choroba zakaźna, mówiono by o najgroźniejszej epidemii, jaka zaatakowała ludzi. Groźniejszej niż AIDS.
Cukrzyca jest groźniejsza niż AIDS. Na powikłania cukrzycy typu 2 już teraz co roku umiera na świecie prawe 3,8 mln osób – znacznie więcej niż na AIDS. Mimo to cukrzyca jest wciąż lekceważona, bo nie budzi strachu jak śmiercionośne zarazki i nie powoduje poważniejszych dolegliwości. Cukrzyca dorosłych przez wiele lat może pozostać niezauważona. Dolegliwości, takie jak chudnięcie, senność i brak apetytu, jeśli nawet się pojawią, nie są kojarzone z chorobą.
U Mandaryny cukrzycę typu 1 wykryto w 2003 r., po urodzeniu córki. Tancerka i piosenkarka muzyki dance miała wtedy 25 lat. Choroba ujawniła się po ciąży, gdy zaczęła nagle chudnąć i w ciągu dwóch tygodni straciła aż 12 kg. Początkowo cieszyła się, że szybko schudła. Później się okazało, że coraz gorzej widzi. Od tego czasu nie je białego pieczywa i słodyczy, a jej receptą na życie i chorobę jest ruch. Musi jednak zażywać insulinę (stosuje pompę insulinową) i uważać na zdrowie. We wrześniu 2006 r. po koncercie w Bydgoszczy poczuła się gorzej i zasłabła. W 2008 r. podczas wakacji nad morzem w bardzo ciężkim stanie przywieziono ją do szpitala w Pucku z powodu zatrucia pokarmowego po spożyciu lodów. Stwierdzono odwodnienie organizmu i niebezpiecznie wysoki poziom cukru we krwi. Michał Jeliński, 28-letni zdobywca złotego medalu w Pekinie (w tzw. czwórce podwójnej), początkowo odczuwał jedynie zmęczenie, potem zaczął gwałtownie chudnąć. Ale się tym nie przejmował. Zlekceważył nawet badania wskazujące zbyt wysoki poziom cukru we krwi. W pełni rozwiniętą cukrzycę wykryto u niego dopiero przed czterema laty, w czasie przygotowań do igrzysk w Atenach. Miał już tak zniszczoną trzustkę, że do końca życia będzie musiał zażywać insulinę. Na szczęście, nie przerwał kariery sportowej. Codziennie wstrzykuje sobie siedem zastrzyków, w ciągu roku – ponad 2 tys.

Cięcie po stopach
Polskie Towarzystwa Diabetologiczne zaleca, żeby u osób po 45. roku życia raz w roku oznaczać stężenie glukozy we krwi. Takim badaniom powinny się podawać kobiety, które urodziły dziecko ważące powyżej 4 kg, a także osoby z nadwagą, nadciśnieniem tętniczym oraz te, które mają w rodzinie chorych na cukrzycę. Regularne wykonywanie tych badań u wszystkich osób nie jest zalecane, bo byłoby zbyt kosztowne dla budżetu służby zdrowia. Nigdzie nie bada się całej populacji. W Polsce z powodu oszczędności niedomaga zarówno wczesna diagnostyka, jak i skuteczność leczenia cukrzycy.
Do oceny skuteczności leczenia cukrzycy nie wystarczy badać poziom glukozy na czczo. Znacznie lepsze efekty daje oznaczanie tzw. hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Od 1999 r. jest to uznawane przez Światową Organizację Zdrowia za „złoty standard" w monitorowaniu cukrzycy, bo ma same zalety. HbA1c lepiej odzwierciedla przeciętny poziom cukru we krwi i jest dobrym wskaźnikiem jego stabilizacji. Lekarze niechętnie zlecają takie badanie, bo jest zbyt drogie (kosztuje ponad 30 zł). A pacjenci nie wiedzą, że są źle leczeni. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne ocenia, że gdyby badanie HbA1c przeprowadzić u wszystkich diabetyków, okazałoby się, że aż u 80 proc. chorych jej poziom jest zbyt wysoki. Za taki uznawane jest stężenie powyżej 7 proc. Przekroczenie właśnie tego progu grozi zawałem serca, udarem mózgu, ślepotą, niewydolnością nerek i amputacją stopy.
W Polsce co roku aż 5 tys. diabetyków obcina się palce u nóg lub całe stopy, w większości wypadków niepotrzebnie. Według WHO, można uniknąć aż 85 proc. tych amputacji. Wiedzą o tym szefowie kas chorych w Danii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii, gdzie w przeliczeniu na liczbę chorych stopy obcina się diabetykom czterokrotnie rzadziej niż w Polsce.

Kosztowne oszczędzanie
Leczenie cukrzycy jest kosztowne, ale przesadne oszczędzanie powoduje, że trzeba leczyć jej powikłania, co jest ośmiokrotnie droższe niż terapia samej choroby. Polska jest jedynym krajem w Europie, w którym nie są refundowane tzw. analogi insuliny długo działające, cząstki podobne do wydzielanej przez trzustkę insuliny. Te preparaty pozwalają lepiej kontrolować poziom glukozy i skuteczniej chronią przed zbyt dużym jego spadkiem w nocy (hipoglikemią), czego chorzy obawiają się najbardziej.
Nie ma u nas również refundacji nowoczesnych leków przeciwcukrzycowych, choć lista tych środków stale się wydłuża. Są już dostępne dwa leki nowej generacji (o nazwie januvia oraz galvus), przedłużające działanie inkretyny, hormonu pobudzającego trzustkę do wytwarzania insuliny oraz hamującego produkcję glukozy w wątrobie. Wkrótce dołączy do nich onglyza (saksagliptina), wprowadzana przez koncerny Bristol-Myers Squibb oraz AstraZeneca. Trudno jednak liczyć na ich refundację przy obecnej polityce preferującej leki tanie, ale często już przestarzałe. Tymczasem leczenie cukrzycy coraz bardziej jest zindywidualizowane ze względu na skomplikowany mechanizm tej choroby.
Cukrzyca nie polega jedynie na tym, że trzustka przestaje wytwarzać insulinę albo zwiększa się odporność organizmu na jej działanie. Z najnowszych badań wynika, że jest przewlekłą chorobą metaboliczną wywołaną zaburzeniami licznych sygnałów, za których pośrednictwem porozumiewają się trzustka, wątroba, mięśnie, jelita cienkie i komórki tłuszczowych, jak też mózg i układ odpornościowy, a nawet układ szkieletowy.
Przestarzały jest też podział na cukrzycę typu I i typu II. Terence Wilkin z Peninsula Medical School w Plymouth uważa, że oba typy są jedną chorobą, a różnią się tylko tempem, w jakim się rozwijają. U niektórych osób, na ogół u dzieci i ludzi młodych, objawy choroby są tak niejednoznaczne, że nie sposób stwierdzić, jakiego rodzaju jest to choroba. U wielu chorych nie wystarczy tylko zadbać o właściwy poziom cukru we krwi. To może się okazać niewystarczające w zapobieganiu powikłaniom choroby. Równie ważne jest utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi i stężenia lipidów (cholesterolu i trójglicerydów). Chorzy, którzy tego nie rozumieją, skazani są na cierpienie, wózek inwalidzki i przedwczesną śmierć.

Jak rozpoznać cukrzycę?

Jeżeli poziom cukru we krwi oznaczony o dowolnej porze dnia (tzw. glikemia przygodna) wynosi co najmniej 200 mg/dl (11,1 mmol/l) oraz występują przynajmniej dwa typowe objawy cukrzycy (wzmożone pragnienie, częstomocz, osłabienie i zmniejszenie masy ciała).

Gdy poziom cukru we krwi na czczo (10 godzin bez posiłku) jest wyższy niż 125 mg/dl (7 mmol/l), badanie należy powtórzyć. Dopiero ponowny taki wynik świadczy o cukrzycy.

Jeśli poziom glukozy na czczo waha się między 100 mg/dl a 125 mg/dl, należy wykonać doustny test obciążenia glukozą. Badanie polega na spożyciu na czczo 75 g glukozy rozpuszczonej w 300 ml wody. Jeśli po dwóch godzinach poziom cukru jest wyższy niż 200 mg/dl, stwierdza się cukrzycę.




Test Czy jesteś zagrożony cukrzyc ą ty pu 2?
Suma punktów pozwala na ocenę wystąpienia ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 2 w ciągu dziesięciu lat

1. wiek (lata)
do 45 0 pkt 45-54 2 pkt
55-64 3 pkt pow. 64 4 pkt

2. wskaźnik masy ciała BMI; kg/m²
do 25 0 pkt 25-30 1 pkt pow. 30 3 pkt

3. obwód w pasie mierzony poniżej żeber, na wysokości pępka; w cm mężczyźni kobiety
do 94 do 80 0 pkt
80-88 80-88 3 pkt
pow. 102 pow. 88 4 pkt

4. Czy przeznaczasz co najmniej 30 min dziennie na wysiłek fizyczny w pracy lub/i w czasie wolnym?
tak 0 pkt nie 2 pkt

5. Jak często spożywasz jarzyny i owoce?
 codziennie 0 pkt rzadziej niż codziennie 1 pkt

6. Czy regularnie stosujesz leki z powodu nadciśnienia tętniczego?
tak 0 pkt nie 2 pkt

7. Czy kiedykolwiek stwierdzono u ciebie poziom cukru we krwi powyżej normy, np. w czasie rutynowych badań, podczas choroby, w ciąży?
tak 5 pkt nie 0 pkt

8. Czy wśród członków rodziny stwierdzono cukrzycę typu 1 lub 2?
nie 0 pkt
tak, dziadek, babcia, wuj, bliski kuzyn 3 pkt
tak, rodzice, rodzeństwo, własne dziecko 5 pkt


WYNIK
poniżej 7 pkt
niskie ryzyko
1 na 100 osób

7-11 pkt
nieznacznie podwyższone ryzyko
1 na 25 osób

12-14 pkt
umiarkowane ryzko
1 na 6 osób

15-20 pkt
wysokie ryzyko
1 na 3 osoby

powyżej 20 pkt
bardzo wysokie ryzyko
1 na 2 osoby


Okładka tygodnika WPROST: 39/2008
Więcej możesz przeczytać w 39/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 2
  • ~biochemia   IP
    czytajšc artykuły autora można odnieœć wrażenie że wszystko szkodzi. Mięso czerwone, cukier itd. Autor nie daje żadnych informacji przydatnych dla czytelnika. Straszy rzucajšc liczbami, nazwiskami, statystykami, miejscami gdzie stało się to i owo, po  za tym nic, woda, brak treœci. Po co więc pisze ? chyba po to by zrobić czytelnikowi wrażenie haosu, zagrożenia i oczekiwania na ratunek. przegrywamy walkę z cukrzycš bo jemy cukier drogi Autorze. I to jest cała treœć artykułu
    • Karola   IP
      Prawda jest taka że lek na cukrzycę zostałby dawno wynaleziony, cukrzycę można byłoby wyleczyć tyle że starciłyby na tym ogromne pieniądze firmy farmaceutyczne. I TYLE :/

      Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2008 (1344)

      • Na stronie - Tsunami Greenspana 21 wrz 2008, 22:00 Światowy system monetarny to mit oparty na papierowych banknotach i bankowych komputerach 3
      • Skaner 21 wrz 2008, 22:00 6
      • Zmysłowa polityka PO 21 wrz 2008, 22:00 Marketing 6
      • Oscary dla europosłów 21 wrz 2008, 22:00 Strasburg 7
      • Auto pilota Pirxa 21 wrz 2008, 22:00 Aukcje 7
      • Palin na sprzedaż 21 wrz 2008, 22:00 Wybory w USA 7
      • Latający Szwajcar 21 wrz 2008, 22:00 Rekord 7
      • Dossier 21 wrz 2008, 22:00 „John nigdy nie próbował niczego takiego. Spałem z nim miliony razy"Paul McCartney dla „The Sun", zaprzeczając plotkom o homoseksualizmie Lennona„Wczoraj nie pisałem, bo piłem wódkę z Michałem Wiśniewskim i... 8
      • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Mam podróbkę Che Guevary 21 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Ewą Kopacz, ministrem zdrowia, kolekcjonerką nakryć głowy 8
      • Ludzie 21 wrz 2008, 22:00 Love story Sarkozy’ego Telewizyjny film o historii miłości Nicolasa Sarkozy’ego i Carli Bruni ma zostać wyemitowany w 2009 r. Faworytką internautów do roli żony prezydenta Francji jest Sophie Marceau, a Sarkozy’ego powinien... 9
      • Rozstania i powroty 21 wrz 2008, 22:00 Obyczaje 9
      • Zimny wrzesień 21 wrz 2008, 22:00 Pogoda 10
      • Amerykańskie domino 21 wrz 2008, 22:00 Banki 10
      • Zapytaj Wprost - Eugeniusz Kłopotek 21 wrz 2008, 22:00 Czytałem przy latarce w łóżku 12
      • Poczta 21 wrz 2008, 22:00 Wybieg pod flagą biało-czerwoną Moda – w przeciwieństwie do tego, co pisze Iga Nyc, autorka artykułu „Wybieg pod flagą biało-czerwoną" – nie jest jedyną dziedziną sukcesu Polaków w show-biznesie: nie zapominajmy... 14
      • Playback 21 wrz 2008, 22:00 Premier Donald Tusk 14
      • Wprost przeciwnie - Wiocha w salonie 21 wrz 2008, 22:00 Salony dyplomatyczne mają zachęcać do rozmów, a nie imponować pozłotą 15
      • Z życia koalicji 21 wrz 2008, 22:00 Euro ma być jednak w 2011 roku. Premier Tusk przekonał do tej idei swojego ministra finansów, niedobrego zazwyczaj prezesa NBP oraz członków Rady Polityki Pieniężnej. Wszyscy obiecali sobie współpracę przy realizacji tego ambitnego celu,... 16
      • Z życia opozycji 21 wrz 2008, 22:00 W organie radiowym ojca T. wystąpił Przemysław Gosiewski. I jak wystąpił, to zaraz wywołał falę dowcipasów, że niby napruty był. Niesłusznie. Propanią, ą tak zawsze bełkocze. Niegdysiejszy przyboczny ojca Tadeusza, a dziś czołowy... 17
      • Gdzie zginął bilion dolarów 21 wrz 2008, 22:00 Za kryzys na rynku kredytów hipotecznych zapłacą wszyscy. Także Polacy. 18
      • Finansowa kuracja wstrząsowa 21 wrz 2008, 22:00 Pęknięcie spekulacyjnej bańki na dłuższą metę wyjdzie gospodarce światowej na zdrowie 24
      • Utopieni w ropie 21 wrz 2008, 22:00 Upadek Lehman Brothers i zapaść Merrill Lynch mogą poprawić bezpieczeństwo energetyczne Polski 26
      • Mały wielki krach 21 wrz 2008, 22:00 Ryzyko niewypłacalności rządu USA wynosi tylko jeden procent 28
      • Mafia korporacyjna 21 wrz 2008, 22:00 Dostęp do niemal czterystu zawodów jest w Polsce reglamentowany 30
      • Jestem przeciwny aborcji na życzenie 21 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z Józefem Oleksym, byłym premierem, byłym szefem SLD 34
      • Szybcy i niewściekli 21 wrz 2008, 22:00 Telewizja CNN uznała uliczne wyścigi samochodów za wizytówkę współczesnej Polski 38
      • Postać tygodnia - Jan Krzysztof Bielecki 21 wrz 2008, 22:00 Pierwszy kadrowy 42
      • Wprost z blogu 21 wrz 2008, 22:00 SportWszyscy zwalniają BeenhakkeraJane Birkin  www.blogbox.com.pl/blog/pilkarskoNie powiem, że mnie to w pewnym stopniu nie cieszy. Taka sytuacja była nieunikniona i naprawdę nie ma tu znaczenia, że polscy piłkarze są przeciętni. Tym... 44
      • Trójka bez sternika 21 wrz 2008, 22:00 46
      • Nieoczekiwana zamiana ról 21 wrz 2008, 22:00 Ani z pragmatyków Kissingera i Bakera gołębie, ani z demokratki Albright jastrząbByli sekretarze stanu w administracjach republikańskich Henry Kissinger i James Baker uważają, że nie należy antagonizować Rosji przez popieranie strony... 46
      • Straszna komercjalizacja 21 wrz 2008, 22:00 PiS jest przeciwko własnemu planowi komercjalizacji służby zdrowia„Komercjalizacja służby zdrowia" – to brzmi groźnie. Słabiej wyedukowanemu obywatelowi kojarzyć się może z płaceniem za leczenie oraz ograniczeniem... 46
      • Etyka Wolszczana 21 wrz 2008, 22:00 Czasem warto korzystać z przezroczystego nocnika, aby widzieć, co się narobiłoJeszcze na początku ubiegłego tygodnia prof. Aleksander Wolszczan był chlubą nauki. Pierwszy na świecie znalazł planety poza Układem Słonecznym. Ujawnienie... 46
      • Ryba po polsku - Przypadek kliniczny 21 wrz 2008, 22:00 Niech sobie Paweł Chochlew znajdzie sponsora i kręci „Tajemnicę Westerplatte” – Gazprom to dobry adres 47
      • Giełda 21 wrz 2008, 22:00 48
      • Wyprzedaż mieszkań 21 wrz 2008, 22:00 Nawet do 20 tys. zł rabatu można wynegocjować przy kupnie nowego mieszkania w Warszawie. Kurz po boomie na rynku nieruchomości w 2007 r. opadł i deweloperzy zastanawiają się dziś, co zrobić z niesprzedanymi mieszkaniami. W stolicy na... 48
      • Pusto w dokach 21 wrz 2008, 22:00 Ponad stu polskich stoczniowców manifestowało przed brukselską siedzibą Komisji Europejskiej, która wkrótce ma zdecydować, czy pomoc publiczna dla stoczni Gdańsk i Szczecińskiej była zgodna z prawem unii, czy też zakłady muszą ją... 48
      • Oczekiwana zamiana miejsc 21 wrz 2008, 22:00 Dariusz Krawiec został prezesem PKN Orlen po tym, jak ze stanowiska zrezygnował Wojciech Heydel. To koniec personalnego konfliktu w zarządzie spółki. Gdy pod koniec kwietnia Heydel wygrał konkurs na prezesa koncernu, pomieszał szyki... 48
      • Eurostraszak 21 wrz 2008, 22:00 Według Eurobarometru, w Polsce rośnie liczba osób, które po wprowadzeniu euro spodziewają się wzrostu cen. W pesymizmie prześcigają nas Czesi i Węgrzy. Jednak w tych krajach liczba zwolenników euro szybko się zwiększa. 48
      • Pociąg do Euro 21 wrz 2008, 22:00 Jeśli przyjmiemy wspólną walutę, najlepszy będzie kurs cztery złote za euro 50
      • Choroba tramwajowa 21 wrz 2008, 22:00 Polskie miasta topią miliardy złotych w XIX-wieczny transport szynowy 54
      • Bandyta świata 21 wrz 2008, 22:00 Rosja coraz bardziej przypomina państwo nazistowskie 57
      • Lep na Polaka 21 wrz 2008, 22:00 Niemcy walczą o inwestorów ze Wschodu, zwłaszcza z Polski 60
      • Fundusze europejskie w życiu rodziny 21 wrz 2008, 22:00 Tadeusz EuropejskiBohaterem drugiego odcinka jest ojciec i mąż. Na przykładzie tego 41-letniego pracownika niedużego przedsiębiorstwa pokażemy, w jaki sposób korzystając z dotacji europejskich, można podnosić kwalifikacje zawodowe... 63
      • Drabina sukcesu 21 wrz 2008, 22:00 Inwestycje w rozwójPracodawcy w Polsce zaczynają rozumieć, że warto dbać i inwestować w swoich pracowników. Za sprawą dodatkowych szkoleń podnoszących kwalifikacje można zatrzymać w firmie na długo zaufanych specjalistów w... 66
      • Nowi pracownicy - szansa dla bezrobotnych 21 wrz 2008, 22:00 W sąsiedztwie siedziby firmy, w której pracuje Tadeusz, znajduje się ośrodek pomocy dla osób niepełnosprawnych. Jedna z pracowniczek ośrodka zauważyła w gazecie ogłoszenie, że firma Papirus poszukuje osoby na stanowisko sekretarza lub... 68
      • Konkurs 21 wrz 2008, 22:00 Zapraszamy do wzięcia udziału w konkursie „Fundusze europejskie w życiu naszej rodziny"Zachęcamy do przesyłania prezentacji (opisów wraz ze zdjęciami i rysunkami) przedstawiających państwa doświadczeni  z funduszami... 70
      • Know-how 21 wrz 2008, 22:00   72
      • Nogi wieloryba 21 wrz 2008, 22:00 Przodkowie wielorybów przemierzali lądy na czterech nogach. Z czasem zwierzęta te przystosowały się do życia wyłącznie w wodzie. Przednie kończyny przekształciły się w płetwy służące do sterowania, zaś tylne zastąpił ogon i... 72
      • Kłopoty z fizyką 21 wrz 2008, 22:00 Czy nauka przeżywa kryzys? Tak jest przynajmniej w fizyce, która pilnie potrzebuje odkryć. I to na miarę tych, których na początku XX wieku dokonał Albert Einstein, opracowując teorię względności. W ostatnich dekadach fizyka może się... 72
      • Bezpłodność za kierownicą 21 wrz 2008, 22:00 Jazda samochodem z podgrzewanym fotelem może mieć niekorzystny wpływ na płodność. Warunki optymalne dla produkcji spermy to temperatura niższa od średniej ciepłoty ciała o 1-2°C. Potrzeba chłodzenia jąder wymogła umieszczenie ich... 72
      • Depresja od matki 21 wrz 2008, 22:00 Matka cierpiąca na depresję może wychować dzieci bardziej podatne na tę chorobę – twierdzi amerykańska psycholog Erin Tully. Dzieje się tak również wtedy, gdy dziecko zostało adoptowane, a więc nie ma z nią wspólnych genów.... 72
      • Słodki zabójca 21 wrz 2008, 22:00 Dlaczego przegrywamy walkę z cukrzycą 74
      • Kulturystyka umysłowa 21 wrz 2008, 22:00 Rozmowa z prof. Johnem Rateyem, psychiatrą z Harvard Medical School 80
      • Inwazja intruzów 21 wrz 2008, 22:00 Czym nam grożą pasożyty jelitowe 82
      • Taikonauci na Księżycu 21 wrz 2008, 22:00 Chiny rzuciły wyzwanie Ameryce i Rosji w kosmosie 84
      • Tajemnica Westerplatte 21 wrz 2008, 22:00 Nic w żołnierskim życiorysie majora Sucharskiego nie wskazuje na załamanie, kryzys psychiczny czy tchórzostwo 86
      • Bez granic 21 wrz 2008, 22:00 90
      • Piwna gafa 21 wrz 2008, 22:00 Günter Beckstein, konserwatywny premier Bawarii, ma kłopoty z powodu miłości do piwa. Ściągnął na siebie krytykę, po tym jak w czasie święta Oktoberfest w Monachium przyznał, że nie widzi przeszkód w prowadzeniu samochodu po wypiciu... 90
      • Niebezpieczna mini 21 wrz 2008, 22:00 Minispódniczki niedługo mogą zniknąć z ulic Ugandy. Zdaniem Nsaby Buturo, ugandyjskiego ministra ds. etyki i integracji, są one przyczyną wypadków drogowych. Według ministra, kuse spódniczki dekoncentrują kierowców, którzy zamiast na... 90
      • Bank psiego DNA 21 wrz 2008, 22:00 Samorządowcy w Izraelu znaleźli sposób na psie odchody. Władze miasta Petah Tikva do walki z właścicielami psów, którzy nie są skorzy do sprzątania po swoich pupilach, zaangażowały najnowocześniejszą technologię. W ramach... 90
      • Książka - Bliski Wschód od podszewki 21 wrz 2008, 22:00  Zbiór reportaży Stanisława Gulińskiego z podróży po krajach Bliskiego Wschodu pokazuje takie realia, których próżno szukać w telewizyjnych migawkach czy folderach biur podróży. Przewodnikami Gulińskiego są mieszkańcy regionu.... 90
      • Cytat tygodnia 21 wrz 2008, 22:00 „To, że jestem kobietą, nie znaczy, że jestem słabym politykiem" Cipi Livni, szefowa izraelskiej dyplomacji, nowa przewodnicząca partii Kadima 90
      • Gry białoruskie 21 wrz 2008, 22:00 Po wojnie w Gruzji Zachód działa wedle zasady: potencjalny wróg mojego wroga może być moim przyjacielem 92
      • Przeciąganie Łukaszenki 21 wrz 2008, 22:00 Zamiast sterowanej przez Moskwę kolorowej rewolucji Zachód powinien zaproponować Białorusi model okrągłostołowy 96
      • Frank bez ziemi 21 wrz 2008, 22:00 Kandydat SPD na kanclerza jest niegroźnym przeciwnikiem Angeli Merkel 98
      • Król wybawca 21 wrz 2008, 22:00 Belgijska rodzina monarsza ratuje państwo nawet pod względem demograficznym 102
      • Ciepła wojna 21 wrz 2008, 22:00 Zachód stać wyłącznie na elokwentną bezsilność wobec Rosji 104
      • Pasaż 21 wrz 2008, 22:00 106
      • Jesień z Burberry 21 wrz 2008, 22:00 Jak przetrwać jesień? W kwestii garderoby najlepiej zaufać Anglikom, bo oni jesień mają praktycznie przez cały rok. A konkretnie – domowi mody Burberry. Marka słynie z płaszczy, które są już ikoną kultury masowej. Trencz Burberry... 106
      • Na ryby czy na grzyby? 21 wrz 2008, 22:00 Zimno i plucha niekoniecznie oznaczają, że trzeba zrezygnować z wypraw za miasto. Z pomocą przychodzi nam firma Bergson. W kurtkach Kakadu zastosowano nowy sposób impregnacji – metodę NanoShield, która polega na zabezpieczaniu... 106
      • Stojak z faweli 21 wrz 2008, 22:00 Blow Up, kolekcja przedmiotów codziennego użytku marki Alessi, ma szansę stać się dla designu tym, czym jest dla niego słynna wyciskarka do cytrusów Philippe’a Starcka. Pochodzący z Brazylii bracia Humberto i Fernando Campana... 106
      • Parasol świetlny 21 wrz 2008, 22:00 Co jeszcze można udoskonalić w parasolach? Wydawałoby się, że można zmieniać już tylko kolor i rozmiar. A jednak – włoska firma Roncato wyprodukowała parasol… z latarką. Została ona zamontowana w rączce. Dzięki temu nie... 106
      • Gumiaki z klasą 21 wrz 2008, 22:00 W Polsce, nawet w deszczowy dzień, trudno spotkać kogoś w kaloszach. Noszą je co najwyżej małe dzieci. Wzgardzone przez Polaków, bo może kojarzą im się z pracami polowymi, cieszą się sporą popularnością za granicą. Gwen Stefani czy... 106
      • Laser 21 wrz 2008, 22:00 110
      • Premiery teatralne - Słoneczni chłopcy 21 wrz 2008, 22:00 Dwaj podstarzali komicy lata świetności mają już dawno za sobą, ale spotykają się jeszcze raz, by nagrać swój najlepszy skecz dla telewizji. Wracają zadawnione konflikty, ale i dawna przyjaźń. Komedia w reżyserii Macieja Wojtyszki z... 110
      • Pantaleon i wizytantki 21 wrz 2008, 22:00 Adaptacja prozy Mario Vargasa Llosy autorstwa Pawła Aignera. Na plakacie prowokuje ostra papryczka w prezerwatywie. Sama sztuka już tak pikantna nie jest, ale ogląda się ją z przyjemnością. Pewien wojskowy zostaje wysłany do amazońskiej... 110
      • Frank V. Komedia bankierska 21 wrz 2008, 22:00 Przesycona czarnym humorem tragikomedia muzyczna w reżyserii Krzysztofa Babickiego. Szwajcarski bank ma symbolizować świat zatracający się w pogoni za pieniędzmi. Nie ma tu miejsca na pytanie „mieć czy być?", bo odpowiedź jest... 110
      • Bajki robotów 21 wrz 2008, 22:00 Pierwsza premiera w nowo otwartym prywatnym teatrze Capitol aktorki Anny Gornostaj. Adaptacja balansujących na granicy fantastyki i baśni opowiadań Stanisława Lema. W obsadzie m.in. Jacek Kawalec i Cezary Morawski. Tylko dla wielbicieli Lema i... 110
      • Czrodziejka z Harlemu 21 wrz 2008, 22:00 Mocny temat, historia związku 50-letniej zamożnej kobiety i 19-letniego koszykarza. Wzajemna zakazana fascynacja zaczyna się wypalać, a bohaterowie przestają radzić sobie z emocjami. Do tego dochodzi chorobliwa zazdrość. Nagle okazuje... 110
      • Ekscesy gdyńskie 21 wrz 2008, 22:00 Festiwal w Gdyni byłby świetną imprezą, gdyby nie trzeba było oglądać filmów 112
      • Sekrety śmiesznotek 21 wrz 2008, 22:00 Torebka to dla kobiety mały dom 116
      • Winna reaktywacja 21 wrz 2008, 22:00 Wino jest nie tyle alkoholem, ile wyszukanym dodatkiem kulinarnym. Zdrowiej jest upijać się czymś mocniejszym 118
      • Wencel gordyjski - Pozdro dla niekumatych 21 wrz 2008, 22:00 Jak masz dwie lewe ręce i nie potrafisz grać w gry akcji, to zajmij się obieraniem ziemniaków 120
      • UEorgan Ludu 21 wrz 2008, 22:00 Bank potraktował wyrozumiale klienta, który oddał pieniądze * Nobel dla prof. Wolszczana i SB! * 17. września w sumie nie najgorszy 129
      • Krótko po wolsku - W emiracie Brytanii 21 wrz 2008, 22:00 Anglia znowu przewodzi. Tym razem w postępowości. Kościół anglikański przeprosił mianowicie Darwina. Karola Darwina to ani grzeje, ani ziębi. Ciekaw jestem natomiast, co z małpami, czy też przeprosi się je za posiadanie tak... 129
      • Skibą w mur - Głowa do dołu 21 wrz 2008, 22:00 Borys Szyc mówiący pupą to odkrycie 130

      ZKDP - Nakład kontrolowany