Prawdziwa fikcja

Prawdziwa fikcja

Kończą się czasy literatury w stylu "co mi w duszy gra" - przyszłość należy do faction


Co to za literatura? Przecież to encyklopedia wiedzy o średniowiecznych herezjach - dziwili się niektórzy, czytając powieść "Imię róży" Umberta Eco. Tymczasem taka właśnie będzie literatura przyszłości: użyteczna i funkcjonalna - jak większość produktów współczesnego świata. Literatura współczesna to już nie psychologia czy językowe eksperymenty, lecz użyteczna wiedza w fabularnej otoczce. W krajach anglosaskich określa się ją terminem faction (z połączenia słów fact i fiction). Czysta fiction mało kogo interesuje, bo współczesny czytelnik ma zbyt mało czasu, by się tylko bawić czytaniem. Zresztą faction ma długą tradycję. Przed epoką radia, telewizji i Internetu tzw. literatura piękna była także kompendium wiedzy o świecie i człowieku - czy to u Szekspira, czy Tołstoja i Dostojewskiego, czy też Balzaka, Prousta bądź Flauberta. Oczywiście, fiction jest od faction łatwiejsza, dlatego wciąż dominuje na literackim rynku. Tyle że największe sukcesy odnosi prawie wyłącznie faction, o czym świadczy powodzenie książek Umberta Eco, a ostatnio Dana Browna czy Frederica Beigbedera.

Wołoszański jak Harris
"Pierwsza powieść oparta na faktach" - głosi hasło reklamujące debiutancką powieść Bogusława Wołoszańskiego "Twierdza szyfrów". Faction Wołoszańskiego w ciągu zaledwie miesiąca rozeszła się w 50 tys. egzemplarzy. Żadna z jego książek z dziedziny literatury faktu nie sprzedała się w takiej ilości w pierwszym miesiącu obecności na rynku. Wołoszański podążył tropem takich autorów, jak Frederick Forsyth, Ken Follett, Tom Clancy, Michael Crichton czy Wilbur Smith. Zanim przystąpią oni do pisania faction, pieczołowicie dokumentują miejsca akcji i prowadzą badania źródeł historycznych.
Pisarzem, który na świecie robi furorę książkami będącymi mariażem fikcji i faktów, jest Robert Harris, autor m.in. "Vaterlandu" i sfilmowanego przez Michaela Apteda thrillera wojennego "Enigma". Harris, historyk z wykształcenia, podobnie jak Wołoszański zaczynał od dziennikarskich śledztw i książek non fiction. Jego ostatnia, bestsellerowa powieść "Pompeja" to najlepszy przykład przewagi faction nad fiction. Harris opisując cztery dni z życia rzymskiego imperium, tuż przed wybuchem Wezuwiusza, korzystał nie tylko z Pliniusza i Seneki, ale też na przykład ze specjalistycznych prac z wulkanologii.
Bogusław Wołoszański żartuje, że jego "Twierdza szyfrów" powstała "z nadmiaru wiedzy". Zebrał mnóstwo informacji o historii sowieckich szyfrów jednorazowych oraz urządzeniu zwanym rybą młotem.
- Czułem wielki dyskomfort, mając tyle sensacyjnych faktów, których nie mogłem połączyć w spójną całość z punktu widzenia historycznej narracji. Ale możliwością ich spożytkowania okazała się powieść typu faction - opowiada "Wprost" Wołoszański. Trafił on w lukę na polskim rynku, bo nasi twórcy takich książek dotąd nie pisali. Wołoszański przyznaje, że - tak jak wielu czytelników - nudzi go czysta fikcja, czyli bezmyślne "przeżuwanie czarnych linijek".

Skazani na faction
Autorzy beletrystyki - by móc konkurować z telewizją czy Internetem - coraz częściej umieszczają akcję swych opowieści na tle autentycznych wydarzeń. - Mieszanka fikcji, faktów i dziennikarstwa to według mnie przyszłość literatury. Wystarczy porównać rankingi bestsellerów. Dlatego byłem niejako skazany na wybór tego gatunku - mówi Frederic Beigbeder, autor powieści "Windows on the World", rozgrywającej się podczas zamachu terrorystycznego 11 września. Oczywiście, solidnie zrekonstruowane historyczne tło w powieściach nie jest niczym nowym. Początków powieści nurtu faction w dzisiejszym znaczeniu można się dopatrywać w XVIII-wiecznych powieściach gotyckich i romansach rycerskich. W czasach oświecenia, czyli epoce fascynacji historią narodów i kultur, narodziła się właściwa powieść historyczna. W XIX wieku faction wzbogacili tacy autorzy, jak Walter Scott czy Aleksander Dumas. W polskiej literaturze tak czynili m.in. Józef Ignacy Kraszewski i Henryk Sienkiewicz.
W latach 80. XX wieku w Polsce dużym zainteresowaniem cieszyły się tzw. tygrysy - seria ukazująca zbeletryzowane dzieje II wojny światowej. Była to kieszonkowa forma faction, oczywiście pokiereszowana często przez cenzurę bądź oficjalną, zakłamaną wersję historii. Obecnie nawet literatura fantasy zbliża się do faction - wystarczy wspomnieć Andrzeja Sapkowskiego. Jego ostatnia książka "Boży wojownicy" zawiera dziesiątki odniesień do rzeczywistych wydarzeń. Dzisiaj literatura typu faction to często wyrafinowane, erudycyjne łamigłówki. Do takiej kategorii można zaliczyć powieści Umberta Eco czy głośny "Bakunowy faktor" Johna Bartha. Taką powieścią jest też "Klub Dantego" debiutanta Matthew Pearla. Ten literacki thriller osadzony w XIX-wiecznych realiach i osnuty wokół perypetii historycznych postaci został obsypany nagrodami i przetłumaczony na 36 języków (w kwietniu pojawi się po polsku). Powieść Pearla dowodzi, że kończą się czasy bezładnej pisaniny w stylu "co mi w duszy gra".
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2005 (1154)

  • Wprost od czytelników 16 sty 2005 List od czytelnika 3
  • Na stronie - Piętno Murphy 16 sty 2005 Każdy głupi potrafi wykorzystać globalną hossę - oprzeć się tej pokusie, to jest sztuka 3
  • Kijów w Warszawie 16 sty 2005 Człowiek Roku 2004 Wiktor Juszczenko: Poparcie Polski utwierdziło nas w przekonaniu, że zwyciężymy 8
  • Skaner 16 sty 2005 SKOŃCZMY Z WOJNĄ TECZEK! IPN mógłby upubliczniać teczki SB dotyczące osób kandydujących do urzędów publicznych - powiedział "Wprost" prof. Leon Kieres, prezes Instytutu Pamięci Narodowej. W poprzednim... 12
  • Dossier 16 sty 2005 "Lewica jako pokarm dla lwów może być wdzięcznym obiektem" "Trybuna" KRZYSZTOF JANIK przewodniczący Klubu Parlamentarnego SLD "Jeśli nawet porównać Sejm do stajni Augiasza, to nie wystarczy Herkules w... 13
  • Sawka 16 sty 2005 14
  • Kadry 16 sty 2005 15
  • Playback 16 sty 2005 17
  • M&M-Rzeczpospolita komisyjna 16 sty 2005 RZECZPOSPOLITA KOMISYJNA Pierwsza komisja - rządu dymisja. Druga komisja - za scysją scysja. W trzeciej Pol, Lepper z Wrzodakiem w trójcy. Też mają prawo odstawiać swój cyrk. Jak tych komisji będzie czterdzieści, to tej... 17
  • Poczta 16 sty 2005 List od czytelnika 17
  • Chwytanie brzytwy 16 sty 2005 Powołanie komisji w sprawie prywatyzacji PZU jest na rękę SLD, bo utrudni ustalenie prawdy o aferze Orlenu 18
  • Lubię żubry 16 sty 2005 Rozmowa z WŁODZIMIERZEM CIMOSZEWICZEM, marszałkiem Sejmu RP 19
  • Z życia koalicji 16 sty 2005 Józef Oleksy już nie jest marszałkiem, chlip, chlip. Panie Józefie, głowa do góry, dla nas pan zawsze będzie generalissimusem. Nie, nie jak Stalin. Jak żona Idiego Amina, bliższe podobieństwo. Komisje śledcze są... 20
  • Z życia opozycji 16 sty 2005 Prasowy transfer stulecia! Komentator Ernest Skalski przeszedł z "Gazety Wyborczej" do "Rzeczpospolitej". Jedni twierdzą, że "Rzepa" chce w ten sposób ucentrowić nieco kurs. Inni uważają, że chce być... 21
  • Wesele z promocją 16 sty 2005 Nie po raz pierwszy dzięki "Gazecie Wyborczej" wyrwałem się z narodowej kadzi pełnej zwid i zjaw 22
  • Fotoplastykon 16 sty 2005 H. Sawka 23
  • Pałacowy Zakład Ubezpieczeń 16 sty 2005 Głównymi bohaterami afery PZU są premier Marek Belka i prezydent Aleksander Kwaśniewski 24
  • Normalna nienormalność 16 sty 2005 Polaków nie interesują przetasowania w SLD czy PO, lecz ceny golfów bądź audi 28
  • Murzyn lewicy 16 sty 2005 O Włodzimierzu Cimoszewiczu postkomuniści przypominają sobie tylko wtedy, gdy są w opałach 32
  • Profesura wzajemnej adoracji 16 sty 2005 Mamy w Polsce grupę akademickich urzędników, nie rozumiejących, po co rozwija się badania i tworzy uczelnie 34
  • Rangersi Europy 16 sty 2005 Czym dla Ameryki byli strażnicy z Teksasu, tym dla Europy są czarne brygady polskich celników 36
  • Giełda 16 sty 2005 HossaŚwiat Ekspresowa karta Visa Contactless to nowy typ karty płatniczej, którą zaprezentowała Visa Europe. Ta bezstykowa karta ma służyć do dokonywania niewielkich płatności. Należy ją jedynie zbliżyć na sekundę do... 38
  • Co nas czeka: 2005-2015 16 sty 2005 Co mają wspólnego chińska firma Lenovo, amerykańska przeglądarka internetowa Google, słowacki rząd premiera Mikulasa Dzurindy i spożywcza grupa Maspex z Wadowic? Lenovo, które pod koniec 2004 r. wykupiło produkującą pecety część IBM, zdobywając 8 proc. światowego rynku... 40
  • Imperium uprzywilejowanych 16 sty 2005 imperium Wallenbergów. Zagranicznym inwestorom zezwolono na kupno szwedzkich firm, by Wallenbergom trudniej było utrzymać kontrolę nad swoimi spółkami 50
  • Załatwione odmownie - Niepoważna propozycja 16 sty 2005 Celem kary śmierci jest wyeliminowanie ze społeczeństwa sprawców ohydnych zbrodni, a nie odstraszenie przestępców 54
  • Supersam 16 sty 2005 58
  • Wysportowane audi 16 sty 2005  Nowe audi S4 to obecnie najmocniejszy sportowy model serii A4. Cechują go drapieżna linia nadwozia, bogatsze niż w poprzednim modelu wyposażenie i silnik V 8 o mocy 344 KM pozwalający na przyspieszenie do 100 km/h w 5,6 s. Auto ma... 58
  • Muzyka bez kabli 16 sty 2005  Bezprzewodowy pilot firmy Wireless Music, przeznaczony do sterowania systemem audio, to urządzenie z wbudowanym wyświetlaczem ciekłokrystalicznym, cyfrowym odbiornikiem i nadajnikiem. Pozwala z dowolnego miejsca w domu odsłuchiwać pliki... 58
  • G jak Gucci 16 sty 2005  Punktem wyjścia do stylizacji kolekcji zegarków Gucciego stało się logo domu mody - litera "G", która została tu "zgeometryzowana" i zintegrowana z kopertą czasomierza. Nowy model dostępny jest w trzech wersjach:... 58
  • Zimno-ciepło z okładem 16 sty 2005  Wykorzystując naturalną moc leczniczą temperatury, termiczny okład wielokrotnego użytku Nexcare ColdHot Mini łagodzi miejscowo ból. Przyłożenie tej małej poduszeczki wypełnionej nietoksycznym żelem, schłodzonej uprzednio w... 58
  • Eliksir męskości 16 sty 2005  Bodymax - zawierający uznawany za legendarny afrodyzjak żeń-szeń - poprawia naszą aktywność fizyczną. Pod jego wpływem organizm wydziela hormony i biologicznie czynne substancje pozwalające sprostać zwiększonym wyzwaniom.... 58
  • Generacja R 16 sty 2005 Młodzi Polacy są bardziej konserwatywni od swoich rodziców 60
  • Tańczę, więc jestem 16 sty 2005 Przez wieki taniec był jedyną dopuszczalną formą bliskiego kontaktu kobiety i mężczyzny 64
  • Filozoficzna prostota 16 sty 2005 Rozmowa z GIORGIO ARMANIM, kreatorem mody 68
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Co mamy z gęsi? 16 sty 2005 Piotrusiu! Mamy nie tylko niespodziewany sezon na agentów, ale i całkiem spodziewany i dużo przyjemniejszy sezon na drób. Znów odnoszę smutne wrażenie, że ten wspaniały czas uchodzi naszej uwagi. A przecież cała rzecz rozpoczęła się 11 listopada. Tego dnia, owszem, z... 70
  • Klątwa rycerzy świątyni 16 sty 2005 Papież Klemens V uniewinnił templariuszy - dowodzi dokument odnaleziony w watykańskich archiwach 72
  • Know-how 16 sty 2005 Kora leczy stawy, Bliźniaczki będą chodzić 75
  • Alergia w głowie 16 sty 2005 Dostępne w sklepach testy na nietolerancję pokarmową to oszustwo! 76
  • Bezpłodne planety 16 sty 2005 Doniesienia o możliwości odkrycia życia na planetach poza Układem Słonecznym były mocno przesadzone. Nie znaleziono jego śladów na planecie GPCC odkrytej przez międzynarodową grupę astronomów w European Southern Observatory. Nie znaleziono go też na dwóch małych, skalistych... 80
  • Koniec świata Nostradamusa 16 sty 2005 Zapowiadana od dawna III wojna światowa wybuchnie w 2005 roku! 82
  • Bez granic 16 sty 2005 Nowy Jork w Moskwie Pięć miast walczy o organizację igrzysk olimpijskich w 2012 r. Rywalizacja nabiera rumieńców, bo decyzja, które zostanie gospodarzem imprezy, zapadnie już za pół roku. Włodarzy Londynu, Paryża,... 84
  • Euroborrellioza 16 sty 2005 Dziewięć chorób, które mogą zabić Europę 86
  • Węzeł moskiewski 16 sty 2005 Rosja nie chce, ale musi się dogadywać z nowymi członkami Unii Europejskiej 90
  • Król Iraku 16 sty 2005 Ajatollah Sistani ma wpływ na wszystkie decyzje polityczne zapadające w Bagdadzie 94
  • Wojownicza Księżniczka 16 sty 2005 Condoleezza Rice jest o krok od spełnienia swej najwyższej ambicji - zostania prezydentem USA 96
  • Nienawiść do sukcesu 16 sty 2005 Antyamerykanizm jest bliźniakiem amerykańskiej siły przyciągania 98
  • Drzwi do pokoju 16 sty 2005 Walka Amerykanów i ich koalicjantów przeciw złowrogiemu reżimowi Saddama Husajna i wyraźne ponowne zwycięstwo Busha w wyborach prezydenckich są wymownym sygnałem, że terroryzm się nie opłaca, że są tacy, którzy będą walczyć z nim z całą mocą. 99
  • Menu-Krótko po wolsku 16 sty 2005 WYDARZENIA KRÓTKO PO WOLSKU Zapowiedzi wydawnicze Początek roku obfituje w działalność wydawniczą. Szczególną popularnością cieszą się kalendarze. Idąc tym tropem, komisja śledcza wydała kalendarz swych prac na... 100
  • Wydzielina z artysty 16 sty 2005 Pseudoartyści produkują epokowe gnioty, bo większość z nich łatwo znajduje na nie publiczne pieniądze 104
  • Prawdziwa fikcja 16 sty 2005 Kończą się czasy literatury w stylu "co mi w duszy gra" - przyszłość należy do faction 108
  • Celuloidowe tygrysy 16 sty 2005 Całe hollywoodzkie kino akcji czerpie inspiracje z Dalekiego Wschodu 110
  • Ueorgan Ludu 16 sty 2005 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 2 (119) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 10 stycznia 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Europa stawia na współpracę Komu jak staje? Nowy rok obfituje w wydarzenia z dziedziny... 112
  • Mniej więcej wolno 16 sty 2005 Niepisane regulaminy głoszą, że ekipa. która wygrywa wybory, ma prawo robić, co chce 114

ZKDP - Nakład kontrolowany