Kto myśli za Europę

Kto myśli za Europę

Kto wymyśla to, co myślą politycy i co chcieliby, byśmy myśleli my? W piątą rocznicę wejścia Polski do Unii Europejskiej przedstawiamy krótki przewodnik po najważniejszych intelektualistach, ich ideach i teoriach, które wpływają na myślenie Europejczyków i myślenie o Europie: dla tych, którzy chcieliby być na bieżąco, ale czasem nie nadążają.
Twierdzi się, że minęły czasy wielkich mistrzów wyznaczających główne kierunki myśli. Czasy, kiedy we Francji królował Jean Paul Sartre czy z  drugiej strony Raymond Aron, mamy już za sobą. Nie  ma dominujących kierunków filozoficznych, takich jak egzystencjalizm, poststrukturalizm czy szkoła frankfurcka. Mimo to wystarczy choćby włączyć na chwilę francuską telewizję, by się przekonać, że  intelektualiści nie zniknęli z życia publicznego. I niewątpliwie mają największe znaczenie w czasach przełomowych, kiedy kończy się jedno paradygmatyczne myślenie, a zaczyna drugie. Gdy jednak ktoś wprowadza naprawdę nowe idee, spotyka się z oporem, a nawet oburzeniem i  potępieniem. Dopiero gdy już się przebije, przejmują je inni, uznają za  swoje. Kiedy jest już obsypywany pochwałami i nagrodami, znaczy to  najczęściej, że nie ma więcej nic ciekawego do powiedzenia. Nie jest też tak, że intelektualiści zawsze są szczególnie krytyczni w stosunku do  tego, co istnieje, że są z natury bezkompromisowi i odważni. Zapomina się, że pełnią oni również inne funkcje – pielęgnują tradycję, ale także budują ortodoksję, pilnują poprawności, eliminują dysydentów, wysługują się władzy.

W latach 80. załamały się projekty innego, bardziej sprawiedliwego porządku niż kapitalizm i liberalna demokracja. Karierę robił postmodernizm. Ci, którzy chcieli przetrwać, musieli się po roku 1989 szybko przeorientować – z marksizmu na liberalizm. Kilka lat temu odbyła się w Niemczech dyskusja o ostatecznym końcu dziedzictwa szkoły frankfurckiej, a wraz nim także postawy „krytycznego intelektualisty". Niewątpliwie pokolenie dawnej Republiki odchodzi już powoli do historii – choćby z racji wieku. Ciągle jeszcze liczy się głos Jürgena Habermasa, Hansa Ulricha Wehlera czy Güntera Grassa. Ale gdy ostatnio w siedzibie socjaldemokratów w Berlinie odbyło się spotkanie z  Grassem, nastrój był raczej elegijny. Wiele dawnych gwiazd, na przykład Hans-Otto Apel czy Ernest Gellner, zgasło. Globalną sławę osiągnęli Francis Fukuyama, Anthony Giddens, Ulrich Beck. Wśród filozofów niemieckich zdecydowanie na plan pierwszy wysuwa się Peter Sloterdijk, jeszcze niedawno oskarżany przez Habermasa o neopoganizm i  kryptofaszyzm. Ale przez filozofów akademickich nie jest on traktowany jako poważny myśliciel. We Francji nadal wielką rolę odgrywają „nowi filozofowie", jak Bernard-Henri Lévy, Alain Finkielkraut, André Glucksmann, choć zdecydowanie nie są już „nowi". Ciągle jednak potrafią poruszyć opinię publiczną, jak to uczynił ostatnio Pascal Bruckner swą krytyką multikulturalizmu jako „rasizmu antyrasistów” oraz wytykaniem Europie niepotrzebnych kompleksów. Ostatnio popularnością cieszy się również dawny maoista Alain Badiou oraz Jacques RanciŹr, który zaczął karierę jako współpracownik Louisa Althussera i współautor „Czytania ?Kapitału?”. Zmienia się hierarchia dyscyplin.

W latach 60. i 70. królowała socjologia. Jak grzyby po deszczu wyrastały nowe wielkie teorie. Dzisiaj ogromne znaczenie polityczne mają prace historyków. Pierre Nora wprowadził modę na badanie „miejsc pamięci". Wróciła historia polityczna, którą kiedyś chciano zastąpić historią społeczną. Ostatnio –  w związku z kryzysem – uwaga skupia się na pracach ekonomistów, takich jak Paul Krugman, Joseph Stiglitz czy Niall Ferguson. Szerzej znani stali się Martin Wolf, Nouriel Roubini czy  Robert J. Shiller, którzy odrzucali urzędowy optymizm piewców nowego kapitalizmu. W miarę nowym zjawiskiem są think tanki, powiązane bezpośrednio z bieżącą polityką, a czasami także z prywatnym biznesem „fabryki myśli". Ci, którzy pracują w takich „fabrykach" rzadko uchodzą za prawdziwych intelektualistów (od tych ostatnich oczekuje się, by byli outsiderami, choć w istocie są również uzależnieni od społecznego poklasku). Uznaje się, że pracownicy takich „fabryk myśli”, zajmujący się raczej konkretnymi projektami niż ogólnymi ideami i wielką teorią, reprezentują partykularne stanowiska i często są bardziej lobbystami niż  niezależnymi myślicielami. Bywa jednak również odwrotnie – myśliciele uciekają do think tanków przed lewicową ortodoksją panującą na  uniwersytetach.

Jak pokazywał kiedyś Tony Judt w wydanej przed laty pracy o francuskich intelektualistach, przed wojną dominowali we Francji intelektualiści prawicowi, po wojnie sytuacja diametralnie się odwróciła. Można nawet powiedzieć, że w Europie nie ma prawie intelektualistów prawicowych. Roger Scruton, coraz bardziej wyizolowany w środowisku akademickim, osiadł na  wsi. Wraz z upadkiem komunizmu zmalało znaczenie antykomunistycznych myślicieli, takich jak Alain Besanćon. Alasdair MacIntyre, który w  latach 80. ponownie wprowadził myślicieli chrześcijańskich do głównego nurtu filozofii moralnej, przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie zresztą uchodzi raczej za „liberała", czyli lewicowca. Najciekawiej jest chyba we Włoszech, gdzie ścierają się jeszcze opinie na temat roli religii i sekularyzmu, gdzie pod wpływem szkoły Renzo de Felice inaczej patrzy się na doświadczenie faszyzmu, a intelektualiści, zwłaszcza lewicowi, biorą udział w życiu politycznym – Massimo Cacciari jest burmistrzem Wenecji, Gianni Vattimo eurodeputowanym. W Niemczech bariera między władzą a „duchem" jest znacznie większa.

Zmieniają się mody intelektualne. Po odkryciu na nowo religii przez myślicieli liberalnych i lewicowych, kiedy to Habermas, Taylor, Vattimo, Badiou, Žižek, a ostatnio Lilla opublikowali swoje rozprawy o  chrześcijańskich korzeniach naszej cywilizacji, kiedy na nowo zaczęto czytać René Girarda, przeżyliśmy głośne wystąpienie „nowych ateistów", takich jak Richard Dawkins czy Christopher Hitchens. Ciągle jeszcze przeniebezpiecznym radykałem. Takie świadectwo politycznej moralności zawsze jest ważniejsze w wypadku polityka prawicowego niż lewicowego. Za  koncepcjami „trzeciej drogi" Blaira stał Anthony Giddens, jeden z  najbardziej znanych socjologów na świecie. Doradcą Helmuta Kohla był Michael Stürmer oraz politolog Werner Weidenfeld, a w sprawach gospodarczych obecny prezydent Horst Köhler. Joschka Fischer zwykł się podobno spotykać z Habermasem.

Każda poważna partia ma zaplecze intelektualne – od intelektualistów sympatyków przez tzw. vordenkerów (osoby torujące drogę, wymyślające nowe idee, przekładane potem na polityczny konkret przez politologów, ekonomistów, socjologów) aż po doradców zajmujących się bieżącą polityką. Niedawno najbardziej znaną szkołą myślową, o której sądzono, iż bezpośrednio wpływa na politykę, byli neokonserwatyści amerykańscy, jak William Kristol czy Robert Kagan. USA długo uchodziły jednak za kraj antyintelektualny, wręcz wulgarny i  prymitywny. Europejczycy wciąż różnią się od Amerykanów stylem myślenia. Amerykanie myślą bardziej pragmatycznie. Nie ma w nich dążenia do  zbudowania jednej, wszechogarniającej teorii, lecz raczej zamiłowanie do  wielości różnych, często sprzecznych z sobą perspektyw i doraźnych intelektualnych interwencji. Dzięki temu na uniwersytetach amerykańskich więcej jest różnorodnych opinii niż na europejskich. Ale w czasie, gdy europejscy intelektualiści ciągle jeszcze podlegali wpływom marksizmu, Amerykanie byli liberałami. Dlatego rok 1989 to wielki sukces Ameryki, a  nie Europy. Tylko w USA przetrwał też konserwatyzm.

Z drugiej strony wielu Amerykanom imponuje kultura europejska. Intelektualiści z USA podziwiają naszą głębię, snobują się na Europę – i  uciekają latem z Nowego Jorku do Paryża. Od czasu do czasu pojawiają się jednak książki ostrzegające przed importem europejskich teorii –  antyliberalnych i przesiąkniętych kulturowym pesymizmem. Słynna przed laty była rozprawa Allana Blooma, a ostatnio prace Richarda Wolina i  Marka Lilli na ten temat. Europejczycy pielęgnują swój „brak woli mocy" i postheroiczny etos. W cieplarnianej atmosferze Europy, gdzie pozornie rozwiązano już wszystkie konflikty, tylko muzułmanie, Amerykanie i – czasami – Polacy dostarczają bodźców do myślenia.


Tony Judt – ur. 1948 r. w Londynie w  rodzinie żydowskiej. Dyrektor nowojorskiego Instytutu im. Ericha Marii Remarque’a, zajmującego się studiami nad Europą i dialogiem amerykańsko-europejskim. Wychowany w tradycji żydowskiej z entuzjasty Państwa Izrael wyrósł na jego surowego krytyka, oświadczając, że „Izrael stracił moralny tytuł do szczególnego traktowania" w związku z polityką wobec Palestyńczyków. Osłabiło to jego pozycję ulubieńca amerykańskich demokratów. Krytyk George’a Busha i interwencji w Iraku.

Slavoj Žižek – ur. 1949 r. w  Lublanie. Filozof, krytyk kultury i psycholog specjalizujący się w myśli francuskiego psychoanalityka Jacques’a Lacana. Zaktualizował nauki Marksa i zaadaptował koncepcję determinizmów historycznych do  współczesnego społeczeństwa menedżerskiego. Guru alterglobalistów i  neokomunistów. W latach 80. członek opozycji antykomunistycznej w byłej Jugosławii, w 1990 r. kandydat na prezydenta Republiki Słowenii. Ulubieniec współczesnej lewicy po obu stronach oceanu.

Robert Kagan – ur. 1958 r. w Atenach, czołowy amerykański neokonserwatysta. W latach 80. tzw. speechwriter –  autor przemówień w Departamencie Stanu. Zwolennik mocarstwowej polityki USA, interwencji w Iraku i rządów George’a W. Busha. Znawca geopolityki. Ulubieniec konserwatywnych polityków i publicystów amerykańskich i  polskich. Jego poglądy bliskie były tzw. starej Platformie Obywatelskiej na czele z Janem Marią Rokitą.

Mark Lilla – ur. 1956 r. w Detroit, historyk idei badający związki polityki i religii. Specjalizuje się w  XX-wiecznej filozofii europejskiej i jej „filotyranii". W  „Lekkomyślnym umyśle", inspirowanym „Zniewolonym umysłem" Czesława Miłosza, Lilla odpowiada na pytanie, dlaczego najwybitniejsi intelektualiści XX wieku tak łatwo dawali się uwieść tyranii (np. Heidegger, Derrida). Nieoficjalny guru liberałów i krytyk wszelkich totalitaryzmów. Legitymizuje udział literatów, myślicieli i twórców w  polityce.

Jürgen Habermas – ur. 1929 r. Düsseldorfie, główny współczesny rzedstawiciel teorii krytycznej. Pod wpływem oświadczeń II wojny światowej stał się rytykiem narodowego socjalizmu i totalitaryzmu; wrócił się na chwilę ku marksizmowi. Dążył o  syntezy różnych tradycji myślowych, łącząc lozofię z teorią socjologiczną, a psychologię analizą polityczną. Najważniejsza teoria: dea rozumu komunikacyjnego, w myśl której roblemy współczesnych społeczeństw ozwiniętych leżą w sferze komunikowania się, nie pracy i  produkcji.

William Kristol – ur. 1952 r. w Nowym orku, amerykański polityk neokonserwatywny komentator polityczny. Założyciel i  redaktor The Weekly Standard" i były publicysta onserwatywny „New York Timesa". Członek onserwatywnych amerykańskich think anków, m.in. Manhattan Institute for Policy esearch postulującego zasady wolnego ynku i popierającego program „Zero tolerancji nawet dla drobnych przestępstw]", który bniżył przestępczość w Nowym Jorku o dwie rzecie. Gorący zwolennik George’a W. Busha interwencji w Iraku.

Charles Taylor – ur. 1931 r. w Kanadzie, filozof polityki, praktykujący katolik. Klasyfikowany, trochę wbrew sobie, jako zwolennik komunitarianizmu, inaczej zwanego wspólnotyzmem – nurtu podkreślającego wartość wspólnot w życiu człowieka, powstałego w  odpowiedzi na liberalizm i kryzys kapitalizmu. Przedkłada wartość wspólnoty nad wartość i indywidualność jednostki. Postuluje tożsamość zbiorową społeczności. Idol socjaldemokratów i ekologów.

Niall Ferguson – ur. 1964 r. w Szkocji, historyk, specjalizuje się w historii politycznej i gospodarczej. Zwolennik historii kontrfaktycznej, której zwolennicy twierdzą, że  niektóre kluczowe wydarzenia historyczne w ogóle się nie zdarzyły lub  zakończyły się inaczej, oraz polemizującej z deterministycznymi teoriami dziejów, takimi jak marksizm. Wykorzystując alternatywne scenariusze, próbuje odpowiedzieć na pytanie, jak potoczyłaby się historia, gdyby nie  doszło do pewnych wydarzeń. 

Alasdair MacIntyre – ur. 1929 r. w Szkocji, historyk idei, etyk, komunitarianista, od lat 80. praktykujący katolik. Postuluje powrót do arystotelesowskiej filozofii moralnej, w której główną cnotą jest dobro, a dążenie do bycia dobrym nie polega koniecznie na przestrzeganiu zasad, ale na słuchaniu sumienia. Krytyk liberalizmu i  sposobów myślenia dominujących we współczesnej kulturze od czasów oświecenia. Poglądy opiera na moralności katolickiej i marksistowskiej krytyce liberalizmu. Inspiruje chrześcijańskich demokratów, republikanów, a w Polsce katolicką prawicę.

Anthony Giddens – ur. 1938 r. w Wielkiej Brytanii. Autor programu Nowej Partii Pracy Tony’ego Blaira i teorii strukturacji – poglądu o wewnętrznej dynamice każdej społeczności, która urzeczywistnia się w procesie powstawania, powielania i praktycznego wykorzystania struktur organizacyjnych w poczynaniach członków społeczeństwa. Wyróżnił fazę późnej nowoczesności, w którą wkraczają społeczeństwa na przełomie stuleci, cechującą się postępującą globalizacją ekonomiczną, polityczną i kulturową. Idol laburzystów, socjalistów i lewicy.

Christopher Hitchens – ur. 1949 r. w  Wielkiej Brytanii. Autor książki „Bóg nie jest wielki. O trucicielskiej sile religii" (2007). Religia to jego zdaniem siła okrutna, nietolerancyjna, sprzyjająca rasizmowi i wroga wobec niezależnych dociekań. Hitchens przekonuje, że religia tłumi ludzką naturę, prowadzi do ślepego posłuszeństwa, a w konsekwencji do przemocy. Zwolennik sceptycyzmu naukowego. Dawniej zwolennik lewicy, od niedawna określający się jako centroprawicowiec. Idol racjonalistów i antyklerykałów na całym świecie.

René Girard – ur. 1923 r. we Francji, nazywany „Einsteinem współczesnych nauk o człowieku". Proponuje odkrywcze odczytanie tekstów biblijnych i mitologicznych. Fundamentów cywilizacji upatruje w instynkcie naśladowczym i mordach założycielskich. Głosi, że społeczeństwami rządzą dwa mechanizmy: szukanie kozła ofiarnego i pragnienie mimetyczne. Zorganizowana przez niego w 1966 r. konferencja „Języki krytyki a nauki humanistyczne" jest uważana za początek strukturalizmu (analizującego strukturę zjawisk, a nie ich genezę czy funkcję) w Ameryce. 

Giorgio Agamben – ur. 1942 r., znawca myśli Martina Heideggera, Hannah Arendt i Michela Foucaulta. W dwutomowym „Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie" (1995) zdefiniował współczesnych wykluczonych – m.in. więźniów obozów koncentracyjnych i  imigrantów. Twierdzi, że liberalnym demokracjom Zachodu jest niebezpiecznie blisko do totalitaryzmu. Krytyk „biowładzy", której upatruje m.in. w wyrabianiu paszportów biometrycznych. Idol skrajnej lewicy i alterglobalistów.

André Glucksmann – ur. 1937 r. we  Francji, przywódca francuskiej Nowej Filozofii, krytyk totalitaryzmu. Upominał się o sprawę Czeczenii, podważał nadmierny entuzjazm Zachodu wobec Putina. Od lat głosi „jedenaste przykazanie": „Nie zadawaj cierpień drugiemu, nie dąż do dobra jego kosztem, lecz wstrzymaj się od zła". Twierdzi, że zamach z 11 września 2001 r. był wstrząsem podsumowującym narastający konflikt między bogatym Zachodem i  zapomnianym Wschodem. Idol pacyfistów, alterglobalistów i skrajnej lewicy.

Peter Sloterdijk – ur. 1947 r. w Niemczech. Kontynuator tradycji filozoficznej Fredericha Nietzschego. W 200-lecie „Krytyki czystego rozumu" Kanta wydał „Krytykę rozumu cynicznego", w  której krytykował żądnych władzy oświeceniowców i wychwalał nietzscheańskich „szyderców". Twierdzi, że filozofowie powinni przejąć władzę i naprowadzać „motłoch” na to, co właściwe. Jürgen Habermas zarzucił mu, że próbuje przywrócić idee hodowli nadczłowieka. Idol niemieckiej Nowej Prawicy.

Alain Finkielkraut – ur. 1949 r. we  Francji, filozof i eseista, syn polskich Żydów. W młodości bliski ruchowi lewicowemu związanemu z majem 1968 r., dziś postrzegany jako konserwatysta i obrońca idei republikańskich. Ostatnio skupia się na  badaniu wzrostu antysemityzmu we Francji. Gorący zwolennik polityki Izraela i muru oddzielającego Palestyńczyków w Strefie Gazy. Cytowany przez polityków proizraelskich, idol francuskich nacjonalistów.

Alain Besanćon – ur. 1932 r. we  Francji. Jeden z najwybitniejszych analityków XX- -wiecznych totalitaryzmów. Badacz dziejów Rosji i autor pracy na temat intelektualnej genezy leninizmu. Członek Komunistycznej Partii Francji od 1951 r. do 1956 r.; oddał legitymację po ujawnieniu zbrodni stalinowskich. Zwraca uwagę na wzajemne oddziaływanie polityki, sztuki, religii i kultury. Katolik będący jednocześnie krytykiem katolicyzmu. Postuluje, by Kościół nadążał za zmianami dziejowymi i politycznymi. Guru postępowych katolików, lewicy i krytyków Rosji.

Martin Wolf – ur. 1946 r. w Wielkiej Brytanii. Dziennikarz, główny komentator ekonomiczny i sekretarz redakcji „Financial Timesa". Zajmuje się zagadnieniami globalizacji i  jest jej zwolennikiem, zwłaszcza na gruncie gospodarczym. Uważa, że  globalny postęp gospodarczy jest hamowany nie tyle przez sam rynek, ile przez rządy i polityków państw, zarówno biednych, jak i bogatych. Autor „Why Globalization Works" (2004) i „Fixing Global Finance" (2008). Guru zwolenników globalizacji.

Bernard-Henri Lévy – ur. 1949 r. w  Algierii. W książce „Barbarzyństwo o ludzkiej twarzy" (1977) skrytykował marksizm, gułagi i totalitaryzm, a w „Ideologii francuskiej" z 1981 r. stwierdził, że faszyzm miał korzenie francuskie i jest stałym elementem republiki. W latach 70. wraz z André Glucksmannem założył ruch Nowa Filozofia, głoszący, że filozofia powinna wychodzić do ludzi i  rozwiązywać ich problemy. Guru ruchów antywojennych, krytyk polityki USA i George’a Busha.

Jacques Rancire – ur. 1940 r. we  Francji, filozof polityki zajmujący się teoretycznymi i  historycznymi kontekstami sztuki. Współautor przełomowego dla recepcji myśli marksistowskiej „Czytania Kapitału" pod redakcją Louisa Althussera, odwrócił się od mistrza, gdy ten określił Maj 1968 jako „infantylny zryw". Krytyk polityki Rosji wobec Czeczenii. Idol światowej lewicy.

Ségolene Royal, kandydatka na prezydenta Francji, cytowała RanciŹre’a jako swojego ulubionego filozofa. Ulrich Beck – ur. 1944 r. w Niemczech. Bada zagadnienia ryzyka, środowiska, globalizacji, stosunków pracy, kosmopolityzmu i integracji europejskiej. Twórca koncepcji „społeczeństwa ryzyka" podatnego na katastrofy technologiczne i wywołane rozwojem przemysłu i techniki, np. globalne ocieplenie. Prognozuje powrót do państw narodowych i konfliktów między narodami.

Sylwetki opracowała | Karolina Kowalska

DZIESIĘĆ KSIĄŻEK, KTÓRE WYPADA ZNAĆ

Benjamin Barber „Skonsumowani" W swojej nowej książce autor słynnego „Dżihad kontra McŚwiat" pokazuje, jak jak rynek rynek zmienił nas w bezwolne marionetki, które które kupują nie to, czego potrzebują, tylko to, co korporacje chcą sprzedać. Przekonał nas, że najlepsze jest to, co łatwe i przyjemne, dlatego tabloidy i fast foody wygrywają wygrywają z książkami i tradycyjną żywnością. Nadzieję Barber widzi w w odrodzeniu postaw obywatelskich, a  przede wszystkim w stworzeniu przez ponadnarodowe organizacje przeciwwagi dla nadmiernie rozwijającego się rynku.

Lester Thurow „Fortuna sprzyja odważnym" Amerykański politolog i publicysta ekonomiczny ekonomiczny uważa – co co coraz coraz rzadsze – że globalizacja jest szansą, którą którą możemy i  powinniśmy w pełni pełni wykorzystać. Jedni radzą radzą sobie w niej lepiej, np. Chiny czy – do niedawna – Irlandia. Inni dużo gorzej, gorzej, tak tak jak jak dryfująca od lat w stagnacji Japonia. Thurow przypomina przypomina reguły, których trzeba przestrzegać, by nie zboczyć z z kursu ku dobrobytowi: choćby tę, że tworzony system musi być sprawiedliwy, a inne kraje muszą rozwijać się razem z nami.

Anthony Pratkanis i Elliot Aronson „Wiek propagandy" Amerykańscy psychologowie w swojej swojej wznowionej niedawno książce dowodzą, że media tak głęboko wniknęły w życie życie człowieka, że nawet jego z pozoru pozoru samodzielne samodzielne decyzje podejmowane są pod  ich wpływem. Ale pokazują też, że można sobie z nimi poradzić (choćby odróżniając to, co jest informacją lub edukacją, edukacją, od tego, co  jest propagandą). Bez tego człowiekowi grozi dyktatura mediów.

René Girard „Początki kultury" Według Girarda, Girarda, kultura rozwija rozwija się dzięki dzięki dwóm mechanizmom. Pierwszy to pragnienie pragnienie naśladowania innych. Drugim jest jest poszukiwanie poszukiwanie kozła ofi arnego – dokonany na nim mord mord stoi, według Girarda, u zarania każdej religii. religii. Sposób myślenia tego francuskiego fi lozofa wielu porównuje do  Karola Darwina budującego budującego swoją teorię doboru naturalnego.

Slavoj Žižek „Rewolucja u bram" Žižek już 11 września 2001 r. uważał za kres liberalno-kapitalistycznej utopii i wieszczył rewolucję, która uczłowieczy świat. „Rewolucja u  bram" – najgłośniejsza książka Žižka – to posłowie do wybranych przedrewolucyjnych tekstów Włodzimierza Lenina. Właśnie w nich po  odrzuceniu pomysłów współczesnych współczesnych lewicowców autor szuka odpowiedzi na stojące przed światem światem wyzwania.

Bernard-Henri Lévy „Barbarzyństwo z ludzką twarzą" Lévy budzi dziś kontrowersje głównie stałą obecnością we wszelkich możliwych mediach, także tych plotkarskich (głównie dzięki swojej trzeciej żonie – aktorce występującej w erotycznym paryskim kabarecie). Trzydzieści lat temu kontrowersję wywołał swoim „Barbarzyństwem z ludzką twarzą", gdzie skrytykował totalitaryzm i rosyjskie gułagi. Dla  przesiąkniętych marksizmem francuskich intelektualistów był to szok.

Anthony Giddens „Nowoczesność i tożsamość" Przeciętnemu Brytyjczykowi Giddens jest zapewne najlepiej znany jako autor programu trzeciej drogi dla Partii Pracy Tony’ego Blaira. Wcześniej jednak Giddens napisał „Nowoczesność i tożsamość", w której przeanalizował sytuację, w jakiej znalazł się człowiek na przełomie wieków. Najważniejsze pytanie, które w niej stawia, dotyczy tego, jak możliwe jest istnienie współczesnego społeczeństwa.

Jürgen Habermas „Filozoficzny dyskurs nowoczesności" W swojej najważniejszej książce Habermas prezentuje ewolucje dyskursu nowoczesnego, komentując myśli najważniejszych nowożytnych i  współczesnych filozofów: od Kanta, Hegla, Nietzschego i Marksa po  Georges’a Bataille’a i Jacques’a Derridę. Zaczyna od absolutnego panowania podmiotu w dyskursie, a kończy na swojej własnej idei rozumu komunikacyjnego.

Giorgio Agamben „Homo sacer" W książce tej włoski filozof przedstawia pojęcie człowieka świętego (homo sacer), którego można bezkarnie zabić, ale nie da się go złożyć w  ofierze. To tak zwane osoby „zbędne": więźniowie obozów koncentracyjnych, uchodźcy polityczni, bezpaństwowcy czy osoby chore. Jedyne, co im pozostaje, to enigmatyczne „prawo do życia".

Paul Virilio „Bomba informacyjna" Virilio to zaciekły krytyk „medialnego bagna", w którym, jego zdaniem, się znajdujemy: coraz bardziej wirtualnej rzeczywistości i coraz bardziej przeżartej przez pornografi ę kultury. Dziś jesteśmy w  przededniu wybuchu bomby informacyjnej. Kiedy już to nastąpi, nikt nie  będzie w stanie odróżnić tego, co jest prawdą, od tego, co nieprawdą.

Opracował | Sergiusz Sachno DIAGNOZA

W PIGUŁCE

W świecie filozofii skończyły się czasy mistrzów. Nie  ma już tak wpływowych nurtów jak egzystencjalizm i tak wpływowych filozofów jak Jean-Paul Sartre. O ile 30-40 lat temu królową nauk humanistycznych była socjologia, dziś do łask wraca historia polityczna i rośnie znaczenie prac ekonomistów. Wraz z upadkiem komunizmu zmalało znaczenie filozofów antykomunistów. Rośnie natomiast znaczenie filozofii chrześcijańskiej, ale także – jako reakcja – teorii ateistycznych. „Nowa Europa" nie może się przebić ze swoimi nurtami myślowymi. Wciąż jest raczej – z nielicznymi wyjątkami – obszarem kolonizacji filozofii „starej Europy".

NASTĘPNA DIAGNOZA „WPROST": CZYM JEŻDŻĄ POLACY

Okładka tygodnika WPROST: 18/2009
Więcej możesz przeczytać w 18/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 2
  • kondud1@wp.pl   IP
    Zwróccie Państwo uwagę na J.Habermasa . To w mojej ocenie postac ponadprzeciętna w gronie wymienianych filozofów . Warto zmierzyc się z którymś z jego dzieł, mimo że pisane są trudnym (kompozycyjnie) i nie zawsze przystępnym językiem. Sądzę ,że za 50-100 lat będziemy wymieniac Habermasa jednym tchem razem z klasykami jak Platon, Kant, czy Weber.Sam jestem pod względem intelektualnym zupełnym przeciętniakiem lecz możliwośc obcowania z geniuszem intelektu Habermasa uważam za szansę rozwoju ,której nie można przegapic.
    • sudm5184@yahoo.com   IP
      Dobry poczatek. Po 40-tu latach pracy (lub jej udawania) na uniwersytetach polskich i amerykanskich dochodze do smutnego wniosku ze tzw. \"intelektualisci\" to najbardziej sprzedajna warstwa spoleczna w kazdym systemie politycznym. Za mamone i blaski plynace z przebywania na Dworze Wladcy napisza i \"udowodnia\" wszystko. Tak bylo za Adolfa, za Wlodzimierza Iljicza, za Inzyniera Naszych Marzen i tak jest za Dalaj Bamy. I nie jest przypadkiem ze zawsze poperaja tyranie - im wieksza tym bardziej. Pamietam jak oplakiwali upadek ZSSR - do dzisiaj kochaja Fidela.

      Spis treści tygodnika Wprost nr 18/2009 (1373)

      • Poczta 26 kwi 2009, 20:00 Miliard w szczepionceW artykule „Miliard w szczepionce" (nr 14) pojawiło się kilka informacji, które wymagają uściślenia. Związek wirusa HPV z rakiem szyjki macicy jest dla świata nauki oczywisty. W 1995 r. ostatecznie... 4
      • Na stronie - Polski Matrix 26 kwi 2009, 20:00 Nie komentuje się wyroków sądów – głosi jedna z powszechnych mądrości. A dlaczego nie? Czy to może Sąd Ostateczny? 5
      • Co je poseł 26 kwi 2009, 20:00 – Zwykle każdy zamawia to, czego mu brakuje. Dlatego w Sejmie najlepiej schodzi móżdżek – żartuje Stanisław Żelichowski z PSL. – W Sejmie karmią źle – skarżą się „Wprost” parlamentarzyści. Co, jak i dlaczego jedzą polscy posłowie i senatorowie? 6
      • Piński-Lis 26 kwi 2009, 20:00 Piński: Lis nie musiała stracić pracy Lis: Piński kłamie – Nie wnioskowałbym o wyrzucenie Hanny Lis z pracy, gdyby na temat zaistniałej sytuacji nie wypowiadała się w mediach – mówi „Wprost” Jan Piński, p.o. kierownika „Wiadomości”. –... 12
      • Skaner 26 kwi 2009, 20:00 12
      • Kaczyński i Miller razem bojkotują Tuska 26 kwi 2009, 20:00 Lech Kaczyński, Aleksander Kwaśniewski i Leszek Miller zbojkotują rządowe obchody pięciolecia obecności Polski w Unii Europejskiej. – Ta uroczystość to fałszowanie historii. Nie zamierzam robić za tło dla Tuska i Saryusza-Wolskiego – mówi Leszek Miller. 14
      • Akcja „kurnik” 26 kwi 2009, 20:00 Kancelaria Prezydenta kupuje deski, gwoździe i siatkę, z których mają powstać trzy tysiące kurników. Pojadą do gruzińskich przesiedleńców, którzy uciekli z Osetii Południowej w czasie wojny gruzińsko-rosyjskiej. 14
      • Plus ujemny - Oddychaj przez nos 26 kwi 2009, 20:00 Jaka jest różnica między wolnością słowa w Polsce i w USA? Ano taka, że w Polsce jest wolność słowa przed wypowiedzią, a w Stanach Zjednoczonych – po wypowiedzi. Tak żartowano sobie w czasach PRL w rozmowach prywatnych Polaków. Za taką wypowiedź w mediach przed rokiem... 16
      • Przegląd prasy zagranicznej 26 kwi 2009, 20:00 GENEWSKI SKANDAL Klęska rodzi klęskę Poprzednia konferencja ONZ na temat przeciwdziałania rasizmowi w Durbanie w 2001 r. skończyła się katastrofą, tegoroczna konferencja w Genewie od katastrofy się zaczęła. Bojkot obrad zainicjowany... 22
      • Puls gospodarki 26 kwi 2009, 20:00 Koniec akcyzy Ministerstwo Finansów postanowiło zastąpić akcyzę na samochody podatkiem ekologicznym naliczanym w zależności od emisji spalin. Będzie dotyczył zarówno nowych, jak i używanych aut o dopuszczalnej masie do 3,5 tony, a... 24
      • Zapytaj wprost - Znamy swoje miejsce 26 kwi 2009, 20:00 Na pytania czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Stanisław Żelichowski. Szef Klubu Poselskiego PSL. W Sejmie zasiada od 1985 r. W tym roku chce się jednak przenieść do Parlamentu Europejskiego. Z zawodu leśnik. Kierował Ministerstwem Środowiska w... 26
      • Mniejszy papież Stanisław 26 kwi 2009, 20:00 Kardynał Stanisław Dziwisz kończy właśnie 70 lat. Praktycznie przez całe dorosłe życie był sekretarzem Jana Pawła II, a dziś jest jego chodzącą relikwią. Czy ktoś taki może się jeszcze wybić na niepodległość? 28
      • Gawiedź na tropie sędziego 26 kwi 2009, 20:00 Sędziowie w zasadzie się nie bronią i w zasadzie jawność powinna być oczywistością – usłyszeliśmy na zorganizowanej przez „Wprost” debacie o tym, czy ujawniać oświadczenia majątkowe sędziów. A jednak emocji nie zabrakło i w obronie „sędziowskiej... 30
      • Ryba po polsku - Rodzina na naszym 26 kwi 2009, 20:00 Najpierw będzie ustawa kompetencyjna. Niestety, mimo pięknej i budzącej najlepsze nadzieje nazwy, nie będzie to ustawa o obowiązku posiadania fachowych kompetencji przez osoby powoływane na rozmaite stanowiska publiczne. Dostaniemy zaledwie nową wersję, sformułowaną prawniczym... 32
      • Kto myśli za Europę 26 kwi 2009, 20:00 Kto wymyśla to, co myślą politycy i co chcieliby, byśmy myśleli my? W piątą rocznicę wejścia Polski do Unii Europejskiej przedstawiamy krótki przewodnik po najważniejszych intelektualistach, ich ideach i teoriach, które wpływają na myślenie Europejczyków i myślenie o Europie:... 35
      • Erudyta w Brukseli 26 kwi 2009, 20:00 José Manuel Barroso Jego kadencja jest tylko o kilka miesięcy krótsza od stażu Polski w Unii Europejskiej. 1 listopada 2004 r. José Manuel Barroso, były premier Portugalii, został wybrany na przewodniczącego Komisji Europejskiej. Bo budził najmniejsze kontrowersje. Dziś ma... 42
      • Magia jednego procentu 26 kwi 2009, 20:00 Kierując jeden procent podatku do organizacji pożytku publicznego, wierzymy, że będą one potrafiły wydać je efektywniej niż państwo. Znaczna część tych pieniędzy i tak posłuży wyręczaniu państwowych instytucji w ich obowiązkach. Gorzej, że niekiedy nawet 26 groszy z każdej... 46
      • Dom na loterii 26 kwi 2009, 20:00 Chciałbyś kupić kilkusetmetrową rezydencję w Alpach za 100 euro? Albo sprzedać kawalerkę w Warszawie za milion złotych? To wszystko jest możliwe za sprawą loterii 48
      • Tańczący z winami 26 kwi 2009, 20:00 Dla kilku butelek szlachetnego trunku gotów jest przemierzyć pół świata. Ale naprawdę marzy o tym, by w jego winiarni na honorowym miejscu stanęło chardonnay czy merlot spod Zielonej Góry bądź Krakowa. Bo Robert Mielżyński, importer i znawca win, jest przekonany, że w Polsce... 50
      • Głos z Ameryki - Idiotyzm ratunkowy 26 kwi 2009, 20:00 Czy Amerykanie znowu zaprotestują przeciwko programom ratunkowym? Wszystko na to wskazuje. Z licznych publikacji prasowych wynika, że firmy sprzedające ubezpieczenia na życie mają otrzymać wsparcie ze środków rządowego programu ratunkowego. To bezsens. 51
      • Mit antyoksydantów 26 kwi 2009, 20:00 Po 50 latach legła w gruzach teoria, że wolne rodniki powodują starzenie się komórek, a tzw. przeciwutleniacze mogą powstrzymywać ten proces. Organizmy starsze i schorowane wykazują więcej oznak tzw. stresu oksydacyjnego, ale badania nie wyjaśniły, czy jest on przyczyną, czy... 53
      • Testament życia 26 kwi 2009, 20:00 Polski lekarz może zostać skazany zarówno za podjęcie uporczywej terapii, jak i za jej zaniechanie. Powodem jest brak przepisów, które jednoznacznie określałyby, co i w jakich okolicznościach wolno medykowi, a co jest zagrożone karą. 56
      • Idealna kochanka 26 kwi 2009, 20:00 Przeszłość seksualna kobiety ma znaczenie. Tylko dziewięciu na 130 badanych przeze mnie mężczyzn w wieku 30-40 lat stwierdziło, że nie jest to dla nich istotne. Zdecydowana większość woli, żeby ich partnerki miały niewielu partnerów seksualnych. Dla wszystkich panów ważne jest... 58
      • Know - How 26 kwi 2009, 20:00 Myśl XX wieku „Historia filozofi i XX wieku" to jedno z najciekawszych wydarzeń w polskiej humanistyce. Dotychczasowe monografie były krótkie i wybiórcze, dotyczyły jedynie fiozofów niemieckich, francuskich lub anglojęzycznych.... 59
      • Kamyki za seks 26 kwi 2009, 20:00 Szympansice zamieszkujące lasy parku narodowego Tai na Wybrzeżu Kości Słoniowej chętniej i częściej uprawiają seks, gdy są obdarowywane mięsem. Za seks płacą też owady i ptaki. 60
      • Zły Robin Hood 26 kwi 2009, 20:00 Według legendy Robin Hood łupił bogatych i oddawał biednym. Ale prawdziwy Robin Hood nie był bohaterem. Do takiego wniosku doszedł Julian Luxford, historyk z Uniwersytetu St Andrews. W manuskrypcie z 1460 r. znalezionym w Eton College odkrył jedną z bardzo rzadkich w... 62
      • Superświatło 26 kwi 2009, 20:00 Wizja ścian i sufitów emitujących naturalne światło wcale nie jest odległa. W dodatku odcień tego światła będzie dowolnie regulowany, zużycie prądu ma być minimalne, a źródło światła ma działać wiele lat. Znane z urządzeń elektronicznych luminescencyjne diody niebawem mogą się... 63
      • Trup w czeskiej szafie 26 kwi 2009, 20:00 W ciągu ostatnich dwóch dekad nie wygłosił ani jednego zdania, które warte byłoby zapamiętania. Większość kobiet powiedziałaby o nim, że jest mało interesującym mężczyzną. Typowy szary urzędnik. Przez dziewięć lat działał w partii komunistycznej. Mimo to, a może właśnie... 64
      • Ameryka pije 26 kwi 2009, 20:00 W początkach amerykańskiej cywilizacji alkohol pito nawet do śniadania. Nic dziwnego, że szybko rozpowszechniło się przekonanie, iż Amerykanie to „naród pijaków”. Zachował się list ośmioletniej dziewczynki z początków XVIII wieku skarżącej się rodzicom, że babcia,... 67
      • Druga rewolucja francuska 26 kwi 2009, 20:00 Paryż wart jest mszy. Ale dziś kryzys przestawia wartości i sprowadza nad Sekwanę inne rytuały. Pałac Elizejski tonął niedawno w chmurze czarnego dymu z opon podpalonych przez pracowników francuskiej filii Continentalu. Protestowali przeciwko planom gumowego potentata, który z... 68
      • Europa i reszta - Gabinet figur woskowych 26 kwi 2009, 20:00 Nie jest prawdą, że prawda jest prawdą. Żyjemy w nieprawdzie, tylko o tym nie wiemy. A dlaczego? Bo wirtualny świat odebrał nam rozsądny ogląd rzeczywistości. Do tego stopnia, że nie widzimy faktów decydujących o naszym życiu. A fakty, nawet najbardziej osobliwe, bywają... 70
      • Wielka majówka 26 kwi 2009, 20:00 Polak kocha to, co ludyczne, a długi weekend majowy oznacza start w maratonie pikników, festynów, festiwali, juwenaliów, dni miast, jubileuszy i innych lepszych lub gorszych pretekstów do świętowania. I ukrywania pod tym polityki. 72
      • Recenzje 26 kwi 2009, 20:00 Dynastia TudorówPierwszy sezon historycznej serii opowiada o tragicznym w skutkach romansie Anny Boleyn i Henryka VIII, najbardziej kontrowersyjnego króla w dziejach Anglii. Ten związek oblubienica przypłaciła głową, kraj – zerwaniem... 76
      • Kryształowa noc i dzień 26 kwi 2009, 20:00 Świat ogarnęło szaleństwo na punkcie kryształów. Ozdabia się nimi nie tylko biżuterię dla obojga płci. Także aparaty fotograficzne, perfumy, komplety kredek, kapcie i karafki i do whisky. Internetowa firma z USA – Crystalicing. com – oferuje dekorowanie kryształami... 78
      • Sztuczne słońce 26 kwi 2009, 20:00 W modzie blade twarze walczą z czcicielami słońca. Na razie pojedynek nie został rozstrzygnięty. Do jego wygrania wielbicielom opalenizny polecamy sztuczne słońce z tubki lub słoika. Zamiast solarium. Bo zwolennicy bladości po prostu słońca unikają. 82
      • Cień Barcelony 26 kwi 2009, 20:00 To jedno z tych miast, które półgłosem czy niemal szeptem potrafią opowiadać zapomniane historie. Trzeba tylko trochę zboczyć z utartego szlaku, ominąć kilometrową kolejkę przed katedrą Sagrada Família i uważnie posłuchać. Poczuć miejsca, gdzie Carlos Ruiz Zafón usłyszał o... 84
      • Z archiwum RX 26 kwi 2009, 20:00 Najnowszy SUV Lexusa ma w sobie coś z Woody’ego Allena. Podobnie jak Allena nie należy oceniać po wyglądzie, tylko po jego filmach, tak RX-a nie powinno się kupować oczami. Aby go docenić, trzeba się nim przejechać. 88
      • Dwie ojczyzny Wilimowskiego 26 kwi 2009, 20:00 Do dziś pozostaje jedynym piłkarzem w historii, który strzelił bramkę Niemcom w meczu międzypaństwowym, a potem… zdobywał bramki dla Niemiec. 70 lat temu polski futbol stracił najlepszego piłkarza II Rzeczypospolitej. Ernest Wilimowski został gwiazdą III Rzeszy. 90
      • Skibą w mur - Pogrzebowe przeboje 26 kwi 2009, 20:00 Lepiej zginąć z pieśnią na ustach niż z nożem w plecach. Nie tylko muzycy są zdania, że fajniej odejść w rytm piosenki. Gdy tonął słynny „Titanic”, orkiestra grała, że hej! Także w filmach sensacyjnych sceny morderstw zwykle zagrane są śpiewająco. W starych... 95
      • Z ŻYCIA KOALICJI 26 kwi 2009, 20:00 Rząd nasz ogłosił, ale bez specjalnych wiwatów, że autostrady na Euro 2012 będą. Raczej. Ale gdyby ich jednak nie było, to bez strachu, wyasfaltuje się chłopu kawał pola koło placu budowy, podeprze się to kołkiem i samochody jakoś... 96
      • Z ŻYCIA OPOZYCJI 26 kwi 2009, 20:00 PiS nie może pokazywać swego spotu – zawyrokował sąd pierwszej instancji. A to dlatego, że nie potrafi udowodnić, że Misiak to Misiak, a kolegom żyje się lepiej. Takich oczywistości nie umieją udowodnić, a zabierają się do... 97
      • Kobiety niewidoczne 26 kwi 2009, 20:00 Nigdy jeszcze kobieta nie była przewodniczącą Komisji Europejskiej. Nie chciałabym spekulować, kto obejmie jakie funkcje w Unii Europejskiej po czerwcowych wyborach do europarlamentu, ale na pewno nadszedł czas, żeby kobiety na najwyższych szczeblach władzy przestały być... 98

      ZKDP - Nakład kontrolowany