Zabici dla organów

Zabici dla organów

Ciał nie ma. Grobów też nie. Świadkowie zamilkli – niektórzy na zawsze. Jeden z najbardziej makabrycznych epizodów wojny w Kosowie pozostaje niewyjaśniony.

Dla Silviany Marihković czas zatrzymał się 19 lipca 1999 r. Tego dnia, krótko po zakończeniu kosowskiej wojny, zaginął bez śladu jej mąż. – Bojownicy UÇK (Armii Wyzwoleńczej Kosowa) zatrzymali go w sąsiedniej wsi, gdy jechał ciężarówką z dwoma innymi mężczyznami – opowiada 40-letnia dziś drobna brunetka, mieszkanka jednej z siedmiu serbskich enklaw w Kosowie. – Tamtych dwóch Albańczycy zabili od razu. Mojego męża dokądś zabrali i słuch po nim zaginął.

Marihković zna dokładny przebieg porwania, jego świadkiem był jej sąsiad. Zna nazwiska wszystkich porywaczy. Jeden z nich nadal mieszka w tej samej wsi. Czasem widują się na ulicy. Kilka lat temu w sprawie porwania zeznawał jeden z sąsiadów. Krótko potem w niewyjaśnionych okolicznościach zginął jego brat. Mężczyzna wycofał się z zeznań w obawie o życie. Marihković samotnie wychowuje dwie nastoletnie córki. Jej dom spłonął podczas wojny. Mieszka z rodziną brata. Utrzymuje się z renty po mężu. I podobnie jak wiele z ponad 500 serbskich rodzin, które nadal poszukują bliskich zaginionych podczas wojny, nie wyklucza, że jej mąż padł ofiarą handlu organami.

Bojownicy, politycy

„Przyłożyłem skalpel do klatki piersiowej i zacząłem ciąć. Krew trysnęła na wszystkie strony. Mężczyzna krzyczał, żeby go nie zabijać. Potem stracił przytomność. Nie wiem, czy zasłabł, czy zmarł ”– Marihković i jej córki wciąż nie mogą się otrząsnąć po obejrzeniu w serbskiej telewizji zeznania byłego żołnierza UÇK. Mężczyzna opowiada anonimowo, jak podczas wojny i krótko po niej pobierał od serbskich jeńców narządy do transplantacji. Organy pobrane od Serbów i Romów, przetrzymywanych w tajnych obozach jenieckich na północy Albanii, miały być transportowane na lotnisko w Tiranie i przeszczepiane w zagranicznych – głównie tureckich – klinikach. Śledztwo w sprawie prowadzi serbska prokuratura oraz unijna misja EULEX. – Świadek zgłosił się do nas sam ponad półtora roku temu, po tym jak dwukrotnie na ulicach Kosowa grożono mu śmiercią – Vladimir Vukčević, serbski prokurator ds. zbrodni wojennych, nie kryje zadowolenia z postępu w śledztwie. – Sprawdzaliśmy jego wiarygodność przez 16 miesięcy. Opowiedział nam szczegółowo, jak uczono go pobierać organy, by nadawały się do transplantacji.

Vukčević zapewnia, że wyemitowane w telewizji zeznanie świadka to tylko jeden procent całego materiału dowodowego. Sprawę, która budzi na Bałkanach ogromne emocje, politycy obu państw wykorzystują do politycznych manipulacji. Podpisane w kwietniu pod patronatem Brukseli historyczne porozumienie o normalizacji stosunków między Kosowem a nieuznającą go jako państwa Serbią raczej nie przyczyni się do jej wyjaśnienia. Choć kosowski rząd deklaruje współpracę przy poszukiwaniu zaginionych, odrzuca zarzuty, jakoby bojownicy UÇK – dziś często czołowi politycy Kosowa – byli zamieszani w zbrodniczy proceder.

A co na to NATO?

O kosowskim handlu organami zrobiło się głośno w 2008 r. dzięki autobiografii Carli Del Ponte, byłej głównej prokurator w haskim trybunale, oskarżycielki m.in. Slobodana Miloševicia. Jej informacje potwierdził raport Dicka Marty’ego, przygotowany na zlecenie Rady Europy (Marty wcześniej zasłynął m.in. raportem o tajnych więzieniach CIA w Europie Środkowo-Wschodniej). Siły międzynarodowe stacjonujące w Kosowie wiedziały jednak o tym procederze dużo wcześniej. Już w 2003 r. powstał tajny dokument Misji ONZ w Kosowie (UNMIK). Zawiera on zeznania ośmiu świadków, bojowników UÇK, którzy szczegółowo opisują, co działo się z uprowadzonymi Serbami.

„Zostali przewiezieni ciężarówką do obozu w północnej Albanii. W prowizorycznej klinice, blisko miejscowości Burrel, pobierano im organy. (...) Potem ciała grzebano niedaleko budynku. Część ciał wywieziono w inne miejsce” – opisuje jeden ze świadków. Inny opowiada, jak transportował organy na lotnisko Rinas pod Tiraną. Z raportu wynika, że ofiarami padło od 100 do 300 mężczyzn w wieku 27-50 lat. Porwania miały miejsce od czerwca do października 1999 r. Właśnie wtedy, gdy przepadł bez wieści mąż Silviany Marihković. – Dziś mam więcej żalu do społeczności międzynarodowej niż do Albańczyków – mówi kobieta. – Po porwaniu męża poruszyłam niebo i ziemię. Nikt mi nie pomógł. Zgubili nawet moje zeznania.

Chaos w dokumentacji, ginące dowody – te zarzuty padają w Kosowie często. Materiały dowodowe zniszczono także w Hadze. Zebrał je zespół śledczych w 2004 r., podczas wizji lokalnej w domu niedaleko

Burrel w Albanii. To tutaj mieli trafiać porwani Serbowie. Na miejscu znaleziono ślady krwi na podłodze i ścianach, strzykawki, kroplówkę, opakowania po preparatach zwiotczających mięśnie. Carla Del Ponte nie otrzymała wtedy od albańskiego rządu pozwolenia na prowadzenie śledztwa w tym kraju. Zebrany materiał zakwalifikowano jako poszlaki i zarchiwizowano w Hadze, w nadziei, że do sprawy uda się powrócić. Że materiał został zniszczony, Del Ponte dowiedziała się z prasy. – Nikt mnie o tym nie poinformował – mówi „Wprost” była prokurator. – Oczywiście trudno w trybunale trzymać wszystko, ale nigdy nie niszczy się takich dowodów! Dick Marty nie ma wątpliwości, że to nie był przypadek. – Sprawa się nie przedawniła – mówi nam. – W każdej chwili śledztwo mogło zostać podjęte.

W raporcie Marty’ego padają nazwiska uwikłanych w wojenne przestępstwa byłych przywódców UÇK, dziś czołowych polityków Kosowa. Marty zwraca też jednak uwagę na to, że w czasie, gdy dochodziło do porwań, w Kosowie obecne były siły NATO. Sojusz wsparł bojowników UÇK podczas wojny. – UÇK była do wybuchu wojny traktowana przez amerykańskie i europejskie agencje wywiadowcze jak organizacja terrorystyczna – przypomina Marty. – Jak to możliwe, że dostała się na polityczne salony? Bo NATO, bombardując pozycje serbskie z powietrza, szukało sojuszników na ziemi. A tu najsilniejsze było UÇK.

Woli wyjaśnienia wojennych przestępstw nie wykazali też przedstawiciele Misji ONZ. Znane jest nagranie telewizyjne, w którym Bernard Kouchner, były szef misji, na pytanie o handel organami i dom niedaleko Burrel wybucha teatralnym śmiechem i odpowiada: – Jest pan chory? Tego domu ani żadnego handlu organami nigdy nie było.

Bez ochrony

W Kosowie mało kto ośmiela się zeznawać przeciwko partyzantom. Żyjący mają status bohaterów narodowych. Poległym stawia się pomniki. Usta świadkom knebluje strach, bo nie ma skutecznego programu ich ochrony. W związku z procesem przeciwko byłemu premierowi Kosowa Ramushowi Haradinajowi, oskarżonemu o zbrodnie wojenne, życie straciło od 12 do 19 osób. Jeden ze świadków powiedział przed trybunałem w Hadze, że ochrona kończy się poza budynkiem sądu, i odmówił składania zeznań. 29 listopada 2012 r. Haradinaja po raz drugi uniewinniono z braku dowodów. W Prisztinie witano go jak bohatera.

Niedawno amerykański prokurator John Clint Williamson, prowadzący śledztwo z ramienia EULEX, dostał od rządu Albanii pozwolenie na pracę w tym kraju. Czy po 14 latach uda się odnaleźć ciała? Alan Robinson, brytyjski antropolog od sześciu lat identyfikujący ofiary wojny w Kosowie, często odnajduje w masowych grobach jedynie fragmenty kości nie większe niż ludzki kciuk.

– Ciała palono, a pozostałości rozdrabniano– mówi Robinson. – W wielu przypadkach szczątki nie nadają się nawet do analizy DNA. W sukces nie wierzy nawet Bruno Vekarić, zastępca głównego prokuratora ds. zbrodni wojennych w Belgradzie.

– Może być tak, że na końcu powstanie jedynie raport opisujący zbrodnie, ale nie będziemy w stanie nikomu postawić zarzutów – mówi nam. W wyjaśnienie sprawy wątpi też Milorad Trifunović, prezes Stowarzyszenia Rodzin Osób Zaginionych i Uprowadzonych, który od 15 lat szuka porwanego sprzed domu brata. – Tym, którzy chcieliby mówić, nikt nie jest w stanie zapewnić ochrony – uważa. I trudno nie przyznać mu racji. W Prizren, mieście na południu Kosowa, żyje jeden ze świadków wymienionych w tajnym raporcie ONZ. Formalnie jest pod ochroną i nikt nie ma do niego dostępu. W Kosowie nie ma jednak rzeczy niemożliwych. Wszystko jest kwestią ceny. Jeden z ochroniarzy oferuje dziennikarzom spotkanie ze swoim podopiecznym w zamian za pięć tysięcy euro. ■

Okładka tygodnika WPROST: 25/2013
Więcej możesz przeczytać w 25/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 25/2013 (1582)

  • Pedofile z wyższych sfer 16 cze 2013, 20:00 Wszystkie zwierzęta są sobie równe, ale niektóre zwierzęta są równiejsze od innych – słynna maksyma z „Folwarku zwierzęcego” Orwella obowiązuje do dziś. Zasady, na których opierało się państwo totalitarne, mają... 4
  • Ministrowi Sienkiewiczowi przypominam 16 cze 2013, 20:00 Amerykańskim służbom specjalnym najwyraźniej spodobała się północno- -wschodnia Polska. Od lat głośno jest o „czarnej dziurze CIA” w ośrodku polskiego wywiadu w Kiejkutach na Mazurach. Okazuje się, że Amerykanie mają w... 4
  • Gronkiewicz-Waltz pozwala grabić szkoły 16 cze 2013, 20:00 Władze stolicy pod okiem Hanny Gronkiewicz-Waltz dopuszczają się aktu barbarzyństwa na warszawskiej oświacie. Zamiast wspierać i chronić szkoły, lekką ręką oddaje w ramach roszczeń reprywatyzacyjnych działki należące do placówek... 6
  • Cam Media zastraszała „Wprost” 16 cze 2013, 20:00 Rada Etyki Mediów uznała, że zarzuty firmy Cam Media stawiane dziennikarzom i wydawcy „Wprost” są „gołosłowne, absurdalne i podważają sens dziennikarstwa interwencyjnego w istotnych dla społeczeństwa sprawach”.... 6
  • Najczęściej cytowane tygodniki w Polsce 16 cze 2013, 20:00 Top 7 : 1. „Wprost” 149 Na nasz tygodnik inne media powoływały się w maju 149 razy. Głównie za sprawą ujawnionej przez „Wprost” afery zegarkowej („Nowak - złote dziecko Tuska”, nr 17-18). Sprawa ministra... 6
  • Skaner 16 cze 2013, 20:00 Jej wysokość feministka Saudyjska księżna Ameera bint Aidan bin Nayef Al- -Taweel odwiedziła Polskę. Była gościem honorowym 5. Światowego Kongresu Kobiet. W Warszawie mówiła o perspektywach równouprawnienia kobiet w Arabii Saudyjskiej.... 8
  • Jaki tam pedofil 16 cze 2013, 20:00 Skazany za pedofilię Wojciech Krolopp ma do odsiedzenia jeszcze dwa lata, ale jest na to zbyt chory. Cieszy się więc wolnością. 12
  • Chór, AIDS i pedofilskie wideo 16 cze 2013, 20:00 Parę dni przed aresztowaniem przekonywał rodziców, że jest „do absurdu uczulony na sprawy pedofilskie”. 16
  • Sjesta Jana Rokity 16 cze 2013, 20:00 Jan Rokita opowiada o tym, ile naprawdę zajmuje mu komornik. Chętnie skorzysta z pomocy prawnej od prezesa PiS. Sprawiedliwości chce się domagać w Strasburgu. 18
  • Wielki Brat słucha z Warmii 16 cze 2013, 20:00 Za zgodą polskiego wywiadu Amerykanie wybudowali na Warmii instalacje nasłuchowe. 26
  • Bitwa warszawska 16 cze 2013, 20:00 Prof. Piotr Gliński, Małgorzata Kidawa-Błońska, Mirosława Kątna. Ruszyła giełda potencjalnych następców Hanny Gronkiewicz-Waltz. 28
  • Sprzątanie po brukselsku 16 cze 2013, 20:00 Od 1 lipca Polska ma sprzątać śmieci według nowych zasad. Przy utylizacji gór odpadów lokalne samorządy mogą liczyć na unijne wsparcie. 30
  • Kwaśniewskiemu życzę jak najlepiej 16 cze 2013, 20:00 Nie zamienimy się w partię - zapewnia premier w gabinecie cieni Kongresu Kobiet Danuta Hübner. 32
  • Dr Jekyll i Mr Hyde 16 cze 2013, 20:00 – Liberalne media traktują rozmowy z nami jak wyprawę do innego świata – mówi Małgorzata Terlikowska, żona najbardziej konserwatywnego publicysty. 36
  • Ballada o lekkim zabarwieniu tragicznym 16 cze 2013, 20:00 To właśnie Cezary Mończyk uświadomił Polakom, że seksbiznes ma się dobrze również w Polsce B i Polsce C. 40
  • Chory jak Polak 16 cze 2013, 20:00 Umiera szybciej niż Europejczyk, dziur w zębach ma więcej niż Wietnamczyk i nie przejmuje się rakiem. Przedstawiamy raport zdrowia przeciętnego Polaka. 44
  • Grzech główny: obżarstwo 16 cze 2013, 20:00 Z nadwagą boryka się 47 proc. Polaków. Tylko połowa z nich decyduje się na zmianę stylu życia. Zwykle dopiero gdy usłyszą diagnozę: cukrzyca, miażdżyca, wieńcówka. 47
  • Co się zdarzyło w Nangar Khel 16 cze 2013, 20:00 Prokuratura chce z nas zrobić morderców – mówią żołnierze, którzy w 2007 r. walczyli w Afganistanie. 50
  • A potem żyli długo i szczęśliwie 16 cze 2013, 20:00 Co najmniej 100 tys. zł wydają na ślub Polacy z klasy średniej. Suknia od znanego projektanta, setki motyli wypuszczanych pod kościołem i wesele w plenerze. 52
  • Awantura o klapsy 16 cze 2013, 20:00 Na taczkach wywieziemy tę babę! Na gnój! – ostrzegają rodziny dzieci, które w małej małopolskiej szkole były karane cieleśnie za brak cyrkla, a nawet za uśmiech. 56
  • Śmierć maturzystki 16 cze 2013, 20:00 Troje lekarzy nie zauważyło, że życie 18-letniej dziewczyny jest zagrożone. Żaden jej nie skierował do neurologa. Zostali ukarani upomnieniem. 58
  • Pan od starych filmów 16 cze 2013, 20:00 – Krwawy Maciuś nie znosił Toli Mankiewiczówny – wspomina Stanisław Janicki, który przez 32 lata prowadził telewizyjny program „W starym kinie”. 62
  • Państwo ściśle tajne 16 cze 2013, 20:00 Edward Snowden dołącza do ściganych przez rząd USA donosicieli. Ameryka nigdy tak zapalczywie nie walczyła z tymi, którzy wyciągają na światło dzienne jej tajemnice. 64
  • Zabici dla organów 16 cze 2013, 20:00 Ciał nie ma. Grobów też nie. Świadkowie zamilkli – niektórzy na zawsze. Jeden z najbardziej makabrycznych epizodów wojny w Kosowie pozostaje niewyjaśniony. 68
  • Złote metry kwadratowe 16 cze 2013, 20:00 Leśna samotnia za 100 mln, odtworzony jak w czasach świetności pałac albo apartament w chmurach. Jak mieszkają najbogatsi ludzie w Polsce. 70
  • M szyte na miarę 16 cze 2013, 20:00 Gosia Baczyńska o tym, jak homo sapiens z miasta może sobie uwić gniazdko na 40. piętrze szklanej wieży. 80
  • Wiatraki bez kasy 16 cze 2013, 20:00 Miały być rządowe wsparcie, milionowe dotacje i nowa ustawa. Wiatraki w całej Polsce się kręcą, ale rząd do tego interesu dopłacać już nie chce. 82
  • Świat zaleje, Polska wyschnie 16 cze 2013, 20:00 Powodzie w tym stuleciu będą częstsze niż sto lat temu. W tym czasie Polska będzie się zmieniała w step. Letnie powodzie i podtopienia na to nie wpłyną. 84
  • Człowiek demolka 16 cze 2013, 20:00 Tadeusz Słobodzianek dostał od losu i ludzi talent oraz trzy teatry. Robi w nich rewolucję i wywraca do góry nogami dawny porządek. Z jakim efektem? 86
  • Wielki Paul w Warszawie 16 cze 2013, 20:00 Pół wieku zabrało Paulowi McCartneyowi dotarcie do Polski. Eksbitels opowiada nam, jak to jest być facetem, który napisał te wszystkie fantastyczne piosenki. 89
  • Najdroższe plamy świata 16 cze 2013, 20:00 Czy za kilka kolorowych pasów można zapłacić grube miliony dolarów? Tylko w przypadku Marka Rothki – najdroższego współczesnego malarza. 90
  • Szukając właściwych drzwi 16 cze 2013, 20:00 Nie lubią schematów ani etykietek. Czują się źle w show-biznesie i gardzą polityką. Mimo to sprzedają miliony płyt. Portishead wraca do Polski. 92
  • Przed zmrokiem 16 cze 2013, 20:00 W „Przed wschodem słońca” z 1995 r. spotkali się w pociągu, później – w „Przed zachodem słońca” w Paryżu. Teraz Ethan Hawke i Julie Delpy wracają w „Przed północą”. 94
  • Film 16 cze 2013, 20:00 Nie ptak, nie samolot Remanent superbohaterów trwa. Po Zielonej Latarni, Spidermanie czy Iron Manie na wielki ekran jako „Człowiek ze stali” wraca Superman. I znów odżywa odwieczny pojedynek między odkurzonym przez Christophera... 96
  • Muzyka 16 cze 2013, 20:00 Szczęśliwa trzynastka Tego typu powroty po latach nie mają prawa się udać. A jednak ten album to triumf starych mistrzów. Świadomość ostatniej szansy i zapewne pożegnania z metalowym światem, który współtworzyli przed laty, okazała... 97
  • Książka 16 cze 2013, 20:00 Wojny dziecięce Ponieważ wychowałem się w PRL, miałem, jak każde dziecko wówczas, dodatkową parę rodziców: mamusię Partię i tatusia I Sekretarza. Po latach dochodzę do wniosku, że dorastałem w szczęśliwej, choć ubogiej epoce.... 97
  • Bomba tygodnia 16 cze 2013, 20:00 Chamstwo w pierwszym rzędzie Celebrytom pali się grunt pod nogami. Idą na pokaz mody, szarogęszą się jak Elżbieta II albo mazowiecka Anna Wintour, a potem blogerzy to opisują jako chamstwo. Ale od początku. Na blogu Pusto24.pl Natalia... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany