Erupcja zagłady

Erupcja zagłady

Dodano:   /  Zmieniono: 
Drzemiące superwulkany zagrażają całej cywilizacji W południe w Pompejach zapadł mrok, a potem noc, ale gęstsza niż noc zwykła i o wiele bardziej gorąca, absolutnie czarna, taka, jaka panuje w szczelnie zamkniętej komnacie. Ciemności rozświetlały tylko błyskawice oraz blask wyprysków płomieni bijących ze stoków Wezuwiusza" - tak rzymski pisarz Pliniusz Młodszy opisywał kataklizm, który wydarzył się w 79 r. Chmury rozgrzanych gazów i pyłów zabiły wówczas tysiące mieszkańców Pompejów i Herkulanum. Podobny los spotkał miasto Saint Pierre, gdy w 1902 r. wybuchł położony niedaleko niego wulkan Mont Pelee. Zginęło wówczas 30 tys. osób (ocalał tylko skazany na śmierć morderca zamknięty w podziemnej celi miejskiego więzienia).
Te katastrofy to jednak tylko niewielka demonstracja siły drzemiącej pod powierzchnią naszej planety. Z Wezuwiusza wydostało się zaledwie 5 km3 lawy, podczas gdy w przeszłości wielokrotnie zdarzały się erupcje setki, a nawet tysiące razy potężniejsze - zasypujące popiołem całe kontynenty, prowadzące do masowego wymierania roślin i zwierząt, niszczące i tworzące wyspy. "To, że od kilkunastu tysięcy lat mieliśmy względny spokój, pozwoliło nam stworzyć dzisiejszą cywilizację, ale kolejny kataklizm wydarzy się w niedalekiej przyszłości" - ostrzega prof. Stephen Self z amerykańskiego Open University.



Pióropusze kataklizmu
Superwulkany już wielokrotnie spychały ludzkość na skraj zagłady. Jezioro Toba na Sumatrze to pozostałość gigantycznej erupcji sprzed 74 tys. lat, którą - jak wynika z analiz DNA - przeżyło zaledwie 10 tys. naszych przodków. Ślady superwulkanów znaleziono na całej kuli ziemskiej, także w Europie. Jeden był położony na Campi Flegrei nad Zatoką Neapolitańską (dziś można tam podziwiać wulkan Solfatara), drugi prawdopodobnie na Morzu Egejskim. Wiadomo, że w takich miejscach erupcje często pojawiają się regularnie co kilkaset tysięcy lat. Uczeni podkreślają jednak, że wiele superwulkanów nadal nie zostało odkrytych, są dziś niepozornymi dolinami, zatokami czy kalderami (zapadniętymi stożkami wulkanicznymi, najczęściej wypełnionymi wodą).
Istnieją też pozostałości po jeszcze większych katastrofach nawiedzających Ziemię co kilkadziesiąt milionów lat. To tzw. pióropusze płaszcza - olbrzymie bąble lawy, które wydostają się z głębi planety i przebijają skorupę ziemską, wywołując erupcje trwające miliony lat. Powstające wówczas stożki wulkaniczne mogą mieć nawet tysiąc kilometrów średnicy (najpotężniejszy dziś Mauna Loa na Hawajach jest stukrotnie mniejszy). "Takie zjawisko dosłownie zmienia oblicze Ziemi. Może nadać nowy kształt oceanom, utworzyć nowe łańcuchy górskie albo wyspy" - mówi dr Andrew Kerr z Uniwersytetu Cardiff. Przykłady to Islandia, Hawaje, Wyspy Wielkanocne czy wyspa Reunion na Oceanie Indyjskim.
Naukowcy zauważyli też, że erupcje pióropuszy lawy zbiegają się z okresami wielkiego wymierania istot żywych. Tak było przed 380 mln, 251 mln, 201 mln i 65 mln lat - ostatnia z tych katastrof doprowadziła do wyginięcia dinozaurów. Według najnowszych teorii, potężne eksplozje wulkaniczne są w stanie imitować efekty uderzenia asteroidy - tyle że w tym wypadku ogromne masy skał są wyrzucane ze skorupy ziemskiej wysoko w atmosferę. "Nazwaliśmy to zjawisko wystrzałami Verne'a, ponieważ w jednej z jego powieści pojawia się armata wystrzeliwująca statki kosmiczne na Księżyc" - mówi prof. Jason Phipps Morgan z Cornell University. 65 mln lat temu olbrzymi skalny pocisk mógł wystrzelić spod ziemi w Indiach i spaść na półwyspie Jukatan, tworząc słynny krater Chicxulub.

Wulkan rewolucji
Do eksplozji superwulkanu dochodzi dziesięciokrotnie częściej niż do zderzenia z asteroidą, które teoretycznie moglibyśmy przewidzieć i próbować mu zapobiec. A wobec tego typu erupcji współczesna nauka jest zupełnie bezsilna. "Jedyne, co można zrobić, to przygotować plany ratunkowe na wypadek takiej katastrofy - zapewnić ludziom schronienie i zapasy żywności, takie jak na wypadek wojny jądrowej" - mówi prof. Stephen Sparks z Bristol University. Najgorętsze miejsce na mapach geologów to amerykański park narodowy Yellowstone, który jest jednym wielkim wulkanem i gdzie od 80 lat obserwowano podnoszenie się poziomu gruntu. W przeszłości ten superwulkan wybuchał co 600 tys. lat, a ostatnia erupcja wydarzyła się 640 tys. lat temu. Następnej można się więc spodziewać w każdej chwili.
Podczas takich eksplozji groźniejsze od lawy i popiołu są gazy uwalniane przez wulkany. Latem 1783 r. w Islandii uaktywniły się dziesiątki kraterów zlokalizowanych w pęknięciu skorupy ziemskiej zwanym rozpadliną Laki. Przez pół roku wydostało się stamtąd 15 km3 roztopionych skał, ale najgorsze były 122 mln ton dwutlenku siarki (dziesięciokrotnie więcej niż roczna emisja z wszystkich europejskich zakładów przemysłowych). "Nad Europą i dużą częścią Ameryki Północnej bez przerwy unosiła się mgła. Była sucha, a promienie słońca zdawały się nie mieć na nią żadnego wpływu" - pisał Benjamin Franklin, który w tym czasie był ambasadorem USA w Paryżu. Dwutlenek siarki zamienił się w powietrzu w kropelki kwasu siarkowego i wytworzył gęsty, gryzący smog. W połączeniu z wyjątkowo upalnym latem dało to katastrofalny efekt - w Islandii zmarło 10 tys. osób, w Wielkiej Brytanii - 30 tys., podobnie we Francji. Ginęły przede wszystkim dzieci i ludzie starsi, u których oddychanie skażonym powietrzem prowadziło do niewydolności układu krążenia. Kolejna fala zgonów pojawiła się w czasie wyjątkowo mroźnej zimy. Klęska nieurodzaju spowodowana tymi pogodowymi anomaliami była prawdopodobnie jedną z przyczyn wybuchu rewolucji francuskiej w 1789 r.

Powtórka z Frankensteina?
Uczeni wiedzą już, jak głębokie zmiany klimatu może wywołać jedna duża erupcja. Nawet stosunkowo niewielki wulkan Pinatubo doprowadził do zarejestrowanego przez satelity schłodzenia atmosfery w 1991 r. Gdy w 1815 r. eksplodował wulkan Tambora w Indonezji, średnia temperatura na półkuli północnej spadła o 1oC. Choć wydaje się, że to niewiele, następne dwa lata były wyjątkowo zimne i pochmurne (George Byron napisał wtedy poemat "Ciemność", a Mary Shelley - "Frankensteina"). Z symulacji komputerowych wynika, że co kilkadziesiąt tysięcy lat zdarzają się erupcje powodujące globalne spadki temperatury o ponad 4oC, co wystarczy do wywołania małej epoki lodowcowej.
Skutki wybuchu wielkiego wulkanu są przez geologów porównywane z atomową zimą, która byłaby wynikiem globalnej wojny nuklearnej. Tzw. superwulkany w krótkim czasie wyrzucają w powietrze setki, a nawet tysiące kilometrów sześciennych skał, pyłów i gazów blokujących przez wiele lat dopływ promieni słonecznych do powierzchni Ziemi. Dla naszej cywilizacji oznaczałoby to nie tylko setki tysięcy zabitych przez smog, ale także całkowite załamanie rolnictwa i całej gospodarki.
Więcej możesz przeczytać w 29/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 29/2005 (1181)

  • Na stronie - Zasada kiełbasy24 lip 2005Z czego robi się europejską kiełbasę polityczną? Z dzieci, dobrobytu i ramion Ludzie, którzy lubią kiełbasę i szanują prawo, nie powinni patrzeć na powstawanie tych rzeczy. Temat okładkowy i przytoczone dane o tym, co jemy, potwierdzają, że...3
  • Wprost od czytelników24 lip 2005MORDERCY FUTBOLU Pozwolę nie zgodzić się z tezą artykułu "Mordercy futbolu" (nr 21), że "im szybciej zgaśnie gwiazda Jose Maurinho, tym lepiej dla piłki nożnej". Po pierwsze futbolowi potrzebna jest równowaga,...3
  • Skaner24 lip 2005Czystka w NIK Krzysztof Szwedowski, wiceprezes Najwyższej Izby Kontroli, stracił pracę. Odwołał go marszałek Sejmu Włodzimierz Cimoszewicz. Odwołał też Zbigniewa Wesołowskiego, drugiego wiceprezesa izby. Wnioski o odwołanie...6
  • Dossier24 lip 2005DONALD TUSK lider Platformy Obywatelskiej "Wóz zwany Polską ugrzązł w błocie. Cimoszewicz chce go cofnąć. Ja - przepchnąć do przodu. A Lech Kaczyński - zbadać, czy winny jest woźnica, konie czy pękło koło"...9
  • Kadry24 lip 200510
  • Sawka czatuje24 lip 200510
  • Okiem barbarzyńcy - Nonkonformiście biada!24 lip 2005W III RP są sprawy, których lepiej nie tykać. Reżyser Jerzy Zalewski ma do nich skłonność Reżyserowi Jerzemu Zalewskiemu nikt talentu nie może odmówić. Dokumenty "Tata Kazika", "Staszek" (kontynuacja "Taty Kazika") czy "Był raz dobry świat"...14
  • Playback24 lip 200515
  • Poczta24 lip 2005ZMARTWYCHWSTANIE ZWIERZĄT Autorka artykułu "Zmartwychwstanie zwierząt" (nr 21) napisała, że "masowe wymieranie gatunków to mit!", przytaczając jako przykłady 8 gatunków ptaków, 2 gatunki...15
  • Z życia koalicji24 lip 2005WYEMIGROWAŁ NAM DO AMERYKI PAN DOKTOR Cimoszewicz. Syna tam żeni. Bo jak tylko junior zwąchał, że Tato mają szansę prezydentem Polski zostać, to korzenie postanowił zapuścić w Ameryce. Takoż i córka, i reszta familii,...16
  • Z życia opozycji24 lip 2005NAJCIEKAWSZA REAKCJA NA WIADOMOŚĆ, że Jarosław Wałęsa będzie kandydował do Sejmu z Platformy Obywatelskiej? To banalne. Oczywiście reakcja Lecha Wałęsy: "Zagłosuję na niego, ale z wątpliwościami". W SONDAŻOWEJ GORĄCZCE...17
  • Nałęcz - Odwrócenie sojuszy?24 lip 2005Platformie w wielu sprawach bliżej jest do rozsądnej lewicy niż do nawiedzonego PiS Sejm wybrał nowego rzecznika praw obywatelskich. Został nim prof. Andrzej Rzepliński, znakomity uczony, specjalista od prawa karnego i przestrzegania swobód...18
  • Fotoplastykon24 lip 200519
  • Czy wiesz, co jesz?24 lip 2005Powiedz mi, co jesz, a powiem ci, kim jesteś. Wygląda na to, że dziś - niezależnie od tego, jaka byłaby odpowiedź - należałoby indagowanemu w ten sposób postawić diagnozę: jesteś idiotą. "Bieda i ostrygi zawsze idą w parze" - powiedział Sam...20
  • Koktajl Millera24 lip 2005Obozy Millerowski i prezydencki mówią: "Uważajcie z wyciąganiem haków, bo to miecz obosieczny" Zastępczą areną walki stała się komisja śledcza ds. PZU. I wcale nie chodzi o walkę lewicy z prawicą, lecz wewnątrz lewicy. Dowodzą tego...30
  • Peerelczycy24 lip 2005Co Kwaśniewscy i Cimoszewicz chcą ukryć przed społeczeństwem? Jeżeli do drugiej tury wyborów prezydenckich wejdą Cimoszewicz i Lepper, będę głosował na Leppera. To oświadczenie mojego znajomego pokazuje nie tylko jego desperację, ale i tragizm...32
  • Nieznośna wolność słowa24 lip 2005Wpływowe grupy polskich dziennikarzy wołają o ograniczenie wolności mediów Włodzimierz Cimoszewicz rzucił orlenowskiej komisji śledczej wyzwanie. I dobrze (...)" - cieszy się w komentarzu "Gazety Wyborczej" (11 lipca 2005 r.) Piotr Stasiński,...34
  • Wróg zastępczy24 lip 2005Bronisław Wildstein w artykule "Anarchiści III RP" (nr 28) przypisuje "Gazecie Wyborczej" udział w zmasowanej kampanii przeciw orlenowskiej komisji śledczej. Przypominam zatem, że komisja ta powstała po tekście w...38
  • Polityczni kasiarze24 lip 2005Obywatele podczas wyborów kupują stare, naprędce odświeżane mięso, a potem zżymają się i narzekają Zjednoczony front lewicy nie dopuścił do skrócenia kadencji Sejmu, dzięki czemu zyskał na czasie. Ten czas będzie co prawda bezpowrotnie stracony...39
  • Giełda24 lip 2005Hossa Świat Emeryci na eksport Nowym hitem eksportowym Niemiec stali się emeryci. Tylko w ubiegłym roku fundacja Senior Experten Service wysłała ponad 1,4 tys. z nich do 90 państw świata. Niemieccy emeryci dzielą się doświadczeniami...40
  • Podatek dla idiotów24 lip 2005Eurokraci wyrzucają pieniądze z Europy do Azji W marcu 1972 roku na pierwsze strony szwajcarskich gazet trafiło zdjęcie Stanleya Little'a, urzędnika brytyjskiego Ministerstwa Finansów. Próbował on przekupić szwajcarskich bankowców, aby wydali mu...42
  • Chińska grypa24 lip 2005Chiny produkują, Ameryka kupuje, świat boi się kryzysu Między Stanami Zjednoczonymi a Chinami toczy się wielka gra zatytułowana "Kto pierwszy spanikuje we wzajemnych stosunkach gospodarczych". Jej wynik może być poważniejszy w...46
  • Czysta amerykańska24 lip 2005W bitwie o polski, czwarty na świecie rynek wódka leje się strumieniami Prawie co piąta butelka żubrówki, absolwenta, Sobieskiego, bolsa czy luksusowej, którą kupujemy w sklepach, dociera do nich z hurtowni należących do spółki Amerykanina...48
  • Hellena kaliska24 lip 2005Hellenę utopił niezatapialny właściciel Niezatapialny - mówiono przez piętnaście lat w Kaliszu o właścicielu Helleny Zenonie Sroczyńskim (38. na liście 100 najbogatszych Polaków "Wprost"). Kilka tygodni temu niezatapialny gdzieś zniknął. Znajomym...51
  • 2 x 2 = 4 - Mądry świat biznesu24 lip 2005Polskiemu biznesowi należy się superdyplom za zaufanie do stabilności polskiej gospodarki Obserwujemy ostatnio niezwykle ciekawą odwrotnie proporcjonalną zależność. Im niższa jest jakość pracy parlamentu i rządu, im większy jest bałagan w światku...52
  • Supersam24 lip 200554
  • Modny Nowy Świat24 lip 2005Kolekcje 46 projektantów mody pokazano na warszawskim Nowym Świecie 10 lipca podczas Warsaw Fashion Street, pierwszej tego typu imprezy w Polsce. Swoje kreacje przedstawili m.in. popularny w Kalifornii Michał Starost, Łucja Wojtala,...54
  • Zapach arbuza24 lip 2005Sportowe perfumy i wody kolońskie do całodniowego użytku przestają mieć uniwersalny, orzeźwiający zapach z dominującą nutą morską lub leśną. Najmodniejszym obecnie trendem są wyciągi i ekstrakty z owoców. W nowej kolekcji damskich...54
  • Auto na korki24 lip 2005Ograniczenia ruchu samochodowego w centrach europejskich metropolii, takich jak Londyn czy Ateny, wprowadzone, by zmniejszyć korki, nakręcają koniunkturę na małe samochody. Jednym z najmniejszych aut dostępnych na rynku (zaledwie 3,43 m...54
  • Tourminator - Lance Armstrong24 lip 2005Lance Armstrong jest silny, ponadprzeciętnie inteligentny i znakomicie zorganizowany - niczym amerykański generał Armstrong? - Oczywiście to ten kolarz - tak odpowiada ośmiu na dziesięciu Amerykanów. Lance Armstrong jest bardziej znany niż Neil...56
  • Miasteczko w mieście24 lip 2005Nowe miasta przywracają ład przestrzenny i zabudowę na miarę przechodnia, a nie maszyny pędzącej wśród innych maszyn Miasteczko Wilanów nie przypomina tradycyjnych miasteczek z kościołem, ratuszem i rynkiem. Nowa wielka inwestycja Warszawy...60
  • Królestwo orchidei24 lip 200510 miejsc, które musisz zobaczyć - Budrewicz odkrywa Sikkim W tym dziwnym, ukrytym w górach kraju podstawą przemieszczania się ludzi i towarów jest jak przed tysiącleciem transport juczny. Zważywszy na skalę, cywilizacyjny poziom i miliardową...63
  • Anioły stróże Fuehrera24 lip 2005Hitler musi żyć - rozkazał Stalin generałowi Sudopłatowowi na początku 1943 r. Hitler wyszedł z zamachu bez szwanku, z niewielkimi obrażeniami. Jedynie trochę poparzony i pokłuty dębowymi drzazgami wielkiego stołu, nad którym się pochylał w...66
  • Know how24 lip 2005Przyprawa na czerniaka Żółty barwnik nadający charakterystyczny kolor przyprawie curry i musztardzie może wkrótce znaleźć zastosowanie w onkologii. Kurkumina, znana z właściwości przeciwutleniających i przeciwzapalnych,...70
  • Toksyczna ekologia24 lip 2005"Zielona energetyka" niszczy środowisko! Najlepszymi sposobami pozyskiwania "zielonej energii" ekolodzy okrzyknęli elektrownie wiatrowe i wodne. W Europie, poza niektórymi wybrzeżami morskimi, właściwie nie ma rejonów, w których wieją na tyle...72
  • Zastrzyk Gatesa24 lip 2005Koniec AIDS, malarii i gruźlicy? Gdy w 1998 r. Bill Gates przekazał 100 mln dolarów na szczepionki dla dzieci z krajów rozwijających się, zarzucano mu, że próbuje poprawić mocno nadszarpnięty wizerunek Microsoftu. Okazało się, że nie był to tylko...76
  • Erupcja zagłady24 lip 2005Drzemiące superwulkany zagrażają całej cywilizacji W południe w Pompejach zapadł mrok, a potem noc, ale gęstsza niż noc zwykła i o wiele bardziej gorąca, absolutnie czarna, taka, jaka panuje w szczelnie zamkniętej komnacie. Ciemności rozświetlały...78
  • Bez granic24 lip 2005Mięśnie gubernatora Arnold Schwarzenegger, gubernator Kalifornii i gwiazda kina, od kilku lat jest także konsultantem magazynów przeznaczonych dla kulturystów. Rocznie zarabia na tym milion dolarów. Schwarzenegger ma...80
  • Eurodżihad24 lip 2005W krajach Unii Europejskiej mieszka 20 mln muzułmanów, co stanowi 5 proc. mieszkańców UE Bez wychowanych i wyszkolonych w Europie terrorystów samobójców nie byłoby nie tylko zamachów w Londynie i Madrycie, ale i 11 września w Nowym Jorku oraz...82
  • Trzecia wojna światowa24 lip 2005Krew będzie się lała, póki istnieją dyktatury i państwa totalitarne Albert Einstein miał powiedzieć, że nie wie, jak będzie wyglądała III wojna światowa, lecz wie, że czwarta odbędzie się na kije i maczugi. Finał tej trzeciej może być dla nas...86
  • Pluton ajatollahów24 lip 2005Iranu nie trzeba atakować, wystarczy podzielić Z punktu widzenia bezpieczeństwa międzynarodowego nie ma znaczenia, kto jest prezydentem Iranu, ponieważ kurs polityki i tak wytyczają ajatollah Ali Chamenei, najwyższy duchowy przywódca, i...88
  • Do zobaczenia w Aszkelonie24 lip 2005Przez siedem dni w izraelskim miasteczku nad Morzem Śródziemnym królowała polska piosenka Gdy sekretarz stanu USA William Rogers zmuszał Żydów w latach 70. do oddania Arabom wszystkich terenów zdobytych w wojnie sześciodniowej, Andrzej K.,...92
  • Menu24 lip 2005KRÓTKO PO WOLSKU Lokale zastępcze Co pewien czas w mediach podnosi się wrzawa na temat eksmisji lokatorów. Pełno w niej samotnych matek lub emerytów, którzy zostają wyrzuceni na bruk, a konkretnie do lokali...94
  • Recenzje24 lip 200596
  • Bach z Dębskim24 lip 2005Wszyscy wiedzą, że nie ma muzyki klasycznej i rozrywkowej, lecz tylko dobra i zła. Lecz dzięki wspólnemu albumowi Adama Klocka i Leszka Możdżera można się o tym przekonać na własne uszy. Zestawienie "świętego" Bacha z...96
  • Krzyżacy, nuda i besserwisser24 lip 2005Urodziłem się w mieście z wielkim zamkiem krzyżackim. I choć wychowałem się już w zupełnie innym mieście, to w domu z widokiem na, jakżeby inaczej, zamek krzyżacki. Ze szkoły do ruin było blisko, a że Krzyżaków w nich od jakiegoś...96
  • Romantyczna breja24 lip 2005Honorowego Oscara, odcisku dłoni na chodniku sławy i pomnika w Hollywood wart będzie ten, kto wreszcie odrąbie na dobre odrastające bez końca łby hydry o nazwie "komedia romantyczna". Czasy, gdy kręciło się błyskotliwe komedie...96
  • Lolita po włosku24 lip 2005Czternastoletnia Melissa pochodzi z dobrego włoskiego domu, na co dzień słucha muzyki klasycznej oraz oddaje się masturbacji, podziwiając w lustrze swe apetyczne ciało. Gdy poznajemy ją upalnego lipcowego dnia (wtedy właśnie zaczyna...96
  • Kwasoholicy24 lip 2005W Liverpoolu ożył duch generacji LSD Cała generacja się wtedy nastroiła, pobudziła, przeżyła euforię, a potem wielu odpadło i znalazło się na marginesie społeczeństwa. A wszystko to głównie pod wpływem zmieniającego percepcję narkotyku LSD,...98
  • Blues Pana Tadeusza24 lip 2005Rockowa muzyka Breakoutu znokautowała ugrzeczniony polski big beat Nagrałem dwadzieścia kilka albumów i pewnie jeszcze trochę nagram, żebym miał czego na emeryturze słuchać. Bo moja muzyka bardziej mi pasuje niż innych wykonawców - mówi Tadeusz...100
  • Kod Dana Browna24 lip 2005Po "Kodzie Leonarda", legendzie o Marii Magdalenie jako prawowitej żonie Jezusa, Dan Brown pisze powieść o spisku masońskim To dzięki niemu setki tysięcy turystów podążają do konwentu Santa Maria delle Grazie w Mediolanie, w którego refektarzu...102
  • Ueorgan Ludu24 lip 2005Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 29 (144) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 18 lipca 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Faworytem wyborów nieznany wcześniej rolnik z...105
  • Skibą w mur - Nowe komedie24 lip 2005Przez wspólne ciemne interesy księdza i czerwonych wierni siedzą w kościele na plażowych leżakach W Gdańsku, "mieście, w którym wszystko się zaczęło", czyli w stolicy etosowego styropianu, sprytny ksiądz do spółki z byłym cenzorem i byłym ubekiem...106