Kalendarz szczepień po polsku

Kalendarz szczepień po polsku

Szczepienie noworodka (zdj. ilustracyjne)
Szczepienie noworodka (zdj. ilustracyjne) / Źródło: Fotolia / vchalup
Część szczepionek jest obowiązkowa, inne są tylko zalecane. Skąd taki podział i czy rzeczywiście te obowiązkowe są ważniejsze? Czy szczepić powinni się też dorośli?

Każdy kraj ma nieco inny system i kalendarz szczepień ochronnych, ustalany w zależności od wewnętrznej sytuacji epidemiologicznej. W Polsce kalendarz jest co roku aktualizowany i ogłaszany jesienią przez głównego inspektora sanitarnego. Uwzględnia się w nim zarówno szczepienia obowiązkowe, jak i zalecane. Te pierwsze są tylko dla dzieci: ich układ odpornościowy pracuje słabo i zachorowanie mogłoby skończyć się poważnymi powikłaniami. Dorośli powinni już sami podejmować świadome decyzje dotyczące własnego zdrowia. Rekomendacje, przeciw jakim chorobom powinno się szczepić dzieci, wydają pediatryczny zespół ds. szczepień ochronnych przy Ministerstwie Zdrowia oraz konsultanci krajowi w dziedzinie epidemiologii. Ostateczną decyzję podejmuje minister zdrowia, ponieważ to ministerstwo kupuje obowiązkowe szczepionki.

Obowiązkowe, czyli bezpłatne

Wszystkie szczepionki z obowiązkowego kalendarza są bezpłatne dla rodziców. Chronią przed 11 chorobami. Niektóre z tych chorób występują często (np. zakażenia pneumokokowe), inne w Polsce nie zdarzały się już od lat – dzięki dobrze funkcjonującemu systemowi szczepień. Na świecie zachorowania nadal występują.

GRUŹLICA. Do końca 2018 r. przeciw gruźlicy szczepienie obowiązywało w ciągu pierwszych 24 godzin życia; od 2019 r. trzeba będzie zaszczepić noworodka przed wyjściem ze szpitala do domu. Szczepionka BCG jest szczepionką żywą (zawiera żywe, częściowo unieszkodliwione, bydlęce prątki gruźlicy). Chroni przede wszystkim przed zachorowaniem na gruźlicę rozsianą, gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (słabiej przed gruźlicą płucną). Przeciwnicy szczepień chcą zniesienia obowiązku podawania tej szczepionki, szczególnie noworodkom, ponieważ częściej niż inne powoduje ona odczyny poszczepienne (zawiera żywe prątki). Przeciwwskazaniem do szczepienia są np. ciężkie wrodzone zaburzenia odporności dziecka. Nie ma jednak badania, które wykazałoby, czy noworodek je ma. Epidemiolodzy uważają, że ryzyko zakażenia i poważnych powikłań u noworodka jest zbyt duże, by można było zrezygnować z obowiązkowego szczepienia. Na gruźlicę w Polsce choruje ok. 20 osób na 100 tys. Ten wskaźnik powinien spaść poniżej 5 na 100 tys. osób (wg kryteriów WHO), żeby można było zrezygnować z obowiązkowych szczepień.

WZW TYPU B (wirusowe zapalenie wątroby typu B). Do zakażenia dochodzi przez kontakt z krwią zakażoną wirusem HBV, przede wszystkim w placówkach służby zdrowia. U dziecka może dojść też do zakażenia w czasie porodu od zakażonej wcześniej matki. Wirus HBV jest 100 razy bardziej zakaźny niż wirus HIV. Rozwija się w organizmie długie lata w postaci utajonej, może spowodować poważne powikłania, m.in. marskość wątroby, jej niewydolność czy nowotwór. Dzięki wprowadzeniu szczepień ochronnych (od 1984 r.) oraz sterylizacji i używaniu jednorazowego sprzętu liczba zachorowań na WZW B znacznie się zmniejszyła, jednak – zdaniem epidemiologów – nadal jest za duże ryzyko, by móc zrezygnować z obowiązku szczepień.

POLIO (poliomyelitis, choroba Heinego-Medina). Ostra choroba zakaźna wywoływana przez poliowirusy, które, po przedostaniu się do krwi, mogą dotrzeć do ośrodkowego układu nerwowego i spowodować porażenie mięśni. Jeśli zaatakowały mięśnie oddechowe, jedynym ratunkiem jeszcze kilkadziesiąt lat temu było „żelazne płuco” (rodzaj respiratora), które wymuszało oddech: niektóre osoby spędziły tak kilkadziesiąt lat życia. Zanim wprowadzono szczepienia przeciw polio (1959-60 r.) rocznie chorowało w Polsce ok. 3-6 tys. dzieci. Ostatni przypadek choroby miał miejsce w naszym kraju w 1984 r. Po ospie prawdziwej polio miało być drugą chorobą na świecie, która dzięki szczepieniom ochronnym zostanie całkowicie wyeliminowana. W 2017 r. zachorowania występowały w Afganistanie, Pakistanie i na Ukrainie.

BŁONICA (dyfteryt, krup). Ostra i ciężka choroba zakaźna wywoływana przez maczugowce błonicy. W gardle, krtani, na migdałkach pojawiają się naloty krwawiące przy próbie oderwania. Powiększają się też węzły chłonne i szyja, co może spowodować zgon (w wyniku niewydolności oddechowej). Bakterie wydzielają toksynę, która prowadzi m.in. do zapalenia mięśnia sercowego, powikłań neurologicznych. W latach 50. XX w. w Polsce co roku na błonicę chorowało ok. 40 tys. osób (3 tys. umierało). Zmieniło się to radykalnie po wprowadzeniu powszechnych szczepień w 1954 r. Ostatni przypadek błonicy w Polsce był w 2001 r., jednak w Europie zachorowania nadal się zdarzają.

TĘŻEC. Do zakażenia może dojść po zanieczyszczeniu rany (wystarczy niewielkie skaleczenie) np. ziemią, w której znajdują się laseczki tężca (zdarzały się też przypadki tężca u noworodów – po porodzie lub poronieniu, gdy nie były przestrzegane zasady higieny). Konsekwencją bywa porażenie mięśni, także oddechowych, i zgon. Dzięki szczepieniom od wielu lat nie zdarzają się przypadki tężca u dzieci. Występują jednak u dorosłych, którzy od dawna się nie szczepili.

KRZTUSIEC (koklusz). Choroba jest długotrwała i bardzo zaraźliwa: zaraża się 90 proc. osób, które nie są uodpornione. Bakterie wnikają do tkanek, wydzielają toksynę, która niszczy nabłonek dróg oddechowych. Charakterystyczny jest silny kaszel przypominający pianie koguta. Jego napady trwają wiele minut, prowadząc do wymiotów i osłabienia. Najgroźniejszy przebieg ma krztusiec u niemowląt i małych dzieci. Może dojść do powikłań zagrażających życiu.

ODRA. Wyjątkowo zaraźliwa, bo zakażenie szerzy się nie tylko drogą kropelkową, ale też powietrzną. Początkowo objawy przypominają grypę, po kilku dniach pojawia się grudkowo-plamista wysypka, najpierw na twarzy, potem na całym ciele.

Może powodować powikłania, m.in. małopłytkowość, zapalenie krtani, jelita grubego, mięśnia sercowego, a po latach stwardniające zapalenie mózgu. 1 na 1 tys. chorujących umiera w wyniku powikłań. Przed wprowadzeniem szczepień ochronnych na odrę w 1975 r. co roku w Polsce chorowało 200-300 tys. dzieci (200-300 umierało). Odrę szczepi się w 10.-13. miesiącu życia i powtórnie w wieku 10 lat (od przyszłego roku powtórne szczepienie będzie obejmować już sześciolatków).

ZAKAŻENIE PNEUMOKOKAMI. Te bakterie często występują w nosie i gardle małych dzieci. Przy osłabieniu organizmu mogą przełamać układ odpornościowy i spowodować zapalenie ucha, zatok lub płuc, a gdy przedostaną się do krwi – inwazyjną chorobę pneumokokową, np. zapalenie płuc połączone z zakażeniem krwi, otrzewnej, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Powikłaniem infekcji pneumokokami mogą być utrata słuchu, niedosłuch lub padaczka. Inwazyjna choroba pneumokokowa może zakończyć się śmiercią dziecka. Szczepienia są obowiązkowe od stycznia 2017 r.

HIB (Haemophilus influenzae typ b). To szczep bakterii, które bardzo często znajdują się na śluzówce gardła i nosa dzieci. Zakażenia są najbardziej niebezpieczne dla dzieci między 6. a 24. miesiącem życia. Przed wprowadzeniem obowiązkowych szczepień dla niemowląt (2007 r.) przyczyną co czwartego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych było zakażenie Hib. Jedno na pięcioro dzieci do drugiego roku życia, które uległy zakażeniu, może mieć ciężkie powikłania.

ŚWINKA (nagminne zapalenie ślinianek przyusznych). Wirus namnaża się w błonach śluzowych i przenosi z krwią do wrażliwych tkanek i narządów. Powikłaniami może być świnkowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, mięśnia sercowego, trzustki, jądra i najądrza, jajników, tarczycy, nerwu słuchowego (powodując niedosłuch lub trwałą głuchotę).

RÓŻYCZKA. Najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, jednak mogą chorować też dorośli. Najniebezpieczniejsze jest zachorowanie u kobiety w ciąży (do 12. tygodnia). Może dojść do poronienia lub wielonarządowych uszkodzeń płodu.

Zalecane, czyli płatne

Od wielu lat pediatryczny zespół ds. szczepień ochronnych postuluje rozszerzenie obowiązkowego kalendarza (na razie udało się to tylko ze szczepionką przeciw pneumokokom). Chodzi przede wszystkim o preparaty przeciw rotawirusom (w 2017 r. z powodu biegunek rotawirusowych ok. 40 tys. dzieci było hospitalizowanych), meningokokom (najczęstsza przyczyna piorunującej sepsy), ospie wietrznej (150 tys. zachorowań w 2017 r.), a także szczepienie dziewczynek przeciw HPV (wirus brodawczaka ludzkiego), zakażenie się którym może po latach prowadzić do nowotworu szyjki macicy. Pediatryczny zespół rekomendował też zastąpienie szczepień starszej generacji nowszymi preparatami wysoko skojarzonymi, którymi można zaszczepić dziecko jednocześnie przeciw pięciu chorobom (błonica, tężec, krztusiec, polio, Hib) lub sześciu (dodatkowo WZW typu B). Są bezpieczniejsze, gdyż zawierają mniej antygenów wirusowych i bakteryjnych, mniej adiuwantów (substancji dodatkowych), a dodatkowo dziecko dostaje tylko jeden zastrzyk zamiast kilku.

Szczepienia dorosłych

Nie tylko dzieci powinny się szczepić, dorośli też, jednak dla nich wszystkie preparaty są płatne (wyjątkiem są akcje szczepień prowadzone przez samorządy). Polecane jest zaszczepienie się przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, zwłaszcza przed jakimkolwiek zabiegiem medycznym. Co 10 lat powinniśmy doszczepić się przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, gdyż odporność na nie wygasa. O różyczce muszą pomyśleć kobiety planujące ciążę, które nie chorowały i nie były szczepione. Kto nie chorował i nie był szczepiony, powinien też uodpornić się przeciw odrze, ospie wietrznej, śwince – te choroby dorosły może przechodzić znacznie ciężej niż dziecko. Zalecane są też szczepienia przeciw grypie, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i kleszczowemu zapaleniu mózgu. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 46/2018
Więcej możesz przeczytać w 46/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 46/2018 (1861)

  • Takie będą Rzeczypospolite, jaka nasza troska o dzieci 12 lis 2018, 20:00 Muszę przyznać, że byłem zaskoczony po przestudiowaniu tych danych: przed wprowadzeniem obowiązkowych szczepień w 1975 r. na odrę w Polsce chorowało… No właśnie, ile osób? Dla ułatwienia dodam, że w ostatnich latach było ich mniej... 3
  • Pół godziny ratuje życie 12 lis 2018, 20:00 Z dr. Jackiem Zwolińskim z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie rozmawia Katarzyna Pinkosz 5
  • Niedyskrecje parlamentarne 12 lis 2018, 20:00 W PLATFORMIE OBYWATELSKIEJ NIE WSZYSCY PO WYBORACH SĄ ZADOWOLENI. – Przeciwnicy Sławomira Nitrasa, który przegrał wybory na prezydenta Szczecina, już mu zarzucają, że więcej ludzi zagłosowało na listę Koalicji Obywatelskiej niż na... 6
  • Obraz tygodnia 12 lis 2018, 20:00 10 kg waży peruka, którą Weronika Rosati nosi do roli Elizabeth Taylor w nowym filmie Lecha Majewskie go Przegrany Gianni Infantino, szef FIFA, ma kłopoty podobne do tych, jakie wysadziły z fotela jego poprzednika. W Szwajcarii ruszyło... 10
  • Info radar 12 lis 2018, 20:00 Konstanty Radziwiłł rzecznikiem praw dziecka? Konstanty Radziwiłł, były minister zdrowia, jest typowany przez Prawo i Sprawiedliwość do objęcia funkcji rzecznika praw dziecka – dowiedział się „Wprost”. Termin składania kandydatur... 12
  • Astrid Lindgren nie kochała wszystkich dzieci 12 lis 2018, 20:00 Z Anniką Lindgren, wnuczką legendarnej szwedzkiej pisarki książek dla dzieci Astrid Lindgren w 111. rocznicę jej urodzin rozmawia Adam Cissowski 14
  • Odra nie ma narodowości 12 lis 2018, 20:00 INFORMACJE O KOLEJNYCH OGNISKACH ODRY POD WARSZAWĄ i w Kwidzynie koło Gdańska uzupełniane są często informacją o narodowości chorych. W radiu publicznym, które przekazywało ustalenia na temat zakażonych pracowników fabryki w Kwidzynie,... 15
  • Rocznicowy kryzys 12 lis 2018, 20:00 lewo ZORGANIZOWANE PRZEZ NASZ RZĄD ŚWIĘTO NIEPODLEGŁOŚCI BYŁO niesłychanie interesującym zjawiskiem, przede wszystkim z punktu widzenia poznawczego. Dwa dni przed dowiedziałam się od ministra Michała Dworczyka, że głównym... 16
  • Będą rozbiory 12 lis 2018, 20:00 Czy Polska przetrwa następne sto lat? Pytanie jest jak najbardziej zasadne, jeśli weźmiemy pod uwagę, że nasz kraj w ciągu ostatnich trzech wieków niepodległością cieszył się ledwie kilkadziesiąt lat. W 1717 r. po sejmie niemym Polska... 17
  • Szarmancki sprzedawca kokainy 12 lis 2018, 20:00 Sprzedawał wszystkim – od prezesów spółek po małolatów, robotników i taksówkarzy. Do jego klientów należał były senator PO, syn byłego premiera i byłego prezesa Trybunału Konstytucyjnego – mówi Piotr Krysiak, autor książki „Diler gwiazd”. 18
  • Radość w Luksemburgu 12 lis 2018, 20:00 Trudno pojąć, kto i po co w PiS wymyślił plan rozprawy z nieliczną grupą starców z Sądu Najwyższego po to, by teraz z podwiniętym ogonem umykać przed konsekwencjami tamtych własnych działań. Przecież aby wyrwać sprawiedliwość... 23
  • Opozycja wierzy w Tuska 12 lis 2018, 20:00 Dawni współpracownicy Donalda Tuska są przekonani, że wróci on do krajowej polityki już na przyszłoroczne wybory parlamentarne i poprowadzi zjednoczoną opozycję do zwycięstwa. 24
  • PiS – powyborcze zaostrzanie kursu 12 lis 2018, 20:00 Nie będzie zmian w rządzie ani umizgiwania się do umiarkowanych wyborców. Kierownictwo PiS zdecydowało o zaostrzeniu kursu. 28
  • Czarne chmury nad Zielińskim 12 lis 2018, 20:00 W PiS coraz głośniej mówi się o możliwej dymisji wiceszefa MSWiA. Wcale nie z powodu kryzysu w policji. 31
  • Głosowanie za zdrowym rozsądkiem 12 lis 2018, 20:00 PiS wykorzystał obywatelski pomysł zniesienia obowiązku szczepień, by w kampanii wyborczej mrugnąć do ruchów społecznych. Po miesiącu wycofał się z tej koncepcji rakiem. 33
  • Kalendarz szczepień po polsku 12 lis 2018, 20:00 Część szczepionek jest obowiązkowa, inne są tylko zalecane. Skąd taki podział i czy rzeczywiście te obowiązkowe są ważniejsze? Czy szczepić powinni się też dorośli? 38
  • Zniszczyć miliardera 12 lis 2018, 20:00 Tomasz Gudzowaty boi się, że jego dzieci popełnią samobójstwo. Dlatego mimo wyroku sądu nie chce ich oddać swojej byłej partnerce, która – według relacji świadków – w okrutny sposób się nad nimi znęcała. 42
  • Nowa Polska 12 lis 2018, 20:00 Mam prośbę do tych osławionych „normalnych rodzin z dziećmi”, które co roku idą w Marszu Niepodległości – przestańcie wciskać mi kit, że nie wiecie, z kim idziecie, pod czyim sztandarem i jaką ideologię wspieracie. I do... 47
  • Jak się wyciska pieniądze 12 lis 2018, 20:00 Nasz rynek fitness jest jednym z najszybciej rozwijających się w Europie. Ćwiczy już ponad 2,8 mln Polaków. Wciąż jednak niełatwo na tym zarobić. 48
  • Banki na bank zostają 12 lis 2018, 20:00 Pogłoski o rychłej śmierci banków okazały się mocno przesadzone. Co więcej, polskie instytucje radzą sobie lepiej niż europejskie. 52
  • Hossa Bessa 12 lis 2018, 20:00 Majdan w opałach Słynny dom mody Chanel żąda, żeby Radek Majdan wycofał z rynku swoje perfumy. Chodzi o zapach sprzedawany pod marką Vabun for Lady No. 5. W piśmie wysłanym do polskiej firmy Chanel pisze: „Istnieje wysokie... 54
  • Ubrania w obiegu 12 lis 2018, 20:00 Grupa VIVE wspiera gospodarkę cyrkularną, bo zniszczony sweter, niemodna torebka czy stary dywan też wpisują się w gospodarkę obiegu zamkniętego. 55
  • Know How 12 lis 2018, 20:00 Obcy mają nas na oku Została odkryta 19 października i nazywa się Oumuamua. To najdziwniejsza z ostatnio zaobserwowanych asteroid. Trajektoria jej lotu sugeruje, że nadleciała z innego układu planetarnego. Jej kształt przypomina cygaro –... 56
  • Drewna czar 12 lis 2018, 20:00 Ręcznie robione drewniane okulary i zegarki zyskują w Polsce na popularności dzięki modzie na naturalne produkty. 57
  • Polak, który osłabił Trumpa 12 lis 2018, 20:00 Urodzony w Polsce polityk wygrał jeden z kluczowych pojedynków w wyborach uzupełniających do Kongresu USA, przyczyniając się do odbicia Izby Reprezentantów z rąk republikanów. 58
  • Kto weźmie Antarktydę 12 lis 2018, 20:00 Ostatni dziewiczy zakątek Ziemi jest łakomym kąskiem dla wielu państw zgłaszających pretensje do jego nieodkrytych bogactw. W grze o nie liczą się nawet wraki żaglowców i dwustuletnie czaszki. 62
  • Antysemicka Ameryka 12 lis 2018, 20:00 USA słynie jako kraj przyjaźnie nastawiony do Żydów. To jednak w dużej mierze fenomen współczesności, bo historycznie w Stanach raczej ich za bardzo nie kochano. 66
  • Opolska stolica jeździectwa 12 lis 2018, 20:00 Ośrodek Jakubus przyciąga nie tylko miłośników koni i uczestników zawodów jeździeckich, ale też tych, którzy dopiero chcą się nauczyć jazdy konnej. 69
  • Jak psychologia bada mądrość 12 lis 2018, 20:00 Nikt nie ma wątpliwości, że jedni ludzie są mądrzejsi od innych, ale trudne pytanie brzmi: od czego mądrość zależy? 71
  • Pozornie zdrowi – do pierwszego złamania 12 lis 2018, 20:00 O chorobie najczęściej dowiadujemy się przypadkiem. Pierwsze, drugie złamanie i pada diagnoza – osteoporoza. A przecież tak łatwo jej zapobiec. 74
  • Mamy alergię na nudę 12 lis 2018, 20:00 17 listopada Sting i Shaggy zagrają w Łodzi, dwa dni później w Trójmieście. Ale jeśli myślicie, że na koncercie usłyszycie tylko nagrania z ich wspólnej płyty „44/876”, to jesteście w błędzie. 79
  • Żarty bardzo pomagają 12 lis 2018, 20:00 Kurt Vonnegut to pisarz legenda. Kochany przez młodych czytelników, atakowany przez establishment. Stale wydawany i czytany, mimo że czasy buntu już minęły. Ale żart jest zawsze dobry. 82
  • Opowieści po małym Holokauście 12 lis 2018, 20:00 Rozmowy z Albańczykami pokazały mi niezwykłą skuteczność systemu autorytarnego, któremu udało się uformować „nowego człowieka” – mówi Małgorzata Rejmer, autorka zbioru reportaży o Albanii. 86
  • Wydarzenie 12 lis 2018, 20:00 72 minuty piekła W „Utoyi, 22 lipca” Erik Poppe nie oszczędza widzów. Zaczyna swój film w Oslo, gdy w rządowej dzielnicy wybucha ciężarówka. Zaraz później kamera przenosi się na wyspę Utøya. Reżyser pokazuje zamach Andersa... 90
  • Film 12 lis 2018, 20:00 Z magii robią widły NIEŁATWO ZNALEŹĆ KLUCZ DO „LISTOPADA”. Ale właśnie to w nim fascynuje. Jest tu miejsce na wilkołaki, zaklęte księżniczki, skrajną biedę oraz ożywione, zantropomorfizowane widły. Ale również na delikatne... 91
  • Muzyka 12 lis 2018, 20:00 Jak Szpaku w rap SZPAKU TO KOLEJNY PRZYPADEK MUZYKA DOSKONALE ZNANEGO W ŚRODOWISKU, sprzedającego niezłe nakłady, a zarazem takiego, o którym „twoja mama nigdy nie słyszała”. Nic dziwnego – środowisko hip-hopowe funkcjonuje w Polsce... 92
  • Książka 12 lis 2018, 20:00 Kobieta wyzwolona Dzieło życia włoskiej aktorki, która została pisarką, a sukces przyszedł dopiero po jej śmierci. I to nie zaczął się w ojczyźnie, lecz w Niemczech oraz we Francji. No, ale w ostatniej dekadzie „Sztuka radości”... 93
  • Kalejdoskop 12 lis 2018, 20:00 Papier toaletowy kontra historia A oto Polska początku lat 80., kolorowa i ciepła. Zaskakujące? Socjalistyczną rzeczywistość, którą zwykło określać się, nie bez słuszności, mianem szarej, Sowa i Savoia przedstawiają zgoła inaczej.... 94
  • Kulturalna trzynastka 12 lis 2018, 20:00 Bartek Jędrzejak PREZENTER TVN, WSPÓŁAUTOR KSIĄŻKI DLA DZIECI „POGODA DLA PUCHACZY” 95
  • Artefakt z trupem w trumnie 12 lis 2018, 20:00 Jako rocznik ’75, a więc dziecko komuny, zbierałem oczywiście opakowania papierosów, zachwycałem się nimi, bo były piękne. W „Playboyach” i innych obszarniczych kolorowych gazetkach na śliskim papierze pełno było reklam... 96
  • Zrób sobie… Tuska 12 lis 2018, 20:00 Podobno bardzo ważny polski polityk trzyma w domu laleczkę Donalda Tuska i rytualnie wbija w nią szpilki. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany