Kod indeksów

Kod indeksów

Kryzys sprawił, że z każdej strony i niemal codziennie jesteśmy zalewani danymi mającymi odzwierciedlać stan gospodarki. PKB, produkcja przemysłowa, sprzedaż detaliczna, inflacja, PMI – tych kilka wskaźników zrobiło oszałamiającą karierę. I to mimo że większość z nas interesuje się nimi nie bardziej niż problemami pingwinów szczotkoczubych.
Warto jednak wiedzieć, czym rzeczywiście są owe indeksy. PPod koniec sierpnia 2009 r. media żyły informacją, że w drugim kwartale wzrósł polski produkt krajowy brutto (PKB). Jedni jednak twierdzili, że  o 0,5 proc., inni – że o 1,1 proc., a superoptymiści, że „aż" o 1,4 proc. Sęk w tym, że wszyscy mieli rację i każdy z tych wskaźników jest prawdziwy. W ekonomii jest bowiem identycznie jak w każdej innej dziedzinie życia – punkt widzenia zależy od punktu siedzenia. Sławny zwrot „wzrost PKB” ma nam poprawiać humory, ale w rzeczywistości jest niejednoznaczny, a jego interpretacji jest tyle, ilu zapytanych analityków.


Nie ulega jednak wątpliwości, że PKB jest najwszechstronniejszym wskaźnikiem obrazującym sytuację gospodarczą. Ponadto po podzieleniu go przez liczbę mieszkańców odzwierciedla także poziom życia (PKB per capita). Dlaczego właśnie PKB, a nie produkcja,konsumpcja, handel zagraniczny czy poziom inwestycji? Ponieważ produkt krajowy brutto „montowany" jest ze wszystkich tych składników jednocześnie. Czyli można zaryzykować stwierdzenie, że liczymy w nim wszystko dokładnie i tym samym żaden inny wskaźnik nie jest nam już do  szczęścia potrzebny. Nic bardziej mylnego. Publikowane oficjalnie dane o  PKB są obarczone wieloma błędami. Największy z nich polega na tym, że  nie uwzględniamy w nich produkcji wytwarzanej na zaspokojenie własnych potrzeb (a jest jej sporo, bo nawet 30 proc. całej wartości produkcji) oraz dorobku szarej strefy. Komisja Europejska szacuje, że w Wielkiej Brytanii, Austrii i Holandii szara strefa wytwarza ok. 3 proc. PKB, ale  w Polsce jest to aż 15-20 proc. (na szczęście są jeszcze gorsi od nas –  w krajach bałkańskich ten odsetek wynosi 30 proc).

Wiarygodność danych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny czy Ministerstwo Finansów podważa również to, że nikt nie jest w stanie policzyć produkcji legalnej. W Polsce wytwarza ją 250 tys. spółek i 3 mln osób fizycznych w  ramach działalności gospodarczej. Wystarczy powiedzieć, że firmy zatrudniające do dziewięciu osób nawet nie muszą publikować sprawozdań ze swojej działalności (a więc de facto ich rzeczywistą sytuację znają wyłącznie ich właściciele), aby dojść do wniosku, że przy zbieraniu, przetwarzaniu i agregowaniu danych o produkcji jest więcej błędów niż w  sprawdzianach dysortografików. Oskar Morgenstern, jeden z  najsłynniejszych na świecie matematyków ekonomistów, wyliczył, że pole takiego błędu może wynosić +/- 5 proc. Tak więc rzeczywisty PKB Polski w  drugim kwartale 2009 r. równie dobrze mógł poszybować w górę o ponad 6 proc., jak i odnotować 4-procentowy spadek. Poważne wątpliwości budzi również wychwytywanie zmian PKB w czasie. Pierwszy związany z tym problem to wyeliminowanie wpływu inflacji. Jej poziom można mierzyć na  parę sposobów, a jeszcze nie było takiego pomiaru, którego ktoś by nie zakwestionował. Kwestia druga to układ odniesienia, czyli porównanie aktualnego PKB do innego okresu. Może nim być analogiczny okres roku poprzedniego lub okres poprzedni. Kłopot w tym, że ponieważ te okresy (zwłaszcza gdy są nimi kwartały) różnią się od siebie liczbą dni roboczych oraz skalą produkcji sezonowej, analitycy próbują te różnice wyeliminować. W efekcie powstają dwa różniące się od siebie i mieszające nam w głowach wskaźniki – PKB niewyrównany i PKB wyrównany sezonowo. Reasumując, w wypadku PKB, najpopularniejszego miernika stanu gospodarki, mamy sporo wskaźników i  jeszcze więcej wątpliwości.

Szarego obywatela, a także przedsiębiorców mniej interesuje to, jak im  się żyło przez ostatni rok czy kwartał (bo to odczuli na własnej skórze), a bardziej obchodzą wskaźniki dotyczące przyszłości. Dlatego z  ich punktu widzenia znacznie większe znacznie niż PKB powinny mieć dwa inne wskaźniki: popyt inwestycyjny i konsumpcyjny. Pierwszy z nich odzwierciedla bowiem nastroje panujące na rynku. Jeżeli inwestycji przybywa, to znaczy, że inwestorzy wierzą, że gospodarka będzie się rozwijała. Inwestując, tworzą nowe miejsca pracy i pobudzają produkcję. A gdy produkcja idzie nieźle, a ludzie mają pracę, to chętniej wydają, co się przekłada na wzrost konsumpcji. Stąd prosta droga do rosnącego PKB.

Spróbujmy teraz się wczytać w komunikaty dotyczące produktu krajowego brutto. W drugim kwartale 2009 r. PKB wzrósł w ujęciu rocznym o 1,4 proc. i o 0,5 proc. w ujęciu kwartalnym. Wszyscy cieszą się przede wszystkim ze wzrostu rocznego, zapominając, że jeszcze niedawno zwiększał się w tempie 5-7 proc. Ważniejszy z punktu widzenia gospodarki jest wzrost kwartalny wróżący, że nabieramy tempa i oddalamy się od dna. Ale nic się nie dzieje bez przyczyny i za te optymistyczne wskaźniki odpowiadają… inne wskaźniki. Dotyczące przede wszystkim handlu zagranicznego.

Mimo że eksport polskich towarów za granicę spadł o 3 proc., import osłabił się jeszcze bardziej – aż o 13 proc. (to tak jakby ktoś otrzymał pensję niższą o 300 zł, a zarazem zaoszczędził 1300 zł na  zakupach). To spowodowało, że tzw. eksport netto powiększył PKB aż o 3,1 punktu procentowego. Zasługi w tym ma nasza waluta, której osłabienie podniosło ceny towarów importowanych (skłaniając producentów i  konsumentów do wykorzystywania produktów krajowych), a jednocześnie uczyniło nasze towary atrakcyjniejszymi dla konsumentów ze strefy euro. Drugim składnikiem produktu krajowego brutto pozytywnie oddziałującym na jego wzrost była konsumpcja – podniosła wskaźnik o 1,3 punktu procentowego. Negatywny wpływ miał natomiast pierwszy od 2003 r. spadek inwestycji –  obniżył wynik PKB o 3,3 punktu procentowego.

Ekonomia stara się przewidzieć także takie scenariusze przez badanie tzw. wyprzedzających wskaźników koniunktury. Najpopularniejsze są liczone przez Royal Bank of  Scotland (RBS) oraz Główny Urząd Statystyczny. Ich konstrukcja opiera się na ankietowaniu grupy przedsiębiorców w kwestiach zamówień, planów zmian produkcji, zatrudnienia, wywiązywaniu się ze zobowiązań, spływu należności itd.

Wskaźnik PMI (Purchasing Managers’ Index, czyli wskaźnik menedżerów logistyki) publikowany przez RBS jest wyskalowany tak, że  wynik ponad 50 punktów wskazuje na powiększanie produkcji, a poniżej tej granicy na niebezpieczeństwo jej spadku. Polska osiągnęła najwyższy poziom – 57,5 punktu – w kwietniu 2004 r., a do maja 2008 r. wskaźnik utrzymywał się nad 50-punktową kreską. Potem było niestety już gorzej –  do lutego 2009 r. stopniowo spadał, osiągając dno na poziomie 40,8 pkt. Na szczęście teraz systematycznie rośnie i jego ostatnie, sierpniowe notowanie to przyzwoite 48,2 proc., sugerujące, że do końca 2009 r. ponownie wybijemy się powyżej 50 punktów.

Skala wskaźnika koniunktury przemysłowej GUS jest znacznie szersza i zaczyna się od -100 (wszyscy widzą przyszłość w czarnych barwach) do +100 (hurraoptymiści) i jest różnicą odpowiedzi pozytywnych i negatywnych udzielanych przez przedsiębiorców. Do połowy 2008 r. wskaźnik ten był pozytywny (rekord padł w lipcu 2007 r. – +23 pkt), a potem dostał zawału, osiągając dno w  marcu, kiedy spadł do -16 pkt. Od kwietnia znowu się pnie i obecnie osiąga „poziom neutralnego zera". Po przebrnięciu przez wskaźniki można się poczuć nieco rozczarowanym i stwierdzić, że w gospodarce niczego nie  można być pewnym. Zamiast się wpatrywać w dane o PKB, równie dobrze możemy rzucić monetą – reszka oznacza, że będzie dobrze, orzeł –  katastrofę. Prawda jest taka, że wskaźniki ekonomiczne tylko nieznacznie powiększają naszą wiedzę o stanie państwa. Każda prognoza zawiera w  sobie subiektywny składnik – intuicję analityka. Michał Zieliński

Okładka tygodnika WPROST: 38/2009
Więcej możesz przeczytać w 38/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2009 (1391)

  • Poczta 13 wrz 2009, 20:00 Pokaż, lekarzu, ile masz na koncie Artykuł „Pokaż, lekarzu, ile masz na koncie" (nr 37) przy analizie zarobków lekarzy nie uwzględnia istotnej kwestii. Mianowicie tych darmowych usług, które lekarzom nie tylko z wdzięczności... 4
  • Na stronie - Plan Kiszczaka 13 wrz 2009, 20:00 Oj, naiwny, naiwny, naiwny/Jak dziecko we mgle/ Jak goliat na pchle” – śpiewał niezapomniany Jan Kaczmarek. Jesteśmy naiwni? A może sami się oszukujemy? Albo ktoś nami manipuluje? Warto sobie zadać te pytania w 20. rocznicę powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego. 5
  • Z życia koalicji 13 wrz 2009, 20:00 Gradobicia nie było. Grad, jak oznajmił premier, może się bowiem jeszcze przydać. Co fakt, to fakt. Jeszcze wiele rzeczy można w Polsce położyć. Na przykład siatkówkę. Jednocześnie Donald Tusk przeprosił swego wiernego Grada, że go... 6
  • Z życia opozycji 13 wrz 2009, 20:00 W Telewizji Burdelicznej – jak to w tego typu przybytkach – rodzą się najdziwniejsze płody. Po niedorzecznej koalicji medialnej PiS-SLD na świat przyszła równie idiotyczna koalicja LPR (a raczej jej smętne resztki) –... 7
  • Seks na lunch 13 wrz 2009, 20:00 Czasem spotykają się na parkingu, przed budynkiem albo na klatce schodowej. Domyślają się, co ich łączy i że zmierzają w to samo miejsce, więc się do siebie uśmiechają. Czasem się irytują, że ktoś ich wyprzedził. Potem te domysły rozwijają na „ich” internetowym... 8
  • SKANER 13 wrz 2009, 20:00 14
  • Patrioty? Jak sobie kupicie! 13 wrz 2009, 20:00 Obiecane przez USA rakiety Patriot będą nieuzbrojone i mają służyć wyłącznie do ćwiczeń. Tak wynika z korespondencji między szefem MSZ Radosławem Sikorskim a amerykańską sekretarz stanu Hillary Clinton, do której dotarł „Wprost”. 14
  • Ojciec Rydzyk straszy 13 wrz 2009, 20:00 Szef Radia Maryja od kilku miesięcy sugeruje współpracownikom Lecha Kaczyńskiego, że nie poprze go w przyszłorocznych wyborach prezydenckich – dowiedział się „Wprost” 14
  • Skreślić konie 13 wrz 2009, 20:00 Skreślenie koni z listy zwierząt rzeźnych przewiduje projekt nowelizacji ustawy o ochronie praw zwierząt. 15
  • Fantastyczni czytelnicy „Wprost” 13 wrz 2009, 20:00 Młody, wykształcony, mieszkający w mieście i dobrze zarabiający – taki jest czytelnik „Wprost”. Aż 1075 odbiorców tygodnika „Wprost” zechciało odpowiedzieć na ankietę, w której prosiliśmy o ocenę naszej oferty. Dziękujemy! 16
  • Puls gospodarki - Siła bojkotu 13 wrz 2009, 20:00 Szkotów trapi nie tylko kryzys, lecz również bojkot ich towarów w Ameryce. Tylko na eksporcie whisky część Zjednoczonego Królestwa straci w tym roku kilkadziesiąt milionów funtów. 20
  • Tydzień z Buzkiem 13 wrz 2009, 20:00 14 lipca 2009 r. był chyba ostatnim dniem, w którym Jerzy Buzek mógł spokojnie zjeść lunch z córką, tylko we dwoje. Wkrótce grafik nowego przewodniczącego Parlamentu Europejskiego zaczął się wypełniać po brzegi spotkaniami i rozmowami zaplanowanymi od rana do wieczora.... 24
  • Tępić dzieciorobów 13 wrz 2009, 20:00 – A kto ich pani tyle zrobił? Nie umiecie się zabezpieczyć? To wpadka? Takie pytania dla rodzin z trójką i większą liczbą dzieci to niemal norma. Podobnie jak z trudem ukrywane zdumienie na wieść o kolejnym potomku czy rzucany ukradkiem epitet „dzieciorób”. 26
  • Zapytaj Wprost - Armia ma wielki problem 13 wrz 2009, 20:00 Na 10 pytań czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Władysław Stasiak, szef Kancelarii Prezydenta RP, były szef BBN, historyk. 28
  • Plus ujemny - Dziura w jajecznicy 13 wrz 2009, 20:00 Pierwsze objawy rozwoju dziecka spisali dawno temu Antoni Słonimski z Julianem Tuwimem. Autorzy„W oparach absurdu” zauważyli, że dziecko uczy się płakać i śmiać między trzecim a czwartym tygodniem życia. Jak wiadomo, krzyczy od urodzenia, ale to nie wymaga żadnej... 30
  • Po co nam giełda? 13 wrz 2009, 20:00 Winni kryzysu są chciwi bankowcy, nierozważni przedsiębiorcy i krótkowzroczni inwestorzy – pada jednoznaczne stwierdzenie. A palec w oskarżycielskim geście wskazuje miejsce, w którym wszyscy ci ludzie się spotykają: giełdę. Ten powszechny sąd ma pewną wadę. Jest... 33
  • Myszka z pazurami 13 wrz 2009, 20:00 Ewa Kopacz Kiedyś chowała się w drugim szeregu, a ze strachu przed publicznymi występami łamał się jej głos i drżały ręce. Dziś wśród współpracowników Ewa Kopacz budzi postrach, bryluje w mediach, a pozycji w rządzie mogłaby jej pozazdrościć większość ministrów. Mimo że Ewa... 40
  • Kryzys jest dopiero przed nami 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z Peterem Schiffem, amerykańskim ekonomistą 44
  • Kod indeksów 13 wrz 2009, 20:00 Kryzys sprawił, że z każdej strony i niemal codziennie jesteśmy zalewani danymi mającymi odzwierciedlać stan gospodarki. PKB, produkcja przemysłowa, sprzedaż detaliczna, inflacja, PMI – tych kilka wskaźników zrobiło oszałamiającą karierę. I to mimo że większość z nas... 46
  • Ruch w Ruchu 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z Włodzimierzem Białym, prezesem Ruch SA 48
  • Wielka ugoda 13 wrz 2009, 20:00 Miecz regulatora nie przetnie i nie podzieli Telekomunikacji Polskiej na część hurtową oraz detaliczną. Co nie oznacza, że Anna Streżyńska, szefowa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, poniosła porażkę. Wręcz przeciwnie. Dzięki niej klienci zyskają tańsze i lepsze usługi,... 50
  • Głos z Ameryki - Wielka ucieczka 13 wrz 2009, 20:00 Wiele problemów naszych czasów trudno pojąć, jeśli nie rozumie się koncepcji świata, której są elementem. Czy będzie to sprawa szkolnictwa, gospodarki, czy opieki zdrowotnej, na ogół przedstawia się wyjaśnienia „zewnętrzne”. A więc unika się odpowiedzialności za... 59
  • Kłamstwo jest w cenie 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z prof. Robertem Feldmanem, psychologiem z University of Massachusetts w Amherst 60
  • Zatoki z głowy 13 wrz 2009, 20:00 Miewasz zawroty i bóle głowy, pojawiły się kłopoty ze słuchem, słabiej odczuwasz zapachy, a potrawy straciły smak? Pora, żeby twoim zatokom przyjrzał się laryngolog, nawet jeśli nie dokucza ci katar ani kaszel. 62
  • Detektor seksu 13 wrz 2009, 20:00 To nieprawda, że po kobietach nie widać, kiedy mają owulację. Mężczyźni to znakomicie wyczuwają. Szczególnie podobają się im kobiety w najbardziej płodnym etapie cyklu miesiączkowego. Na własną zgubę. 64
  • Mądry przed szkodą 13 wrz 2009, 20:00 Najlepiej się uczyć na błędach, szczególnie na cudzych – głosi powszechne przekonanie. Z badań wynika jednak, że znacznie lepiej przyswajamy wiedzę dzięki sukcesom niż porażkom 65
  • Polscy Goci 13 wrz 2009, 20:00 Legenda Gotów, którzy w 410 r. złupili Rzym, narodziła się na ziemiach polskich. To stąd Goci rozpoczęli swój triumfalny marsz na południe. Potwierdzają to wykopaliska prowadzone na poligonie wojskowym w okolicach Nowego Łowicza w woj. koszalińskim. 66
  • Dziwna wojna polsko-rosyjska 13 wrz 2009, 20:00 Sejm przygotowuje spóźnioną ustawę w związku z rocznicą 17 września 1939 r. Spóźnioną być może nawet o 70 lat. Nikt do dzisiaj nie wyjaśnił oficjalnie, co tak naprawdę wydarzyło się 17 września. Czy to była wojna z Rosją? Czy, jak chcą Rosjanie, a także Ukraińcy i Białorusini,... 70
  • Pierwszy socjalista Europy 13 wrz 2009, 20:00 „Sarkozy człowiekiem lewicy?” – pytał niedawno bez cienia ironii paryski „Le Point”. Miałyby na to wskazywać m.in. ciągnące ku Sarko niczym ćmy do światła chmary lewicowych artystów, od Claude’a Leloucha po Juliette Greco. Dawną postawę... 72
  • Polak, Czech – odlegli bratankowie 13 wrz 2009, 20:00 Polski film „Operacja Dunaj” nie odniesie w Czechach sukcesu, choć znajdziemy w nim wszystko, czego oczekuje się od komedii – gwiazdorską obsadę, zabawną intrygę i mnóstwo gagów. Powodem może być to, że reżyser Jacek Głomb podjął się niemożliwego. Chciał... 74
  • Okiem Brytyjczyka - Zmowy i złe koncepcje 13 wrz 2009, 20:00 Co łączy pakt Ribbentrop--Mołotow, nielegalne schwytanie i przekazanie na Bliskim Wschodzie podejrzanych o działalność terrorystyczną oraz powrót Libii na arenę międzynarodową? We wszystkich tych sprawach zawarto tajne porozumienia, które kiedyś wydawały się dogodne, a teraz... 93
  • Kopanie Chopina 13 wrz 2009, 20:00 „Gdyby Chopin żył w Bostonie nieco później, o sto lat, toby grał na saksofonie, nie zmarnowałby się tak” – śpiewała wieczorami we wczesnej PRL jazzowa młodzież na ulicach warszawskiej Pragi. Podczas tegorocznego festiwalu „Chopin i jego Europa” w... 94
  • I ty zostaniesz bohaterem 13 wrz 2009, 20:00 Postać historyczna, celebryta znany z tego, że jest znany, papież, sportowiec, a może każdy z nas? Co oznacza dziś słowo „bohater”? Na to pytanie próbują odpowiedzieć artyści, których prace można zobaczyć na krakowskiej wystawie „Szczyt bohaterów” 96
  • Drapanie nieba 13 wrz 2009, 20:00 Wieża Eiffla, która kończy 120 lat, jest chyba najsławniejszym wcieleniem prastarych rojeń człowieka o wznoszeniu budowli „do nieba”. Marzenia te są wciąż żywe, czego dowodzi pnący się na niewyobrażalną dotychczas wysokość 818 m wieżowiec Burj Dubai w Zjednoczonych... 98
  • RECENZJE 13 wrz 2009, 20:00 Film Dzieci Holocaustu |„Dzieci Ireny Sendlerowej", reż. John Kent Harrison Życie Ireny Sendlerowej to wymarzony materiał na film. Historia nawet bardziej spektakularna niż działalność Oskara Schindlera, którego biografia... 101
  • Lwówek Śląski – tam, gdzie rosną agaty 13 wrz 2009, 20:00 Chcesz mieć wisiorek z agatem, a nie masz na to pieniędzy? Pojedź do Lwówka Śląskiego na specjalnie oznaczone pole agatowe w pobliskiej wsi Płóczki Górne. Tu sezon na te kolorowe minerały trwa cały rok. 102
  • Kosztowna legenda 13 wrz 2009, 20:00 Chcesz mieć wisiorek z agatem, a nie masz na to pieniędzy? Pojedź do Lwówka Śląskiego na specjalnie oznaczone pole agatowe w pobliskiej wsi Płóczki Górne. Tu sezon na te kolorowe minerały trwa cały rok. 104
  • Skibą w mur - Najazd kosmitów 13 wrz 2009, 20:00 A więc potwierdziło się!Kosmici są wśród nas! Do tej pory były tylko niejasne podejrzenia. Nieśmiałe sugestie ludzi biegłych w temacie. Coś tam pisał Stanisław Lem, przeczuwał to Kurt Vonnegut, ostrzegali bracia Strugaccy. Teraz mamy pewność! Obecność kosmitów na planecie... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany