Kodeks kata

Kodeks kata

Carcer był prawdopodobnie jedynym więzieniem w Wiecznym Mieście

Najsłynniejsze więzienie starożytności znajdowało się w Rzymie, w północno-zachodniej części Forum Romanum. Na jego miejscu stoi dziś kościół św. Józefa. Pod kościołem zachowały się dwie komory więzienia, jedna nad drugą, zwane w starożytności Carcer i Tullianum. Równie znane może być wkrótce więzienie odkopane w starożytnym mieście Tyberiada, położonym na zachodnim brzegu jeziora Genezaret (dzisiaj Kineret). Yizhar Hirschfeld z uniwersytetu w Jerozolimie odkrył pod budynkiem administracyjnym cele o rozmiarach1,8 m na 2,7 m, ze sklepieniem na wysokości 2 m. Za wyposażenie cel służyła jedynie wąska kamienna ława wzdłuż jednej ze ścian, a wychodzące na miejski plac dwie szczeliny w murach grubych na metr dostarczały minimalną ilość światła i powietrza.
Odkryte przez archeologów starożytne więzienia można policzyć na palcach jednej ręki. Odgrywały głównie rolę cel śmierci, bo przetrzymywanie więźniów uznawano za zbyt kosztowne. Kodeks Hammurabiego z 1750 r. p.n.e. przewidywał w Babilonie kary utopienia za cudzołóstwo i śmierci za ukrywanie skradzionych lub zbiegłych niewolników. Za szczęściarzy mogli się uważać przestępcy skierowani do ciężkich robót i ci, którym "jedynie" obcięto członki!

Duszenie na krzyżu
Znacznie łagodniej traktowali przestępców starożytni Grecy. W Atenach w okresie rozkwitu demokracji najczęściej stosowanymi karami były: grzywna, utrata praw publicznych i wygnanie. Kobiety, nie mające pełnych praw obywatelskich, nie mogły być skazane na ich utratę, ale przestępczynie pozbawiano prawa do uczestnictwa w świętach i obrzędach religijnych. Ateńczycy stosowali też karę śmierci. Najczęściej było to ukrzyżowanie: skazaniec był przymocowywany łańcuchami za kostki, przeguby i szyję do deski lub pala, a więzy na szyi zaciskano aż do uduszenia. Samobójcza śmierć Sokratesa, któremu pozwolono wypić puchar cykuty, była wyjątkiem. Od końca V wieku p.n.e. w Atenach zezwalano na samobójstwo z użyciem trucizny zamiast egzekucji, pod warunkiem że skazaniec zapłacił za kosztowną dawkę cykuty (Sokratesa od egzekucji wybronili prawdopodobnie możni przyjaciele).
Na ateńskiej Agorze archeolodzy odkryli więzienie - prostokątny budynek z 450 r. p.n.e., podzielony na rzędy małych, łatwych do pilnowania cel. Kary więzienia w starożytnej Grecji wywodziły się ze zwyczaju zatrzymywania przestępców, którzy nie mogli zapłacić kar pieniężnych. Ateńczycy niechętni byli łożeniu na ich utrzymanie, spodziewali się jednak, że więzień ucieknie i uda się na wygnanie. Pozwalano na to już w czasie procesu. Platon wspomina, że ucieczki na wygnanie oczekiwano nawet od przestępców skazanych za morderstwo! Wygnanie było wystarczająco ciężką karą, bo wygnaniec tracił większość majątku i pozycję społeczną (miał jednak szansę na rehabilitację i rozpoczęcie życia od nowa).

Katowanie rózgą
Rzymianie woleli stosować kary cielesne, niż pozbawiać wolności. Klasyczny zestaw kar ilustruje męka Jezusa. Trzeba jednak dodać, że metody ich wymierzania, które przedstawił Mel Gibson w głośnym filmie "Pasja", odbiegają od rzeczywistości. Jedynym wspomnianym w źródłach historycznych narzędziem biczowania były rózgi - twierdzi Andrea Berlin z uniwersytetu w Minnesocie, badająca realia życia codziennego w Palestynie pod panowaniem Rzymian. Liczba razów była skodyfikowana - nie pozostawiano miejsca na okrucieństwo katów.
Przestępców - zwłaszcza niewolników - często karano ukrzyżowaniem. Słynnym przykładem zastosowania tej kary było stłumienie przez Rzymian powstania Spartakusa w 71 r. p.n.e., kiedy 6 tys. niewolników ukrzyżowano na słupach wzdłuż Via Appia, drogi prowadzącej z Kapui do Rzymu. Historyk Józef Flawiusz wspomina, że tę karę stosowano też wobec jeńców wojennych. W 88 r. p.n.e. król Judei Aleksander Janneusz nakazał ukrzyżować 800 jeńców pojmanych w bitwie, a w 4 r. p.n.e. Kwintyliusz Warus, rzymski legat Syrii, ukarał ukrzyżowaniem 2 tys. Żydów, którzy wzniecili bunt przeciwko Rzymianom po śmierci króla Heroda. Archeolodzy znaleźli nawet fizyczny dowód na stosowanie ukrzyżowania w Judei w I wieku n.e. W ossuarium (skrzyni, w której przechowywano kości zmarłego po rozkładzie ciała) odkrytym w jaskini na stanowisku Givat ha-Mivtar na północny wschód od Jerozolimy znaleziono kości mężczyzny, w którego prawej pięcie tkwił prawie 12-centymetrowy gwóźdź. Przybijanie skazańców do krzyża gwoźdźmi było jednak rzadkością. Najczęściej przymocowywano ich sznurami. Jeśli już stosowano gwoździe, wbijano je nie w dłonie, ale w nadgarstki.
W Judei tylko rzymski prokurator miał prawo skazywać przestępców na ukrzyżowanie. Gdyby Jezus został skazany przez sąd żydowski, uśmiercono by go przez ukamienowanie, spalenie, ścięcie głowy lub uduszenie, w zależności od wykroczenia. Rzymianie precyzowali nawet wymagania dotyczące katów. Z inskrypcji z I wieku n.e., znalezionej we włoskim mieście Pozzuoli, wiemy, że kaci nie mogli mieć mniej niż 20 lat ani więcej niż 50, nie mogli cierpieć na chroniczne schorzenia, wykluczeni byli także jednoocy, ślepi, kulawi i okaleczeni.

Koszmar w cysternie
Rzymski Carcer, czyli górne więzienie, miał wybudować czwarty król Wiecznego Miasta, Ankus Marcjusz, a niższą komorę kazał wykopać szósty król, Serwiusz Tulliusz (nazwa Tullianum miałaby pochodzić od jego imienia). Badania archeologiczne wykazały jednak, że dolna komora, Tullianum, istniała, nim jeszcze powstała górna. Początkowo miała owalny kształt i prawdopodobnie służyła jako cysterna zbierająca wodę ze źródła (po łacinie tullus), które wypływało z jej dna. Kiedy przekształcono cysternę w więzienie i dodano górną komorę, wejście do Tullianum zablokowano (z wyjątkiem dziury w sklepieniu, przez którą wrzucano więźniów na niższy poziom).
Nawet krótki pobyt w tym więzieniu musiał być koszmarem. Rzymski historyk Salustiusz pisał, że podziemna komora "wywołuje odrazę i lęk z powodu zaniedbania, ciemności i smrodu". Turyści zwiedzający Rzym usłyszą zapewne od przewodników, że w tym więzieniu, zwanym od czasów średniowiecza Mamertinum, na egzekucję oczekiwał święty Piotr. Wielu badaczy uważa jednak, że brakuje dowodów stwierdzających jednoznacznie, że Piotr postawił nogę w Rzymie.
W rzymskim prawie nie było kary więzienia. Carcer był prawdopodobnie jedynym więzieniem w Wiecznym Mieście, które u szczytu świetności liczyło około miliona mieszkańców! Rzymscy historycy nie wymieniają innego miejsca przetrzymywania więźniów. Carcer i Tullianum służyły jako cele śmierci, skąd skazańcy po krótkim pobycie trafiali w ręce kata lub na arenę cyrku. Długotrwałe uwięzienie w Carcerze było zarezerwowane dla więźniów stanu, najczęściej przywódców podbitych przez Rzym terenów. Przetrzymywano tam m.in. Jugurtę, króla Numidii, oraz Wercyngetoryksa, przywódcę Galów i wodza wielkiego powstania przeciw Rzymianom. Publiczna egzekucja takich więźniów odbywała się zazwyczaj podczas składania przez zwycięskiego wodza lub cesarza ofiary w świątyni Jowisza Najlepszego Największego na Kapitolu lub przed budynkiem Senatu. Ciała przestępców po egzekucji wystawiano na widok publiczny na Scala Gemonia, schodach wiodących ze wzgórza kapitolińskiego na Forum Romanum.
Okładka tygodnika WPROST: 4/2006
Więcej możesz przeczytać w 4/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2006 (1207)

  • Polacy pod polską okupacją 29 sty 2006 Czy politycy pozwolą Polakom wreszcie się wyzwolić spod polskiej okupacji? 3
  • Skaner 29 sty 2006 SKANER - POLSKA KADRY Premier Kluska? Biznesmen Roman Kluska może zastąpić Kazimierza Marcinkiewicza na stanowisku premiera - dowiedział się "Wprost". Zmiana ma nastąpić, jeśli PiS zdoła stworzyć koalicję dającą większość... 8
  • Dossier 29 sty 2006 JAROSŁAW KACZYŃSKI prezes PiS "Nie jestem prezydentem, mimo że może jestem podobny" na konferencji prasowej DONALD TUSK przewodniczący PO "Aniołem nie jestem oczywiście" Program III PR KRZYSZTOF CUGOWSKI senator PiS,... 9
  • Sawka 29 sty 2006 10
  • Playback 29 sty 2006 14
  • Poczta 29 sty 2006 Listy od czytelników 14
  • Ryba po polsku - Kwaśniewski na białym słoniu 29 sty 2006 Ach, gdzież te niegdysiejsze śmietniki, wokół których mogłaby się jednoczyć lewica 15
  • Z życia koalicji 29 sty 2006 A JEDNAK BĘDĄ WYBORY. Do takich wniosków doszliśmy, oglądając Jarosława Kaczyńskiego. Nie, nie słuchając, wystarczyły oględziny. Otóż Jarosławowi Kaczyńskiemu po wyborach zawsze konfiskują grzebień. Rusza kampania... 16
  • Z życia opozycji 29 sty 2006 ANDRZEJ LEPPER, MAJĄC DO WYBORUJarosława Kaczyńskiego i chińskich komunistów, wybrał komunistów. Nie wiadomo, czy młodzi działacze i całe Chiny zdają sobie sprawęz zaszczytu, jaki ich spotkał - w końcu wygraćz... 17
  • Najważniejszy front 29 sty 2006 Można się podpierać Lepperem i Giertychem, ale gospodarkę trzeba powierzyć fachowcom 18
  • Fotoplastykon 29 sty 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Wybory szeryfa 29 sty 2006 Cyniczna gra", "obłuda", "prywata", "nieliczenie się z wyborcami" - to podobno dzieje się w polskim parlamencie i generalnie w polskiej polityce. Całe zło polskiej polityki polega chyba na tym, że toczy się ona w parlamencie i na politycznych salonach, a nie na ulicy. Bo... 20
  • Rządowi zadymiarze 29 sty 2006 W sejmowym stawie nie brakuje karpi gotowych do głosowania za przyspieszeniem świąt Bożego Narodzenia 28
  • Religia obywatelska 29 sty 2006 Głos katolików, nawet bardzo mało postępowych, nie jest sprzeczny z wolnościowym i nowoczesnym ładem 30
  • Naiwni Polacy 29 sty 2006 Niemcy nie zmieniają polityki wobec Polski, tylko łudzą nas symbolami 34
  • Giełda 29 sty 2006 HossaŚwiat Wysokoprocentowa BrazyliaJuż ponad połowa sprzedawanych w Brazylii nowych samochodów to pojazdy zasilane alternatywnymi źródłami energii. Tradycyjne auta na benzynę mają dziś tylko 47 proc. rynku, podczas gdy 53... 38
  • Mister Dollar 29 sty 2006 Rozmowa z Alanem Greenspanem, szefem Fed, banku centralnego Stanów Zjednoczonych 40
  • Czas (ro)związków 29 sty 2006 Związki zawodowe powiększają bezrobocie 44
  • Ostatni wytrysk Gazpromu? 29 sty 2006 Rosyjski straszak gazowy się zaciął 46
  • Fabryki pieniędzy 29 sty 2006 Ranking funduszy inwestycyjnych 48
  • Pokerowy brydż 29 sty 2006 Koncentracji banków sprzyja nie tylko Kongres USA, ale też Komisja Europejska 54
  • Bunt Kalego 29 sty 2006 Nawet Blair czy Schroeder są dziś przekonani, że chleb jest tylko w kapitalistycznej piekarni 56
  • Supersam 29 sty 2006 58
  • O octavię wyżej 29 sty 2006 Duch sportowy rośnie w siłę, a producenci dostatniej wyposażają swoje nowe modele. Skoda właśnie wypuściła najszybszą i najmocniejszą octavię RS. I w tym wyścigu wcale nie gubi dystansu do czołówki. Nowa octavia z silnikiem 2.0 FSI... 58
  • Domowa siłownia 29 sty 2006 Fitness club można dziś trzymać w... szafie. Ważąca mniej niż pół kilograma przenośna siłownia firmy Gymstick pozwala na trenowanie w dowolnym miejscu (np. w parku), a wszystko dzięki prętowi o długości 130 cm, wykonanemu z włókna... 58
  • Wizerunek toastu 29 sty 2006 Tradycyjny smak wynikający ze sprawdzonych receptur i zaufanie do jakości - te cechy konsumenci wódki uznali w ogólnopolskim badaniu za najważniejsze. Jednocześnie dla Polaków coraz ważniejszy jest wizerunek kojarzony z trunkiem. Dlatego... 58
  • Nie czas na ekstrawagancje 29 sty 2006 Klasyczne, nienachalne wzornictwo przeważa w tegorocznych projektach biżuterii. Dominują szlachetna stal, matowe faktury, łagodnie wyprofilowane detale, a jedyną ekstrawagancją jest metaliczny połysk. Takimi cechami odznaczają się damskie... 58
  • Druga francuska choroba 29 sty 2006 Europejczycy nie pragną utrzymać Europy - to jest zasadnicza przyczyna imigracyjnego naporu 60
  • Krezusi z krainy chłodu 29 sty 2006 Nowi Ruscy już nie mieszają wódki z winami kosztującymi powyżej 1000 euro za butelkę 64
  • Igrzyska ze zdrapki 29 sty 2006 Ceremonię wręczenia Oscarów przesunięto z powodu zimowej olimpiady 66
  • Fałszerze zagłady 29 sty 2006 Wciąż pojawiają się ludzie, którzy powtarzają straszne kłamstwa oświęcimskie 68
  • Know-how 29 sty 2006 Lek na talerzu Warzywa przyprawione curry mogą dać początek nowemu lekowi na raka prostaty. Uczeni odkryli, że kurkumina, nadająca charakterystyczny kolor curry i musztardzie, hamuje wzrost komórek nowotworowych. Najskuteczniej działa... 70
  • Zaćmienie rozumu 29 sty 2006 Zabobony dawno nie były tak rozpowszechnione jak dziś 72
  • Żona na zdrowie 29 sty 2006 Rodzina może mieć silniejszy wpływ na nasze zdrowie niż geny 76
  • Kodeks kata 29 sty 2006 Carcer był prawdopodobnie jedynym więzieniem w Wiecznym Mieście 78
  • Bez granic 29 sty 2006 Frak lewicy Nowa moda w dyplomacji. Evo Morales, niedawno wybrany prezydent Boliwii, podczas oficjalnych spotkań zamiast w garniturze występuje w swetrze z wełny lamy. Morales, Indianin z plemienia Ajmara, poprzedza objęcie prezydentury... 82
  • Chińska Republika Globalna 29 sty 2006 Pekin może dziś kupić za granicą firmy za 700 miliardów dolarów chińskich rezerw 84
  • Europa prowincjonalna 29 sty 2006 Grupa wyszehradzka jest jak romantyczne małżeństwo z rozsądku 88
  • Klub przyjaciół dyktatorów 29 sty 2006 Jedynie ci dyktatorzy, którzy występują przeciw światowym mocarstwom, kończą na ławach sądowych 90
  • Menu 29 sty 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Fulla Babula Wszystkie media odnotowały wejście na rynek Fulli - laleczki będącej muzułmańską odpowiedzią na agresję smukłej, wyzwolonej, libertyńskiej Barbie. Podobno zakwefiona od stóp do głów... 94
  • Teatr w operze 29 sty 2006 Po co nam w Polsce ponad 20 stałych scen operowych i muzycznych 96
  • Salman Szekspir 29 sty 2006 Najnowsza powieść Rushdiego mówi więcej o konflikcie cywilizacji i terroryzmie niż najtęższa publicystyka 98
  • Romans po polsku 29 sty 2006 Nadeszły takie czasy, że bardzo byśmy chcieli, by nam się coś udało - także w miłości 100
  • Reklama watykańska 29 sty 2006 Pod pióro ciśnie się epopeja, gdy chcemy opisać, czego Watykan nauczył się na udrach z filmem 104
  • Ueorgan Ludu 29 sty 2006 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 3 (169) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 23 stycznia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Cały naród zbiera na beret dla premiera... 105
  • Seksualna ruina 29 sty 2006 Częściej od śląskich rur pęka już tylko strategia aktualnie rządzącej partii 106

ZKDP - Nakład kontrolowany