Balcerowicz wprost

Balcerowicz wprost

Dodano:   /  Zmieniono: 
Bez konstytucyjno-liberalnych ograniczeń demokracji grozi degeneracja i zanik. The Future of Freedom" ("Przyszłość wolności"), praca Fareeda Zakarii, znanego amerykańskiego komentatora politycznego, to jedna z najciekawszych książek, jakie przeczytałem w mijającym roku.
  Punktem wyjścia jest tu rozróżnienie konstytucjonalnego liberalizmu i demokracji. Ten pierwszy oznacza państwo tak ograniczone, że nie interweniuje ono arbitralnie w życie jednostek, dzięki czemu mają one trwałe, wolnościowe prawa. Główne konstytutywne cechy takiego państwa to: efektywna (czyli przestrzegana) konstytucja, podział władz, niezawisły wymiar sprawiedliwości. Demokracja zaś - z definicji - istnieje wtedy, gdy władze polityczne są wybierane i zmieniane w drodze regularnych i uczciwych wyborów. Konstytucyjny liberalizm i demokracja mogą, ale nie muszą iść w parze. W Hongkongu pod rządami brytyjskimi panował wysoki poziom konstytucjonalnego liberalizmu, ale nie było demokracji, natomiast w Autonomii Palestyńskiej - jak twierdzi autor - władze pochodzą z demokratycznego wyboru, ale daleko tam do ograniczonego państwa.

Sokrates i cykuta
W nowożytnej historii Zachodu rozwój konstytucjonalnego liberalizmu wyprzedził demokrację: upowszechnianie prawa wyborczego następowało na wcześniej zbudowanych fundamentach ograniczonego państwa. Starożytna Grecja stworzyła model bezpośredniej demokracji, przed którą jednostka nie miała żadnej ochrony - w końcu Sokrates został skazany na wypicie cykuty przez obywateli Aten. Początków konstytucjonalnego liberalizmu należy raczej szukać w republikańskim Rzymie z jego ideą libertas, praw obywateli, których państwo powinno przestrzegać. Ta wielka idea promieniowała na Zachodzie przez następne stulecia. Kamieniami milowymi w rozwoju konstytucjonalnego liberalizmu były angielska Magna Charta z 1215 r. i amerykańska konstytucja z 1789 r. Tylko na Zachodzie rozwinęła się - w teorii i praktyce - idea ograniczonego państwa i indywidualnej wolności. Autor wiąże to - w ślad za pracami wielu historyków - z istnieniem konkurujących ośrodków władzy, m.in. z wielością państw w Europie i istnieniem niezależnego od nich Kościoła katolickiego.
Gdzie indziej panowały rządy absolutne. Jest charakterystyczne, że - jak podaje M.I. Finley - słowa "libertas" czy "wolny człowiek" nie dadzą się przetłumaczyć na jakikolwiek język blisko- czy dalekowschodni. Z tego jednak nie wynika, że idei ograniczonego państwa i indywidualnej wolności nie da się przenieść do kultur innych niż zachodnie. Zaprzeczają takiej tezie przykłady Japonii, Tajwanu, Korei Południowej.
W XX wieku, gdy konstytucjonalny liberalizm osiągnął swój szczyt w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, zasięg prawa wyborczego był bardzo ograniczony. W tym pierwszym kraju w 1830 r. przysługiwało ono 2 proc. dorosłej ludności, w 1884 r. - 12,1 proc.; w tym drugim w 1824 r. korzystało z niego 5 proc. W obu wypadkach demokracja upowszechniła się na fundamentach konstytucjonalnego liberalizmu, tworząc liberalną demokrację. Dzisiaj utożsamiamy ją często po prostu z demokracją, zapominając, że te dwa składniki są zarówno pojęciowo, jak i historycznie rozdzielne. Zakaria twierdzi, że w zachodnim modelu państwa ograniczenie władzy politycznej jest bardziej charakterystyczne (i bardziej istotne dla życia ludzi) niż jej wybieralność.

Łukaszenka ludu
Co się dzieje z konstytucjonalnym liberalizmem, gdy władza się demokratyzuje, tzn. gdy pochodzi z powszechnych wyborów? John Stuart Mill, wybitny angielski filozof i ekonomista XIX wieku, wyrażał obawy, że demokratyczna większość może źle znosić ograniczenie władzy państwa właśnie dlatego, że jest demokratyczną większością. Łukaszenka chyba nie czytał Milla, ale po wyborach, które wyniosły go do władzy, potwierdził obawy wybitnego filozofa, głosząc, że skoro reprezentuje lud, to cokolwiek zrobi, nie będzie dyktaturą. U niektórych naszych reprezentantów narodu też widać przekonanie, że demokratyczna władza nie może być ograniczana. Najbardziej jaskrawo przejawia się to w uchwalaniu ustaw, o których z góry wiadomo, że są sprzeczne z konstytucją. Całe szczęście, że mamy w Polsce instytucje, których misją jest stać na straży konstytucjonalnego liberalizmu, takie jak rzecznik praw obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny i Trybunał Konstytucyjny.

ReŻim, czyli wojna
Autor wykazuje, że niektóre powszechnie głoszone zalety demokracji wynikają raczej z liberalnego konstytucjonalizmu niż z wybieralności władz państwowych. Twierdzi się na przykład, że demokracje rzadziej wywołują wojny niż reżimy niedemokratyczne. Tymczasem badania Jacka Snydera i Edwarda Mansfielda nad sytuacją państw w ostatnich 200 latach wykazały, że dotyczy to tylko liberalnych demokracji. Kraje demokratyzujące się, o słabych fundamentach liberalno-konstytucyjnych, wywoływały wojny częściej niż demokracje liberalne, a także częściej niż stabilne reżimy autorytarne. Konstytucyjny liberalizm zapewnia też lepsze warunki gospodarczego rozwoju niż kapryśna, choć wybieralna władza polityczna. Wreszcie - jak podkreśla Giovanni Sartori - wybitny badacz systemów politycznych, bez konstytucyjno-liberalnych ograniczeń samej demokracji grozi degeneracja i zanik. Wzmacniajmy więc instytucje konstytucyjnego liberalizmu w naszym kraju.
Więcej możesz przeczytać w 1/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2004 (1101)

  • Na stronie - Dwa i pół zaufania4 sty 2004Prawdziwą walutą współczesnego świata jest zaufanie.3
  • Peryskop4 sty 2004Zagłada Bam Trzęsienie ziemi zniszczyło miasto Bam w Iranie. Dziesiątki tysięcy ludzi walczą o życie na gruzowisku - bez wody, żywności, bez elektryczności, w mrozie, pozbawieni namiotów i koców. wstrząsy o sile 6,7 stopnia w skali...6
  • Dossier4 sty 2004Adam MICHNIK redaktor naczelny "Gazety Wyborczej" "W skład grupy trzymającej władzę, która ma moc sprawczą, wchodzili Aleksandra Jakubowska, Robert Kwiatkowski i sekretarz KRRiTV Włodzimierz Czarzasty. Rywin kontaktował się z...7
  • Kadry4 sty 2004Torbacz8
  • Jestem, więc piszę - Wiara bez nadziei4 sty 2004Antropologowie twierdzą, że w społeczeństwach prymitywnych, przedpiśmiennych przesądne wierzenia stanowią integralną czźść światopoglądu. Prawie każdy wierzy prawie we wszystko. Na pierwszy rzut oka wydaje siź, że nie jesteśmy już społeczeństwem...9
  • Polski sport4 sty 2004Marek majewski10
  • Playback4 sty 2004Liderzy Platformy Obywatelskiej: Donald Tusk i Jan Maria Rokita.10
  • Amerykańska wściekła krowa4 sty 2004Pierwsza wściekła krowa w USA została zabita 9 grudnia w zakładach mięsnych Vern's Moses Lake, ale wyniki testów na BSE były znane dopiero dwa tygodnie później. W tym czasie mięso zwierzęcia trafiło już na rynek, prawdopodobnie w...10
  • Poczta4 sty 2004List od czytelnika11
  • Z życia koalicji4 sty 2004 Nie dało się spędzić tych Świąt bez Jolanty Kwaśniewskiej. Pierwsza kandydatka do prezydentury sezon bożonarodzeniowych występów zainaugurowała szlochem w rękaw Piotra Zawsze-Do-Usług Najsztuba w "Przekroju", a potem się...12
  • Z życia opozycji4 sty 2004Karząca ręka sprawiedliwości dopadła osobników zamieszanych w tak zwaną aferę mostową. Sąd koleżeński Platformy Obywatelskiej wyrzucił z partii Małgorzatę Ławniczak-Hertel. Poza tym jedna osoba dostała naganę, jedna upomnienie....13
  • Fotoplastykon4 sty 200414
  • Człowiek epoki terrorystycznej4 sty 2004Najbliższe 15 lat będzie epoką superterroryzmu" - napisali autorzy opracowania "Terror 2000", przygotowanego w 1995 r. dla Departamentu Obrony USA. Przewidzieli to nie tylko na podstawie raportów organizacji wywiadowczych, lecz przede wszystkim na...16
  • Prasowanie Europy4 sty 2004Dawno w Europie nie było tak zmasowanej kampanii przeciw jednemu państwu, jak teraz przeciw Polsce.22
  • Nasi oni4 sty 2004Najważniejszym konfliktem w Polsce - wbrew powszechnemu przeświadczeniu - nie jest konflikt ekonomiczny między biednymi a bogatymi (choć 60 proc. badanych uznaje go za istotny). Na pierwsze miejsce na polskiej mapie konfliktów wysuwa się...26
  • Teczki Leppera4 sty 2004Haki na polityków PO, PiS i PSL zbierają pracujący dla Samoobrony byli pracownicy służb specjalnych.30
  • Brygady pracy duchowej4 sty 2004Polscy księża i misjonarze stali się jednym z naszych ważniejszych towarów eksportowych.32
  • Mur z ognia4 sty 2004Cudzoziemiec odnoszący sukces na wsi wywołuje agresję, bo burzy rytuał nieróbstwa36
  • Nałęcz - Popis janczarów4 sty 2004Wirusowi PRL ulegają ci, którzy zapowiadali jego zniszczenie38
  • Poczta4 sty 2004List od czytelnika38
  • Giełda i wektory4 sty 2004Hossa Świat Boeinga wniebowstąpienie Boeing znów wyprzedza Airbusa! 7E7 Dreamliner to pierwszy od trzynastu lat nowy model samolotu pasażerskiego Boeinga. Amerykański koncern chce dzięki niemu odzyskać pozycję lidera na rynku, którą...42
  • Egzekucja podatników4 sty 2004Dusząc w zarodku klasę średnią, klasa polityczna popełnia samobójstwo44
  • Nagroda Złamanego Grosza4 sty 2004Nominacje, regulamin49
  • Rewolucyjna destrukcja4 sty 2004Antyglobaliści przekonują świat, że jedyną drogą rozwoju jest globalizacja50
  • Cegła Einsteina4 sty 2004Sześć miliardów milionerów. Czy to możliwe?54
  • Niebiańska reklama4 sty 2004Mimo deszczu tysiące gapiów przybyło 25 października 2003 r. na podlondyńskie lotnisko Heathrow, by ostatni raz zobaczyć podchodzący do lądowania odrzutowiec ponaddźwiękowy Concorde. Linie British Airways i Air France, jedyne eksploatujące te...56
  • Balcerowicz wprost4 sty 2004Bez konstytucyjno-liberalnych ograniczeń demokracji grozi degeneracja i zanik. The Future of Freedom" ("Przyszłość wolności"), praca Fareeda Zakarii, znanego amerykańskiego komentatora politycznego, to jedna z najciekawszych książek, jakie...58
  • Czego rok 2004 oczekuje od Polaków?4 sty 2004Zbliżają się lata wielkich szans i równie wielkiego wysiłku59
  • Supersam4 sty 2004Podkład jak puder Na podkład Cashmere Perfect firmy L'Oréal nie trzeba nakładać pudru, a cera pozostaje matowa przez dwanaście godzin. Podkład zawiera składnik żelujący będący pochodną cukru. Jego cząsteczki tworzą uporządkowaną siatkę, w...60
  • Stosunek przerywany4 sty 2004Niemców najbardziej kochają Japończycy i Mongołowie, a najmniej Anglicy i Holendrzy62
  • Król David I4 sty 2004David Beckham jest jednocześnie sportowcem, przywódcą religijnym, gwiazdą telewizji i chłopakiem z sąsiedztwa66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Smak portfela4 sty 2004Drogi Przyjacielu! Mój pobyt w Lublinie był bardzo krótki, ale wystarczyło czasu, by dać się oczarować bogactwem kultury kulinarnej tamtego regionu.69
  • Diamentowy gułag4 sty 2004Namibijska pustynia wygląda jak wielki śmietnik: obok hałd odpadów uwagę zwracają wraki ciężarówek, wywrotek, spychaczy czy zużyte taśmociągi. Żadna z maszyn, która wjechała na ten teren, nie może go opuścić. To Consolidated Diamond Mines w...70
  • Kto to jest Hitler?4 sty 2004Dopiero trzeciemu pokoleniu powojennych Niemców dane było się zbliżyć do prawdy o III Rzeszy72
  • Know-how4 sty 2004Biała śmierć, Rachunek za Vivaldiego, Bezbolesne zastrzyki, Bliźniaki na marsie76
  • Nowa genoracja4 sty 2004Nadchodzi epoka dzieworództwa. Sklonowany przez naukowców z firmy biotechnologicznej Advanced Cell Technology w Massachusetts ludzki zarodek po raz pierwszy osiągnął stadium szesnastokomórkowego embriona. Zespół uczonych z USA i Europy...78
  • Gorączka czarownic4 sty 2004Grypa może przemienić człowieka w roślinę Grypa powoduje niekiedy przypominające chorobę Alzheimera otępienie! - alarmują brytyjscy wirusolodzy z National Institute for Medical Research (NIMR). Bezpośrednią przyczyną schorzenia jest śpiączkowe...82
  • Bez granic4 sty 2004Kupiecka uczciwość Nigeryjski szaman Ashi Terfa zginął podczas testowania amuletu, który sprzedawał. Czarownik padł ofiarą wiary we własne siły - reklamował talizman kuloodporny, a gdy zażądano, by go przetestował, założył amulet na szyję i...84
  • Norymberga w Bagdadzie?4 sty 2004Wprost" przedstawia najbardziej prawdopodobne warianty przebiegu procesu dyktatora Iraku - jego tryb i możliwe miejsca osądu zbrodniarza, zawartość aktu oskarżenia, listę potencjalnych świadków oraz ich wypowiedzi86
  • Klan satrapy4 sty 2004Dzięki rodzinie, którą zatrudnił na najwyższych stanowiskach w państwie, Saddam Husajn utrzymywał władzę przez trzy dekady. W tym samym czasie skazał na śmierć 46 krewnych, których podejrzewał o nielojalność. Poznajmy najbardziej prominentne...92
  • A mury runą4 sty 2004Nastąpi Bliski Wschód światowej demokracji95
  • Jądra Europy4 sty 2004Spoiwem Franken-Reichu jest antyamerykanizm96
  • Grobowiec Szewardnadzego4 sty 2004Gruzińska rewolucja róż obnażyła słabość eurazjatyckich autokratów98
  • Menu4 sty 2004Kraj Nowy Władca na nowy rok Nowozelandzki reżyser Peter Jackson chyba po cichu wykradł hobbitowi Frodo pierścień władzy. Każda kolejna część "Władcy pierścieni" oczekiwana jest z coraz większym zainteresowaniem, a potem okazuje się...100
  • Zawał mięśnia4 sty 2004W dzisiejszym kinie herosa może zagrać tylko cherlak lub kobieta102
  • Piekło Gibsona4 sty 2004Zawsze gdy sztuka wkracza na obszar religii i wiary, wkracza na pole minowe106
  • Roman(s) z wampirami4 sty 2004Roman Polański przegrał na Broadwayu, ale triumfuje w Hamburgu108
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego4 sty 2004MICHAEL BUBLÉ BRITNEY SPEARS109
  • Sława i chała4 sty 2004Dvd Miłość francuska Na początku była powieść. Zachęcony entuzjastycznym przyjęciem "Balzaka i małej krawcówny" Sijie Dai zasiadł na krześle reżysera. Miał do tego pełne prawo - książka jest przecież jego autobiografią. Ponieważ...110
  • Perły do lamusa?4 sty 2004"Niewidoczni" Frearsa przekonują, że handel ludzkimi narządami przynosi większe zyski niż handel narkotykami111
  • Nowowizja - Prognozy4 sty 2004Na przełomie roku wróżki mają potwornie dużo roboty. Szklane kule pękają z przepracowania, a pewien czarny kot z nadmiaru stresów rzucił się pod helikopter premiera. I zapeszył. Nic dziwnego, że w Europie zaraz zaczęto mówić o...112
  • Z grzędy zrzędy - Niech żyje Stary Rok!4 sty 2004Trzeba mieć nieprawdopodobne szczęście, żeby spadając w sondażach, dodatkowo spaść jeszcze w helikopterze! Zachodzi więc podejrzenie, że sondaże tyle warte, co i helikopter. Od lat wiadomo, że na potłuczonych dziadków najlepiej działają112
  • Organ Ludu4 sty 2004TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 1 (66) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 29 grudnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza113
  • Skibą w mur - Pozwólcie utyć Małyszowi!4 sty 2004Czy objadając się makowcem w czasie świąt i popijając wódeczkę, pomyślałeś choć raz o tym, że Małysz też chętnie by się najadł?114