Wyścig mózgów - najtęższe głowy XXI wieku

Wyścig mózgów - najtęższe głowy XXI wieku

Dodano:   /  Zmieniono: 
Ludzie zdolni do niezwykle oryginalnych osiągnięć stanowią pod pewnymi względami osobną rasę" - stwierdził brytyjski ekonomista John Jewkes.
Do tej rasy należeli Leonardo da Vinci, największy geniusz w historii, oraz Thomas Edison, amerykański wynalazca, samouk. "Dziś o postępie nauki i cywilizacji wciąż decydują najbardziej kreatywne osoby" - powiada Francis Collins, szef Projektu Genomu Ludzkiego. - Nawet w skomplikowanych, trwających latami eksperymentach siłą napędową są ludzie wybitni. Bez nich nauka nie rozwijałaby się tak szybko - mówi prof. Andrzej Kajetan Wróblewski, fizyk z Uniwersytetu Warszawskiego. Kto bierze udział w wyścigu mózgów i należy do grona najpoważniejszych kandydatów do Nagrody Nobla?

Przez kilkadziesiąt lat niemal wszyscy badacze powątpiewali w możliwość klonowania ssaków z komórek somatycznych dorosłych osobników. Na początku lat 90. pracowało nad tym zagadnieniem jedynie kilku naukowców. Jednym z nich był Szkot Ian Wilmut z Roslin Institute w Edynburgu, który do współpracy namówił Keitha Campbella. To Campbell wpadł na rewolucyjny pomysł klonowania ssaków z dowolnej komórki organizmu. W lipcu 1996 r. dzięki tej metodzie w Roslin Institute urodziła się owca Dolly. Od tamtej pory niemal co miesiąc napływają doniesienia o kolejnych eksperymentach, a klonowanie zwierząt stało się zabiegiem prawie tak rutynowym, jak stosowane od stuleci rozmnażanie roślin uprawnych.
J. Craig Venter, nazywany geniuszem biotechnologii, były szef amerykańskiej firmy Celera Genomics, zrewolucjonizował badania genetyczne. Skomputeryzował prace nad ludzkim genomem, które zakończyły się dzięki temu pięć lat wcześniej, niż zakładano. Poszukiwania genu, w latach 80. zajmujące wytrawnym badaczom 10 lat, teraz mogą być przeprowadzone przez studenta biologii w ciągu kilku dni! Zespół Ventera rozszyfrował genomy kilkunastu bakterii, muszki owocowej, robaka C. elegans i pierwszej rośliny. Za kilka lat - zapowiada Venter - każdy będzie mógł zamówić zsekwencjonowanie własnego genomu i po kilku tygodniach otrzyma odpowiednie informacje na płycie CD.

Fotografowie niemowlęcego wszechświata
Na świecie pracuje kilkanaście milionów naukowców, zdecydowana większość w dużych grupach badawczych. Jedynie fizyków jest około miliona! - Większość z nich to tzw. pracownicy nauki, czyli wyrobnicy, jak mrówki w mrowisku - mówi prof. Wróblewski. Pomysłodawcami przełomowych odkryć są na ogół wizjonerzy, nawet jeśli
realizacja ich projektów jest zasługą zespołu badawczego zatrudnionego w nowoczes-nym laboratorium. - Typowy amerykański model to grupa składająca się z 5-15 osób, pracujących pod kierunkiem wybitnego naukowca. To dzięki takiej organizacji badań Stany Zjednoczone wygrywają rywalizację z Europą mimo porównywalnych nakładów na naukę - zauważa prof. Bogdan Lesyng, matematyk z Uniwersytetu Warszawskiego.
Przykładem jest zespół badaczy kierowany przez Charlesa Bennetta z NASA. Niedawno uzyskali oni obraz "niemowlęcego wszechświata" zawierający informacje o wydarzeniach, do których miało dojść ułamek sekundy po Wielkim Wybuchu. Ten kos-miczny portret udało się stworzyć dzięki ognistej łunie po pierwotnym wybuchu, której poświata przetrwała do dziś, choć ostygła z temperatury tryliony trylionów razy wyższej niż płomienne wnętrze Słońca prawie do bezwzględnego zera. Mapa nowo narodzonego wszechświata zawiera zdumiewającą liczbę szczegółów, na przykład zalążki przyszłych galaktyk. Pokazała, że ponad 73 proc. wszechświata stanowi ciemna energia, tajemnicza siła coraz szybciej rozpychająca kosmos. 23 proc. to ciemna materia, której obecność wpływa na ruchy gwiazd w galaktykach, ale nikt nie ma pojęcia, czym jest naprawdę. Zaledwie 4 proc. wszechświata to znana nam energia i materia budująca gwiazdy, planety i nas samych.

Na własną rękę do wieczności
Największych wynalazków nadal często dokonują samotni badacze, jak za czasów Leonarda da Vinci czy Thomasa Edisona. Wykazały to badania amerykańskiego Biura Patentów i Znaków Towarowych. Od 1790 r. przyznało ono prawie 6,5 mln patentów, najwięcej na świecie. W 1933 r. Edwin Armstrong w piwnicy wynajętej od Uniwersytetu Columbia skonstruował pozbawione zakłóceń dźwięku radio z modulacją częstotliwości. Gwiazda Hollywood Heddie Lamar w latach 40. dokonała przewrotu w telekomunikacji, gdy wraz ze swym przyjacielem, awangardowym pianistą, wpadła na pomysł tzw. skokowej zmiany częstotliwości, wykorzystanej przez wojsko amerykańskie do szyfrowania danych przekazywanych drogą radiową. W 1962 r. Wilson Greatbatch uzyskał patent na stymulator serca wszczepiany do klatki piersiowej chorego. Urządzenie opracował w swojej stodole, kilka lat później wynalazł baterie używane do dziś w badaniach kosmicznych. W 1977 r. Steve Jobs i Stephen Wozniak skonstruowali w garażu w Kalifornii komputer osobisty, którego powstania nie przewidzieli nawet autorzy powieści fantastycznonaukowych.
"Nie ma dziedziny badawczej niedostępnej dla wynalazców pracujących na własną rękę" - uważa Joanne Hayes-Rines, redaktor naczelna amerykańskiego pisma "Inventors' Digest" poświęconego wynalazczości. W ostatnich latach takich badaczy jest coraz więcej. W 2002 r. amerykańskie biuro patentowe zarejestrowało patenty zgłoszone przez ponad 16 tys. wynalazców pracujących samotnie - o 30 proc. więcej niż przed dziesięcioma laty.

Zatrzymać światło
Dean Kamen, zaledwie 52-letni wynalazca z Nowego Jorku, ma w dorobku ponad sto patentów, choć nawet nie skończył studiów. Skonstruował automatyczną pompę insulinową, która uczyniła go człowiekiem bardzo zamożnym. Opracował powszechnie stosowane przez kardiologów tzw. stenty, rurki udrażniające tętnice (wszczepiono je m.in. Dickowi Cheneyowi, wiceprezydentowi USA). Zmniejszył do rozmiarów kartonu na buty sztuczną nerkę, do której chorzy z niewydolnością nerek mogą być podłączani w domu. Zbudował również wózek inwalidzki iBot, który potrafi się wspinać po schodach ('wszedł' nawet na wieżę Eiffla).
Za jednego z najbardziej oryginalnych naukowców jest uznawany Stephen Wolfram. W liczącej 1200 stron książce "New Kind of Science" przekonuje, że całą złożoność świata, łącznie z działaniem kodu genetycznego, naturą czasu i przestrzeni, można wyprowadzić z prostych programów komputerowych. Jego zdaniem, takie ujęcie świata - poprzez programy komputerowe - może doprowadzić do powstania nowej nauki, podobnie jak skierowanie teleskopu w niebo przez Galileusza zapoczątkowało współczesną astronomię. Przed kilkoma dniami uczony wyjaśniał amerykańskim senatorom, jak proste programy komputerowe potrafią wygenerować układ kształtów i barw stworzonych przez naturę, na przykład skomplikowane wzory na muszli mięczaka, których nie można opisać żadnym równaniem matematycznym. "Rzeczywistością na podstawowym poziomie może zarządzać bardzo prosty program, który - działając wystarczająco długo - potrafi odtworzyć wszystkie szczegóły wszechświata. Znalezienie takiego programu będzie najważniejszym zadaniem nauki" - twierdzi Stephen Wolfram. Jego książka już w pierwszym tygodniu po wydaniu stała się bestsellerem (sprzedano 100 tys. egzemplarzy).
Czterdziestoletnia Dunka Lene Hau z Uniwersytetu Harvarda dokonała czegoś, co nawet Einstein uważał za niemożliwe. Zatrzymała wiązkę światła, a później pozwoliła jej biec dalej. Ten eksperyment wskazuje drogę do budowy nowego rodzaju komputerów, przy których dzisiejsze superkomputery wydadzą się zbyt powolne. "Odkryliśmy nowy sposób przekazywania informacji" - uważa prof. Hau. Informacje byłyby przenoszone przez cząstki światła
- fotony. Możemy zatrzymać światło, wpisać w nie potrzebne dane, uwolnić fotony, przesłać na dowolną odległość i tam odtworzyć wcześniej wpisane informacje.

Koniec, czyli początek nauki
W 1996 r. John Horgan, publicysta prestiżowego pisma "Scientific American", wydał książkę "Koniec nauki". Przekonywał w niej, że dokonano już wszystkich najważniejszych odkryć. Bezpowrotnie - twierdził - skończyła się epoka Newtona, Galileusza i Einsteina. Wprawdzie co roku na łamach stu tysięcy pism naukowych ukazuje się ponad pół miliona publikacji, a co piętnaście lat ich liczba się podwaja, ale aż połowa z nich nie jest potem cytowana ani czytana. Służy jedynie do zdobywania stopni naukowych i pozorowania pracy badawczej. W 1996 r., kiedy ukazała się książka Horgana, szkoccy badacze sklonowali owcę. Dwa lata później James A. Thomson z Uniwersytetu Wisconsin i John Gearhart z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa w Baltimore nauczyli się hodować tzw. komórki macierzyste, które za kilka lat mogą zrewolucjonizować medycynę. Taki sam błąd jak John Horgan pod koniec XIX w. popełnił lord Kelvin, twierdząc, że w przyszłości prawd fizyki trzeba będzie szukać na szóstym miejscu po przecinku. Kilka lat później Albert Einstein odkrył teorię względności.


1. Charles Bennett
i zespół kierowanych przez niego badaczy z NASA pokazali światu, jak wyglądał kosmos ułamek sekundy po Wielkim Wybuchu

2. Lene Hau
z Uniwersytetu Harvarda dokonała czegoś, co nawet Einstein uważał za niemożliwe - zatrzymała wiązkę światła, a później pozwoliła jej biec dalej

3. Ian Wilmut
z Roslin Institute w Edynburgu razem z Keithem Campbellem opracował metodę klonowania ssaków z dowolnej komórki organizmu. Dzięki tym badaniom w lipcu 1996 r. urodziła się owca Dolly
Więcej możesz przeczytać w 41/2003 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2003 (1089)

  • Wprost od czytelników 12 paź 2003, 1:00 Najt rower Gratuluję Krzysztofowi Skibie znakomitego felietonu dotykającego w dowcipny sposób poważnej sprawy, jaką jest nocna jazda na rowerze bez świateł ("Najt rower", nr 36). Rozrywka ta jest także popularna w okolicach... 3
  • Na stronie - Ciemność widzę 12 paź 2003, 1:00 U nas się ściemnia. I nie zaradzi temu nawet Marek Pol. 3
  • Peryskop 12 paź 2003, 1:00 Ile stracimy na rezygnacji z Nicei Sprawiedliwość sprawiedliwością, ale na nas nie może być mocnych - to istota propozycji projektu traktatu konstytucyjnego Unii Europejskiej, opracowanego przez konwent zdominowany przez dotychczasowych... 8
  • Dossier 12 paź 2003, 1:00 Zyta GILOWSKA posłanka Platformy Obywatelskiej "Niektórzy [posłowie] odreagowują wieczorami - robią balangi, wydzierają się. (...) Dopóki śpiewali rosyjskie pieśni, machnęłam ręką. Ale kiedy zaczęli śpiewać... 9
  • Poczta 12 paź 2003, 1:00 Gwiazda nie z tej ziemi Pragnę podziękować Tomaszowi Raczkowi za felieton "Gwiazda nie z tej ziemi" (nr 36) i ciepłe słowa o wspaniałej pieśniarce - Annie German. Jeśli chodzi o nagrania, to szkoda, że nie ukazała się płyta z... 11
  • Kadry 12 paź 2003, 1:00 11
  • M&M 12 paź 2003, 1:00   ANTY-NOBEL Przyznano anty-Noble. A pokojowego dostał ktoś za to, że uznany za zmarłego, mimo to żyje i jest w działaniu aktywny. W Polsce taki przypadek nie jest niczym dziwnym, Gdyby za coś takiego u nas nagradzali, laureat byłby... 12
  • Playback 12 paź 2003, 1:00 Marek Wagner, szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, i Krzysztof Janik, minister spraw wewnętrznych i administracji 12
  • Ręce precz od Internetu! 12 paź 2003, 1:00 Protest internautów przeciwko podniesieniu z 7 proc. do 22 proc. stawki VAT na usługi internetowe przerósł oczekiwania organizatorów, czyli posłów Platformy Obywatelskiej. 12
  • Z życia koalicji 12 paź 2003, 1:00  Nim Zbigniew Sobotka podał się do dymisji, trwało wielkie przeciąganie wiceministra. Prokuratura widziała go na ławie oskarżonych, a SLD - w ławach rządowych. Naszym zdaniem, spór był pozorny. W końcu co to za... 14
  • Z życia opozycji 12 paź 2003, 1:00  Nie ma ostatnio dobrej passy warszawski macher Piotr Fogler. Po tym jak wypięła się na niego mateczka partia Platforma Obywatelska, dowalił mu jeszcze sąd. Uznał on, że Fogler w niezbyt uczciwy sposób stał się właścicielem... 15
  • Fotoplastykon 12 paź 2003, 1:00 16
  • Polska choroba sieroca 12 paź 2003, 1:00 Władza jest w Polsceporażona bezsilnością społeczeństwa, społeczeństwo - bezsilnością władzy 18
  • Odkurzanie na wulkanie 12 paź 2003, 1:00 Wydatki można ciąć teraz - ze znieczuleniem, albo za rok - na wycieńczonym organizmie i "na żywca" 20
  • Odważny konformista 12 paź 2003, 1:00 Tomasz Nałęcz urwał się z SLD-owskiej smyczy, bo dostał od sojuszu cios w szczękę 23
  • Pralka filmowa 12 paź 2003, 1:00 Podpisując umowy z Heritage Films Lwa Rywina, TVP z góry zakładała, że na tym straci. 24
  • Ranking komend policji 12 paź 2003, 1:00 Najlepiej pracuje policja we Wrocławiu, Gdańsku i Opolu. 26
  • Praga pod "Pruszkowem" 12 paź 2003, 1:00 Największy polski gang terroryzuje stolicę Czech 30
  • Nałęcz - Rozbiór mediów 12 paź 2003, 1:00 Z wyobrażeń o apolityczności publicznych mediów pozostały smętne resztki 34
  • Zawracanie gitary - Lewi prawi obywatele 12 paź 2003, 1:00 Każdy z działaczy SLD przeprowadza autolustrację, mówiąc: jestem niewinny! 34
  • Giełda i wektory 12 paź 2003, 1:00 Hossa Świat Wakacje na plantacji 40-letni Turek Mustafa Ozturk organizuje wczasy połączone ze zbieraniem bawełny. Zagraniczni turyści za godzinę pracy na plantacji Ozturka muszą zapłacić 30 euro. W ten sposób w ciągu dwóch... 36
  • Kiedy elektryczne domino dotrze do Polski? 12 paź 2003, 1:00 Każdego dnia, choćby jutro, kilkudziesięciu milionom Polaków grozi odcięcie prądu, a w konsekwencji dostaw gazu, wody i ciepła, słowem - wielki elektro-wstrząs! - Wielka awaria systemu energetycznego w Polsce to tylko kwestia czasu. 38
  • Poduszkowiec Polska 12 paź 2003, 1:00 Staliśmy się jednym z największych w Europie producentów części i podzespołów samochodowych 44
  • Wolność w klatce socjalistów 12 paź 2003, 1:00 Powołanie Światowej Organizacji Wolnego Handlu upowszechni dobrobyt 48
  • Małe jasne zielone 12 paź 2003, 1:00 Umarł Heineken, niech żyje Heineken 50
  • Bomba w rurze 12 paź 2003, 1:00 Rosyjskie lobby na Ukrainie usiłuje uniemożliwić dokończenie budowy rurociągu Odessa - Brody - Płock 52
  • Balcerowicz wprost - O szczęściu 12 paź 2003, 1:00 Dyskomfort związany z istnieniem nierówności materialnych odczuwają przede wszystkim bogaci lewacy 56
  • 2x2=4 - Prywatyzacja górnictwa? Natychmiast! 12 paź 2003, 1:00 Nie wolno tolerować 70-procentowego udziału wydatków sztywnych w budżecie! 57
  • Supersam 12 paź 2003, 1:00 Zapach energetyzujący Higher Energy Diora to świeży i mocny zapach dla wysportowanych i aktywnych trzydziestolatków. Leśną i korzenną harmonię osiągnięto dzięki mieszaninie jałowca, grejpfrutu, gałki muszkatołowej, pieprzu i... 58
  • Mistrzynie seksapilu 12 paź 2003, 1:00 Polskie dziewczyny odnoszą sukcesy w sporcie, bo są bardziej egoistyczne niż mężczyźni 60
  • Uniwersytet reklamowy 12 paź 2003, 1:00 Rodzice szkodzą dzieciom, zakazując im oglądania reklam 64
  • Pokaż majtki! 12 paź 2003, 1:00 Jeszcze w XIX wieku majtki nosiły tylko prostytutki i tancerki 66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Pyszna kuracja 12 paź 2003, 1:00 Drogi Bobku! Właśnie dotarły do mnie złe wieści, żeś legł powalony przez ciężką grypę. Dość niecodzienna to pora roku na takie dolegliwości, nie przysyłam Ci więc buteleczki rumu do przyprawienia herbaty, co uczyniłbym niechybnie za dwa lub trzy miesiące, ale radzę, byś raczył... 69
  • Druga płeć - Dmuchana lala 12 paź 2003, 1:00 Dziś już nie wystarczy odpaść z wyborów miss. Trzeba usłyszeć, że jest się w te klocki do niczego. Jakim prawem?! 70
  • Parodia Rzeczypospolitej 12 paź 2003, 1:00 Najsłynniejszy w naszych dziejach polityczny kabaret utworzyła polska szlachta w XVI wieku 72
  • Know-how 12 paź 2003, 1:00 Chemia oceanu Jeśli nadal będzie wzrastać emisja dwutlenku węgla, wody powierzchniowe oceanów osiągną najniższy od 300 mln lat poziom zasadowości - alarmują oceanolodzy i klimatolodzy. Od 1980 r. liczba żywych organizmów w... 76
  • Wyścig mózgów - najtęższe głowy XXI wieku 12 paź 2003, 1:00 Ludzie zdolni do niezwykle oryginalnych osiągnięć stanowią pod pewnymi względami osobną rasę" - stwierdził brytyjski ekonomista John Jewkes. 78
  • Seksbomba 12 paź 2003, 1:00 Skazani na pandemię AIDS? 82
  • Kwartałka zamiast miesiączki 12 paź 2003, 1:00 Nowa pigułka antykoncepcyjna zmniejszy liczbę menstruacji z trzynastu do czterech w ciągu roku 84
  • Do DNA Kolumba 12 paź 2003, 1:00 Genetycy weryfikują biografię odkrywcy Ameryki 86
  • Bez granic 12 paź 2003, 1:00 Korea kontra Korea Kilkanaście dni po tym, jak komunistyczny reżim w Phenianie w 55-lecie swojego istnienia urządził ogromną paradę wojskową, Korea Południowa zorganizowała podobny pokaz siły. W obchodach Dnia Sił Zbrojnych... 88
  • Mortadela w Brukselce 12 paź 2003, 1:00 Czy Eurostat to gwóźdź do politycznej trumny Romano Prodiego? 90
  • Nowe rozdanie w Watykanie 12 paź 2003, 1:00 Jan Paweł II szuka swego następcy w Europie 94
  • Mur desperacji 12 paź 2003, 1:00 Izrael chce się fizycznie odgrodzić od "autonomii terroru" 98
  • Frakcja Brunatnej Armii 12 paź 2003, 1:00 Niemieccy neofaszyści przygotowują polityczne mordy 100
  • Menu 12 paź 2003, 1:00 Kraj Ubu w Polsce Chciwość, nadużywanie władzy, głupota i kabotyństwo - o tym pisał Alfred Jarry w swoim "Królu Ubu". Fakt, że rzecz się dzieje "w Polsce, czyli nigdzie" ma dwuznaczną wymowę. Sto lat temu, gdy... 104
  • Małpa z jasełek 12 paź 2003, 1:00 Polskie aktorstwo to dyletanctwo i brak szacunku dla widza - mówi Krzysztof Majchrzak 106
  • Dostojewski z Afryki 12 paź 2003, 1:00 Zbigniew Herbert był jednym z mistrzów Johna Maxwella Coetzeego, tegorocznego laureata literackiego Nobla 110
  • Kino Tomasza Raczka 12 paź 2003, 1:00 Dogville - **** Reżyseria: Lars von Trier W rolach głównych: Nicole Kidman, Paul Bettany, Lauren Bacall Dania/Niemcy/Szwecja/ Norwegia/Finlandia/Włochy/Francja/Holandia 2003 Ciekawy eksperyment, choć nie całkiem udany. Długi, trochę... 111
  • Wróbelek z dzielnicy alfonsów - Edith Piaf 12 paź 2003, 1:00 Edith Piaf pozostaje największą gwiazdą francuskiej piosenki, mimo że od czterdziestu lat nie żyje 112
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 12 paź 2003, 1:00  KASIA KLICH Kobieta-szpieg - *** Panna niedużego formatu cielesnego, znacznie bardziej zauważalna na rynku. Niezły model współczesnego kombinowania, z nie zawsze nowoczesną muzyką. Jej debiut zatytułowany "Lepszy... 113
  • Perły do lamusa? - Różne kształty nieba 12 paź 2003, 1:00 "Daleko od nieba" pokazuje świat roku 1957 bez podkreślania, że dziś wiemy więcej, a w związku z tym jesteśmy lepsi 114
  • Co-media - Kto nie wykorzystał Adriana? 12 paź 2003, 1:00 Młodociany Adrian M. z Tomaszowa chciał wystąpić w telewizji. Przystawił pistolet do piersi ochroniarza i uprzedził, że jeśli jego nie puszczą na żywo, to zabije wartownika. 116
  • System idiotele - Warszawa walczy 12 paź 2003, 1:00 Był październik, ale noc była listopadowa. W taką noc zwidują się rzeczy przedziwne. Na przykład ten oddział. Od razu widać że powstańcy, choć nie wiadomo, czy od Kilińskiego, spod Arsenału, czy spod Parasola, a może... 116
  • Organ Ludu 12 paź 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 41 (54) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 6 października 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Juliusz Słowacki wieszczem Polsko, Twa zguba w Rzymie! Tam są legiony zjadliwe robactwa:* Czy... 117
  • Skibą w mur - Dowalanie po całości 12 paź 2003, 1:00 W Grudziądzu kupcy wywiesili zdjęcia radnych, których nie chcą obsługiwać. Dowcip Barei zmaterializował się w epoce wolnego rynku 118