Gawiedź na tropie sędziego

Gawiedź na tropie sędziego

Sędziowie w zasadzie się nie bronią i w zasadzie jawność powinna być oczywistością – usłyszeliśmy na zorganizowanej przez „Wprost” debacie o tym, czy ujawniać oświadczenia majątkowe sędziów. A jednak emocji nie zabrakło i w obronie „sędziowskiej intymności” sięgano po najwznioślejsze hasła. Prezentujemy skrót Debaty „Wprost” z udziałem ministra sprawiedliwości Andrzeja Czumy, rzecznika praw obywatelskich Janusza Kochanowskiego, przewodniczącego sejmowej komisji sprawiedliwości Ryszarda Kalisza oraz sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Jacka Czai.
„WPROST": W lutym 2009 r. OBOP opublikował badania, z których wynika, że 30 proc. Polaków nie ufa prawnikom. Padło też pytanie, który z zawodów prawniczych jest najbardziej skorumpowany. Który?

 Ryszard Kalisz: Zapewne ankietowani mówili o zawodzie sędziego. Postrzeganie zawodu sędziowskiego wynika w dużym stopniu z tego, że w sprawie sądowej są dwie strony i jedna strona musi wygrać, a druga musi przegrać. I ta strona, która przegrała, zawsze będzie starała się uzasadnić wobec samej siebie, że ona miała rację, a  sędzia był zły. Janusz Kochanowski: Kiedyś 40 proc. obywateli nie ufało wymiarowi sprawiedliwości, potem było to 61 proc., a  jeszcze potem 59 proc. To są bardzo zatrważające cyfry. Ten zwrot retoryczny, że zawsze jest jakaś strona poszkodowana, to jest stary chwyt. Prawnicy tak zawsze mówią. Korupcyjność sędziów jest w opinii publicznej bardzo duża z tego względu, że postępowania dyscyplinarne nie  prowadzą do żadnego efektu. Przypominam sprawę sędzi, która, wstyd powiedzieć, kradła w supersamie, a potem orzekała. Pytana, jak może orzekać, tłumaczyła, że jej sprawa się przedawniła.


W Polsce prześwietla się dwa filary władzy: ustawodawczą i  wykonawczą. Zaproponowaliśmy kilka tygodni temu, żeby również oświadczenia majątkowe sędziów publikować w Internecie. Kiedy zapytaliśmy o to ministra Andrzeja Czumę, stwierdził, że nie widzi w tym sensu. Podtrzymuje pan to stanowisko?

Andrzej Czuma: Nie znam żadnego przypadku schwytania skorumpowanego polityka dzięki opublikowaniu jego oświadczenia majątkowego. Ktoś, kto chce dokonać jakiejś niegodziwości i  ukryć majątek na Bahamach, będzie na tyle sprytny, żeby oświadczenie było w porządku. Oświadczenie majątkowe sędziego jest przeglądane przez jego zwierzchnika i na tym można by zakończyć przyglądanie się stanowi majątkowemu sędziów. Musi być jakaś sfera prywatności, w którą wkraczać nie należy.

Ryszard Kalisz: Oświadczenia sędziowie oczywiście powinni składać, ale nie dlatego, że jest to jakiś skuteczny sposób walki z korupcją – bo nie jest. W Polsce obowiązuje zasada jawności, a sędziowie są funkcjonariuszami publicznymi i wydają wyroki w  imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego tytułu, tak jak posłowie, ministrowie i wiele innych organów, powinni składać oświadczenia.

I składają. Tyle że w 2006 r. nawet NIK miała problem, żeby do nich zajrzeć. Udostępniono jej tylko zbiorcze analizy.

Ryszard Kalisz: Jestem za tym, żeby były upublicznione w Internecie, bo na tym polega zasada jawności. To byłaby oczywiście kopalnia wiedzy dla opinii publicznej i rzeczywiście w  niektórych wypadkach mogłyby coś wskazać. Ale powiedzmy sobie szczerze, że walka z korupcją jest kwestią dla organów ścigania, a nie składania oświadczeń majątkowych.

Gdyby jednak oświadczenia sędziów były jawne, to ci, którzy mają pokusy korupcyjne, podejmowaliby spore ryzyko.

Andrzej Czuma: Jest element prawdy w  stwierdzeniu, że kiedy istnieje obowiązek ujawniania majątku, to przy podejmowaniu ewentualnych działań nielegalnych dochodzi czynnik ryzyka. Jednak będę w jak największym stopniu bronił intymności życia sędziów. Nie dziwię się, że jest obowiązek składania oświadczeń np. przez polityków, którzy poddają się procedurze wyborczej. Sędzia jednak jest nominowany, stąd byłbym za tym, żeby chronić jego życie prywatne przed oczami ciekawskiej gawiedzi.

Jacek Czaja: To nie jest tak, że sędziowie składają oświadczenie, z którym później nic się nie dzieje. Te  oświadczenia są obligatoryjnie kontrolowane przez kolegium danego sądu i  analizowane przez urzędy skarbowe.

Ale taka procedura opiera się na zaufaniu do przełożonych sędziów i  do urzędu skarbowego. A jak wskazują badania, Polacy mają to zaufanie do  przedstawicieli władz publicznych mocno ograniczone.

Jacek Czaja: Odróżnijmy jednak sędziów, którzy rozstrzygają konkretne sprawy obywateli, od polityków. Czy jesteśmy w stanie zaakceptować sytuację, w której publicznie wywieszone oświadczenia majątkowe sędziów będą przez obywateli używane jako instrument walki z sędzią w konkretnej sprawie? Sędziowie często mają do  czynienia np. z marginesem czy dobrze przygotowanymi przestępcami. A  polityk nigdy nie rozstrzyga konkretnej sprawy obywatela.

Janusz Kochanowski: To, co jest najbardziej zdumiewające, to straszne emocje i zapał środowiska sędziowskiego, które broni się przed ujawnieniem majątków jak przed utratą niepodległości. Pan poseł Kalisz trafnie powiedział: to jest oczywiste, że należy ujawnić oświadczenia. Jeśli ujawniać majątki mają osoby pełniące funkcje w straży pożarnej, w policji – mimo że mają do  czynienia z bandytami nie rzadziej, a pewnie i częściej niż sędziowie –  jeśli ujawniać mają przedstawiciele samorządów gminnych, powiatowych i  wojewódzkich, radni, wójtowie, zastępcy wójtów i sekretarze gminy, to na litość boską, o co chodzi?

Andrzej Czuma: A gdzie to wszystko jest?

Janusz Kochanowski: To jest w obowiązującej ustawie, chętnie dostarczę panu materiały. Oczywiście, jawność oświadczeń nie zlikwiduje korupcji, ale zlikwiduje jedną z  przyczyn braku zaufania społeczeństwa do władzy. Nie mamy nic innego do  zrobienia, niż sprawić, żeby sędziowie też ujawniali swoje oświadczenia, bo dlaczego nie? I co to ma, panie ministrze, wspólnego z intymnością? Kiedy słyszę, że w 2006 r. sędziowie nie udostępnili swoich oświadczeń Najwyższej Izbie Kontroli, dopiero się zastanawiam, co takiego ciekawego w tych oświadczeniach mogło być.

Czy obrona przed jawnością nie sugeruje opinii publicznej, że trzecia władza ma coś do ukrycia?

Andrzej Czuma: Dwie pozostałe władze to  osoby, które dobrowolnie zgłaszają się, aby być politykami i poddają się publicznemu wyborowi. Ale nikogo się nie zmusza, żeby był sędzią. 

Andrzej Czuma: Sędzia chce być sędzią, ale  nie poddaje się wyborowi powszechnemu. Jest nominowany na niesłychanie ważne i delikatne funkcje. I będę ich bronić przed ujawnianiem oświadczeń, tak jak broniłbym wójtów i sekretarzy gmin. A to dlatego, że  jestem przeczulony na punkcie ochrony praw człowieka i obywatela. Bo  obowiązkowe upublicznianie oświadczeń to może być początek. Ta chęć gawiedzi, by z czystej próżności i chęci dokuczenia bliźnim wejść w  życie osób publicznych, może być równią lekko pochyłą do obowiązku ujawniania innych spraw prywatnych. Aż 80 proc. internautów opowiedziało się w naszej ankiecie za  ujawnieniem oświadczeń majątkowych sędziów. Pan minister Czaja twierdzi zresztą, że sędziowie wcale się przed tym nie bronią. Czy zatem nie  moglibyśmy – ku poprawie zaufania społeczeństwa do sędziów – wprowadzić prawa o ujawnieniu ich majątków? Czy minister Czuma gotów jest dalej zdecydowanie bronić „sędziowskiej intymności"?

Andrzej Czuma: Jestem gotów niezdecydowanie jej bronić. A to już jest postęp.



Fot. A. Jagielak


Okładka tygodnika WPROST: 18/2009
Więcej możesz przeczytać w 18/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
 2
  • wróżka IP
    Kuriozum ,to ostatni werdykt sędziny( może warto się pokusić o sprawdzenie jej kwalifikacji)w sprawie spotu PIS-u . Skoro kiedyś niejaki STEFAN MICHNIK ferował wyroki nie mając wykształcenia prawniczego a przecież dzisiaj to ta sama \"bajka\".
    • jedlina IP
      jak takie uczciwe Jezuski Chrystuski to czego sie boja ze im CBA pokonfiskuje domy dacze jachty kowkskiego do centa rozlicza a Kryzemu i Ziobrze morderstwa odpuscili a moze to nie Jezuski Chrystuski a Antychrysty lapowkarze jedego sedziego co jezdzil po pijaku kradl kielbase w sklepach udowdnili chorobe psychiczna to moze uniewaznic wszyskie wyroki jakie wydal wariat

      Spis treści tygodnika Wprost nr 18/2009 (1373)

      • Poczta 26 kwi 2009, 20:00 Miliard w szczepionceW artykule „Miliard w szczepionce" (nr 14) pojawiło się kilka informacji, które wymagają uściślenia. Związek wirusa HPV z rakiem szyjki macicy jest dla świata nauki oczywisty. W 1995 r. ostatecznie... 4
      • Na stronie - Polski Matrix 26 kwi 2009, 20:00 Nie komentuje się wyroków sądów – głosi jedna z powszechnych mądrości. A dlaczego nie? Czy to może Sąd Ostateczny? 5
      • Co je poseł 26 kwi 2009, 20:00 – Zwykle każdy zamawia to, czego mu brakuje. Dlatego w Sejmie najlepiej schodzi móżdżek – żartuje Stanisław Żelichowski z PSL. – W Sejmie karmią źle – skarżą się „Wprost” parlamentarzyści. Co, jak i dlaczego jedzą polscy posłowie i senatorowie? 6
      • Piński-Lis 26 kwi 2009, 20:00 Piński: Lis nie musiała stracić pracy Lis: Piński kłamie – Nie wnioskowałbym o wyrzucenie Hanny Lis z pracy, gdyby na temat zaistniałej sytuacji nie wypowiadała się w mediach – mówi „Wprost” Jan Piński, p.o. kierownika „Wiadomości”. –... 12
      • Skaner 26 kwi 2009, 20:00 12
      • Kaczyński i Miller razem bojkotują Tuska 26 kwi 2009, 20:00 Lech Kaczyński, Aleksander Kwaśniewski i Leszek Miller zbojkotują rządowe obchody pięciolecia obecności Polski w Unii Europejskiej. – Ta uroczystość to fałszowanie historii. Nie zamierzam robić za tło dla Tuska i Saryusza-Wolskiego – mówi Leszek Miller. 14
      • Akcja „kurnik” 26 kwi 2009, 20:00 Kancelaria Prezydenta kupuje deski, gwoździe i siatkę, z których mają powstać trzy tysiące kurników. Pojadą do gruzińskich przesiedleńców, którzy uciekli z Osetii Południowej w czasie wojny gruzińsko-rosyjskiej. 14
      • Plus ujemny - Oddychaj przez nos 26 kwi 2009, 20:00 Jaka jest różnica między wolnością słowa w Polsce i w USA? Ano taka, że w Polsce jest wolność słowa przed wypowiedzią, a w Stanach Zjednoczonych – po wypowiedzi. Tak żartowano sobie w czasach PRL w rozmowach prywatnych Polaków. Za taką wypowiedź w mediach przed rokiem... 16
      • Przegląd prasy zagranicznej 26 kwi 2009, 20:00 GENEWSKI SKANDAL Klęska rodzi klęskę Poprzednia konferencja ONZ na temat przeciwdziałania rasizmowi w Durbanie w 2001 r. skończyła się katastrofą, tegoroczna konferencja w Genewie od katastrofy się zaczęła. Bojkot obrad zainicjowany... 22
      • Puls gospodarki 26 kwi 2009, 20:00 Koniec akcyzy Ministerstwo Finansów postanowiło zastąpić akcyzę na samochody podatkiem ekologicznym naliczanym w zależności od emisji spalin. Będzie dotyczył zarówno nowych, jak i używanych aut o dopuszczalnej masie do 3,5 tony, a... 24
      • Zapytaj wprost - Znamy swoje miejsce 26 kwi 2009, 20:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Stanisław Żelichowski. Szef Klubu Poselskiego PSL. W Sejmie zasiada od 1985 r. W tym roku chce się jednak przenieść do Parlamentu Europejskiego. Z zawodu leśnik. Kierował Ministerstwem Środowiska w... 26
      • Mniejszy papież Stanisław 26 kwi 2009, 20:00 Kardynał Stanisław Dziwisz kończy właśnie 70 lat. Praktycznie przez całe dorosłe życie był sekretarzem Jana Pawła II, a dziś jest jego chodzącą relikwią. Czy ktoś taki może się jeszcze wybić na niepodległość? 28
      • Gawiedź na tropie sędziego 26 kwi 2009, 20:00 Sędziowie w zasadzie się nie bronią i w zasadzie jawność powinna być oczywistością – usłyszeliśmy na zorganizowanej przez „Wprost” debacie o tym, czy ujawniać oświadczenia majątkowe sędziów. A jednak emocji nie zabrakło i w obronie „sędziowskiej... 30
      • Ryba po polsku - Rodzina na naszym 26 kwi 2009, 20:00 Najpierw będzie ustawa kompetencyjna. Niestety, mimo pięknej i budzącej najlepsze nadzieje nazwy, nie będzie to ustawa o obowiązku posiadania fachowych kompetencji przez osoby powoływane na rozmaite stanowiska publiczne. Dostaniemy zaledwie nową wersję, sformułowaną prawniczym... 32
      • Kto myśli za Europę 26 kwi 2009, 20:00 Kto wymyśla to, co myślą politycy i co chcieliby, byśmy myśleli my? W piątą rocznicę wejścia Polski do Unii Europejskiej przedstawiamy krótki przewodnik po najważniejszych intelektualistach, ich ideach i teoriach, które wpływają na myślenie Europejczyków i myślenie o Europie:... 35
      • Erudyta w Brukseli 26 kwi 2009, 20:00 José Manuel Barroso Jego kadencja jest tylko o kilka miesięcy krótsza od stażu Polski w Unii Europejskiej. 1 listopada 2004 r. José Manuel Barroso, były premier Portugalii, został wybrany na przewodniczącego Komisji Europejskiej. Bo budził najmniejsze kontrowersje. Dziś ma... 42
      • Magia jednego procentu 26 kwi 2009, 20:00 Kierując jeden procent podatku do organizacji pożytku publicznego, wierzymy, że będą one potrafiły wydać je efektywniej niż państwo. Znaczna część tych pieniędzy i tak posłuży wyręczaniu państwowych instytucji w ich obowiązkach. Gorzej, że niekiedy nawet 26 groszy z każdej... 46
      • Dom na loterii 26 kwi 2009, 20:00 Chciałbyś kupić kilkusetmetrową rezydencję w Alpach za 100 euro? Albo sprzedać kawalerkę w Warszawie za milion złotych? To wszystko jest możliwe za sprawą loterii 48
      • Tańczący z winami 26 kwi 2009, 20:00 Dla kilku butelek szlachetnego trunku gotów jest przemierzyć pół świata. Ale naprawdę marzy o tym, by w jego winiarni na honorowym miejscu stanęło chardonnay czy merlot spod Zielonej Góry bądź Krakowa. Bo Robert Mielżyński, importer i znawca win, jest przekonany, że w Polsce... 50
      • Głos z Ameryki - Idiotyzm ratunkowy 26 kwi 2009, 20:00 Czy Amerykanie znowu zaprotestują przeciwko programom ratunkowym? Wszystko na to wskazuje. Z licznych publikacji prasowych wynika, że firmy sprzedające ubezpieczenia na życie mają otrzymać wsparcie ze środków rządowego programu ratunkowego. To bezsens. 51
      • Mit antyoksydantów 26 kwi 2009, 20:00 Po 50 latach legła w gruzach teoria, że wolne rodniki powodują starzenie się komórek, a tzw. przeciwutleniacze mogą powstrzymywać ten proces. Organizmy starsze i schorowane wykazują więcej oznak tzw. stresu oksydacyjnego, ale badania nie wyjaśniły, czy jest on przyczyną, czy... 53
      • Testament życia 26 kwi 2009, 20:00 Polski lekarz może zostać skazany zarówno za podjęcie uporczywej terapii, jak i za jej zaniechanie. Powodem jest brak przepisów, które jednoznacznie określałyby, co i w jakich okolicznościach wolno medykowi, a co jest zagrożone karą. 56
      • Idealna kochanka 26 kwi 2009, 20:00 Przeszłość seksualna kobiety ma znaczenie. Tylko dziewięciu na 130 badanych przeze mnie mężczyzn w wieku 30-40 lat stwierdziło, że nie jest to dla nich istotne. Zdecydowana większość woli, żeby ich partnerki miały niewielu partnerów seksualnych. Dla wszystkich panów ważne jest... 58
      • Know - How 26 kwi 2009, 20:00 Myśl XX wieku „Historia filozofi i XX wieku" to jedno z najciekawszych wydarzeń w polskiej humanistyce. Dotychczasowe monografie były krótkie i wybiórcze, dotyczyły jedynie fiozofów niemieckich, francuskich lub anglojęzycznych.... 59
      • Kamyki za seks 26 kwi 2009, 20:00 Szympansice zamieszkujące lasy parku narodowego Tai na Wybrzeżu Kości Słoniowej chętniej i częściej uprawiają seks, gdy są obdarowywane mięsem. Za seks płacą też owady i ptaki. 60
      • Zły Robin Hood 26 kwi 2009, 20:00 Według legendy Robin Hood łupił bogatych i oddawał biednym. Ale prawdziwy Robin Hood nie był bohaterem. Do takiego wniosku doszedł Julian Luxford, historyk z Uniwersytetu St Andrews. W manuskrypcie z 1460 r. znalezionym w Eton College odkrył jedną z bardzo rzadkich w... 62
      • Superświatło 26 kwi 2009, 20:00 Wizja ścian i sufitów emitujących naturalne światło wcale nie jest odległa. W dodatku odcień tego światła będzie dowolnie regulowany, zużycie prądu ma być minimalne, a źródło światła ma działać wiele lat. Znane z urządzeń elektronicznych luminescencyjne diody niebawem mogą się... 63
      • Trup w czeskiej szafie 26 kwi 2009, 20:00 W ciągu ostatnich dwóch dekad nie wygłosił ani jednego zdania, które warte byłoby zapamiętania. Większość kobiet powiedziałaby o nim, że jest mało interesującym mężczyzną. Typowy szary urzędnik. Przez dziewięć lat działał w partii komunistycznej. Mimo to, a może właśnie... 64
      • Ameryka pije 26 kwi 2009, 20:00 W początkach amerykańskiej cywilizacji alkohol pito nawet do śniadania. Nic dziwnego, że szybko rozpowszechniło się przekonanie, iż Amerykanie to „naród pijaków”. Zachował się list ośmioletniej dziewczynki z początków XVIII wieku skarżącej się rodzicom, że babcia,... 67
      • Druga rewolucja francuska 26 kwi 2009, 20:00 Paryż wart jest mszy. Ale dziś kryzys przestawia wartości i sprowadza nad Sekwanę inne rytuały. Pałac Elizejski tonął niedawno w chmurze czarnego dymu z opon podpalonych przez pracowników francuskiej filii Continentalu. Protestowali przeciwko planom gumowego potentata, który z... 68
      • Europa i reszta - Gabinet figur woskowych 26 kwi 2009, 20:00 Nie jest prawdą, że prawda jest prawdą. Żyjemy w nieprawdzie, tylko o tym nie wiemy. A dlaczego? Bo wirtualny świat odebrał nam rozsądny ogląd rzeczywistości. Do tego stopnia, że nie widzimy faktów decydujących o naszym życiu. A fakty, nawet najbardziej osobliwe, bywają... 70
      • Wielka majówka 26 kwi 2009, 20:00 Polak kocha to, co ludyczne, a długi weekend majowy oznacza start w maratonie pikników, festynów, festiwali, juwenaliów, dni miast, jubileuszy i innych lepszych lub gorszych pretekstów do świętowania. I ukrywania pod tym polityki. 72
      • Recenzje 26 kwi 2009, 20:00 Dynastia TudorówPierwszy sezon historycznej serii opowiada o tragicznym w skutkach romansie Anny Boleyn i Henryka VIII, najbardziej kontrowersyjnego króla w dziejach Anglii. Ten związek oblubienica przypłaciła głową, kraj – zerwaniem... 76
      • Kryształowa noc i dzień 26 kwi 2009, 20:00 Świat ogarnęło szaleństwo na punkcie kryształów. Ozdabia się nimi nie tylko biżuterię dla obojga płci. Także aparaty fotograficzne, perfumy, komplety kredek, kapcie i karafki i do whisky. Internetowa firma z USA – Crystalicing. com – oferuje dekorowanie kryształami... 78
      • Sztuczne słońce 26 kwi 2009, 20:00 W modzie blade twarze walczą z czcicielami słońca. Na razie pojedynek nie został rozstrzygnięty. Do jego wygrania wielbicielom opalenizny polecamy sztuczne słońce z tubki lub słoika. Zamiast solarium. Bo zwolennicy bladości po prostu słońca unikają. 82
      • Cień Barcelony 26 kwi 2009, 20:00 To jedno z tych miast, które półgłosem czy niemal szeptem potrafią opowiadać zapomniane historie. Trzeba tylko trochę zboczyć z utartego szlaku, ominąć kilometrową kolejkę przed katedrą Sagrada Família i uważnie posłuchać. Poczuć miejsca, gdzie Carlos Ruiz Zafón usłyszał o... 84
      • Z archiwum RX 26 kwi 2009, 20:00 Najnowszy SUV Lexusa ma w sobie coś z Woody’ego Allena. Podobnie jak Allena nie należy oceniać po wyglądzie, tylko po jego filmach, tak RX-a nie powinno się kupować oczami. Aby go docenić, trzeba się nim przejechać. 88
      • Dwie ojczyzny Wilimowskiego 26 kwi 2009, 20:00 Do dziś pozostaje jedynym piłkarzem w historii, który strzelił bramkę Niemcom w meczu międzypaństwowym, a potem… zdobywał bramki dla Niemiec. 70 lat temu polski futbol stracił najlepszego piłkarza II Rzeczypospolitej. Ernest Wilimowski został gwiazdą III Rzeszy. 90
      • Skibą w mur - Pogrzebowe przeboje 26 kwi 2009, 20:00 Lepiej zginąć z pieśnią na ustach niż z nożem w plecach. Nie tylko muzycy są zdania, że fajniej odejść w rytm piosenki. Gdy tonął słynny „Titanic”, orkiestra grała, że hej! Także w filmach sensacyjnych sceny morderstw zwykle zagrane są śpiewająco. W starych... 95
      • Z ŻYCIA KOALICJI 26 kwi 2009, 20:00 Rząd nasz ogłosił, ale bez specjalnych wiwatów, że autostrady na Euro 2012 będą. Raczej. Ale gdyby ich jednak nie było, to bez strachu, wyasfaltuje się chłopu kawał pola koło placu budowy, podeprze się to kołkiem i samochody jakoś... 96
      • Z ŻYCIA OPOZYCJI 26 kwi 2009, 20:00 PiS nie może pokazywać swego spotu – zawyrokował sąd pierwszej instancji. A to dlatego, że nie potrafi udowodnić, że Misiak to Misiak, a kolegom żyje się lepiej. Takich oczywistości nie umieją udowodnić, a zabierają się do... 97
      • Kobiety niewidoczne 26 kwi 2009, 20:00 Nigdy jeszcze kobieta nie była przewodniczącą Komisji Europejskiej. Nie chciałabym spekulować, kto obejmie jakie funkcje w Unii Europejskiej po czerwcowych wyborach do europarlamentu, ale na pewno nadszedł czas, żeby kobiety na najwyższych szczeblach władzy przestały być... 98

      ZKDP - Nakład kontrolowany