Niebezpieczne zapobieganie

Niebezpieczne zapobieganie

Prewencja to najskuteczniejszy i najtańszy sposób ograniczenia do minimum zgonów na raka – przekonywał niedawno Andrulla Wasiliu, europejski komisarz ds. zdrowia. Czy na pewno? Najnowsze badania kruszą w podstawach to, co w medycynie wydawało się dotychczas niepodważalne: skuteczność i zasadność tzw. przesiewowych badań wczesnego wykrywania nowotworów.
Kobiety czterdziestoletnie nie muszą się poddawać mammografii, badaniu służącemu do wykrywania raka piersi. Mogą poczekać, aż skończą 50 lat, bo dopiero w tym wieku takie regularne badanie ma sens. Tak brzmią nowe zalecenia U.S. Preventive Services Task Force (panelu skupiającego niezależnych ekspertów), które w USA wywołały burzę wśród specjalistów i  organizacji zajmujących się walką z rakiem. To wbrew zaleceniom American Cancer Society (Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego). Od 20 lat przekonuje ono, że kobiety po przekroczeniu czterdziestki powinny co  roku poddawać się badaniom pozwalającym wykryć guza we wczesnym stadium. Wygląda jednak na to, że oczekiwania, które przynajmniej w tej grupie kobiet wiązano z mammografią, były zbyt duże.

U.S. Preventive Services Task Force powołuje się na badania ponad 600 tys. kobiet. Wynika z nich, że u czterdziestolatek korzyści z mammografii są niewielkie, w każdym razie mniejsze niż ewentualne szkody, które mogą powodować tego rodzaju badania. Eksperci wyliczają, że wśród kobiet w wieku 40-49 lat mammografia pozwala zmniejszyć ryzyko śmierciz powodu raka piersi zaledwie o 15 proc. Oczywiście, nie jest to bez znaczenia, gdy na raka piersi co roku umiera w USA ponad 40 tys. kobiet (w Polsce 6 tys.). Ale  z chłodnych wyliczeń statystycznych wynika, że dla uratowania życia jednej kobiety w tej grupie wiekowej trzeba poddawać regularnym badaniom przesiewowym 1904 osoby przez 10 lat. Przypomina to łowienie siecią w  akwenach, w których pływają jedynie pojedyncze ryby.

Skuteczność mammografii wzrasta z wiekiem. Dlatego te badania dają lepsze efekty u kobiet po 50. roku życia. Dla uratowania jednej z nich w  wieku 50-74 lat przez 10 lat trzeba poddawać mammografii 1339 kobiet. Jeszcze mniej, bo zaledwie 377 kobiet w wieku 60-69 lat, trzeba badać przez 10 lat, by jedną z nich uchronić przed śmiercią z powodu raka piersi.

Urzędnicy chcą oszczędzać na zdrowiu i życiu kobiet, dlatego panie czterdziestoletnie powinny zignorować najnowsze zalecenia U.S. Preventive Services Task Force – twierdzi dr Bernadine Healy, była szefowa National Institutes of Health (Narodowych Instytutów Zdrowia). Wspiera ją American Cancer Society. Zdaniem dr Healy, lepiej dmuchać na  zimne, bo gdy kobietom w tym wieku przytrafi się nowotwór złośliwy, to  często jest on wyjątkowo agresywny, a jedynie badanie profilaktyczne może go wcześnie wykryć. Dr Healy nie wspomina jedynie o tym, że jest to  możliwe jedynie w pojedynczych przypadkach. W całej populacji nadmiar badań może być wręcz szkodliwy, podobnie jak leki zażywane w zbyt dużych dawkach.

Wczesne wykrywania raka to kij, który ma dwa końce, ale o tym na ogół się nie mówi. Dobrym przykładem jest mammografia, która nie zawsze daje jednoznaczny obraz stanu piersi. Pół biedy, gdy powtórne badanie (przy użyciu mammografii lub USG) wyjaśnia wątpliwości. Wtedy kobieta z  podejrzeniem raka jest narażona jedynie na dodatkowe stresy. Ale czasami musi się poddać bardziej inwazyjnym procedurom. Najczęściej jest to  biopsja polegająca na pobraniu próbki tkanki. Ale zdarza się, że na stół operacyjny trafiają kobiety, u których błędnie wykryto guza. I nie są to  tylko „nieliczne wyjątki", dotyczące kobiet podających się regularnej mammografii.

Prof. Timothy Wilt z University of Minnesota, ekspert U.S. Preventive Services Task Force, twierdzi, że u pań czterdziestoletnich aż 30 proc. wykrytych guzów to tzw. badania fałszywie pozytywne (wykrywające raka, którego nie ma). Z analizy 8 mln mammografii, jakimi dysponuje National Cancer Institute, wynika, że czterdziestolatka po  każdej mammografii ma 10-20 proc. szans na taki fałszywie pozytywny wynik badania i 1 proc. ryzyka, że będzie musiała się poddać biopsji. A  prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi w tej grupie kobiet to  zaledwie 1,5 proc. na 1 tys. osób.

Niektóre badania w ogóle podważają sens badań przesiewowych. Od wielu lat sztandarowym przykładem potwierdzającym skuteczność mammografii są wyliczenia, z których wynika, że u kobiet w wieku 50-69 lat regularnie wykonywane „prześwietlenia piersi" o 25-30 proc. zmniejszają ryzyko zgonu z powodu raka piersi. Ale  to nie znaczy, że można uratować przynajmniej co czwartą kobietę. Te  wyliczenia to wprowadzający w błąd majstersztyk statystyki medycznej. Wynika z nich jedynie, że na 1000 kobiet poddawanym badaniom przesiewowym można uchronić przed śmiercią trzy z nich, podczas gdy na1000 kobiet, które nie wykonują regularnie mammografii, umierają cztery osoby.

Można powiedzieć, że w walce z rakiem liczy się każde uratowane życie. Warto zatem strzelać ze śrutu, by trafić choćby w  jednego raka. Ale z nowotworami złośliwymi nie jest to takie proste. Peter G?tzsche i Margrethe Nielsen z Nordic Cochrane Centre Rigsho- spitalet w Kopenhadze analizowali wyniki badań mammograficznych, którym w USA i Europie podano 600 tys. kobiet. Ich wnioski opublikowane w lutym 2009 r. budzą jeszcze więcej wątpliwości. Duńscy badacze twierdzą na  łamach „British Medical Journal", że badania przesiewowe w celu wykrycia raka piersi mogą powodować więcej szkody niż pożytku. Na 2 tys. kobiet przez 10 lat regularnie wykonujących mammografię udaje się uratować życie tylko jednej. Jednocześnie 10 kobiet jest niepotrzebnie leczonych, a 200 narażonych na silny stres z powodu fałszywie pozytywnego wyniku badania.

W tych analizach badania przesiewowe bardziej przypominają słonia w składzie porcelany niż cudowną metodę walki z rakiem. Tym bardziej że skutkiem ubocznym mammografii jest też emitowane podczas badania promieniowanie rentgenowskie. I nie jest ono obojętne dla  zdrowia. Obliczono, że wszystkie badania, w których wykorzystuje się promieniowanie radiacyjne, są odpowiedzialne za 1 proc. nowotworów złośliwych. Najmniej wątpliwości budzą badania cytologiczne, pozwalające wykryć stan przedrakowy szyjki macicy u kobiet. Nie są kosztowne. W Polsce za  cytologię trzeba zapłacić 15 zł. W odniesieniu do nich przed kilkoma dniami również opublikowano w USA nowe zalecenia. American College of Obstetrician and Gynecologists proponuje, by kobiety rozpoczynały regularne pobieranie rozmazów z części pochwowej szyjki macicy po ukończeniu 21. roku życia. Wcześniej zalecano wykonanie pierwszej cytologii w ciągu trzech lat od rozpoczęcia współżycia. Teraz okazuje się, że dwudziestolatki mogą się zgłaszać na badanie co dwa lata, a nie co roku, jak dotychczas uważano (wyjątkiem są te z nich, które wcześnie rozpoczęły współżycie, już w wieku 12-13 lat). Trzydziestolatki oraz starsze kobiety mogą się badać nawet co trzy lata, pod warunkiem że ostatnie trzy badania były prawidłowe.

Ale i w tej beczce miodu jest łyżka dziegciu. Badania cytologiczne nie zawsze wykonują kobiety, które powinny to robić, a jednocześnie są one nadużywane. W USA wykonuje się 15 mln takich badań u kobiet, które nie  mają nawet szyjki macicy (są po całkowitej histerektomii, usunięciu trzonu i szyjki macicy). Z najnowszych rekomendacji wynika, że nie muszą być one wyko-nywane zarówno u nastolatek, jak i u kobiet po 65.-70. roku życia, jeśli w ostatnich 10 latach miały co najmniej trzy prawidłowe wyniki badania.

Najwięcej wątpliwości budzi wykrywanie raka prostaty u  mężczyzn przy użyciu testu PSA (Prostate Specific Antygen). Nie jest on w żaden sposób szkodliwy – wystarczy pobrać próbkę krwi, by zbadać poziom antygenu swoistego dla tego gruczołu. U zdrowych mężczyzn PSA przedostaje się do krwiobiegu jedynie w ilościach śladowych ( jego stężenie we krwi nie przekracza wtedy 4 ng/ ml). Podwyższony poziom ma  wskazywać na łagodny przerost gruczołu, zapalenie lub rozwój raka. Ale  są to tylko pobożne życzenia. Choć badanie PSA jest zalecane co roku u  mężczyzn po 50. roku życia, to jego skuteczność jest jeszcze mniejsza niż w wypadku mammografii. Urzędnicy i laboratoria mogące na tym zarobić nie zwracają na to uwagi. Ministerstwo Zdrowia wpadło na pomysł, by z  początkiem 2010 r. przebadać prostatę u mężczyzn po 45. roku życia. Oczywiście za pieniądze z Unii Europejskiej. – Chcemy zmienić fatalne statystyki, gdyż na raka prostaty co roku choruje 7 tys. mężczyzn, spośród których co drugi umiera – mówi wiceminister zdrowia Jakub Szulc. Ale nie można tego dokonać za pomocą badań PSA, skoro wyliczenia przydatności tego testu są minimalne. PSA o 20 proc. zmniejsza ryzyko śmierci z powodu raka prostaty, ale tylko na papierze. W praktyce oznacza to jedynie tyle, że ryzyko zgonu u mężczyzn, którzy decydują się na regularne wykonywanie PSA, wynosi jedynie 2,4 proc., ale u tych, którzy się nie badają, nie przekracza 3 proc. Jeszcze większą konsternację wywołały obserwacje w USA, z których wynika, że ci, którzy nie korzystają z testu, rzadziej umierają na raka prostaty.

Test PSA jest tak mało miarodajny, że przypomina dziurawe sito. Aż u dwóch trzecich mężczyzn wskazuje on na podwyższony poziom antygenu, choć są zdrowi. Jednocześnie jest prawidłowy u co szóstego chorego z wykrytym rakiem prostaty. Oczywiście, można się zbadać, ale z  przekonaniem, że niewiele z tego wynika. Większość mężczyzn umiera na tę chorobę w starszym wieku, choć zdarzają się wyjątki. Frank Zappa, legendarny amerykański muzyk rockowy i jazzowy, zmarł na raka prostaty w  wieku zaledwie 53 lat. Inni zmagają się z chorobą przez wiele lat. Przykładem jest Rudolph Giuliani, były burmistrz Nowego Jorku, u którego raka prostaty wykryto w 2000 r.

W walce z rakiem nie chodzi tylko o  wczesne wykrycie guza. Najważniejsze jest wczesne wykrycie groźnego nowotworu złośliwego. Niektóre guzy rozwijają się latami i nie zawsze trzeba je zaraz leczyć, szczególnie u osób starszych. O przeżyciu chorego decyduje wykrycie raka agresywnego, wymagającego natychmiastowego leczenia, zanim dojdzie do przerzutów w innych narządach. Tyle że takie nowotwory mogą się nagle pojawić między jednym a drugim rutynowo wykonywanym badaniem. I to się zdarza w mammografii oraz wielu innych badaniach. Ale o tym onkolodzy mówią niechętnie.

Niezbędne są kolejne badania, które rozwieją wątpliwości i jednoznacznie określą, jakie testy przesiewowe powinny być wykonywane i w jakiej grupie osób. Nie byłoby nic gorszego, gdyby się okazało, że wczesna profilaktyka raka jest jedynie papierowym tygrysem onkologii. Na razie decyzja o tym, czy warto się poddawać badaniom, powinna być podejmowana indywidualnie, w uzgodnieniu z lekarzem. Trzeba w niej uwzględnić własne ryzyko choroby, głównie w zależności od zachorowań na raka w najbliższej rodzinie i predyspozycji genetycznych, które coraz częściej można wykryć testami genetycznymi.

Badać piersi
Kobiety same mogą wykryć guza piersi, ale czy dzięki temu mają większe szanse na przeżycie?
Dotychczas przeprowadzone badania nie dają takiej pewności. Jedno z nich przeprowadzono
w Petersburgu, gdzie obserwowano 123 tys. kobiet podzielonych na dwie grupy. Te, które po
przeszkoleniu badały sobie piersi, tak jak oczekiwano, częściej wykrywały w nich guzy, w tym te
złośliwe. Częściej też wykrywały je na wcześniejszym etapie rozwoju. Ale badania nie wykazały,
by dzięki temu żyły dłużej. Podobnie wypadły badania, które przeprowadzono na 266 tys.
kobiet zatrudnionych w fabrykach w Szanghaju. Po 10 latach obserwacji okazało się, że w obu
grupach śmiertelność z powodu raka piersi jest taka sama. Wyniki tych badań są tak sprzeczne
z intuicją, że są krytykowane. Specjaliści podejrzewają, że Rosjanki i Chinki po prostu źle się
badały, bo nie dbają o zdrowie tak jak Amerykanki albo niewłaściwie je przeszkolono (w innych
krajach nikt nie odważył się przeprowadzić takich badań ze względów etycznych). Być może
problem tkwi w czymś innym. Samo badanie piersi może nie mieć większego znaczenia, gdy
rozwija się agresywna postać raka sutka, szybko dająca przerzuty do innych narządów. Wtedy
nawet szybkie usunięcie guza jest już spóźnione.


NIEPOKOJĄCE OBJAWY

Rak piersi (sutka) rozwija sie w gruczołach mlekowych piersi lub w przewodach doprowadzających
mleko do brodawek. We wczesnej fazie nowotwór jest ograniczony do tkanki tłuszczowej piersi.
Później może naciekać na sąsiadujące tkanki ściany klatki piersiowej, ale nadal jest to
tzw. rak miejscowo zaawansowany (gdy przenika do innych części ciała, jest to wtedy rak piersi
z przerzutami).
We wczesnym stadium choroba często przebiega bez objawów. Niepokojącym sygnałem sa:

  • Zgrubienie w piersi lub dole pachowym – zwykle jest ono bezbolesne i występuje jednostronnie
  • Zmiana wielkości lub kształtu piersi
  • Zmiany na skórze, takie jak wciągniecie, pomarszczenie czy zaczerwienienie
  • Zmiany w obrębie brodawki, na przykład pojawienie się nietypowej wydzieliny lub rumień okolicy okołobrodawkowej


Jak badać piersi
Kobiety same mogą wykryć guza piersi, ale czy dzięki temu mają większe szanse na przeżycie? Dotychczas przeprowadzone badania nie dają takiej pewności. Jedno z nich przeprowadzono w Petersburgu, gdzie obserwowano 123 tys. kobiet podzielonych na dwie grupy. Te, które po przeszkoleniu badały sobie piersi, tak jak oczekiwano, częściej wykrywały w nich guzy, w tym te złośliwe. Częściej też wykrywały je na wcześniejszym etapie rozwoju. Ale badania nie wykazały, by dzięki temu żyły dłużej. Podobnie wypadły badania, które przeprowadzono na 266 tys. kobiet zatrudnionych w fabrykach w Szanghaju. Po 10 latach obserwacji okazało się, że w obu grupach śmiertelność z powodu raka piersi jest taka sama. Wyniki tych badań są tak sprzeczne z intuicją, że są krytykowane. Specjaliści podejrzewają, że Rosjanki i Chinki po prostu źle się badały, bo nie dbają o zdrowie tak jak Amerykanki albo niewłaściwie je przeszkolono (w innych krajach nikt nie odważył się przeprowadzić takich badań ze względów etycznych). Być może problem tkwi w czymś innym. Samo badanie piersi może nie mieć większego znaczenia, gdy
rozwija się agresywna postać raka sutka, szybko dająca przerzuty do innych narządów. Wtedy nawet szybkie usunięcie guza jest już spóźnione.

Okładka tygodnika WPROST: 49/2009
Więcej możesz przeczytać w 49/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 4
  • jaga 50 IP
    Czy ktoś wziął pod uwagę jakie są skutki uciskania piersi podczas badania mamograficznego to jest kolejny problem obok szkodliwego promieniowania.
    • misiek1111 IP
      Co znaczy \"zaledwie 1,5 proc. na 1 tys. osób\"?

      Spis treści tygodnika Wprost nr 49/2009 (1402)

      • Poczta 29 lis 2009, 19:00 Ból raka Po przeczytaniu artykułu „Ból raka" (nr 47) próbowałam znaleźć kontakt z wymienionymi lekarzami, niestety bezskutecznie. Bardzo mi na tym zależy ze względu na chorobę mojej mamy, która powoduje potworny nieustający... 6
      • Na stronie - Jak zostać premierem 29 lis 2009, 19:00 Cały naród szuka roboty dla Jana Krzysztofa Bieleckiego. I najczęściej znajduje dla niego fotel premiera. Bielecki już szefem rządu był, a miliony Polaków jeszcze nie. Żeby wyrównać te dysproporcje, zapisałem 10 zasad, które pozwolą zostać premierem. Powodzenia! 7
      • Z życia koalicji 29 lis 2009, 19:00 Jan Krzycho spadł. Spadł z fotela szefa banku, co bardzo zasmuciło połowę Platformy Obywatelskiej. Konkretnie tę połowę, która myślała, że po Tusku to ona będzie premierem. Najmodniejszą w tym sezonie żałobę noszą Grześ Schetyna... 8
      • Z życia opozycji 29 lis 2009, 19:00 Czy Grzesiek Napieralski dogadał się z Jerzym Szmajdzińskim? A to ci dopiero zagwozdka. Podobno obaj panowie zawarli układ. Szmajdziński nie będzie obalał Napieralskiego, Napieralski poprze prezydenckie ambicje Szmajdzińskiego. Ale tak... 9
      • 10 sposobów na jesienną depresję 29 lis 2009, 19:00 Co dziesiąta osoba w północnej Europie zmaga się jesienią i zimą z sezonową depresją. Nie zawsze konieczne jest od razu uciekanie się do leków przeciwdepresyjnych. Na liście środków, po które warto sięgnąć, zanim jeszcze dotknie nas jesienna chandra, są lodowaty prysznic, ruch... 11
      • Skaner 29 lis 2009, 19:00 16
      • Gdzie umoczył poseł Sycz 29 lis 2009, 19:00 Czy poseł PO Miron Sycz skłamał w oświadczeniu majątkowym i wykorzystał państwową funkcję do umorzenia długu spółki, z którą był związany? Tak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego. 16
      • Mądre i urodziwe 29 lis 2009, 19:00 Już po raz dziewiąty wręczono stypendia naukowe młodym zdolnym kobietom nauki – 27 listopada w gmachu warszawskiego Collegium Nobilium. 16
      • Współpracownik Rycha rekomendowany przez Tuska 29 lis 2009, 19:00 Lech Adamczyk, zasiadający z rekomendacji PO w Trybunale Stanu, na początku lat 90. był członkiem rady nadzorczej spółki Golden Play związanej z Ryszardem Sobiesiakiem – dowiedział się „Wprost”. 18
      • Nitras wybrał Barcelonę 29 lis 2009, 19:00 W minioną środę w Strasburgu trwała sesja plenarna (omawiano m.in. problem zmian klimatycznych i strategię rozszerzania UE), a w Barcelonie… mecz Barcy z Interem Mediolan. Europosłowie byli rozdarci niczym sosna u Żeromskiego.... 18
      • Puls gospodarki 29 lis 2009, 19:00 Dotacje dla osłówLuksusowe pole golfowe, chatka myśliwska, linia mebli „równość płci", a także tolerancyjny osioł – to tylko niektóre pomysły dotowane przez Unię Europejską.Osiołek o imieniu Asino jeździł ze swoim... 24
      • Pan Wrzutka 29 lis 2009, 19:00 „Ja rzucam pomysły, a wy je łapcie” – to powiedzonko Lecha Wałęsy nadaje się na motto dwuletnich rządów Donalda Tuska. Tyle że były liberał z KLD przerósł politycznego patrona. Wałęsa, strzelając pomysłami, często zamiast poprawiać swą sytuację, jeszcze... 28
      • Donald składak 29 lis 2009, 19:00 „Kradnę z każdego filmu, jaki powstał. Kradnę ze wszystkiego” – przyznał kiedyś Quentin Tarantino. Donald Tusk robi dokładnie to samo – kompiluje sprawdzone chwyty. Podobnie jak reżyser „Pulp Fiction” zrzyna od każdego po trochu. Jest... 30
      • Długie ręce artystów 29 lis 2009, 19:00 Prawdziwie wiarygodny jest artysta głodny – śpiewał Kazik. Polscy twórcy mają jednak inne zdanie na ten temat. Haracz na ich rzecz wliczony jest w cenę biletu do kina, telewizora, komputera, a nawet czystych płyt CD i papieru do drukarki. To jednak wciąż mało. Artyści... 32
      • Krzyk Lactacydu 29 lis 2009, 19:00 Polacy lubują się we wszystkim, co kręci się wokół czterech liter – tak można sądzić na podstawie analizy emitowanych obecnie reklam. Z telewizji, radia i prasy od kilkunastu miesięcy krzyczy do nas środek do higieny intymnej Lactacyd. Żanet Kalyta lub Żanetka Lyta, bo... 34
      • Rysowałem dla dziardziachy 29 lis 2009, 19:00 Rozmowa ze Stefanem Niesiołowskim, wicemarszałkiem Sejmu z PO 34
      • Związki bez związku 29 lis 2009, 19:00 Kryzys i związane z nim bezrobocie oraz wzrost cen ożywiają lewicowe tęsknoty. I wzmacniają siłę związków zawodowych. Czas ich politycznej mocy sprawczej już jednak minął. Polsce nie grozi reaktywacja ani wielkiej „Solidarności”, ani nawet AWS. A i lewica nie ma co... 35
      • Lekarze powinni mieć kasy fiskalne 29 lis 2009, 19:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Joanna Mucha, posłanka PO, członkini sejmowej Komisji Zdrowia. 38
      • Plus ujemny - Pisk opon 29 lis 2009, 19:00 Uwolnić bezwolność to kredo epoki, w której żyjemy. Bezwolni awangardą postępu cywilizacji. Rewolucja przemysłowa uwolniła ludzkość od uciążliwej pracy fizycznej. Oczywiście, nie całą ludzkość, tylko tę jej część, którą stać na sprzęty gospodarstwa domowego oraz pomoc domową.... 40
      • CO2 z tym ociepleniem? 29 lis 2009, 19:00 Dwutlenek węgla doprowadzi do tak drastycznego globalnego ocieplenia, że ugotujemy się we własnym sosie – rok temu obwieścili światu ekolodzy ustami Nicolasa Sterna. Jednocześnie jednak stwierdzili, że nie jesteśmy w tej sytuacji bezsilni i możemy wytoczyć wojnę... 42
      • Królik w sutannie 29 lis 2009, 19:00 Na karykaturze rozpowszechnianej w czasie kampanii wyborczej do Parlamentu Europejskiego przedstawiony jest jako krwawy klaun z horrorów. Pikantne jest to, że autorką rysunku pokazującego w krzywym zwierciadle pierwszego prezydenta Unii Europejskiej Hermana Van Rompuya jest... 50
      • Włoska robota 29 lis 2009, 19:00 Jan Krzysztof Bielecki nie zrezygnował ze stanowiska prezesa Pekao SA dobrowolnie – ustalił „Wprost”. Dymisję złożył pod naciskiem Włochów z UniCredit. Powodem miały być pogarszające się wyniki polskiego banku i coraz większe zaangażowanie prezesa w sprawy... 54
      • A(u)kcja mieszkaniowa 29 lis 2009, 19:00 Nowy dom pod Warszawą za 400 tys. zł, 125-metrowy apartament na Żoliborzu za 617 tys. zł albo 70-merowe M4 za niecałe 350 tys. zł. To nie ceny sprzed czterech lat, lecz okazje z pierwszej w Polsce aukcji nieruchomości. Na razie projekt jest eksperymentalny, ale specjaliści nie... 56
      • Rząd Singapuru jest jak zarząd Toyoty 29 lis 2009, 19:00 Rozmowa z Lee Yi Shyanem, sekretarzem stanu, ministrem handlu i przemysłu oraz ministrem pracy Singapuru, który w raporcie Banku Światowego „Doing Business 2010” został uznany za kraj najbardziej przyjazny dla przedsiębiorców. 58
      • Niechciana pomoc 29 lis 2009, 19:00 Pół roku temu w pakiecie antykryzysowym rząd obiecał szczególną pomoc przedsiębiorcom. Ale dotychczas rękę po pieniądze w ramach programu wyciągnęły zaledwie 63 firmy, a otrzymały je… trzy. Dlaczego tylko tyle? Albo rządowy pakiet nie działa, albo po prostu nie był... 60
      • Głos z Ameryki - Niedosłuch Obamy 29 lis 2009, 19:00 Na forum Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) Barack Obama zaprezentował fatalistyczną ocenę sytuacji, w jakiej znajduje się gospodarka amerykańska. Przekaz sprowadzał się do tego, że nie należy liczyć na to, iż amerykańscy konsumenci wyciągną świat z recesji. Drugi... 65
      • Niebezpieczne zapobieganie 29 lis 2009, 19:00 Prewencja to najskuteczniejszy i najtańszy sposób ograniczenia do minimum zgonów na raka – przekonywał niedawno Andrulla Wasiliu, europejski komisarz ds. zdrowia. Czy na pewno? Najnowsze badania kruszą w podstawach to, co w medycynie wydawało się dotychczas... 66
      • Język z uda 29 lis 2009, 19:00 Specjaliści z gliwickiego Centrum Onkologii zrekonstruowali zaatakowany przez nowotwór język, który w całości musiano poddać resekcji. Lekarze z Gliwic potrafią już odtworzyć nie tylko język, ale i całe fragmenty twarzoczaszki: tchawicę, nos, gardło, podniebienie i policzki. 70
      • Nerwy z plastiku 29 lis 2009, 19:00 Jerry założył czapkę na głowę manekina. David płynnie mówił nie tylko po angielsku, ale i po francusku oraz włosku. A John cierpiał, bo podczas przygotowań do zawodów zbyt mocno ściskał prawą dłonią kierownicę roweru. Jerry jest niewidomy, David urodził się głuchy, a John... 74
      • Seks bez czucia 29 lis 2009, 19:00 „Nic nie czuję”, „wiem, że jest stosunek, ale nic więcej”, „to przypomina całkowite znieczulenie”. Tak swoje kontakty seksualne opisują kobiety, które nie mają czucia podczas stosunków pochwowych. Na 1000 aktywnych seksualnie kobiet cierpi z... 75
      • Machu Picchu Północy 29 lis 2009, 19:00 Ta zagubiona w amazońskiej dżungli osada może pomóc rozwikłać zagadkę jednej z najmniej znanych kultur prekolumbijskiej Ameryki. W okręgu Utcubamba w północnym Peru, ponad 800 km od Limy, odkryto liczące ponad 1000 lat budowle ludu Chachapoya. Twierdzę Kuelap nazywano Machu... 76
      • Telewizja Świętego Mikołaja 29 lis 2009, 19:00 Przegapiłeś ostatni odcinek ulubionego serialu albo transmisję z meczu? Nic straconego, program będzie czekał na ciebie w telewizji internetowej. Dostępnej na żądanie, w każdej chwili. 78
      • Bezbronna Europa 29 lis 2009, 19:00 „Jeśli pragniesz pokoju, szykuj się do wojny” – głosi rzymska maksyma. Przywódcy krajów Unii Europejskiej widzą rzeczywistość inaczej. Powołując się na kryzys, niemal wszystkie państwa drastycznie tną wydatki zbrojeniowe. W Wielkiej Brytanii gabinet Gordona... 80
      • Góra wybuchowa 29 lis 2009, 19:00 Samotny wilk, cichy sąsiad z naprzeciwka, nienależący do żadnej organizacji, opanowany przez „syndrom Jerozolimy” i przekonany o swojej religijnej i historycznej misji. Takich ludzi jest w Izraelu więcej niż kilku. Ale tylko jeden wejdzie na Wzgórze Świątynne, żeby... 82
      • Stalowy hełm Steinbach 29 lis 2009, 19:00 Erica Steinbach, szefowa Związku Wypędzonych, osiągnęła to, co jeszcze dziesięć lat temu wydawało się niemożliwe: jej związek stał się nieformalną partią, z którą muszą się liczyć polityczni decydenci w RFN. 84
      • Co tam, panie, w Ameryce - Gdzie utknęły wizy 29 lis 2009, 19:00 Przyzwyczajeni do innego modelu parlamentu Europejczycy nie przyjmują do wiadomości, że amerykański Senat nie jest „nadrzędny” w stosunku do Izby Reprezentantów. Oba te ciała mają identyczną pozycję w procesie legislacyjnym, a do uchwalenia ustawy konieczna jest... 85
      • Ballada o gdańskiej bibule 29 lis 2009, 19:00 Z dojrzewaniem historii jest trochę jak z dojrzewaniem człowieka. Musi upłynąć trochę czasu, zanim zacznie on przemawiać z sensem, rozwagą i odpowiedzialnością za swoje myśli i słowa. Przyjmuje się, że historia dojrzała, prawdziwa, wiarygodna pojawia się dopiero po upływie... 86
      • Van Rompuy nie będzie zuchwałym solistą 29 lis 2009, 19:00 Rozmowa z Janem Fischerem, premierem Czech. 87
      • Płeć sztuki, sztuka płci 29 lis 2009, 19:00 Do tej ekspozycji nie pasuje hasło „wystawa genderowa”. „Gender Check. Kobiecość i męskość w sztuce wschodniej Europy” w wiedeńskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej pokazuje przemiany ról płci. Zaprezentowano 400 prac 200 artystów z 24 krajów byłego bloku... 88
      • Kto to Alicja Bachleda-Curuś? 29 lis 2009, 19:00 Rozmowa z Lawrence’em Grobelem, dziennikarzem, specjalistą od szczerych rozmów z celebrytami. Równie szczera. 90
      • Zawodowa skandalistka 29 lis 2009, 19:00 Jej płyty sprzedają się w milionach egzemplarzy, największe magazyny na świecie proponują sesje okładkowe, a projektanci mody kopiują jej styl ubierania. Lady GaGa zawładnęła umysłami zbiorowej wyobraźni. Ale kim tak naprawdę jest: wytworem PR-owców czy muzycznym fenomenem? 94
      • Recenzje 29 lis 2009, 19:00 Peace, love & rock and rollAng Lee, twórca „Tajemnicy Brokeback Mountain" i „Przyczajonego tygrysa, ukrytego smoka" w 40. rocznicę legendarnego festiwalu Woodstock serwuje nam niezły fi lm wspomnieniowy. Sam reżyser... 100
      • Ofensywa mozaiki 29 lis 2009, 19:00 Mozaiki modne były zawsze wtedy, gdy sięgano po inspiracje rodem ze starożytności. Teraz to raczej jeszcze jeden element eklektycznego pejzażu najnowszego wzornictwa. Ale są prawie wszędzie. W letnim domu duetu topowych projektantów mody Dolce i Gabbany i we wnętrzach domów... 102
      • Sanok: Galicja w pigułce 29 lis 2009, 19:00 „Sanok na pierwszy rzut oka nie wyróżnia się niczym szczególnym, wystarczy jednak pobyć tu jakiś czas, wsłuchać się w rytm uliczek wokół rynku, spojrzeć z zamkowego wzgórza na panoramę Sanu, aby poczuć, że to miejsce ma swojego ducha” – napisał Bartłomiej... 102
      • Znak czasu 29 lis 2009, 19:00 Insignia została uznana za Europejski Samochód Roku 2009. Ale jeżeli ją mierzyć miarą innych opli, to jest przynajmniej autem dekady. 104
      • Skibą w mur - Gruby portfel, chude kreski 29 lis 2009, 19:00 Trafienie do filmu rysunkowego jest oznaką popularności. Ostatnio w amerykańskiej kreskówce o rodzinie Simpsonów znalazła się Carla Bruni wraz z mężem. Była modelka z nogami długimi jak niemieckie autostrady (z tego powodu Sarkozy musi chodzić w butach na wysokim obcasie)... 106

      ZKDP - Nakład kontrolowany