Drapanie nieba

Drapanie nieba

Wieża Eiffla, która kończy 120 lat, jest chyba najsławniejszym wcieleniem prastarych rojeń człowieka o wznoszeniu budowli „do nieba”. Marzenia te są wciąż żywe, czego dowodzi pnący się na niewyobrażalną dotychczas wysokość 818 m wieżowiec Burj Dubai w Zjednoczonych Emiratach Arabskich.
Wieża Eiffla, nazywana „żelazną damą", powstała jako atrakcja paryskiej Wystawy Światowej w 1889 r. i miała być rozebrana najpóźniej po 20 latach. Tymczasem jej sylwetka stała się symbolem Paryża bardziej rozpoznawalnym niż katedra Notre Dame. Gdy wybitni ludzie sztuki (Charles Gounod, Guy de Maupassant, Emil Zola i in.) wystąpili w roku 1887 ze słynnym protestem przeciw budowie wieży, mówili, że „zmiażdży Notre Dame swą barbarzyńską masą” i że będąc „dziwacznym, merkantylnym płodem”, w istocie jest banalna. Wieża Eiffla (300,65 m wysokości) nosiła dumne miano najwyższej budowli świata jedynie przez ponad 40 lat. W roku 1931 wzniesiono na Manhattanie 80 metrów wyższy Empire State Building i nie tylko wieża, ale i Europa straciła prymat w pięciu się budowli w górę. Skąd się wzięła ta potrzeba, bo nie tylko o ambicje inżynierów i ekonomię tu chodzi.


 Budowanie drapaczy chmur stanowiło i  nadal stanowi wyzwanie historyczne: nawiązuje do biblijnej opowieści o  bluźnierczej wieży Babel, do asyryjskich zigguratów, do egipskich piramid, spośród których jedna – piramida Cheopsa (138 m) w Gizie –  zachowywała pozycję najwyższej budowli przez niemal 4 tys. lat, do  momentu posadowienia w 1311 r. iglicy katedry w Lincoln – jej szczyt osiągnął 160 m wysokości. Z uśmiechem pobłażania czyta się teraz o  marzeniach sprzed wieku: z entuzjazmu rewolucji przemysłowej XIX wieku zrodziła się wizja wieży dwukrotnie wyższej niżwszystkie budowle, liczącej (wówczas) aż tysiąc stóp.

Wieża Gustave’a Eiffela była dziełem romantycznym, natchnionym zuchwałą myślą. Wsparcia duchowego inżynier szukał u przywódcy romantyków Wiktora Hugo i poeta jego projektem się zachwycił. Miał przy tym jednak Eiffel wybitne doświadczenie w budowie wielkich konstrukcji, co go wyróżniało spośród architektów-marzycieli. Zasłynął jako autor potężnych wiaduktów, m.in. Garabit (1884) w  Pirenejach Francuskich. Legendarna była jego dokładność w obliczaniu odkształceń układu konstrukcyjnego powodowanych obciążeniem i wiatrem. Twórcy dzisiejszych megabudowli, jeśli chcą uniknąć katastrof, muszą iść śladami Eiffela.

Gdy w trzeciej dekadzie XX wieku wieża Eiffla traciła tytuł najwyższej budowli świata, nie było już mowy o erze pokoju i szczęśliwości. Trwał rozpoczęty w „czarny czwartek" 24 października 1929 r. ogólnoświatowy kryzys gospodarczy. Mimo to na Manhattanie powstawały dwa drapacze chmur, z których każdy pretendował do rekordu wysokości. Plany budynku przy Wall Street 40 w czasie trwania prac zmieniono tak, by gmach osiągnął 283 m. Jego konkurent Chrysler Building miał być o metr niższy, lecz w ostatniej chwili okazało się, że będzie na nim hełm z iglicą, co  da w sumie 318 m. 27 maja 1930 r. magnat motoryzacyjny Walter Chrysler ogłosił się posiadaczem najwyższego budynku na Ziemi. Już jednak 1 maja 1931 r. prezydent Herbert Hoover uroczyście zapalił światła w nowym, wzniesionym także na Manhattanie, wysokim na 381 m wieżowcu Empire State Building i ten wysunął się na pierwsze miejsce w zawodach. Prowadził aż  do kwietnia 1973 r., kiedy powstały wieże World Trade Center (417 m).

Wznosząc przeogromne gmachy, koncerny i korporacje XX i XXI wieku demonstrują potęgę, wyższość nad konkurencją, a także odporność na  wstrząsy gospodarcze. Każdy metr w bitych rekordach skrupulatnie odnotowuje i zatwierdza (lub nie) międzynarodowa Rada Wysokich Budynków i Zabudowy Miejskiej. Ustaliła ona, że zawody wieżowców odbywają się w  czterech konkurencjach, gdzie wyniki liczone są wedle wysokości: bryły, dachu, ostatniego użytkowanego piętra oraz szczytu anteny lub masztu flagowego. I tak rejestruje się wciąż nowe budynki o zawrotnej wysokości: Union Square Phase 7 (484 m) w Hongkongu, Taipei 101 (509 m), Shanghai World Financial Center (492 m), Chicago Spire (609 m, w  budowie). I wreszcie będący na ukończeniu Burj Dubai (burj – po arabsku: wieża); jego obecna wysokość (818 m) może jeszcze – dzięki specjalnej konstrukcji wyższych pięter – się zmienić. Temu międzykontynentalnemu widowisku żywo kibicują media oraz miliony fanów na świecie. Każdy rekord czy choćby zapowiedź pobicia rekordu staje się newsem

. Trwa imponujący popis gwiazd architektury, takich jak Renzo Piano, Norman Foster, César Pelli, Santiago Calatrava, I. M. Pei. Pod koniec XX wieku pojawiły się technologie umożliwiające stawianie wieżowców radykalnie przewyższających wszystkie dotychczas budowane: nowe rodzaje betonu zbrojonego, mniej niż stal podatne na odkształcenia, i hydrauliczne systemy przeciwwagi (wmontowane w bryłę, reagują odpowiednio na wiatr i trzęsienia ziemi).

Wystawienie mega wieżowca jest przedsięwzięciem trudnym i niebezpiecznym. Oto podnosi się na setki metrów miliony ton stali, betonu i szkła, wytwarzając ogromną siłę – potencjalną lawinę, którą może obudzić wiatr, trzęsienie ziemi, uderzenie samolotu. Tak stało się w wypadku wież WTC. Pilotowane przez terrorystów boeingi uruchomiły proces znany jako progressive collapse (postępujące walenie się): zawalające się piętro powoduje osuwanie się niższych pięter z rosnącą szybkością. Dopiero w pierwszych latach XXI wieku nauczono się temu zjawisku przeciwdziałać.

Po zamachu 11 września na WTC przez pewien czas utrzymywał się pogląd, że wieżowców już się budować nie będzie, bo nikt nie zechce mieszkać lub  pracować w obiektach narażonych na ataki terrorystyczne. Kiedy jednak po  kilku latach rozpoczęto sprzedaż wysoko położonych apartamentów w Burj Dubai, rozeszły się w ciągu trzech dni. Gdy rozpoczął się kryzys gospodarczy, wielu uznało katastrofę architektonicznych planów Dubaju za  pewnik. Tymczasem w emiracie nadal trwają prace nad projektami budynków wyższych jeszcze niż Burj Dubai. Jest wśród nich Nakheel Tower, która miałaby osiągnąć wysokość 1400 m. Większość megawieżowców, budowanych bądź projektowanych, powstaje na Bliskim i Dalekim Wschodzie. Jeden z  fantastycznych projektów „najwyższego budynku świata" wywołał szczególny entuzjazm miłośników drapaczy chmur. Powstał w Japonii.

Wieżowiec nazwano X-Seed 4000, bo jego wysokość wyniosłaby 4000 m. Przewyższałby świętą górę Fuji (ma 3776 m). Jej stożkowaty kształt projektowana budowla wyraźnie naśladuje.Dotychczas budowniczy stawał w zawody z  innymi budowniczymi. Tym razem rzuca wyzwanie samej naturze i jej monumentalnemu, otaczanemu religijną czcią dziełu.

Andrzej Osęka

Okładka tygodnika WPROST: 38/2009
Więcej możesz przeczytać w 38/2009 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2009 (1391)

  • Poczta 13 wrz 2009, 20:00 Pokaż, lekarzu, ile masz na koncie Artykuł „Pokaż, lekarzu, ile masz na koncie" (nr 37) przy analizie zarobków lekarzy nie uwzględnia istotnej kwestii. Mianowicie tych darmowych usług, które lekarzom nie tylko z wdzięczności... 4
  • Na stronie - Plan Kiszczaka 13 wrz 2009, 20:00 Oj, naiwny, naiwny, naiwny/Jak dziecko we mgle/ Jak goliat na pchle” – śpiewał niezapomniany Jan Kaczmarek. Jesteśmy naiwni? A może sami się oszukujemy? Albo ktoś nami manipuluje? Warto sobie zadać te pytania w 20. rocznicę powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego. 5
  • Z życia koalicji 13 wrz 2009, 20:00 Gradobicia nie było. Grad, jak oznajmił premier, może się bowiem jeszcze przydać. Co fakt, to fakt. Jeszcze wiele rzeczy można w Polsce położyć. Na przykład siatkówkę. Jednocześnie Donald Tusk przeprosił swego wiernego Grada, że go... 6
  • Z życia opozycji 13 wrz 2009, 20:00 W Telewizji Burdelicznej – jak to w tego typu przybytkach – rodzą się najdziwniejsze płody. Po niedorzecznej koalicji medialnej PiS-SLD na świat przyszła równie idiotyczna koalicja LPR (a raczej jej smętne resztki) –... 7
  • Seks na lunch 13 wrz 2009, 20:00 Czasem spotykają się na parkingu, przed budynkiem albo na klatce schodowej. Domyślają się, co ich łączy i że zmierzają w to samo miejsce, więc się do siebie uśmiechają. Czasem się irytują, że ktoś ich wyprzedził. Potem te domysły rozwijają na „ich” internetowym... 8
  • SKANER 13 wrz 2009, 20:00 14
  • Patrioty? Jak sobie kupicie! 13 wrz 2009, 20:00 Obiecane przez USA rakiety Patriot będą nieuzbrojone i mają służyć wyłącznie do ćwiczeń. Tak wynika z korespondencji między szefem MSZ Radosławem Sikorskim a amerykańską sekretarz stanu Hillary Clinton, do której dotarł „Wprost”. 14
  • Ojciec Rydzyk straszy 13 wrz 2009, 20:00 Szef Radia Maryja od kilku miesięcy sugeruje współpracownikom Lecha Kaczyńskiego, że nie poprze go w przyszłorocznych wyborach prezydenckich – dowiedział się „Wprost” 14
  • Skreślić konie 13 wrz 2009, 20:00 Skreślenie koni z listy zwierząt rzeźnych przewiduje projekt nowelizacji ustawy o ochronie praw zwierząt. 15
  • Fantastyczni czytelnicy „Wprost” 13 wrz 2009, 20:00 Młody, wykształcony, mieszkający w mieście i dobrze zarabiający – taki jest czytelnik „Wprost”. Aż 1075 odbiorców tygodnika „Wprost” zechciało odpowiedzieć na ankietę, w której prosiliśmy o ocenę naszej oferty. Dziękujemy! 16
  • Puls gospodarki - Siła bojkotu 13 wrz 2009, 20:00 Szkotów trapi nie tylko kryzys, lecz również bojkot ich towarów w Ameryce. Tylko na eksporcie whisky część Zjednoczonego Królestwa straci w tym roku kilkadziesiąt milionów funtów. 20
  • Tydzień z Buzkiem 13 wrz 2009, 20:00 14 lipca 2009 r. był chyba ostatnim dniem, w którym Jerzy Buzek mógł spokojnie zjeść lunch z córką, tylko we dwoje. Wkrótce grafik nowego przewodniczącego Parlamentu Europejskiego zaczął się wypełniać po brzegi spotkaniami i rozmowami zaplanowanymi od rana do wieczora.... 24
  • Tępić dzieciorobów 13 wrz 2009, 20:00 – A kto ich pani tyle zrobił? Nie umiecie się zabezpieczyć? To wpadka? Takie pytania dla rodzin z trójką i większą liczbą dzieci to niemal norma. Podobnie jak z trudem ukrywane zdumienie na wieść o kolejnym potomku czy rzucany ukradkiem epitet „dzieciorób”. 26
  • Zapytaj Wprost - Armia ma wielki problem 13 wrz 2009, 20:00 Na 10 pytań czytelników internetowego wydania „Wprost” odpowiada Władysław Stasiak, szef Kancelarii Prezydenta RP, były szef BBN, historyk. 28
  • Plus ujemny - Dziura w jajecznicy 13 wrz 2009, 20:00 Pierwsze objawy rozwoju dziecka spisali dawno temu Antoni Słonimski z Julianem Tuwimem. Autorzy„W oparach absurdu” zauważyli, że dziecko uczy się płakać i śmiać między trzecim a czwartym tygodniem życia. Jak wiadomo, krzyczy od urodzenia, ale to nie wymaga żadnej... 30
  • Po co nam giełda? 13 wrz 2009, 20:00 Winni kryzysu są chciwi bankowcy, nierozważni przedsiębiorcy i krótkowzroczni inwestorzy – pada jednoznaczne stwierdzenie. A palec w oskarżycielskim geście wskazuje miejsce, w którym wszyscy ci ludzie się spotykają: giełdę. Ten powszechny sąd ma pewną wadę. Jest... 33
  • Myszka z pazurami 13 wrz 2009, 20:00 Ewa Kopacz Kiedyś chowała się w drugim szeregu, a ze strachu przed publicznymi występami łamał się jej głos i drżały ręce. Dziś wśród współpracowników Ewa Kopacz budzi postrach, bryluje w mediach, a pozycji w rządzie mogłaby jej pozazdrościć większość ministrów. Mimo że Ewa... 40
  • Kryzys jest dopiero przed nami 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z Peterem Schiffem, amerykańskim ekonomistą 44
  • Kod indeksów 13 wrz 2009, 20:00 Kryzys sprawił, że z każdej strony i niemal codziennie jesteśmy zalewani danymi mającymi odzwierciedlać stan gospodarki. PKB, produkcja przemysłowa, sprzedaż detaliczna, inflacja, PMI – tych kilka wskaźników zrobiło oszałamiającą karierę. I to mimo że większość z nas... 46
  • Ruch w Ruchu 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z Włodzimierzem Białym, prezesem Ruch SA 48
  • Wielka ugoda 13 wrz 2009, 20:00 Miecz regulatora nie przetnie i nie podzieli Telekomunikacji Polskiej na część hurtową oraz detaliczną. Co nie oznacza, że Anna Streżyńska, szefowa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, poniosła porażkę. Wręcz przeciwnie. Dzięki niej klienci zyskają tańsze i lepsze usługi,... 50
  • Głos z Ameryki - Wielka ucieczka 13 wrz 2009, 20:00 Wiele problemów naszych czasów trudno pojąć, jeśli nie rozumie się koncepcji świata, której są elementem. Czy będzie to sprawa szkolnictwa, gospodarki, czy opieki zdrowotnej, na ogół przedstawia się wyjaśnienia „zewnętrzne”. A więc unika się odpowiedzialności za... 59
  • Kłamstwo jest w cenie 13 wrz 2009, 20:00 Rozmowa z prof. Robertem Feldmanem, psychologiem z University of Massachusetts w Amherst 60
  • Zatoki z głowy 13 wrz 2009, 20:00 Miewasz zawroty i bóle głowy, pojawiły się kłopoty ze słuchem, słabiej odczuwasz zapachy, a potrawy straciły smak? Pora, żeby twoim zatokom przyjrzał się laryngolog, nawet jeśli nie dokucza ci katar ani kaszel. 62
  • Detektor seksu 13 wrz 2009, 20:00 To nieprawda, że po kobietach nie widać, kiedy mają owulację. Mężczyźni to znakomicie wyczuwają. Szczególnie podobają się im kobiety w najbardziej płodnym etapie cyklu miesiączkowego. Na własną zgubę. 64
  • Mądry przed szkodą 13 wrz 2009, 20:00 Najlepiej się uczyć na błędach, szczególnie na cudzych – głosi powszechne przekonanie. Z badań wynika jednak, że znacznie lepiej przyswajamy wiedzę dzięki sukcesom niż porażkom 65
  • Polscy Goci 13 wrz 2009, 20:00 Legenda Gotów, którzy w 410 r. złupili Rzym, narodziła się na ziemiach polskich. To stąd Goci rozpoczęli swój triumfalny marsz na południe. Potwierdzają to wykopaliska prowadzone na poligonie wojskowym w okolicach Nowego Łowicza w woj. koszalińskim. 66
  • Dziwna wojna polsko-rosyjska 13 wrz 2009, 20:00 Sejm przygotowuje spóźnioną ustawę w związku z rocznicą 17 września 1939 r. Spóźnioną być może nawet o 70 lat. Nikt do dzisiaj nie wyjaśnił oficjalnie, co tak naprawdę wydarzyło się 17 września. Czy to była wojna z Rosją? Czy, jak chcą Rosjanie, a także Ukraińcy i Białorusini,... 70
  • Pierwszy socjalista Europy 13 wrz 2009, 20:00 „Sarkozy człowiekiem lewicy?” – pytał niedawno bez cienia ironii paryski „Le Point”. Miałyby na to wskazywać m.in. ciągnące ku Sarko niczym ćmy do światła chmary lewicowych artystów, od Claude’a Leloucha po Juliette Greco. Dawną postawę... 72
  • Polak, Czech – odlegli bratankowie 13 wrz 2009, 20:00 Polski film „Operacja Dunaj” nie odniesie w Czechach sukcesu, choć znajdziemy w nim wszystko, czego oczekuje się od komedii – gwiazdorską obsadę, zabawną intrygę i mnóstwo gagów. Powodem może być to, że reżyser Jacek Głomb podjął się niemożliwego. Chciał... 74
  • Okiem Brytyjczyka - Zmowy i złe koncepcje 13 wrz 2009, 20:00 Co łączy pakt Ribbentrop--Mołotow, nielegalne schwytanie i przekazanie na Bliskim Wschodzie podejrzanych o działalność terrorystyczną oraz powrót Libii na arenę międzynarodową? We wszystkich tych sprawach zawarto tajne porozumienia, które kiedyś wydawały się dogodne, a teraz... 93
  • Kopanie Chopina 13 wrz 2009, 20:00 „Gdyby Chopin żył w Bostonie nieco później, o sto lat, toby grał na saksofonie, nie zmarnowałby się tak” – śpiewała wieczorami we wczesnej PRL jazzowa młodzież na ulicach warszawskiej Pragi. Podczas tegorocznego festiwalu „Chopin i jego Europa” w... 94
  • I ty zostaniesz bohaterem 13 wrz 2009, 20:00 Postać historyczna, celebryta znany z tego, że jest znany, papież, sportowiec, a może każdy z nas? Co oznacza dziś słowo „bohater”? Na to pytanie próbują odpowiedzieć artyści, których prace można zobaczyć na krakowskiej wystawie „Szczyt bohaterów” 96
  • Drapanie nieba 13 wrz 2009, 20:00 Wieża Eiffla, która kończy 120 lat, jest chyba najsławniejszym wcieleniem prastarych rojeń człowieka o wznoszeniu budowli „do nieba”. Marzenia te są wciąż żywe, czego dowodzi pnący się na niewyobrażalną dotychczas wysokość 818 m wieżowiec Burj Dubai w Zjednoczonych... 98
  • RECENZJE 13 wrz 2009, 20:00 Film Dzieci Holocaustu |„Dzieci Ireny Sendlerowej", reż. John Kent Harrison Życie Ireny Sendlerowej to wymarzony materiał na film. Historia nawet bardziej spektakularna niż działalność Oskara Schindlera, którego biografia... 101
  • Lwówek Śląski – tam, gdzie rosną agaty 13 wrz 2009, 20:00 Chcesz mieć wisiorek z agatem, a nie masz na to pieniędzy? Pojedź do Lwówka Śląskiego na specjalnie oznaczone pole agatowe w pobliskiej wsi Płóczki Górne. Tu sezon na te kolorowe minerały trwa cały rok. 102
  • Kosztowna legenda 13 wrz 2009, 20:00 Chcesz mieć wisiorek z agatem, a nie masz na to pieniędzy? Pojedź do Lwówka Śląskiego na specjalnie oznaczone pole agatowe w pobliskiej wsi Płóczki Górne. Tu sezon na te kolorowe minerały trwa cały rok. 104
  • Skibą w mur - Najazd kosmitów 13 wrz 2009, 20:00 A więc potwierdziło się!Kosmici są wśród nas! Do tej pory były tylko niejasne podejrzenia. Nieśmiałe sugestie ludzi biegłych w temacie. Coś tam pisał Stanisław Lem, przeczuwał to Kurt Vonnegut, ostrzegali bracia Strugaccy. Teraz mamy pewność! Obecność kosmitów na planecie... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany