Globalna ruletka

Globalna ruletka

Czego Saddam Husajn nauczył się od Nikity Chruszczowa?


Artur Gruszczak
Doktor politologii na Uniwersytecie Jagiellońskim, autor książek z dziedziny stosunków międzynarodowych, w tym pracy "Polityka państw Ameryki Łacińskiej wobec kryzysu środkowoamerykańskiego"

Siły tej było dosyć, żeby zburzyć Nowy Jork, Chicago i miasta przemysłowe, a o Waszyngtonie nawet mówić nie warto. To jak maleńka wioska" - tak sowiecki przywódca Nikita Chruszczow oceniał w swoich wspomnieniach siłę rażenia rakiet, które czterdzieści lat temu kazał rozmieścić na Kubie. Podczas debaty z generałami Chruszczow stwierdził, że w konsekwencji wymiany nuklearnych ciosów trzeba się liczyć "ze śmiercią pięciuset milionów istot ludzkich". Kryzys wywołany przez Chruszczowa do spółki z Fidelem Castro udało się rozwiązać. Przez następne 39 lat Amerykanie zapomnieli o zagrożeniu własnego terytorium. Obecnie Ameryka znowu obawia się ataku, a dyskusje nad charakterem i prawdopodobieństwem zagrożeń ze strony al Kaidy i Iraku przypominają debaty toczące się podczas kubańskiego kryzysu.

Jeż Chruszczowa w majtkach Kennedy'ego
Kryzys kubański był typowym produktem zimnej wojny. Świat był wówczas dwubiegunowy, a bezpieczeństwo opierało się na równowadze strachu przed skutkami wybuchu wojny nuklearnej. Zimnowojenna gra między USA a ZSRR była swoistym misterium wojny i dyplomacji, fascynacji i strachu, rywalizacji i partnerstwa. Obecnie Stany Zjednoczone są jedynym supermocarstwem - i to nie tylko militarnym, ale również gospodarczym, politycznym i kulturalnym. Między kryzysem rakietowym w 1962 r. a sytuacją po 11 września 2001 r. istnieje jednak istotne podobieństwo. W 1962 r. Chruszczow, w 2001 r. Osama bin Laden, a obecnie Saddam Husajn mają wspólny cel - zakwestionowanie globalnej potęgi USA i zlikwidowanie przekonania Amerykanów, że ich terytorium nie jest narażone na atak.
Nikita Chruszczow, wbrew megalomańskim publicznym twierdzeniom, zdawał sobie sprawę ze strategicznej przewagi, jaką miały Stany Zjednoczone. Brak wyraźnej reakcji na budowę muru berlińskiego i nieskuteczność amerykańskiej presji na Kubę utwierdziły go jednak w przekonaniu o słabości Johna F. Kennedy'ego jako głowy państwa. Dlatego postanowił - jak sam to obrazowo ujął - "wrzucić Wujowi Samowi jeża do majtek".
Decyzja Chruszczowa o rozmieszczeniu rakiet na Kubie była prowokacją, podobnie jak prowokacyjne było uderzenie irackie na Kuwejt w 1990 r., atak terrorystyczny al Kaidy w 2001 r. i uporczywa odmowa przyjęcia inspektorów ONZ przez Bagdad. Każda prowokacja wymaga odpowiedzi, pierwszą zaś, niejako naturalną reakcją jest odwet. Po ujawnieniu zdjęć wyrzutni rakietowych na Kubie administracja Kennedy'ego opowiadała się za masowym bombardowaniem celów strategicznych na Kubie, po którym miała nastąpić inwazja sił lądowych. Odpowiedzią na zajęcie Kuwejtu przez wojska irackie było wysłanie amerykańskich żołnierzy w rejon Zatoki Perskiej i rozpoczęcie przygotowań do uderzenia na Irak. Reakcją na atak al Kaidy było proklamowanie przez prezydenta Busha wojny z terroryzmem.
Fiasko inwazji w Zatoce Świń miało bolesne konsekwencje dla amerykańskiej polityki. Reżim komunistyczny na Kubie wyraźnie okrzepł, lecz jednocześnie przywódcy kubańscy utwierdzili się w przekonaniu, że Ameryka nie zrezygnuje z ich obalenia. Trzydzieści lat później zdominowane przez Amerykanów wojska wyzwoliły Kuwejt, ale zatrzymały się na przedpolach Bagdadu i pozwoliły przedłużyć dyktaturę Husajna. W odróżnieniu od fatalisty Fidela Castro cynik Husajn doszedł do przekonania, że Stany Zjednoczone będą tolerować jego dyktaturę jako "mniejsze zło".

Logika zimnej wojny
Podczas kryzysu kubańskiego Związek Radziecki był groźny, potężny pod względem militarnym, ale zasadniczo przewidywalny, gdyż jego przywódcy stosowali się do logiki zimnej wojny. Przewidywalna - i przewidywana przez niektórych funkcjonariuszy Białego Domu, na przykład dyrektora CIA Johna McCone'a - była decyzja o wykorzystaniu przez Kreml terytorium Kuby jako "niezatapialnego krążownika zacumowanego u wybrzeży Florydy". Zwłaszcza po tym, jak Stany Zjednoczone rozlokowały w Turcji (pod koniec 1961 r.) rakiety Jupiter, obejmujące swym zasięgiem południową część europejskiego obszaru ZSRR. W wypadku Saddama Husajna trudno jednoznacznie stwierdzić, czy lekceważenie reguł współżycia międzynarodowego jest przejawem megalomanii "rzeźnika z Bagdadu", czy też cyniczną grą.
Logika epoki zimnej wojny dopuszczała możliwość kompromisu, który opierałby się na rachunku zysków i strat. Strategiczna analiza zakładała, że otwarta konfrontacja przyniesie straty obydwu graczom. Saddam Husajn być może akceptuje takie założenie, ale - podobnie jak al Kaida czy Hezbollah - uznaje, że ważniejszy jest minus po stronie USA niż własne straty. Kennedy i Chruszczow prowadzili ożywioną korespondencję, a pomiędzy Kremlem a Białym Domem dochodziło do częstych kontaktów na różnych szczeblach. Decydujące znaczenie miało spotkanie reportera sieci telewizyjnej ABC Johna Scali (prawdopodobnie agenta CIA) z agentem KGB Aleksandrem Feklisowem (Fominem). Feklisow powiedział swemu rozmówcy, że Chruszczow mógłby wycofać rakiety, jeżeli Amerykanie zobowiążą się do rezygnacji z ataku na Kubę. Rozwiązanie kryzysu rakietowego było zatem wynikiem klasycznego przetargu politycznego i - jak pokazują źródła historyczne - zadowalało obie strony.
W administracji George'a W. Busha rywalizują obecnie zwolennicy i przeciwnicy prewencyjnego ataku na Irak. Przed czterdziestoma laty grupa "jastrzębi", wśród których znajdowali się wiceprezydent Lyndon Johnson i sekretarz obrony Robert McNamara, optowała za bombardowaniem celów strategicznych na Kubie i inwazją sił lądowych. "Gołębie", do których należał sekretarz stanu Dean Rusk i doradcy prezyden-ta (McGeorge Bundy i Dean Acheson), dopuszczały natomiast jedynie zniszczenie wyrzutni rakiet, i to poprzedzone rozmowami z kierownictwem ZSRR.

Niepewni sojusznicy
W pierwszym dniu kryzysu rakietowego sekretarz stanu Dean Rusk zaproponował wciągnięcie sojuszników z NATO i Organizacji Państw Amerykańskich (OPA) we wspólną akcję nacisku na Moskwę i Hawanę. Większość członków Komitetu Doradczego, głównego organu decyzyjnego w dniach kryzysu, nie wierzyła jednak w skuteczność takich nacisków. Mimo to amerykańscy dyplomaci starali się przekonać sojuszników do poparcia narzuconej Kubie "morskiej kwarantanny". Jednak tylko trzy kraje (Argentyna, Honduras i Peru) zgodziły się wysłać swoje okręty w rejon Kuby. Europejscy sojusznicy z NATO poparli wprawdzie stanowisko USA, ale jednocześnie obawiali się, że gra, na którą nie mieli wpływu, może doprowadzić do przeniesienia konfliktu do Europy, co przede wszystkim oznaczałoby sowiecki odwet w Berlinie Zachodnim. Znamienne było stanowisko prezydenta Francji Charles'a de Gaulle'a, który przyjął specjalnego emisariusza Białego Domu Deana Achesona, lecz zanim ten przedstawił stanowisko prezydenta Kennedy'ego, de Gaulle zadał mu następujące pytanie: "Czy pan się ze mną konsultuje, czy tylko przekazuje informacje?". Acheson przyznał, że nie przyjechał na konsultacje.
Obecnie - podobnie jak w 1962 r. - USA tylko pozornie starają się zadośćuczynić instytucjom współpracy międzynarodowej, przede wszystkim ONZ. Rzekomy wkład sekretarza generalnego ONZ U Thanta w doprowadzenie do negocjacji między USA a ZSRR i ich pomyślne zakończenie jest mitem. Najważniejsze decyzje podejmowali przywódcy działający przez swych specjalnych przedstawicieli: Roberta Kennedy'ego (brata prezydenta) i Anatolija Dobrynina (ambasadora ZSRR w USA). Układ "rakiety kubańskie za rakiety tureckie" zawarto w wąskim gronie.
Nikita Chruszczow lubił ryzyko. Był to - jak wspominają jego współpracownicy - prawdziwy hazardzista. Saddam Husajn też lubi grę o wysoką stawkę. W 1962 r. stawka była jednak zbyt wysoka, teraz zaś przy stoliku siedzi tylko jeden gracz i usiłuje rozdawać karty. To George W. Bush.


Kryzys kubański
  • styczeń 1959 r. - Fidel Castro przejmuje władzę na Kubie
  • kwiecień 1962 r. - Nikita Chruszczow podejmuje decyzję o rozmieszczeniu rakiet na Kubie
  • 14 października 1962 r. - amerykański samolot zwiadowczy U-2 fotografuje na Kubie wyrzutnie rakiet średniego zasięgu
  • 22 października 1962 r. - prezydent J. F. Kennedy informuje Amerykanów o nałożeniu "morskiej kwarantanny" na Kubę; siły zbrojne USA i ZSRR zostają postawione w stan gotowości
  • 26 października 1962 r. - do Departamentu Stanu USA trafia list Chruszczowa z propozycją demontażu wyrzutni w zamian za deklarację nietykalności Kuby
  • 27 października 1962 r. - sowiecka rakieta trafia w samolot U-2 nad Kubą; wieczorem Robert Kennedy i Anatolij Dobrynin uzgadniają, że Kreml usunie rakiety z Kuby, a Amerykanie z Turcji
  • 28 października 1962 r. - Radio Moskwa ogłasza, że Chruszczow przyjął propozycję prezydenta Kennedy'ego
  • 20 listopada 1962 r. - Sowieci wycofują ostatnie rakiety z Kuby
  • kwiecień 1963 r. - Amerykanie wycofują ostatnie rakiety z Turcji
Okładka tygodnika WPROST: 43/2002
Więcej możesz przeczytać w 43/2002 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2002 (1039)

  • Darwin dla Polaków 27 paź 2002 Geniusz może mieć swoje ograniczenia, ale głupota nie jest tak upośledzona - ostrzegają autorzy najnowszej edycji Nagród Darwina. 3
  • Wprost od czytelników 27 paź 2002 Akademia bezrobotnychWielu młodych ludzi nie może znaleźć pracy ("Akademia bezrobotnych", nr 41), ponieważ nie przychodzą na uczelnie po naukę, ale po tytuł magistra, który - w ich mniemaniu - ma im otworzyć drzwi do... 3
  • Peryskop 27 paź 2002 W ekonomii nie ma cudów: jeśli państwo pozwala się bogacić jednostkom, także ono jest bogate. W drugą stronę ta zasada nie działa - to najprostsza recepta Steve'a Forbesa na dobrobyt.Podczas pobytu w Polsce radził: "Weźcie... 6
  • Ekonomia styliska 27 paź 2002 Kto uważa, że za mało zarabia, może bić policjanta styliskiem albo rzucać w niego petardami - uważa 40 proc. Polaków. A kiedy pracownik zażąda, aby państwo dosypało pieniędzy firmie, w której jest zatrudniony, to państwo powinno pieniądze dać - twierdzi aż 49 proc. respondentów. 6
  • Dossier 27 paź 2002 ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI,prezydent RP "Polacy często zachowują się tak, jakby sądzili, że wszyscy nas kochają na świecie. A my mamy ogromną większość ludzi, którym Polska jest obojętna, oraz tych, którzy mają do... 7
  • Z życia koalicji 27 paź 2002 Czarne chmury zbierają się nad Markiem Borowskim. Ten niesamowicie koncyliacyjny polityk tak dał się we znaki opozycji, że korzystając z zamieszania wokół noclegu Gabriela Janowskiego na sali obrad, postanowiła go odwołać z... 8
  • Z życia opozycji 27 paź 2002 Ryszard Bender zdradził! Dlaczego zdradził Antoniego Macierewicza i wycofał się z walki o prezydenturę Lublina z listy Razem Polsce, zaś do samorządu kandyduje w imieniu Ligi Polskich Rodzin? - Kandyduję z listy ligi, bo inne ugrupowania... 9
  • M&M 27 paź 2002 Jak uchronić polską demokrację Z paragrafu "godności Sejmu poniżanie"są podstawy, by zamknąć posłów. Można potemSejm rozwiązać. Następnie już tylko staranniestrzec, żeby się, broń Boże,nie związał z... 10
  • Playback 27 paź 2002   10
  • Akademia Dyplomatyczna 27 paź 2002 Jeszcze w połowie lat 90. większość polskich dyplomatów stanowili absolwenci moskiewskiej akademii MGIMO. 10
  • Fotoplastykon 27 paź 2002 12
  • Poczta 27 paź 2002 Podatek dla PolskiIdea obniżenia podatków, a nawet ich ujednolicenia ("Podatek dla Polski", nr 41) jest mi bliska dzięki lekturze publikowanych w prasie opinii i analiz ekspertów Centrum im. Adam Smitha. Pytanie tylko,... 14
  • Kadry 27 paź 2002 15
  • Pięć rad dla Polski 27 paź 2002 Jan Nowak-Jeziorański Dziennikarz, pisarz, żołnierz AK, podczas wojny kurier rządu na uchodźstwie, pierwszy dyrektor sekcji polskiej Radia Wolna Europa Od trzech miesięcy oglądam Polskę z bliska i z każdym dniem uprzytamniam sobie coraz... 16
  • Lepperum veto 27 paź 2002 Polscy posłowie są tacy jak ci, którzy ich wybrali 22
  • Miasto z głową 27 paź 2002 Pietras, Kaczyński, Olechowski, Sośnierz chcą być polskimi Giulianimi 26
  • Sztab malowany 27 paź 2002 Generałowie buntują się przeciw reformom wojska, a młodsi oficerowie - przeciw odkładaniu reform i generalskim układom w armii. 30
  • Prywatne Usługi Militarne 27 paź 2002 Polski może bronić prywatna armia, zakontraktowana na zasadzie przetargu 32
  • Bez makijażu 27 paź 2002 Polityczny makijaż zawsze odpada od właściciela niczym tynk z długo nie remontowanej kamienicy 36
  • Giełda i wektory 27 paź 2002 Hossa ŚwiatAirbus wniebowziętyKoncern Airbus podpisał kontrakt z tanimi brytyjskimi liniami lotniczymi EasyJet na dostawę 120 samolotów z możliwością zakupu kolejnych 120. Katalogowa cena maszyn wynosi 6,2 mld dolarów i... 38
  • Odkurzacz na parkiecie 27 paź 2002 Po co nam giełda papierów bezwartościowych? 40
  • Paragraf 22 bis 27 paź 2002 Prezydent uratował rząd Leszka Millera przed abolicyjną kompromitacją! 48
  • Upadek cesarstwa turyńskiego 27 paź 2002 Fiat Agnellich przechodzi pod kontrolę Berlusconiego 50
  • Psychologia bąbla 27 paź 2002 Prace tegorocznych noblistów z dziedziny ekonomii pozwalają testować rynki 52
  • Mikro i makro 27 paź 2002 Lewica nie uznaje indywidualnego sukcesu ekonomicznego za warunek rozwoju gospodarki 53
  • Premia abolicyjna 27 paź 2002 Spotkanie z prof. ANDRZEJEM ZOLLEM, rzecznikiem praw obywatelskich 55
  • Mały Internet 27 paź 2002 M-Internet kontra globalna sieć 56
  • Bezprzewodowi hakerzy 27 paź 2002 Poufne dane z komputerów można ściągnąć, stając z laptopem w pobliżu domu czy biura 60
  • Era postkomputerowa 27 paź 2002 Wkrótce na rynek wejdzie urządzenie, które zastąpi peceta 62
  • Panaceum 27 paź 2002 Od jakiegoś czasu nasze władze, nie mogąc sobie poradzić z uzdrowieniem sytuacji w Polsce, próbują uzdrowić sytuację na Ukrainie. Przypomina to typową przypadłość psychologów, którym nie układa się w domu, więc... 66
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 27 paź 2002 Sieć pomocywww.pomoc.prv.plMożna pomóc potrzebującym, nie wstając od komputera. Wystarczy odwiedzić witrynę Pomoc.prv.pl. Znajdziemy na niej informacje na temat wielu organizowanych w Polsce i na świecie akcji charytatywnych, można... 66
  • Supersam 27 paź 2002 Aromat sukcesuJak powinien w tym sezonie pachnieć mężczyzna sukcesu? Hugo Boss proponuje połączenie m.in. mandarynki, paczuli i ziaren kminku. Poza tym perfumy "Baldessarini" przyciągają świeżą kompozycją gorzkiej pomarańczy... 67
  • Hip hop do sukcesu 27 paź 2002 Dzieci blokowisk i wolnego rynkuHip hop to pierwsza subkultura w Polsce, która łączy image buntu i kontestacji z afirmacją wolnego rynku. Hiphopowcy - i u nas, i na Zachodzie - obnoszą się często z chuligańskim stylem życia,... 68
  • Sztuka zarabiania 27 paź 2002 Grupa Tats Cru, legenda graffiti, zarabia rocznie do 400 tysięcy dolarów 72
  • Pijmy kefir! 27 paź 2002 Drogi Robercie!Kiedy zastanawiaŁem się nad specyfiką polskiego nabiału, to doszedłem do wniosku, że jednym z elementów, które różnią nasz jadłospis od obyczajów reszty świata, jest kefir. Nie znają go nigdzie... 74
  • Papieskie lata 27 paź 2002 Stan moralny Polaków nie świadczy o tym, że przejmują się pouczeniami papieża 75
  • Czy marzenia pomagają w życiu? 27 paź 2002 Czy marzenia pomagają w życiu? TAK NIE JERZY GRUZAscenarzysta, reżyserPotrzebujemy marzeń, żeby mieć siłę żyć. Marzenia dają nam energię. Najlepsze są te, które się nie spełniają. Spełnione marzenie często nas... 76
  • Chwała czarownicom 27 paź 2002 Recepta na inny los to walka o samą siebie. Nie z innym mężczyzną i nie z inną kobietą, ale z samą sobą 78
  • Globalna ruletka 27 paź 2002 Czego Saddam Husajn nauczył się od Nikity Chruszczowa? 80
  • Know-how 27 paź 2002 To tylko złudzenieOlaf Blanke z Genewskiego Szpitala Uniwersyteckiego, lecząc chorą na epilepsję pacjentkę, przekonał się, że drażnienie prawego zakrętu kątowego mózgu wywoływało u chorej niezwykłe wrażenia. Kiedy przez... 83
  • Dieta grozi otyłością 27 paź 2002 Można jeść do syta i chudnąć 84
  • Geny w menu 27 paź 2002 O tym, co i w jakich ilościach powinniśmy jeść, zadecydowali nasi przodkowie 88
  • Choroba na nosa 27 paź 2002 Stan zdrowia można zdiagnozować na podstawie zapachu. Np. cukrzycy wydzielają woń gumy do żucia. W diagnozie pomoże w tym "elektroniczny nos". 90
  • Bez granic 27 paź 2002 Rosja czy Hobbitowo?Rosja jest o wiele bardziej różnorodna etnicznie, niż dotychczas sądzono. Okazało się, że oprócz Czeczenów, Baszkirów czy Tatarów kraj ten zamieszkują także... Papuasi, Scytowie, Elfy... 92
  • Baza interesów 27 paź 2002 Al Kaidzie bin Ladena przetrącono kręgosłup i pozbawiono ją azylu w Afganistanie, ale siatka terrorystów przetrwała konfrontację z supermocarstwem. Paradoksalnie, ma dziś większe wpływy na świecie niż przed 11 września 2001 r. 94
  • Miecz Ameryki 27 paź 2002 Rozmowa z generałem WESLEYEM CLARKIEM, byłym głównodowodzącym połączonych sił NATO w Europie 102
  • Ślepa władza 27 paź 2002 Wiktor Juszczenko: "...Parlament, rząd i prezydent powinni wspólnie się zastanowić zarówno nad sposobem zapewnienia stabilizacji na najbliższe dziesięciolecie, jak i nad tym, czego Ukraina potrzebuje." 104
  • Latający Holender 27 paź 2002 Polska padła ofiarą wewnętrznych porachunków holenderskiego establishmentu 106
  • Ekspres Dublin - Haga - Warszawa 27 paź 2002 Baczmy, byśmy - jadąc naszym ekspresem - nie dali się ogłupić Gabrielom, LPR-om, Lepperom 108
  • Menu 27 paź 2002 ŚwiatZłodziej klonówPrzed laty Francis Ford Coppola podkradł George'owi Lucasowi pomysł na "Czas Apokalipsy". Do dziś panowie, mimo że mieszkają w sąsiedztwie, nie rozmawiają z sobą. Tym razem osobą, która... 110
  • Ja, Dylan 27 paź 2002 Bob Dylan stał się najbardziej wpływowym rockmanem świata 114
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 27 paź 2002 TOTOThrough The Looking Glass25 lat buszowania w zbożu światowego show-biznesu i 25 milionów sprzedanych płyt to bilans zobowiązujący. Toto - starsi panowie o niezwykłym darze zamieniania banalnych czasem kompozycji w epickie dzieła... 117
  • Zabójcza bogini 27 paź 2002 Współczesne diwy operowe to ofiary Marii Callas Była symbolem artystycznego mistrzostwa, ale wiodła nieszczęśliwe życie, płacąc za obsesję perfekcjonizmu. Maria Callas, najsłynniejsza primadonna świata, zniszczyła nie tylko... 118
  • Kino Tomasza Raczka 27 paź 2002  Znaki - ocena: 3.5 Reżyseria M. Night Shyamalan. W rolach głównych: Mel Gibson, Joaquin Phoenix. USA 2002 r. Rzadko się zdarza, żeby film złożony z tak banalnych, a czasem wręcz ogranych elementów robił tak intrygujące... 119
  • Boży szaleniec 27 paź 2002 Nadal mam w sobie witalność młodego człowieka - mówi Jack Nicholson Nie ma tematu, na który nie można by porozmawiać z Jackiem Nicholsonem. Twarz mu się rozjaśnia, gdy mówi o swoich dzieciach (ma syna i córkę z... 120
  • Kolosalne perskie oko 27 paź 2002 Film "8 kobiet" pobił we Francji wszelkie rekordy popularności, łącznie z niedawnym rekordem "Amelii" 122
  • Organ Ludu 27 paź 2002 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI 124
  • Kto zabił milion dolarów? 27 paź 2002 Wielu ludziom nie brakuje niczego oprócz miliona. Najlepszy ze znanych wszystkim milionów jest oczywiście milion dolarów 126

ZKDP - Nakład kontrolowany