Bylica śmierci

Bylica śmierci

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Rośliny toczą między sobą równie bezpardonową walkę o przetrwanie jak zwierzęta
Ogrodnik w starożytnym Rzymie wiedział, że nic nie urośnie pod orzechem czarnym. Po upływie 2 tys. lat wiemy dokładnie, jak daleko sięgają wpływy orzecha. Pomidory posadzone nawet 25 m od tego drzewa zginą. Wiadomo już także, jakiej broni używa orzech. Jego liście, pędy i kora zawierają juglon. Ten barwnik, wymywany wraz z wilgocią do gleby, gromadzi się tam w ilościach toksycznych dla innych gatunków i wyznacza pas martwej ziemi.
Rośliny toczą walkę o przetrwanie równie bezpardonową jak zwierzęta. Za naszymi oknami trwa bój o podstawowe dobra: miejsce do życia, wodę i światło. Żadna forma obrony nie jest równie skuteczna jak atak. Rośliny trzymają sąsiadów z daleka za pomocą broni chemicznej, takiej jak juglon. Zjawisko allelopatii, czyli oddziaływań między roślinami, było znane znacznie wcześniej, niż zaczęli je analizować naukowcy. Wiemy, że poza orzechem do trucicieli zaliczają się m.in. choina kanadyjska, eukaliptus i jastrzębiec kosmaczek.

Barwy wojny
Nawet jesienne barwy liści mogą być przejawem wrogich działań roślin - przekonuje prof. Frank Frey z Colgate University. Wyniesiony ze szkoły pogląd, że feeria kolorów jest symptomem rozpadu, nie sprawdza się w wypadku kilku gatunków klonów i winobluszczu. Ich liście wyróżniają się w masie żółci, pomarańczy i brązów intensywną czerwienią. Ten właśnie kolor nie ujawnia się po rozpadzie chlorofilu w tkankach liści, lecz jest efektem syntezy antocyjanów. Jaki sens ma taki wysiłek tuż przed nastaniem zimy? Inne drzewa spieszą się, by odprowadzić do zdrewniałych części wszystkie wartościowe związki i nie stracić ich bezpowrotnie wraz z liśćmi. To tak jakby część pasażerów z tonącego okrętu zamiast uciekać, zaczęła malować pokład!
Nad wyjaśnieniem tego paradoksu naukowcy głowią się od pięciu lat, od kiedy prof. W.D. Hamilton ogłosił hipotezę, że czerwień jest manifestacją siły. Pokaz ma zrobić wrażenie na owadach szukających na jesieni miejsca na złożenie jaj, z których wiosną wylęgnie się armia żarłocznych szkodników. Krwiście czerwone liście przestrzegają, że skoro w październiku drzewo ma dość sił, by prowadzić kosztowną produkcję, to na wiosnę z nie mniejszą energią będzie się bronić, nasycając swoje tkanki niesmacznymi związkami. Ich liście nie pójdą larwom na zdrowie! Z kolei prof. Frank Frey uważa, że czerwony barwnik to środek do walki z konkurencyjnymi roślinami. Z opadłych liści deszcze wymywają antocyjany do gleby wokół drzewa. Wiosną te związki hamują kiełkowanie i wzrost roślin spoza własnego gatunku!

W cieniu brzozy
Rośliny żyją w bardziej zatłoczonym świecie niż ludzie mieszkający w miejskich molochach. By zapewnić sobie przestrzeń życiową, niektóre wyrastają ponad najbliższych sąsiadów i ich przygniatają. Inne wypuszczają liście tuż przy ziemi, tworząc wokół siebie niewielki krąg, wewnątrz którego nic nie urośnie. Są i takie, które tworzą tak gęstą kopułę liści, że brakuje pod nią światła dla innych. Nie znoszące cienia rośliny, na przykład brzozy, starają się szybko urosnąć. Gdy sąsiedzi brzozy stają się coraz więksi, drzewo przyspiesza wzrost, by ich przewyższyć. O tym, że może się znaleźć w cieniu konkurencji, drzewo wie odpowiednio wcześniej. Wykorzystuje to, że docierające do niego światło dzienne zawiera stałą ilość światła czerwonego i podczerwieni. Ich stosunek pozostaje nie zmieniony, póki nie zakłócą go gęstniejące liście innych drzew. Zawarty w nich chlorofil pochłania czerwień. Zmieniająca się proporcja obu typów światła stanowi dla brzozy sygnał ostrzegawczy o nadciągających rywalach.

Terpeny pustyni
Walka roślin o przetrwanie jest szczególnie ostra na pustyni. Na przykład na pustyni Mojave w Kalifornii dominują niskie krzewy bylicy z gatunku Artemisia tridentata. Strefa śmierci rozciąga się w promieniu dwóch metrów wokół nich, nieco dalej zaczynają nieśmiało wyrastać karłowate rośliny, ale trzeba się oddalić pięć, a nawet osiem metrów od bylicy, by zobaczyć normalnie rozwinięte okazy. Za utrzymywanie tych stref bezpieczeństwa odpowiadają terpeny - związki produkowane w liściach rośliny. Wiele pustynnych krzewów otacza niewidzialny obłok związków chemicznych toksycznych dla innych gatunków! Te substancje wnikają także do gleby wokół roślin i spowalniają lub hamują kiełkowanie nasion konkurencji. Pozostają one w ziemi, póki nie rozłożą ich mikroorganizmy, które uaktywniają się jedynie po deszczu. Na życiodajny opad nasiona mogą czekać nawet kilka lat.

Aksamitka na chwasty
Naukowcy marzą, by wykorzystać chemiczną wojnę roślin na własny użytek. Trwają prace nad uzyskaniem odmian roślin uprawnych, które produkowałyby własne herbicydy. Na obsadzonych nimi polach nie trzeba by stosować chemicznych preparatów chwastobójczych. Rośliny rolnicze to w większości intruzi na cudzym terenie. W efekcie selekcji faworyzującej cechy użytkowe utraciły zdolności konkurencji. Za to chwasty nie straciły nic ze swej agresywnej natury i mogą obniżać plony nawet o 40 proc. Trudno bez herbicydów uzyskać godziwe zbiory, trudno się też uporać z ubocznymi skutkami ich stosowania. W USA istnieje już herbicyd oparty na toksycznych właściwościach australijskiej rośliny Callistemon rigidum. Naukowcy duże nadzieje wiążą też z dobrze znaną w Polsce aksamitką. Ta roślina produkuje alfa-tertienyl, substancję hamującą wzrost innych gatunków. Niestety, nadal za słabo znamy agresywną stronę roślin, by na dużą skalę wykorzystać ją do własnych celów.
Więcej możesz przeczytać w 46/2005 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1
  • PanX   IP
    Wszystko fajnie,ale ogrodnik w starożytnym Rzymie nie znał orzecha czarnego bo ten pochodzi z Ameryki Północnej,natomiast orzech włoski wydziela bardzo małe ilości juglonu.

    Spis treści tygodnika Wprost nr 46/2005 (1198)

    • Wprost od czytelników 20 lis 2005 UNIWERSYTET ZAMKNIĘTY Po przeczytaniu artykułu "Uniwersytet zamknięty" (nr 40) zastanawiam się, czy aby na pewno żyjemy w tej samej rzeczywistości. Od kiedy to w naszym kraju ludzie najlepiej wykształceni najlepiej zarabiają i od... 3
    • Na stronie - Wylew 20 lis 2005 W Polsce kapitalizm państwowy zostanie wyrugowany przez państwowy kapitalizm 3
    • Skaner 20 lis 2005 SKANER - POLSKA POLSKA - ROSJA Wojny mięsne Wojny można prowadzić nawet zwykłym mięsem. I tak robią od kilku dni Rosjanie wobec Polski. Tak naprawdę chodzi jednak o politykę, czyli o badanie twardości nowego rządu i premiera RP.... 8
    • Dossier 20 lis 2005 BRONISŁAW KOMOROWSKI poseł Platformy Obywatelskiej, wicemarszałek Sejmu "Liga Polskich Rodzin i Samoobrona będą waliły dechą w ten rząd" Radio PiN TADEUSZ CYMAŃSKI poseł Prawa i Sprawiedliwości "Nas by tutaj nawet nie... 9
    • Sawka czatuje 20 lis 2005 10
    • Playback 20 lis 2005 13
    • Poczta 20 lis 2005 NIEMIECKA KURACJA WSTRZĄSOWA Pozyskanie prof. Kirchhofa na stanowisko ministra finansów przysporzyło Angeli Merkel wiele uznania ("Niemiecka kuracja wstrząsowa", nr 38). Szybko jednak z wyborczego jokera Kirchhof przeistoczył... 13
    • Z życia koalicji 20 lis 2005 PRZEZ KRÓTKĄ CHWILĘ w koalicji były też Samoobrona, LPR i PSL. Już, już cieszyliśmy się z tego bogactwa, ale rubryka obok zaprotestowała, pod nos podetknęła nam oświadczenia rzeczonych partii, że nadal twardo będą w opozycji, i... 14
    • Z życia opozycji 20 lis 2005 NA ŁAMACH "PRZEGLĄDU" apeluje Andrzej Celiński (SDPL): "Zbadajcie go! Póki nie będzie za późno!". O kogo chodzi, domyślić się raczej łatwo - o kolegę z komisji orlenowskiej Zbigniewa Wassermanna, którego Celiński... 15
    • Nałęcz - Mistrzyni judzenia 20 lis 2005 Umocnienie rosyjskiej dumy narodowej wymaga historycznego paliwa, najlepiej antypolskiego 16
    • Fotoplastykon 20 lis 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 17
    • Nie jestem kanclerzem 20 lis 2005 Rozmowa z Kazimierzem Marcinkiewiczem, premierem rządu RP 18
    • Program powszechnej szczęśliwości 20 lis 2005 Premier Marcinkiewicz zapomniał obiecać wszystkim po pół litra, abyśmy mogli się upić ze szczęścia, że będzie nam tak dobrze 22
    • Rząd wszystkich interesów 20 lis 2005 Czy premier Marcinkiewicz pogodzi interesy skarbu państwa z interesami lobby stojących za nowo mianowanymi urzędnikami? 32
    • Nie zgadzam sie z Wassermannem 20 lis 2005 Rozmowa z Andrzejem Mikoszem, ministrem skarbu państwa 35
    • Naród niedokończony 20 lis 2005 Niektórzy mieszkańcy Polski nie stali się jeszcze częścią polskiego narodu politycznego 36
    • Giełda 20 lis 2005 Hossa Świat Sztab globalnej gospodarki Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) mogłaby zastąpić grupy G8 i G20 jako "prawdziwe centrum zarządzania globalną gospodarką" - powiedział sekretarz generalny OECD... 42
    • Społeczna gospodarka nierynkowa 20 lis 2005 Politycy dbają o dopływ gotówki do koncernów, a te odwdzięczają się im posadami, pieniędzmi na kampanie i prowizjami od kontraktów 44
    • Wyścig miast 20 lis 2005 Ranking miast "Wprost": pensje są najwyższe w Warszawie, ceny najniższe w Radomiu, infrastruktura najlepsza w Opolu, a najbezpieczniej jest w Białymstoku 50
    • Wspólnota narkomanów 20 lis 2005 Państwa Unii Europejskiej są bardziej zadłużone niż Stany Zjednoczone 56
    • Francuski odkurzacz 20 lis 2005 Zamiana Idei na Orange to rachunek za głupotę polskich polityków 60
    • Załatwione odmownie - Serce i portfel 20 lis 2005 Intelektualiści są na ogół nieudacznikami w praktycznym działaniu i mogą jedynie walczyć słowem 62
    • Supersam 20 lis 2005 64
    • Siostry w modzie 20 lis 2005 Firmy prowadzone przez rodzeństwo płci pięknej zaczynają dominować na rynku światowej mody. Do włoskich sióstr Fendi, amerykańskich Olsen i polskich Mai Palmy i Lidii Kality (które stworzyły markę Simple) dołączyły tajemnicze... 64
    • Slajdy z kompaktu 20 lis 2005 Jak najmniejsze i jak najlżejsze powinny być - według projektantów - wielofunkcyjne kompaktowe urządzenia elektroniczne. Wykonany z aluminium, lekki i miniaturowy cyfrowy aparat fotograficzny DSC N1 idealnie mieści się w małej damskiej... 64
    • Rekordowe rzęsy 20 lis 2005 Własne 10-centymetrowe rzęsy zamierza zgłosić do "Księgi rekordów Guinnessa" 22-letnia Amerykanka Mel Grubbe. W wywiadach podkreśla, że tak długie rzęsy udało jej się "wyhodować" dzięki malowaniu ich mascarą. W... 64
    • Wibrujące basy 20 lis 2005 Słuchawki multimedialne stały się ulubionym sprzętem audiofilów - wszystko za sprawą wbudowanego systemu Bass Vibration, który powoduje, że słuchawki wibrują podczas odtwarzania muzyki z głębokimi basami. Funkcja ta najbardziej... 64
    • Młodzi do śmierci 20 lis 2005 Młodzi starzy mogą uratować bogate kraje od bankructwa 66
    • Orgia smaków 20 lis 2005 Królowa Saba składała przyprawami daninę Salomonowi 72
    • Bankierski gen 20 lis 2005 Wbrew mitom wśród 500 najbogatszych ludzi świata jest mniej niż jeden procent Żydów 74
    • Most szpiegów 20 lis 2005 Jak ocaleni z Zagłady podjęli współpracę z byłymi agentami swoich oprawców 78
    • Know-how 20 lis 2005 Śpiewy gryzoni Myszy potrafią śpiewać, szczególnie gdy są zakochane. Naukowcy z Washington University zauważyli, że gdy te ssaki poczują zapach moczu osobnika płci przeciwnej, wydają ultradźwięki i potrafią... 82
    • Bomba w tętnicach 20 lis 2005 Przeciętnie o 16 lat krócej żyje osoba, która po 35. roku życia nie leczy się, mając ciśnienie 150/100 84
    • Bylica śmierci 20 lis 2005 Rośliny toczą między sobą równie bezpardonową walkę o przetrwanie jak zwierzęta 92
    • Bez granic 20 lis 2005 Hu w pałacu Sześć lat temu, kiedy Jiang Zemin odwiedzał Wielką Brytanię, policja rozpędziła demonstrację obrońców praw człowieka w Tybecie. Chodziło o to, by chiński przywódca nie poczuł się nieswojo. Teraz o wygody Hu... 94
    • Intifada europejska 20 lis 2005 Co państwo wolą: zamach terrorystyczny w centrum stolicy czy weekendowe zamieszki na przedmieściach? - ironizuje brytyjski historyk Niall Ferguson 96
    • Brukselski spokój 20 lis 2005 Zajścia we Francji mogą zmusić unię do otwarcia się na wschód Europy, głównie na Ukrainę 98
    • Watykan pod Moskwą 20 lis 2005 Epoka lodowcowa nadal panuje w stosunkach Watykanu z Rosją 100
    • Teatr im. Putina 20 lis 2005 Wywiad Rosji zgasił ostatnie ogniska kolorowych rewolucji 104
    • Zły 20 lis 2005 Sieć terrorystyczna Zarkawiego w Europie jest silniejsza od Al-Kaidy 106
    • Menu 20 lis 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Meneland Po sukcesie seriali "Emmanuela" i "Manuela" powinien do kompletu powstać serial "Menela", zajmujący się tym niesłusznie pomijanym wycinkiem życia III Najjaśniejszej. Co prawda... 108
    • Recenzje 20 lis 2005 110
    • Kanonada z sensem 20 lis 2005 **** Tom Stall (Viggo Mortensen) niespodziewanie zostaje małomiasteczkowym bohaterem, gdy zabija dwóch groźnych bandytów, którzy napadli na jego bar. Ale to dopiero początek jego wielkich kłopotów. Kanadyjski reżyser David Cronenberg,... 110
    • Cząstki miłości 20 lis 2005 ***** Gdyby w taki sposób uczono nas historii, jak robią to w swej powieści włoscy autorzy, z pewnością nie straszyłaby kolejnych pokoleń uczniów! XVII wiek jest w "Imprimatur" pasjonującą mieszanką targów politycznych i... 110
    • Wojna jednej aktorki 20 lis 2005 *** Pewna dyrektorka teatru postanowiła pomóc swej placówce, podchodząc do widzów stojących przy kasie z prośbą, by za żadne skarby nie kupowali biletów na zbliżające się przedstawienie. Tę autentyczną opowieść Krystyny Jandy o... 110
    • Ale produkt! 20 lis 2005 **** Dawno nie słyszałem tak szczerej i świeżo brzmiącej płyty. Wyróżnia się na tle polskich produkcji, a przy tym nie jest ani wydumana, ani przeintelektualizowana. Na krążku muzyka związanego dotychczas m.in. z Kazikiem i takimi... 110
    • Sztuka do wieszania 20 lis 2005 Polska klasa średnia wreszcie przestaje dekorować domy Kossakami 112
    • Suma nowych strachów 20 lis 2005 Hollywood przestaje uważać terrorystów samobójców za tchórzliwych idiotów 116
    • Ueorgan Ludu 20 lis 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 46 (161) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 14 listopada 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Rząd obiecuje igrzyska HIPERMARKETY NA STADIONY! W... 120
    • Skibą w mur - O ogólnym spsieniu 20 lis 2005 Miał być premier z Krakowa i prezydent z Gdańska, jest premier z Gorzowa, a reszta z Murmańska! 122