I ty zostaniesz bohaterem

I ty zostaniesz bohaterem

Postać historyczna, celebryta znany z tego, że jest znany, papież, sportowiec, a może każdy z nas? Co oznacza dziś słowo „bohater”? Na to pytanie próbują odpowiedzieć artyści, których prace można zobaczyć na krakowskiej wystawie „Szczyt bohaterów”
. Czy Aneta Krawczyk, która wywołała seksaferę w Samoobronie, może być postrzegana jako bohaterka? Zdaniem Sylwii Chutnik – jak najbardziej. Bo  dziś bohater nie musi zbawiać świata, ma natomiast wywoływać kontrowersje i wielkie emocje– uważa pisarka. Tak jak udało się to  Krawczyk. – Kultura masowa rozmyła najważniejsze cechy bohaterów, ludzie nie szukają wzorów osobowych, ale osób, w których życie mogliby wtargnąć bez wysiłku. Nastąpiła dewaluacja pojęcia „bohater". Zapominamy, że  wywodzi się ono od mitologicznych herosów i dotyczy ludzi, którzy poprzez swoje niezwykłe czyny odmieniali na lepsze życie wielu osób –  uważa dr Anna Wyka, socjolog.

 Kuratorki „Szczytu bohaterów" uznały, że  rok 2009, rok ważnych rocznic, to idealny moment, by ponownie zdefiniować termin„bohater”. – Zaczęłyśmy od sprawdzenia, czy polscy artyści w ogóle podejmują temat bohaterstwa w swojej twórczości. Znalazłyśmy prace, które odpowiadały na pytanie, kim jest bohater. Na  podstawie rozmów z twórcami powstały kolejne – część artystów, mimo że  zajmowała się już tą tematyką, wolała zaprezentować coś nowego, bo  znaczenie terminu cały czas się zmienia – mówi Ksenia Kaniewska, jedna z  kuratorek.

Do wzięcia udziału w przedsięwzięciu dało się namówić 30 artystów, w tym tak znanych jak Joanna Rajkowska, Paweł Althamer czy Zbigniew Libera. Przygotowane przez nich obrazy, fotografie, rzeźby, filmy wideo i instalacje można podzielić na kilka kategorii. Pierwszą z  nich tworzą prace, które odwołują się do bohatera jako postaci historycznej. Właśnie tak wyjaśnia pojęcie „bohater" Joanna Rajkowska, autorka cyklu „Rewolucja 1905”, przypominającego o zapomnianym nieco wydarzeniu historycznym.

– To projekt, którego punktem wyjścia są archiwalne fotografie przedstawiające robotników i więźniów politycznych w Łodzi 1905 roku – opowiada artystka. Do historii, aczkolwiek w sposób obrazoburczy, odwołuje się też Tomasz Kozak, który z okazji „Szczytu bohaterów" przypomina swój film „Klasztor Inversus” z 2003 r., zmontowany z fragmentów „Potopu”, „Pana Wołodyjowskiego” oraz  gejowskiego filmu porno. W taki sposób powstała postać anty-Kmicica, zdrajcy, który nie broni Jasnej Góry, ale ją atakuje wraz ze swoimi sobowtórami.

Większość artystów kpi jednak nie z bohatera historycznego, „bogoojczyźnianego", ale z bohatera najbardziej charakterystycznego dla  naszych czasów – gwiazdy wypromowanej przez media. Trzeba przyznać, że  twórcy nie są tu sprawiedliwi: do jednego worka trafili sportowcy, którzy zapracowali na sławę, i klasyczni celebryci, znani z tego, że są znani. Paweł Kruk zastanawia się nad kultem sportowca. Jego „Larger than Life” to cykl filmów, w których artysta gra słynnego amerykańskiego koszykarza Michaela Jordana. Idol jako współczesna ikona to również obiekt zainteresowania Małgorzaty Rozenau, autorki „Jesteś tego warta”. Malarka stworzyła okładkę fikcyjnego kolorowego pisemka „Twoje Życie”, której ozdobą jest twarz supermodelki Kate Moss. – Celebryci pokazują, że nawet zwykliludzie mogą być bohaterami. Przykładem jest Kate Moss, która z przeciętnej dziewczyny przeistoczyła się w gwiazdę – opowiada Rozenau. Niektórzy „normalsi” nie muszą się nawet stać gwiazdami, by  zasłużyć na miano bohatera – to kolejna kategoria prac, do której można zaliczyć m.in. rzeźbę „Weronika” Anny Baumgart. Przedstawia ona anonimową ofiarę zamachów w londyńskim metrze. Twarz tej kobiety poznali jednak ludzie na całym świecie, gdy jej zdjęcie zamieściły media.

Czy w  świecie zdominowanym przez medialnych idoli bohaterem może być święty? Na pewno może nim być papież, przy czym raczej pełen wdzięku, dowcipny Jan Paweł II niż surowy Benedykt XVI. Ten pierwszy jest niejako bohaterem pracy Grzegorza Sztwiertni „Trzy kolory: żółty". To film pokazujący, jak do wizyty Jana Pawła II przygotowują się mieszkańcy miasteczka. Artysta zwraca uwagę na płytkość ich przekonań religijnych, bo najważniejsze przed przyjazdem papieża jest dla nich odnowienie budynków. Anna Krenz zajęła się z kolei schematem przedstawiania świętych. Rzuciła wyzwanie tradycyjnej ikonografii, tworząc figurki uśmiechniętych świętych z włóczki. Być może najbardziej kontrowersyjne okażą się jednak prace, które zdają się mówić: „Bohaterem jestem ja –  artysta, autor tej pracy”. Rzeźba „Abram i Buruś” powstała po seansie hipnotycznym, któremu poddał się Paweł Althamer. Artysta ujrzał wtedy siebie jako żydowskiego chłopca z pieskiem. Przekorny motyw „ja jako bohater” pojawia się także u Jerzego Kosałki. – Rzeźba „Kosałce – Naród” powstała na początku lat 90. – Burzyliśmy stare pomniki, stawialiśmy nowe. Z dzisiejszego punktu widzenia wyglądało to jak proroctwo nadejścia czasów dzisiejszych, w których wszystko staje się imitacją prawdziwych symboli – komentuje artysta.

Prace wizualne to nie wszystko, co oferuje nam „Szczyt bohaterów". Kuratorki planują wydanie katalogu, w  którym znajdą się m.in. wypowiedzi znanych osób mówiących o swoim rozumieniu bohaterstwa. Z pierwszych spisanych rozmów wyłaniają się kolejne definicje. Janina Ochojska mówi o służeniu innym, Jan Klata o  pracy, robieniu czegoś wyjątkowego na przekór lansowanym w kolorowych mediach wartościom. Lech Wałęsa uważa natomiast, że brakuje nam zbioru uniwersalnych zasad, które pozwoliłyby określić, kim jest bohater. Jakkolwiek brzmi to w ustach osoby, którą wielu może uważać właśnie za  zdewaluowanego bohatera, trudno się nie zgodzić z opinią o relatywizmie. Właśnie on prowadzi do tak wielu sposobów pojmowania bohaterstwa oddalających nas od podstawowych konotacji terminu.

Agnieszka Niedek

Okładka tygodnika WPROST: 38/2009
Więcej możesz przeczytać w 38/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2009 (1391)

  • Poczta 13 wrz 2009, 20:00 Pokaż, lekarzu, ile masz na koncie Artykuł „Pokaż, lekarzu, ile masz na koncie" (nr 37) przy analizie zarobków lekarzy nie uwzględnia istotnej kwestii. Mianowicie tych darmowych usług, które lekarzom nie tylko z wdzięczności... 4
  • Na stronie - Plan Kiszczaka 13 wrz 2009, 20:00 Oj, naiwny, naiwny, naiwny/Jak dziecko we mgle/ Jak goliat na pchle” – śpiewał niezapomniany Jan Kaczmarek. Jesteśmy naiwni? A może sami się oszukujemy? Albo ktoś nami manipuluje? Warto sobie zadać te pytania w 20. rocznicę powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego. 5
  • Z życia koalicji 13 wrz 2009, 20:00 Gradobicia nie było. Grad, jak oznajmił premier, może się bowiem jeszcze przydać. Co fakt, to fakt. Jeszcze wiele rzeczy można w Polsce położyć. Na przykład siatkówkę. Jednocześnie Donald Tusk przeprosił swego wiernego Grada, że go... 6
  • Z życia opozycji 13 wrz 2009, 20:00 W Telewizji Burdelicznej – jak to w tego typu przybytkach – rodzą się najdziwniejsze płody. Po niedorzecznej koalicji medialnej PiS-SLD na świat przyszła równie idiotyczna koalicja LPR (a raczej jej smętne resztki) –... 7
  • Seks na lunch 13 wrz 2009, 20:00 Czasem spotykają się na parkingu, przed budynkiem albo na klatce schodowej. Domyślają się, co ich łączy i że zmierzają w to samo miejsce, więc się do siebie uśmiechają. Czasem się irytują, że ktoś ich wyprzedził. Potem te domysły rozwijają na „ich” internetowym... 8
  • SKANER 13 wrz 2009, 20:00 14
  • Patrioty? Jak sobie kupicie! 13 wrz 2009, 20:00 Obiecane przez USA rakiety Patriot będą nieuzbrojone i mają służyć wyłącznie do ćwiczeń. Tak wynika z korespondencji między szefem MSZ Radosławem Sikorskim a amerykańską sekretarz stanu Hillary Clinton, do której dotarł „Wprost”. 14
  • Ojciec Rydzyk straszy 13 wrz 2009, 20:00 Szef Radia Maryja od kilku miesięcy sugeruje współpracownikom Lecha Kaczyńskiego, że nie poprze go w przyszłorocznych wyborach prezydenckich – dowiedział się „Wprost” 14
  • Skreślić konie 13 wrz 2009, 20:00 Skreślenie koni z listy zwierząt rzeźnych przewiduje projekt nowelizacji ustawy o ochronie praw zwierząt. 15
  • Fantastyczni czytelnicy „Wprost” 13 wrz 2009, 20:00 Młody, wykształcony, mieszkający w mieście i dobrze zarabiający – taki jest czytelnik „Wprost”. Aż 1075 odbiorców tygodnika „Wprost” zechciało odpowiedzieć na ankietę, w której prosiliśmy o ocenę naszej oferty. Dziękujemy! 16
  • Puls gospodarki - Siła bojkotu 13 wrz 2009, 20:00 Szkotów trapi nie tylko kryzys, lecz również bojkot ich towarów w Ameryce. Tylko na eksporcie whisky część Zjednoczonego Królestwa straci w tym roku kilkadziesiąt milionów funtów. 20
  • Tydzień z Buzkiem 13 wrz 2009, 20:00 14 lipca 2009 r. był chyba ostatnim dniem, w którym Jerzy Buzek mógł spokojnie zjeść lunch z córką, tylko we dwoje. Wkrótce grafik nowego przewodniczącego Parlamentu Europejskiego zaczął się wypełniać po brzegi spotkaniami i rozmowami zaplanowanymi od rana do wieczora.... 24
  • Tępić dzieciorobów 13 wrz 2009, 20:00 – A kto ich pani tyle zrobił? Nie umiecie się zabezpieczyć? To wpadka? Takie pytania dla rodzin z trójką i większą liczbą dzieci to niemal norma. Podobnie jak z trudem ukrywane zdumienie na wieść o kolejnym potomku czy rzucany ukradkiem epitet „dzieciorób”. 26
  • Zapytaj Wprost - Armia ma wielki problem 13 wrz 2009, 20:00 Na 10 pytań czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Władysław Stasiak, szef Kancelarii Prezydenta RP, były szef BBN, historyk. 28
  • Plus ujemny - Dziura w jajecznicy 13 wrz 2009, 20:00 Pierwsze objawy rozwoju dziecka spisali dawno temu Antoni Słonimski z Julianem Tuwimem. Autorzy„W oparach absurdu” zauważyli, że dziecko uczy się płakać i śmiać między trzecim a czwartym tygodniem życia. Jak wiadomo, krzyczy od urodzenia, ale to nie wymaga żadnej... 30
  • Po co nam giełda? 13 wrz 2009, 20:00 Winni kryzysu są chciwi bankowcy, nierozważni przedsiębiorcy i krótkowzroczni inwestorzy – pada jednoznaczne stwierdzenie. A palec w oskarżycielskim geście wskazuje miejsce, w którym wszyscy ci ludzie się spotykają: giełdę. Ten powszechny sąd ma pewną wadę. Jest... 33
  • Myszka z pazurami 13 wrz 2009, 20:00 Ewa Kopacz Kiedyś chowała się w drugim szeregu, a ze strachu przed publicznymi występami łamał się jej głos i drżały ręce. Dziś wśród współpracowników Ewa Kopacz budzi postrach, bryluje w mediach, a pozycji w rządzie mogłaby jej pozazdrościć większość ministrów. Mimo że Ewa... 40
  • Kryzys jest dopiero przed nami 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z Peterem Schiffem, amerykańskim ekonomistą 44
  • Kod indeksów 13 wrz 2009, 20:00 Kryzys sprawił, że z każdej strony i niemal codziennie jesteśmy zalewani danymi mającymi odzwierciedlać stan gospodarki. PKB, produkcja przemysłowa, sprzedaż detaliczna, inflacja, PMI – tych kilka wskaźników zrobiło oszałamiającą karierę. I to mimo że większość z nas... 46
  • Ruch w Ruchu 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z Włodzimierzem Białym, prezesem Ruch SA 48
  • Wielka ugoda 13 wrz 2009, 20:00 Miecz regulatora nie przetnie i nie podzieli Telekomunikacji Polskiej na część hurtową oraz detaliczną. Co nie oznacza, że Anna Streżyńska, szefowa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, poniosła porażkę. Wręcz przeciwnie. Dzięki niej klienci zyskają tańsze i lepsze usługi,... 50
  • Głos z Ameryki - Wielka ucieczka 13 wrz 2009, 20:00 Wiele problemów naszych czasów trudno pojąć, jeśli nie rozumie się koncepcji świata, której są elementem. Czy będzie to sprawa szkolnictwa, gospodarki, czy opieki zdrowotnej, na ogół przedstawia się wyjaśnienia „zewnętrzne”. A więc unika się odpowiedzialności za... 59
  • Kłamstwo jest w cenie 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z prof. Robertem Feldmanem, psychologiem z University of Massachusetts w Amherst 60
  • Zatoki z głowy 13 wrz 2009, 20:00 Miewasz zawroty i bóle głowy, pojawiły się kłopoty ze słuchem, słabiej odczuwasz zapachy, a potrawy straciły smak? Pora, żeby twoim zatokom przyjrzał się laryngolog, nawet jeśli nie dokucza ci katar ani kaszel. 62
  • Detektor seksu 13 wrz 2009, 20:00 To nieprawda, że po kobietach nie widać, kiedy mają owulację. Mężczyźni to znakomicie wyczuwają. Szczególnie podobają się im kobiety w najbardziej płodnym etapie cyklu miesiączkowego. Na własną zgubę. 64
  • Mądry przed szkodą 13 wrz 2009, 20:00 Najlepiej się uczyć na błędach, szczególnie na cudzych – głosi powszechne przekonanie. Z badań wynika jednak, że znacznie lepiej przyswajamy wiedzę dzięki sukcesom niż porażkom 65
  • Polscy Goci 13 wrz 2009, 20:00 Legenda Gotów, którzy w 410 r. złupili Rzym, narodziła się na ziemiach polskich. To stąd Goci rozpoczęli swój triumfalny marsz na południe. Potwierdzają to wykopaliska prowadzone na poligonie wojskowym w okolicach Nowego Łowicza w woj. koszalińskim. 66
  • Dziwna wojna polsko-rosyjska 13 wrz 2009, 20:00 Sejm przygotowuje spóźnioną ustawę w związku z rocznicą 17 września 1939 r. Spóźnioną być może nawet o 70 lat. Nikt do dzisiaj nie wyjaśnił oficjalnie, co tak naprawdę wydarzyło się 17 września. Czy to była wojna z Rosją? Czy, jak chcą Rosjanie, a także Ukraińcy i Białorusini,... 70
  • Pierwszy socjalista Europy 13 wrz 2009, 20:00 „Sarkozy człowiekiem lewicy?” – pytał niedawno bez cienia ironii paryski „Le Point”. Miałyby na to wskazywać m.in. ciągnące ku Sarko niczym ćmy do światła chmary lewicowych artystów, od Claude’a Leloucha po Juliette Greco. Dawną postawę... 72
  • Polak, Czech – odlegli bratankowie 13 wrz 2009, 20:00 Polski film „Operacja Dunaj” nie odniesie w Czechach sukcesu, choć znajdziemy w nim wszystko, czego oczekuje się od komedii – gwiazdorską obsadę, zabawną intrygę i mnóstwo gagów. Powodem może być to, że reżyser Jacek Głomb podjął się niemożliwego. Chciał... 74
  • Okiem Brytyjczyka - Zmowy i złe koncepcje 13 wrz 2009, 20:00 Co łączy pakt Ribbentrop--Mołotow, nielegalne schwytanie i przekazanie na Bliskim Wschodzie podejrzanych o działalność terrorystyczną oraz powrót Libii na arenę międzynarodową? We wszystkich tych sprawach zawarto tajne porozumienia, które kiedyś wydawały się dogodne, a teraz... 93
  • Kopanie Chopina 13 wrz 2009, 20:00 „Gdyby Chopin żył w Bostonie nieco później, o sto lat, toby grał na saksofonie, nie zmarnowałby się tak” – śpiewała wieczorami we wczesnej PRL jazzowa młodzież na ulicach warszawskiej Pragi. Podczas tegorocznego festiwalu „Chopin i jego Europa” w... 94
  • I ty zostaniesz bohaterem 13 wrz 2009, 20:00 Postać historyczna, celebryta znany z tego, że jest znany, papież, sportowiec, a może każdy z nas? Co oznacza dziś słowo „bohater”? Na to pytanie próbują odpowiedzieć artyści, których prace można zobaczyć na krakowskiej wystawie „Szczyt bohaterów” 96
  • Drapanie nieba 13 wrz 2009, 20:00 Wieża Eiffla, która kończy 120 lat, jest chyba najsławniejszym wcieleniem prastarych rojeń człowieka o wznoszeniu budowli „do nieba”. Marzenia te są wciąż żywe, czego dowodzi pnący się na niewyobrażalną dotychczas wysokość 818 m wieżowiec Burj Dubai w Zjednoczonych... 98
  • RECENZJE 13 wrz 2009, 20:00 Film Dzieci Holocaustu |„Dzieci Ireny Sendlerowej", reż. John Kent Harrison Życie Ireny Sendlerowej to wymarzony materiał na film. Historia nawet bardziej spektakularna niż działalność Oskara Schindlera, którego biografia... 101
  • Lwówek Śląski – tam, gdzie rosną agaty 13 wrz 2009, 20:00 Chcesz mieć wisiorek z agatem, a nie masz na to pieniędzy? Pojedź do Lwówka Śląskiego na specjalnie oznaczone pole agatowe w pobliskiej wsi Płóczki Górne. Tu sezon na te kolorowe minerały trwa cały rok. 102
  • Kosztowna legenda 13 wrz 2009, 20:00 Chcesz mieć wisiorek z agatem, a nie masz na to pieniędzy? Pojedź do Lwówka Śląskiego na specjalnie oznaczone pole agatowe w pobliskiej wsi Płóczki Górne. Tu sezon na te kolorowe minerały trwa cały rok. 104
  • Skibą w mur - Najazd kosmitów 13 wrz 2009, 20:00 A więc potwierdziło się!Kosmici są wśród nas! Do tej pory były tylko niejasne podejrzenia. Nieśmiałe sugestie ludzi biegłych w temacie. Coś tam pisał Stanisław Lem, przeczuwał to Kurt Vonnegut, ostrzegali bracia Strugaccy. Teraz mamy pewność! Obecność kosmitów na planecie... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany