Prawo niedźwiedzia

Prawo niedźwiedzia

Dodano:   /  Zmieniono: 
Samo posiadanie akcji daje iluzoryczne poczucie kontroli nad ich notowaniami
Nic nie daje takiego złudzenia inteligencji jak osobisty kontakt z wielkimi sumami pieniędzy" - twierdził zmarły niedawno amerykański ekonomista John Kenneth Gal-braith. Najbardziej jest to widoczne na giełdzie, gdzie inwestorzy niezmiennie są podatni na te same finansowe złudzenia. Giełdą bowiem nie rządzą teorie finansowe i nowoczesne narzędzia inwestycyjne, takie jak wyceny aktywów, teorie portfelowe i wyceny opcji. Na giełdzie króluje psychologia. Dowodem są ostatnie spadki notowań na parkietach w wielu krajach "Ludzie są przekonani, że posiadane przez nich akcje będą bardziej zyskowne niż te, które nie są ich własnością, nawet jeśli nie mają informacji mogących to potwierdzić" - uważa John R. Nofsinger, ekspert w dziedzinie psychologii inwestowania i zachowań inwestorów. Jego zdaniem, samo posiadanie akcji daje iluzoryczne poczucie kontroli nad ich notowaniami. Szczególnie zgubna jest pewność siebie, której nabierają inwestorzy w okresie hossy, gdy niemal każda decyzja przynosi zyski. Nie dość, że zawierają zbyt dużo transakcji, to jeszcze przeceniają swą wiedzę i błędnie oceniają poziom ryzyka.
Przekonał się o tym Robert Merton, który w 1997 r. otrzymał Nagrodę Nobla za metody wyceny pochodnych instrumentów finansowych. Uważał, że rynki spekulacyjne nie są "aż tak zmienne", jak się sądzi. Nie było to jednak genialne odkrycie, lecz typowy błąd tzw. myślenia heurystycznego, charakterystycznego dla ludzkiego umysłu upraszczania kompleksowych procesów. Merton wkrótce niemal zbankrutował i doprowadził do ruiny fundusz Long Term Capital Management (LTCM). Na początku 1998 r. wartość portfela papierów wartościowych funduszu oceniano na 4 mld dolarów. LTCM pożyczył jeszcze 100 mld dolarów, by lepiej wykorzystać dźwignię finansową. W ciągu miesiąca stracił 90 proc. wartości na rzecz konsorcjum największych amerykańskich banków, które w obawie przed kryzysem zasiliło LTCM zastrzykiem finansowym.

Zasada bankruta
Akcjonariusze na własnej skórze muszą się przekonać, jak niebezpieczna jest zasada, że zbyt wczesne wycofanie się z inwestycji jest równie błędne jak zbyt późne. Według ekonomistów Hersha Shefrina i Meira Statmana, tego błędu udaje się uniknąć tylko nielicznym osobom z powodu tzw. efektu predyspozycji. Najpierw ludzie zaczynają grać na giełdzie, bo w okresie hossy tak postępuje wiele innych osób. Gdy zanotują pierwsze zwyżki, mają skłonność do zbyt wczesnej sprzedaży akcji zyskownych i zbyt długiego przetrzymywania papierów przynoszących straty. A należy postępować odwrotnie - sprzedawać przede wszystkim akcje przynoszące straty. Inwestorzy wolą jednak sprzedać akcje, które przyniosły zyski, bo to ich dowartościowuje. Niechęć do pozbywania się akcji przynoszących straty wynika z charakterystycznego dla każdego człowieka silnego pragnienia uniknięcia porażki i związanego z tym poczucia wstydu.
Daniel Kahneman, laureat Nagrody Nobla z 2002 r. w dziedzinie ekonomii, uważa, że człowiek najbardziej obawia się ryzyka. Amerykański psycholog wykazał to w eksperymencie, w którym badani mogli wybrać pewny zysk w wysokości 900 euro lub 1000 euro, ale z zastrzeżeniem, że szansa na uzyskanie tych pieniędzy wynosi 90 proc. Ponieważ obawa przed stratą jest prawie dwukrotnie silniejsza niż zadowolenie z zysku, większość ludzi wybiera mniejszą, ale pewną kwotę. Lęk przed stratą powoduje, że gdy na giełdzie rośnie wartość akcji, inwestorzy zadowalają się osiągniętym zyskiem i przedwcześnie sprzedają papiery. Jeszcze większy błąd popełniają, gdy ceny akcji spadają. Gdy mają do wyboru pewną stratę w wysokości 900 euro oraz 10-procentową szansę uniknięcia straty 1000 euro, wolą zaryzykować większą sumę, łudząc się, że może im dopisać szczęście. Powodem takiego postępowania jest ten sam lęk przed stratą powodujący, że ludzie są gotowi postawić wszystko na jedną kartę, byle go uniknąć.

Niepohamowana spekulacja
"Mogę obliczyć ruchy ciał niebieskich, ale nie zmierzę ludzkiego szaleństwa" - powiedział w 1720 r. Isaac Newton, gdy zdążył sprzedać z zyskiem akcje Kompanii Mórz Południowych. Ludzie wydawali wtedy pieniądze na najbardziej nawet osobliwe projekty, takie jak perpetuum mobile czy kampania na rzecz bliżej nie określonego przedsięwzięcia wielkiej użyteczności. Twórca teorii grawitacji kilka miesięcy później już nie miał tak dobrego wyczucia. Kupił akcje u szczytu hossy, ale finansowe prawo ciążenia sprawiło, że stracił 20 tys. funtów. Newton do dziś ma wielu naśladowców, wśród których są zwykli inwestorzy i najznakomitsi bankowcy, brokerzy oraz pracujący na własną rękę finansowi geniusze.
W marcu 1929 r., tuż przed wielkim kryzysem, Paul Warburg przestrzegał, że jeśli nie skończy się "niepohamowana spekulacja", rynek finansowy się załamie. Oskarżono go o "torpedowanie amerykańskiej prosperity". W październiku, kilka dni przed krachem, nadal panował optymizm. Irving Fisher, ekonomista z Yale University, przekonywał, że ceny akcji osiągnęły stabilny, wysoki poziom". Dopiero trzy lata później przyznano, że finansistów zgubiło ekstrawaganckie szaleństwo i rojenie o potędze. "Atlantic Monthly" napisał wtedy, że "bogowie tylko czekali, żeby nas zniszczyć": "Najpierw zarazili nas szczególną złośliwą odmianą obłędu. (...) Czuliśmy się jak bogowie i półbogowie. Odwieczne prawa ekonomii obowiązywały zwykłych śmiertelników, ale nie nas" .

Irracjonalna euforia
Cyklicznie pojawiająca się inwestomania napędza "bańki cenowe", a wybujały optymizm i irracjonalna euforia nigdy nie opuściły inwestorów. Zawsze też pojawiają się teorie, że tradycyjne metody wyceny firm są już nieaktualne, bo powstają nowe obszary ekonomii stwarzające niemal nieograniczone możliwości inwestowania.
W 1987 r. na Wall Street najbardziej drożały spółki, które nie przynosiły zysków i jedynie obiecywały, tak jak w czasach Kompanii Mórz Południowych, wprowadzenie na rynek nowych, rewelacyjnych produktów, wśród nich AT&E Corp., pracująca nad pagerem w zegarku, oraz mało znana firma farmaceutyczna bliska, jak zapewniano, odkrycia leku na AIDS. Gdy John Kenneth Galbraith ostrzegł, że "ostateczny rezultat jest nieunikniony, bo w całą strukturę został wbudowany element czysto spekulacyjny", "The New York Times" zrezygnował z publikacji jego artykułu, ponieważ był "zbyt alarmistyczny". W styczniu 1987 r., gdy Dow Jones pierwszy raz przekroczył 2000 punktów, przewidywano, że prosperity będzie trwała nieprzerwanie przez 2-5 lat. Rzeczywiście w sierpniu Dow Jones wzrósł do 2722 punktów, co było pięćdziesiątym rekordem w ciągu roku i jeszcze bardziej podgrzało nastroje. Tak było do 20 października, gdy giełda na godzinę zamarła, bo nikt za żadną cenę nie chciał kupować akcji. Gospodarka USA wpadłaby w recesję, gdyby nie Alan Greenspan - szef Rezerwy Federalnej rzucił na rynek koło ratunkowe w postaci tanich kredytów i przekonał wielkie banki, by postąpiły tak samo.
Ludzie uwielbiają popełnić ciągle te same błędy. Dziewięć lat później, w grudniu 1996 r., Greenspan ostrzegał przed kolejną pęczniejącą na Wall Street bańką, którą tym razem były zawyżone aktywa firm internetowych. Nikt nie słuchał ostrzeżeń. W latach 1998-2000 inwestorzy wręcz walczyli o zakup akcji firm internetowych, które nie miały nawet perspektyw na zyski. Tym razem argumentowano, że o wycenę akcji nie trzeba się martwić, bo w tak rewolucyjnym biznesie jak informatyczny liczy się wysoka wartość całego rynku! Wysunięto teorię, że Internet znosi tradycyjne prawa obowiązujące w sferze finansów! Prawo ciążenia rynków finansowych kolejny raz przypomniało o sobie 14 kwietnia 2000 r. Indeks Nasdaq spadł z poziomu 5048 punktów, jaki osiągnął w połowie marca, do 3321 punktów.

Wiara w cuda
Giełda od pierwszych notowań karmi się tym, że ludzie na ogół nie potrafią właściwie ocenić ryzyka niepowodzenia swych działań. Przedsiębiorcy przepłacają, przejmując inne firmy, a inwestorzy są przekonani, że znają niezawodne sposoby na osiągnięcie zysku. Tymczasem badania tysięcy transakcji wykazały, że im częściej człowiek gra na giełdzie, tym mniejsze uzyskuje zyski! Według ekonomistów Brada Barbera i Terrance'a Odeana, stopa zwrotu netto maleje wraz ze wzrostem wskaźnika rotacji portfela (czyli liczby zawieranych transakcji). Wielu inwestorów wciąż jednak wierzy w przynoszący ogromne zyski nowy ład gospodarczy. W 1850 r. uważano, że stwarza go rozwój kolei żelaznej. W latach 90. XX wieku nowe możliwości miała stworzyć biotechnologia. Teraz wszyscy wierzą w rewolucyjne technologie pozyskiwania nowych źródeł energii. Pytanie tylko - jak długo?


WIELKIE KRYZYSY
  • 1637 r. Holandia
    Mania tulipanowa - jeden z pierwszych wielkich kryzysów finansowych w Europie; do krachu doszło w wyniku spekulacji cebulkami tulipanów - niebotyczne ceny wywołane ogromnym popytem nagle spadły
  • 1720 r. Wielka Brytania i Francja
    Akcjonariusze zaczęli się pozbywać przewartościowanych akcji Kompanii Mórz Południowych - cena akcji spadła z 1000 funtów do zera. W efekcie papierów zaczęli się też masowo pozbywać posiadacze akcji Kompanii Missisipi
  • 1926 r. Stany Zjednoczone
    Nastąpił nagły spadek cen nieruchomości na Florydzie. Wcześniej ceny gruntów w ciągu roku drożały tam nawet pięciokrotnie
  • 1929 r. Stany Zjednoczone
    24 X 1929 r. ("czarny czwartek") ceny akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych gwałtownie spadły, stając się jednym z objawów rozpoczynającego się wielkiego kryzysu
  • 1987 r. Stany Zjednoczone
    19 X 1987 r.("czarny poniedziałek") - rekordowy w dziejach nowojorskiej giełdy spadek wartości akcji amerykańskich, który wstrząsnął także giełdami europejskimi i azjatyckimi
  • 1991 r. Japonia
    Bańka Nikkei - po 30-letniej hossie, w czasie której indeks Nikkei zyskał 1800 proc., ceny akcji spadły o 80 proc.
  • 1995 r. Wielka Brytania
    Kryzys wywołany bankructwem Barings Banku, najstarszego banku komercyjnego w Wielkiej Brytanii
  • 2000 r. Stany Zjednoczone
    Inwestorzy Nasdaq masowo sprzedawali akcje bankrutujących firm internetowych
Więcej możesz przeczytać w 21/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 21/2006 (1224)

  • Na stronie - Ta Polska Rzym się nazywa 28 maj 2006 Polska się romanizuje nie tylko z powodu pielgrzymki papieża. Chwilami możemy się czuć wręcz jak na Sycylii 3
  • Skaner 28 maj 2006 SKANER POLSKA POLITYKA Pułapka Obywatelska Platforma Obywatelska znalazła się w przeddzień konwencji krajowej w dramatycznej sytuacji. Jeszcze niedawno wydawało się, że wybory będą najpóźniej wiosną 2007 r. Awanturujące się... 8
  • Dossier 28 maj 2006 LECH KACZYŃSKI prezydent RP "Skłamałbym, mówiąc, że nigdy nie żałuję, że zostałem prezydentem. Czasem każdy człowiek żałuje" TVN ANDRZEJ LEPPER wicepremier, minister rolnictwa "Niestety, co bym nie zrobił,... 9
  • Playback 28 maj 2006 Premier Kazimierz Marcinkiewicz i minister zdrowia Zbigniew Religa © A. KOZAK/AGENCJA GAZETA 14
  • Cyrk bardzo etyczny 28 maj 2006 Panuje straszliwe bezhołowie. Dla jednych autorytetem jest ksiądz Rydzyk, a dla innych Jerzy Urban 15
  • Z życia koalicji 28 maj 2006 Trwają spontaniczne protesty młodzieży - głównie zdrowszej jej części, socjalistycznej w treści i polskiej w formie - przeciwko Romanowi Giertychowi. Daty i trasy tych spontanicznych manifestacji podaje z dwutygodniowym wyprzedzeniem... 16
  • Z życia opozycji 28 maj 2006 W komisji bankowej zasiada Małgorzata Ostrowska. Nie jest to wokalistka Lombardu, lecz posłanka SLD i tak zwana twarda baba. Sama siebie zgłosiła na wiceprzewodniczącego, ale w głosowaniu poległa. Ostrowska ma jedną cechę wyjątkową -... 17
  • Nałęcz - Dziwny sojusz 28 maj 2006 Odżyły czasy II Rzeczypospolitej, kiedy endecy i komuniści razem atakowali Piłsudskiego 18
  • Fotoplastykon 28 maj 2006 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Papież protestant 28 maj 2006 W Polsce Benedykt XVI zainicjuje główny plan swego pontyfikatu - odzyskanie Zachodu dla katolicyzmu 20
  • Zagadkowy papież 28 maj 2006 Niełatwo było się przyzwyczaić do papieża Benedykta XVI. Kochaliśmy Jana Pawła II. 23
  • Zbieracze kamieni 28 maj 2006 Nadchodzi odwilż w stosunkach Moskwy z Watykanem 28
  • Polski klan Watykanu 28 maj 2006 Ojciec Wojciech Giertych, wuj Romana Giertycha, ma czuwać nad tekstami wygłaszanymi przez Benedykta XVI 30
  • Mafia ministerialna 28 maj 2006 Mafie paliwowa i hazardowa nie miałyby szans, gdyby nie pomoc urzędników Ministerstwa Finansów 34
  • Ziobrominator 28 maj 2006 Przyszły szef PiS, premier albo prezydent - w takiej roli widzą Zbigniewa Ziobrę jego zwolennicy 38
  • Demokracja lewoskrętna 28 maj 2006 Lewica walczy o monopol władzy interpretacji, bo ta najlepiej gwarantuje władzę polityczną 42
  • Kwadratowy stół 28 maj 2006 Historyczne pojednanie dokonuje się za sprawą postsolidarnościowych i postpezetpeerowskich radykałów 46
  • Giełda 28 maj 2006 Hossa Świat Amerykańskie cięcie O 70 mld USD mniej podatków zapłacą w tym roku Amerykanie. Senat zatwierdził bowiem plan prezydenta George'a W. Busha, zakładający m.in. przedłużenie do 2010 r. obowiązywania obniżek stawek... 48
  • Wielka przeprowadzka 28 maj 2006 Kupujmy mieszkania, bo taniej już nie będzie! 50
  • Koalicja lobbystów 28 maj 2006 Czy protesty lekarzy zaplanowały firmy farmaceutyczne? 58
  • Gazowa matnia 28 maj 2006 Czy ukraiński miliarder, dostarczający Polsce jedną czwartą zużywanego gazu, ma związki z rosyjską mafią? 62
  • Efekt motyla 28 maj 2006 Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli dlaczego ruch skrzydeł motyla w USA wywołuje huragan w Indonezji 66
  • 2 x 2 = 4 - Upadłość Samoobrony 28 maj 2006 Samoobrona nie jest partnerem myślącym kategoriami państwowymi 67
  • Supersam 28 maj 2006 70
  • Kuźnia mody 28 maj 2006 Maciej Zień, duet Paprocki & Brzozowski, stażystka u Christiana Diora Łucja Wojtala czy projektantka domu mody Roberto Cavalli Katarzyna Sobczyńska - ich kariery zaczęły się od udziału w konkursie Złota Nitka Międzynarodowych Targów... 70
  • Dziecięca eskorta 28 maj 2006 Wielkie koncerny prześcigają się w pomysłach marketingowych związanych z mistrzostwami świata w piłce nożnej. Reklamy i produkty nawiązujące do imprezy to już za mało. Firmy robią wszystko, by konsument stał się współuczestnikiem... 70
  • Kinowy klimat 28 maj 2006 Nowe dziecko Sony jest małe, ale nieprawdopodobnie sprawne. W kamerze DC-SR90E zastosowano najlepsze rozwiązania techniczne gwarantujące znakomity obraz i dźwięk. Okiem modelu jest obiektyw Carl Zeiss Vario-Sonnar T o średnicy filtra 30 mm... 70
  • Bezpiecznik turysty 28 maj 2006 Jak cało wrócić z wakacji. Przewodnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych 72
  • Dinozaur przestworzy 28 maj 2006 Airbus A380 to pierwszy samolot do spacerowania 82
  • Kompleks dominującego samca 28 maj 2006 Janas, van Basten czy Klinsmann jako trenerzy nie wygrali nic, więc budują autorytet, odsuwając znanych piłkarzy 84
  • Marks XXI wieku 28 maj 2006 Jeremy Rifkin redukuje człowieka do wykonawcy projektów wszechwiedzących planistów 86
  • Bereza pod fałszywym pretekstem 28 maj 2006 To nie Ukraińcy, ale zazdrosny mąż zamordował ministra Pierackiego 90
  • Know-how 28 maj 2006 Narodziny małpoluda Ewolucyjne ścieżki szympansów i ludzi rozchodziły się bardzo długo - uważają naukowcy z Massachusetts Institute of Technology i Harvard University. Antropolodzy do niedawna twierdzili, że nastąpiło to 7,5 mln... 93
  • Prawo niedźwiedzia 28 maj 2006 Samo posiadanie akcji daje iluzoryczne poczucie kontroli nad ich notowaniami 94
  • Mała czaszka Alzheimera 28 maj 2006 Budowa anatomiczna może świadczyć o skłonnościach do tak groźnych chorób jak rak i cukrzyca 98
  • Rodzić po rzymsku 28 maj 2006 Starożytni Grecy i Rzymianie dysponowali nowoczesną wiedzą położniczą 100
  • Bez granic 28 maj 2006 Latająca duma Francji Wielka chluba i chwała Francji wróciła do macierzy. Lotniskowiec "Clemenceau" dotarł do Brestu, gdzie zostanie zdemontowany. Okręt od kilku miesięcy tułał się po morzach i oceanach, szukając... 102
  • Wojna z darmozjadami 28 maj 2006 Europa zwija parasol ochronny nad imigrantami 104
  • Wizy na wizji 28 maj 2006 Nadzieje na rychłe bezwizowe wjazdy Polaków do USA są zdecydowanie przedwczesne 108
  • Bombardowanie strachem 28 maj 2006 Kiedy irański reżim otwarcie nawołuje do zniszczenia Izraela i jawnie łamie zasady traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, Zachód ma dwie możliwości. Obie niewygodne. Po pierwsze, Zachód może się pogodzić z... 110
  • Mała Serbia 28 maj 2006 Rozkład trupa byłej Jugosławii nieraz przyprawi jeszcze Europę o ból głowy 112
  • Menu 28 maj 2006 WYDARZENIE - POLSKA Polak, Niemiec - dwa bratanki "Naród polski nie może się mienić narodem kulturalnym, należącym do wspólnoty europejskiej" - twierdził Joseph Goebbels. Dzisiaj w UE to właśnie zachodni sąsiedzi... 116
  • Recenzje 28 maj 2006 118
  • Żyd tragiczny 28 maj 2006 W szekspirowskim kanonie sztuka "Kupiec wenecki" zajmuje miejsce szczególne. Bard ze Stratfordu nie musiał być sam antysemitą, jednak pisał swe sztuki dla gawiedzi, która bynajmniej sympatią do narodu wybranego nie pałała. To... 118
  • Psikus plemienny 28 maj 2006 Tool nagrywa nową płytę średnio co 5 lat. I za każdym razem jest to wydarzenie medialne. Tak było i tym razem. Od kilku miesięcy na internetowych forach dyskutowano o plotce głoszącej, że zespół zrobi fanom psikusa i wypuści na rynek... 118
  • Ucieczka z raju 28 maj 2006   Tradycyjnie taki gatunek nazywał się antyutopia i pokazywał makabryczne wizje totalitarnych społeczeństw przyszłości. Po rozpadzie "imperium zła" ma znacznie mniejsze wzięcie - bawią się nim głównie fantaści od podróży... 118
  • Anty-Oscar 28 maj 2006 Europejskie festiwale filmowe przypominają szlachetne paraolimpiady dla niepełnosprawnych filmowców 120
  • Teatr wrzasku 28 maj 2006 Weźcie, przestańcie!!! 124
  • Górna półka - "Przeklęte problemy" Rosji 28 maj 2006 MOSKIEWSKIE OKOPY Rosjanie zeszli do okopów. Musimy ich stamtąd wyciągnąć - mówił prof. Richard Pipes, wybitny znawca historii Rosji, podczas spotkania w redakcji "Wprost". W dyskusji "Czy Rosja musi być... 126
  • Kodem w pirata 28 maj 2006 Kopiści z bazarów już liczyli forsę, a teraz muszą się przerzucić na kolportowanie historyjki o Lassie 128
  • Pazurem - Kodem w pirata 28 maj 2006 Kopiści z bazarów już liczyli forsę, a teraz muszą się przerzucić na kolportowanie historyjki o Lassie 128
  • Ueorgan ludu 28 maj 2006 Nr 21 (187) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 22 maja 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza POLSKA RAJEM PODATKOWYM Przez wiele lat Polska, dzięki staraniom urzędników Ministerstwa Finansów, a nawet polityków, na razie niestety... 129
  • Warto całować kobiety! 28 maj 2006 Politycy unikają całowania, chyba że dają do zrozumienia, iż konkurenci mogą ich pocałować w dupę 130
  • Poczta 28 maj 2006 Okno dachowe na świat Pragnę zdementować informację podaną w artykule "Okno dachowe na świat" (nr 14), jakoby "prezes duńskiego Veluksa, największego na świecie producenta okien dachowych, przerwał urlop i zwołał sztab... 136