Globalna ruletka

Globalna ruletka

Dodano:   /  Zmieniono: 
Czego Saddam Husajn nauczył się od Nikity Chruszczowa?


Artur Gruszczak
Doktor politologii na Uniwersytecie Jagiellońskim, autor książek z dziedziny stosunków międzynarodowych, w tym pracy "Polityka państw Ameryki Łacińskiej wobec kryzysu środkowoamerykańskiego"

Siły tej było dosyć, żeby zburzyć Nowy Jork, Chicago i miasta przemysłowe, a o Waszyngtonie nawet mówić nie warto. To jak maleńka wioska" - tak sowiecki przywódca Nikita Chruszczow oceniał w swoich wspomnieniach siłę rażenia rakiet, które czterdzieści lat temu kazał rozmieścić na Kubie. Podczas debaty z generałami Chruszczow stwierdził, że w konsekwencji wymiany nuklearnych ciosów trzeba się liczyć "ze śmiercią pięciuset milionów istot ludzkich". Kryzys wywołany przez Chruszczowa do spółki z Fidelem Castro udało się rozwiązać. Przez następne 39 lat Amerykanie zapomnieli o zagrożeniu własnego terytorium. Obecnie Ameryka znowu obawia się ataku, a dyskusje nad charakterem i prawdopodobieństwem zagrożeń ze strony al Kaidy i Iraku przypominają debaty toczące się podczas kubańskiego kryzysu.

Jeż Chruszczowa w majtkach Kennedy'ego
Kryzys kubański był typowym produktem zimnej wojny. Świat był wówczas dwubiegunowy, a bezpieczeństwo opierało się na równowadze strachu przed skutkami wybuchu wojny nuklearnej. Zimnowojenna gra między USA a ZSRR była swoistym misterium wojny i dyplomacji, fascynacji i strachu, rywalizacji i partnerstwa. Obecnie Stany Zjednoczone są jedynym supermocarstwem - i to nie tylko militarnym, ale również gospodarczym, politycznym i kulturalnym. Między kryzysem rakietowym w 1962 r. a sytuacją po 11 września 2001 r. istnieje jednak istotne podobieństwo. W 1962 r. Chruszczow, w 2001 r. Osama bin Laden, a obecnie Saddam Husajn mają wspólny cel - zakwestionowanie globalnej potęgi USA i zlikwidowanie przekonania Amerykanów, że ich terytorium nie jest narażone na atak.
Nikita Chruszczow, wbrew megalomańskim publicznym twierdzeniom, zdawał sobie sprawę ze strategicznej przewagi, jaką miały Stany Zjednoczone. Brak wyraźnej reakcji na budowę muru berlińskiego i nieskuteczność amerykańskiej presji na Kubę utwierdziły go jednak w przekonaniu o słabości Johna F. Kennedy'ego jako głowy państwa. Dlatego postanowił - jak sam to obrazowo ujął - "wrzucić Wujowi Samowi jeża do majtek".
Decyzja Chruszczowa o rozmieszczeniu rakiet na Kubie była prowokacją, podobnie jak prowokacyjne było uderzenie irackie na Kuwejt w 1990 r., atak terrorystyczny al Kaidy w 2001 r. i uporczywa odmowa przyjęcia inspektorów ONZ przez Bagdad. Każda prowokacja wymaga odpowiedzi, pierwszą zaś, niejako naturalną reakcją jest odwet. Po ujawnieniu zdjęć wyrzutni rakietowych na Kubie administracja Kennedy'ego opowiadała się za masowym bombardowaniem celów strategicznych na Kubie, po którym miała nastąpić inwazja sił lądowych. Odpowiedzią na zajęcie Kuwejtu przez wojska irackie było wysłanie amerykańskich żołnierzy w rejon Zatoki Perskiej i rozpoczęcie przygotowań do uderzenia na Irak. Reakcją na atak al Kaidy było proklamowanie przez prezydenta Busha wojny z terroryzmem.
Fiasko inwazji w Zatoce Świń miało bolesne konsekwencje dla amerykańskiej polityki. Reżim komunistyczny na Kubie wyraźnie okrzepł, lecz jednocześnie przywódcy kubańscy utwierdzili się w przekonaniu, że Ameryka nie zrezygnuje z ich obalenia. Trzydzieści lat później zdominowane przez Amerykanów wojska wyzwoliły Kuwejt, ale zatrzymały się na przedpolach Bagdadu i pozwoliły przedłużyć dyktaturę Husajna. W odróżnieniu od fatalisty Fidela Castro cynik Husajn doszedł do przekonania, że Stany Zjednoczone będą tolerować jego dyktaturę jako "mniejsze zło".

Logika zimnej wojny
Podczas kryzysu kubańskiego Związek Radziecki był groźny, potężny pod względem militarnym, ale zasadniczo przewidywalny, gdyż jego przywódcy stosowali się do logiki zimnej wojny. Przewidywalna - i przewidywana przez niektórych funkcjonariuszy Białego Domu, na przykład dyrektora CIA Johna McCone'a - była decyzja o wykorzystaniu przez Kreml terytorium Kuby jako "niezatapialnego krążownika zacumowanego u wybrzeży Florydy". Zwłaszcza po tym, jak Stany Zjednoczone rozlokowały w Turcji (pod koniec 1961 r.) rakiety Jupiter, obejmujące swym zasięgiem południową część europejskiego obszaru ZSRR. W wypadku Saddama Husajna trudno jednoznacznie stwierdzić, czy lekceważenie reguł współżycia międzynarodowego jest przejawem megalomanii "rzeźnika z Bagdadu", czy też cyniczną grą.
Logika epoki zimnej wojny dopuszczała możliwość kompromisu, który opierałby się na rachunku zysków i strat. Strategiczna analiza zakładała, że otwarta konfrontacja przyniesie straty obydwu graczom. Saddam Husajn być może akceptuje takie założenie, ale - podobnie jak al Kaida czy Hezbollah - uznaje, że ważniejszy jest minus po stronie USA niż własne straty. Kennedy i Chruszczow prowadzili ożywioną korespondencję, a pomiędzy Kremlem a Białym Domem dochodziło do częstych kontaktów na różnych szczeblach. Decydujące znaczenie miało spotkanie reportera sieci telewizyjnej ABC Johna Scali (prawdopodobnie agenta CIA) z agentem KGB Aleksandrem Feklisowem (Fominem). Feklisow powiedział swemu rozmówcy, że Chruszczow mógłby wycofać rakiety, jeżeli Amerykanie zobowiążą się do rezygnacji z ataku na Kubę. Rozwiązanie kryzysu rakietowego było zatem wynikiem klasycznego przetargu politycznego i - jak pokazują źródła historyczne - zadowalało obie strony.
W administracji George'a W. Busha rywalizują obecnie zwolennicy i przeciwnicy prewencyjnego ataku na Irak. Przed czterdziestoma laty grupa "jastrzębi", wśród których znajdowali się wiceprezydent Lyndon Johnson i sekretarz obrony Robert McNamara, optowała za bombardowaniem celów strategicznych na Kubie i inwazją sił lądowych. "Gołębie", do których należał sekretarz stanu Dean Rusk i doradcy prezyden-ta (McGeorge Bundy i Dean Acheson), dopuszczały natomiast jedynie zniszczenie wyrzutni rakiet, i to poprzedzone rozmowami z kierownictwem ZSRR.

Niepewni sojusznicy
W pierwszym dniu kryzysu rakietowego sekretarz stanu Dean Rusk zaproponował wciągnięcie sojuszników z NATO i Organizacji Państw Amerykańskich (OPA) we wspólną akcję nacisku na Moskwę i Hawanę. Większość członków Komitetu Doradczego, głównego organu decyzyjnego w dniach kryzysu, nie wierzyła jednak w skuteczność takich nacisków. Mimo to amerykańscy dyplomaci starali się przekonać sojuszników do poparcia narzuconej Kubie "morskiej kwarantanny". Jednak tylko trzy kraje (Argentyna, Honduras i Peru) zgodziły się wysłać swoje okręty w rejon Kuby. Europejscy sojusznicy z NATO poparli wprawdzie stanowisko USA, ale jednocześnie obawiali się, że gra, na którą nie mieli wpływu, może doprowadzić do przeniesienia konfliktu do Europy, co przede wszystkim oznaczałoby sowiecki odwet w Berlinie Zachodnim. Znamienne było stanowisko prezydenta Francji Charles'a de Gaulle'a, który przyjął specjalnego emisariusza Białego Domu Deana Achesona, lecz zanim ten przedstawił stanowisko prezydenta Kennedy'ego, de Gaulle zadał mu następujące pytanie: "Czy pan się ze mną konsultuje, czy tylko przekazuje informacje?". Acheson przyznał, że nie przyjechał na konsultacje.
Obecnie - podobnie jak w 1962 r. - USA tylko pozornie starają się zadośćuczynić instytucjom współpracy międzynarodowej, przede wszystkim ONZ. Rzekomy wkład sekretarza generalnego ONZ U Thanta w doprowadzenie do negocjacji między USA a ZSRR i ich pomyślne zakończenie jest mitem. Najważniejsze decyzje podejmowali przywódcy działający przez swych specjalnych przedstawicieli: Roberta Kennedy'ego (brata prezydenta) i Anatolija Dobrynina (ambasadora ZSRR w USA). Układ "rakiety kubańskie za rakiety tureckie" zawarto w wąskim gronie.
Nikita Chruszczow lubił ryzyko. Był to - jak wspominają jego współpracownicy - prawdziwy hazardzista. Saddam Husajn też lubi grę o wysoką stawkę. W 1962 r. stawka była jednak zbyt wysoka, teraz zaś przy stoliku siedzi tylko jeden gracz i usiłuje rozdawać karty. To George W. Bush.


Kryzys kubański
  • styczeń 1959 r. - Fidel Castro przejmuje władzę na Kubie
  • kwiecień 1962 r. - Nikita Chruszczow podejmuje decyzję o rozmieszczeniu rakiet na Kubie
  • 14 października 1962 r. - amerykański samolot zwiadowczy U-2 fotografuje na Kubie wyrzutnie rakiet średniego zasięgu
  • 22 października 1962 r. - prezydent J. F. Kennedy informuje Amerykanów o nałożeniu "morskiej kwarantanny" na Kubę; siły zbrojne USA i ZSRR zostają postawione w stan gotowości
  • 26 października 1962 r. - do Departamentu Stanu USA trafia list Chruszczowa z propozycją demontażu wyrzutni w zamian za deklarację nietykalności Kuby
  • 27 października 1962 r. - sowiecka rakieta trafia w samolot U-2 nad Kubą; wieczorem Robert Kennedy i Anatolij Dobrynin uzgadniają, że Kreml usunie rakiety z Kuby, a Amerykanie z Turcji
  • 28 października 1962 r. - Radio Moskwa ogłasza, że Chruszczow przyjął propozycję prezydenta Kennedy'ego
  • 20 listopada 1962 r. - Sowieci wycofują ostatnie rakiety z Kuby
  • kwiecień 1963 r. - Amerykanie wycofują ostatnie rakiety z Turcji
Więcej możesz przeczytać w 43/2002 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 43/2002 (1039)

  • Darwin dla Polaków27 paź 2002Geniusz może mieć swoje ograniczenia, ale głupota nie jest tak upośledzona - ostrzegają autorzy najnowszej edycji Nagród Darwina.3
  • Wprost od czytelników27 paź 2002Akademia bezrobotnychWielu młodych ludzi nie może znaleźć pracy ("Akademia bezrobotnych", nr 41), ponieważ nie przychodzą na uczelnie po naukę, ale po tytuł magistra, który - w ich mniemaniu - ma im otworzyć drzwi do...3
  • Peryskop27 paź 2002W ekonomii nie ma cudów: jeśli państwo pozwala się bogacić jednostkom, także ono jest bogate. W drugą stronę ta zasada nie działa - to najprostsza recepta Steve'a Forbesa na dobrobyt.Podczas pobytu w Polsce radził: "Weźcie...6
  • Ekonomia styliska27 paź 2002Kto uważa, że za mało zarabia, może bić policjanta styliskiem albo rzucać w niego petardami - uważa 40 proc. Polaków. A kiedy pracownik zażąda, aby państwo dosypało pieniędzy firmie, w której jest zatrudniony, to państwo powinno pieniądze dać -...6
  • Dossier27 paź 2002ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI,prezydent RP "Polacy często zachowują się tak, jakby sądzili, że wszyscy nas kochają na świecie. A my mamy ogromną większość ludzi, którym Polska jest obojętna, oraz tych, którzy mają do...7
  • Z życia koalicji27 paź 2002Czarne chmury zbierają się nad Markiem Borowskim. Ten niesamowicie koncyliacyjny polityk tak dał się we znaki opozycji, że korzystając z zamieszania wokół noclegu Gabriela Janowskiego na sali obrad, postanowiła go odwołać z...8
  • Z życia opozycji27 paź 2002Ryszard Bender zdradził! Dlaczego zdradził Antoniego Macierewicza i wycofał się z walki o prezydenturę Lublina z listy Razem Polsce, zaś do samorządu kandyduje w imieniu Ligi Polskich Rodzin? - Kandyduję z listy ligi, bo inne ugrupowania...9
  • M&M27 paź 2002Jak uchronić polską demokrację Z paragrafu "godności Sejmu poniżanie"są podstawy, by zamknąć posłów. Można potemSejm rozwiązać. Następnie już tylko staranniestrzec, żeby się, broń Boże,nie związał z...10
  • Playback27 paź 2002 10
  • Akademia Dyplomatyczna27 paź 2002Jeszcze w połowie lat 90. większość polskich dyplomatów stanowili absolwenci moskiewskiej akademii MGIMO.10
  • Fotoplastykon27 paź 200212
  • Poczta27 paź 2002Podatek dla PolskiIdea obniżenia podatków, a nawet ich ujednolicenia ("Podatek dla Polski", nr 41) jest mi bliska dzięki lekturze publikowanych w prasie opinii i analiz ekspertów Centrum im. Adam Smitha. Pytanie tylko,...14
  • Kadry27 paź 200215
  • Pięć rad dla Polski27 paź 2002Jan Nowak-Jeziorański Dziennikarz, pisarz, żołnierz AK, podczas wojny kurier rządu na uchodźstwie, pierwszy dyrektor sekcji polskiej Radia Wolna Europa Od trzech miesięcy oglądam Polskę z bliska i z każdym dniem uprzytamniam sobie coraz...16
  • Lepperum veto27 paź 2002Polscy posłowie są tacy jak ci, którzy ich wybrali22
  • Miasto z głową27 paź 2002Pietras, Kaczyński, Olechowski, Sośnierz chcą być polskimi Giulianimi26
  • Sztab malowany27 paź 2002Generałowie buntują się przeciw reformom wojska, a młodsi oficerowie - przeciw odkładaniu reform i generalskim układom w armii.30
  • Prywatne Usługi Militarne27 paź 2002Polski może bronić prywatna armia, zakontraktowana na zasadzie przetargu32
  • Bez makijażu27 paź 2002Polityczny makijaż zawsze odpada od właściciela niczym tynk z długo nie remontowanej kamienicy36
  • Giełda i wektory27 paź 2002Hossa ŚwiatAirbus wniebowziętyKoncern Airbus podpisał kontrakt z tanimi brytyjskimi liniami lotniczymi EasyJet na dostawę 120 samolotów z możliwością zakupu kolejnych 120. Katalogowa cena maszyn wynosi 6,2 mld dolarów i...38
  • Odkurzacz na parkiecie27 paź 2002Po co nam giełda papierów bezwartościowych?40
  • Paragraf 22 bis27 paź 2002Prezydent uratował rząd Leszka Millera przed abolicyjną kompromitacją!48
  • Upadek cesarstwa turyńskiego27 paź 2002Fiat Agnellich przechodzi pod kontrolę Berlusconiego50
  • Psychologia bąbla27 paź 2002Prace tegorocznych noblistów z dziedziny ekonomii pozwalają testować rynki52
  • Mikro i makro27 paź 2002Lewica nie uznaje indywidualnego sukcesu ekonomicznego za warunek rozwoju gospodarki53
  • Premia abolicyjna27 paź 2002Spotkanie z prof. ANDRZEJEM ZOLLEM, rzecznikiem praw obywatelskich55
  • Mały Internet27 paź 2002M-Internet kontra globalna sieć56
  • Bezprzewodowi hakerzy27 paź 2002Poufne dane z komputerów można ściągnąć, stając z laptopem w pobliżu domu czy biura60
  • Era postkomputerowa27 paź 2002Wkrótce na rynek wejdzie urządzenie, które zastąpi peceta62
  • Panaceum27 paź 2002Od jakiegoś czasu nasze władze, nie mogąc sobie poradzić z uzdrowieniem sytuacji w Polsce, próbują uzdrowić sytuację na Ukrainie. Przypomina to typową przypadłość psychologów, którym nie układa się w domu, więc...66
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej27 paź 2002Sieć pomocywww.pomoc.prv.plMożna pomóc potrzebującym, nie wstając od komputera. Wystarczy odwiedzić witrynę Pomoc.prv.pl. Znajdziemy na niej informacje na temat wielu organizowanych w Polsce i na świecie akcji charytatywnych, można...66
  • Supersam27 paź 2002Aromat sukcesuJak powinien w tym sezonie pachnieć mężczyzna sukcesu? Hugo Boss proponuje połączenie m.in. mandarynki, paczuli i ziaren kminku. Poza tym perfumy "Baldessarini" przyciągają świeżą kompozycją gorzkiej pomarańczy...67
  • Hip hop do sukcesu27 paź 2002Dzieci blokowisk i wolnego rynkuHip hop to pierwsza subkultura w Polsce, która łączy image buntu i kontestacji z afirmacją wolnego rynku. Hiphopowcy - i u nas, i na Zachodzie - obnoszą się często z chuligańskim stylem życia,...68
  • Sztuka zarabiania27 paź 2002Grupa Tats Cru, legenda graffiti, zarabia rocznie do 400 tysięcy dolarów72
  • Pijmy kefir!27 paź 2002Drogi Robercie!Kiedy zastanawiaŁem się nad specyfiką polskiego nabiału, to doszedłem do wniosku, że jednym z elementów, które różnią nasz jadłospis od obyczajów reszty świata, jest kefir. Nie znają go nigdzie...74
  • Papieskie lata27 paź 2002Stan moralny Polaków nie świadczy o tym, że przejmują się pouczeniami papieża75
  • Czy marzenia pomagają w życiu?27 paź 2002Czy marzenia pomagają w życiu? TAK NIE JERZY GRUZAscenarzysta, reżyserPotrzebujemy marzeń, żeby mieć siłę żyć. Marzenia dają nam energię. Najlepsze są te, które się nie spełniają. Spełnione marzenie często nas...76
  • Chwała czarownicom27 paź 2002Recepta na inny los to walka o samą siebie. Nie z innym mężczyzną i nie z inną kobietą, ale z samą sobą78
  • Globalna ruletka27 paź 2002Czego Saddam Husajn nauczył się od Nikity Chruszczowa?80
  • Know-how27 paź 2002To tylko złudzenieOlaf Blanke z Genewskiego Szpitala Uniwersyteckiego, lecząc chorą na epilepsję pacjentkę, przekonał się, że drażnienie prawego zakrętu kątowego mózgu wywoływało u chorej niezwykłe wrażenia. Kiedy przez...83
  • Dieta grozi otyłością27 paź 2002Można jeść do syta i chudnąć84
  • Geny w menu27 paź 2002O tym, co i w jakich ilościach powinniśmy jeść, zadecydowali nasi przodkowie88
  • Choroba na nosa27 paź 2002Stan zdrowia można zdiagnozować na podstawie zapachu. Np. cukrzycy wydzielają woń gumy do żucia. W diagnozie pomoże w tym "elektroniczny nos".90
  • Bez granic27 paź 2002Rosja czy Hobbitowo?Rosja jest o wiele bardziej różnorodna etnicznie, niż dotychczas sądzono. Okazało się, że oprócz Czeczenów, Baszkirów czy Tatarów kraj ten zamieszkują także... Papuasi, Scytowie, Elfy...92
  • Baza interesów27 paź 2002Al Kaidzie bin Ladena przetrącono kręgosłup i pozbawiono ją azylu w Afganistanie, ale siatka terrorystów przetrwała konfrontację z supermocarstwem. Paradoksalnie, ma dziś większe wpływy na świecie niż przed 11 września 2001 r.94
  • Miecz Ameryki27 paź 2002Rozmowa z generałem WESLEYEM CLARKIEM, byłym głównodowodzącym połączonych sił NATO w Europie102
  • Ślepa władza27 paź 2002Wiktor Juszczenko: "...Parlament, rząd i prezydent powinni wspólnie się zastanowić zarówno nad sposobem zapewnienia stabilizacji na najbliższe dziesięciolecie, jak i nad tym, czego Ukraina potrzebuje."104
  • Latający Holender27 paź 2002Polska padła ofiarą wewnętrznych porachunków holenderskiego establishmentu106
  • Ekspres Dublin - Haga - Warszawa27 paź 2002Baczmy, byśmy - jadąc naszym ekspresem - nie dali się ogłupić Gabrielom, LPR-om, Lepperom108
  • Menu27 paź 2002ŚwiatZłodziej klonówPrzed laty Francis Ford Coppola podkradł George'owi Lucasowi pomysł na "Czas Apokalipsy". Do dziś panowie, mimo że mieszkają w sąsiedztwie, nie rozmawiają z sobą. Tym razem osobą, która...110
  • Ja, Dylan27 paź 2002Bob Dylan stał się najbardziej wpływowym rockmanem świata114
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego27 paź 2002TOTOThrough The Looking Glass25 lat buszowania w zbożu światowego show-biznesu i 25 milionów sprzedanych płyt to bilans zobowiązujący. Toto - starsi panowie o niezwykłym darze zamieniania banalnych czasem kompozycji w epickie dzieła...117
  • Zabójcza bogini27 paź 2002Współczesne diwy operowe to ofiary Marii Callas Była symbolem artystycznego mistrzostwa, ale wiodła nieszczęśliwe życie, płacąc za obsesję perfekcjonizmu. Maria Callas, najsłynniejsza primadonna świata, zniszczyła nie tylko...118
  • Kino Tomasza Raczka27 paź 2002 Znaki - ocena: 3.5 Reżyseria M. Night Shyamalan. W rolach głównych: Mel Gibson, Joaquin Phoenix. USA 2002 r. Rzadko się zdarza, żeby film złożony z tak banalnych, a czasem wręcz ogranych elementów robił tak intrygujące...119
  • Boży szaleniec27 paź 2002Nadal mam w sobie witalność młodego człowieka - mówi Jack Nicholson Nie ma tematu, na który nie można by porozmawiać z Jackiem Nicholsonem. Twarz mu się rozjaśnia, gdy mówi o swoich dzieciach (ma syna i córkę z...120
  • Kolosalne perskie oko27 paź 2002Film "8 kobiet" pobił we Francji wszelkie rekordy popularności, łącznie z niedawnym rekordem "Amelii"122
  • Organ Ludu27 paź 2002TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI124
  • Kto zabił milion dolarów?27 paź 2002Wielu ludziom nie brakuje niczego oprócz miliona. Najlepszy ze znanych wszystkim milionów jest oczywiście milion dolarów126