Kapelusz czy fez?

Kapelusz czy fez?

Wojna z Irakiem to test prawdziwych zamiarow zreformowanych tureckich fundamentalistow

Wojciech Giełżyński
Dziennikarz i podróżnik. Odwiedził prawie 80 krajów, napisał niemal 60 książek. Ostatnio wydał "Nepal - horror i sielanka". Rektor Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych

Kto ty jesteś: Europa czy Azja?". Słowa Jonasza Kofty świetnie pasują do Turcji. Jej obywatele - ci z elity - mają kłopoty z określeniem swej tożsamości. Z jednej strony, pociąga ich własna dumna tradycja przywództwa w świecie islamu, z drugiej - kusi hasło Sprawiedliwość i Rozwój. Taką nazwę obrała sobie partia, która w ostatnich wyborach zatriumfowała i będzie Turcją rządziła samowładnie i prozachodnio - zapowiedział jej lider Recep Erdogan - obsadzając 363 z 550 foteli w parlamencie.

Islamski lud Azji
Zwykli obywatele nie mają problemów z tożsamością - większość to muzułmanie. Recep Erdogan, człek z ubogiego rodu, był nawet bojowym działaczem fundamentalistycznej Partii Dobrobytu, która pod wodzą Necmettina Erbakana na krótko objęła rządy w 1993 r., ale wojsko - wierne testamentowi Ojca Narodu Kemala Paszy Atatürka, fanatyka modernizacji i zajadłego wroga islamu - obaliło ją i zdelegalizowało. Erdogan cztery miesiące przesiedział wtedy w więzieniu, gdyż publicznie recytował wiersz, że "minarety to nasze bagnety"; w ten sposób sprzeniewierzył się zasadzie państwa świeckiego i nie może teraz objąć urzędu premiera. Będzie musiał rządzić spoza sceny. W 1999 r. fundamentaliści - pod nazwą Partia Cnoty - nadal byli nie do strawienia dla armii - tej najważniejszej z władz tureckich. Po Partii Dobrobytu wyjęto zatem spod prawa Partię Cnoty. Dopiero trzecie wcielenie tureckich fundamentalistów, pod szyldem sprawiedliwości i rozwoju, ma szansę porządzić dłużej, gdyż wyrzekło się religijnych skrajności i przestrzega zasad laickich, chociaż niektóre z nich rade byłoby zmienić, na przykład zakaz noszenia bród i szarawarów oraz nakaz zatwierdzania przez ministerstwo treści kazań w meczetach. Obecne ogromne poparcie dla Erdogana wynikło nie tylko ze wzrostu nastrojów religijnych, ale też z osobistych zalet tego przywódcy; jako mer Stambułu niespełna pięćdziesięcioletni Erdogan wyróżnił się uczciwością i talentami organizacyjnymi. Poparcie zrodziło się też z głębokiego kryzysu, w jaki Turcja popadła pod koniec rządów lewicowego Bulenta Ecevita - starego, schorowanego i bezradnego w obliczu nadciągającego bankructwa, którego zapowiedzią był kurs dolara, wynoszący... 1 676 500 lirów! To polityczne trzęsienie tureckiej ziemi stwarza jednak dopiero mglistą szansę przezwyciężenia gospodarczej zapaści, bo historia ciąży Turkom okrutnie i ciągnie ich do tyłu. Turek miał od wieków zaszarganą opinię wśród Europejczyków. Serbów na Kosowym Polu w pień wyciął lat temu sześćset z hakiem. Bałkany calutkie zagarnął. Albańczyków i Bośniaków na swą wiarę przekabacił. Austriaków pod Wiedniem okropnie postraszył - ledwie ocaleli z Bożą i Sobieskiego pomocą. Greków przez wieki więził i do dziś denerwuje, zwłaszcza na Cyprze. Na Ormianach okrutnej masakry dokonał. Kurdów uciska. W Niemczech (gdzie Turków są miliony) nie chce się zniemczyć. Słowem, Turek nie bardzo nadaje się do oświeconej chrześcijańskiej Europy, zresztą tylko maleńki skrawek Turcji do niej należy - cała reszta to Azja.

ig Wysunięty bastion Zachodu
Daremne byłoby w tej chwili roztrząsanie, czy nawrócenie się Erdogana z fundamentalizmu na modernizm islamski jest szczere i trwałe. Może wykonał on autentyczną woltę ideową, a może to tylko wybieg taktyczny dla uśpienia czujności generałów? Nie wiadomo także, jak armia zareaguje, jeśli Erdogan - aby uwiarygodnić się wobec Unii Europejskiej - przystanie na jakieś znaczące ustępstwa wobec Kurdów i wobec Greków, nieustannie na Turków uczulonych. A wreszcie, czy aby nie jest Erdogan koniem trojańskim jakichś mrocznych sił międzynarodowej wspólnoty muzułmańskiej, ummy, która chce powolutku zawrócić Turcję z manowców laicyzmu na drogę cnót koranicznych? Jest o co walczyć. Dla USA Turcja to sam miód! To wysunięty bastion Zachodu na styku trzech niebezpiecznych stref świata: Bałkanów, Kaukazu, a przede wszystkim Bliskiego Wschodu - z jego gigantycznymi złożami ropy naftowej i z Izraelem, dla którego Turcja, choć muzułmańska, jest twardą, strategiczną podporą. Oznacza bowiem dużą i bojową armię oraz bazy lotnicze o kluczowym znaczeniu, gdy rozgorzeje nowa wojna w zatoce - z Irakiem. A potem z Iranem? To także, w niedalekiej przyszłości, główny kraj tranzytowy ropy i gazu z nowych, obiecujących złóż basenu Morza Kaspijskiego do tureckiego portu Ceyhan nad Morzem Śródziemnym. Szlak bezpieczniejszy niż rezerwowy szlak z Turkmenistanu przez Afganistan do pakistańskiego portu Karaczi. Dla Europy Turcja to wielka niewiadoma. Jak Turcja zareaguje na bliski akces Cypru do Unii Europejskiej? Czy fikcyjna Turecka Republika Cypru Północnego - jeśli Ateny pogodzą się z Ankarą - zawrze z greckojęzyczną Republiką Cypryjską jakąś federację lub konfederację? Czy pozostanie niby-samodzielnym niby-państwem, sterowanym przez rozeźlonych Turków? Czy samej Turcji można dać obietnicę awansu do Unii Europejskiej, o co zabiega coraz energiczniej, skoro Kurdowie nadal są tam dyskryminowani, prawa człowieka notorycznie łamane, a styl życia pozostaje muzułmański?

Fezy przeciwko kapeluszom
Czy rodzina europejska może przysposobić państwo, w którym armia raz po raz robi pucze i gotowa to uczynić znowu, jeśli uzna, że Erdogan nadal tęskni do wartości islamskich, chwilowo symbolizowanych jedynie przez hedżab na włosach jego małżonki? A jeśli jednak Turcję wpuści się do unii (skoro w NATO spisuje się jak trzeba), to czy za kilkanaście lat, gdy pod względem ludności przeskoczy ona Niemcy, nie nabierze ochoty na dominowanie w Brukseli jako największy z członków Unii Europejskiej? A jeśli się jej nie wpuści, czy Turcja (o czym przebąkują niektórzy jej generałowie) nie rozejrzy się za innymi sojusznikami? Z Iranem już Erbakan flirtował. A może z Irakiem, jeśli przetrwa? Może z Rosją albo z Chinami? Wszak nawet - tak cenione na Zachodzie - radykalne reformy Kemala Paszy (na przykład delegalizacja zakonu tańczących derwiszów, wprowadzenie prawa cywilnego w miejsce muzułmańskiego szarijatu oraz łacińskiego kalendarza i alfabetu) nie w całości można zaakceptować. Toż przecie ustawa kapeluszowa z 1925 r. nakazywała mężczyznom pod groźbą kary śmierci noszenie kapeluszy zamiast fezów; i rzeczywiście, za upieranie się przy fezach powieszono prawie siedemdziesięciu Turków, wśród nich sławnego męd-rca Mehmeda Atifa, bo kapelusze krytykował. Dla Polski Turcja to sojusznik-rywal. Dopóki NATO będzie istnieć w obecnej postaci, Turcja to nasz ważny sprzymierzeniec. Jeśli jednak Turcja wejdzie do Unii Europejskiej, może być dla nas nieco kłopotliwa: jej produkt krajowy brutto per capita to ledwie ćwiartka średniego PKB w unii, więc będzie ostro rywalizować z nami o unijne zasilanie, a jej ogromna populacja będzie eksporterem siły roboczej jeszcze tańszej niż nasza. Może i do nas zawita z pół miliona Turków pitraszących kebab? Wśród wielu znaków zapytania pewne jest, że plany Erdogana oraz spójność i determinacja jego partii zostaną zweryfikowane w toku wojny Ameryki z Irakiem. Jeśli Ankara wesprze, choćby logistycznie, zbrojny wysiłek USA - ogromnie zyska w oczach Ameryki i tyleż straci w oczach braci w szahdahu - muzułmańskim wyznaniu wiary. Jeśli Turcja od udziału w wojnie wymiga się - w Ameryce straci dużo, wśród współbraci zyska niewiele, gdyż i tak nie zaufają szczerości jej oddania Allahowi. Sporo sympatii natomiast zaskarbi sobie wśród europejskich pacyfistów, których głos - nie tylko w Niemczech - jest coraz bardziej słyszalny.

Więcej możesz przeczytać w 46/2002 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 46/2002 (1042)

  • Niewola stereotypów 17 lis 2002 Przecież ona będzie w ten sposób zepsuta - odpowiedzieli rodzice nastolatki, która zginęła w wypadku, gdy znajomy lekarz poprosił ich o zgodę na pobranie organów do transplantacji. 3
  • Peryskop 17 lis 2002 Dyplomacja WarszawskaTony Blair - premier Wielkiej Brytanii, Göran Persson - premier Szwecji, Costas Simitis - szef rządu Grecji, oraz sześciu innych premierów, wywodzących się z partii socjalistycznych, pojawią się w tym... 8
  • Dossier 17 lis 2002 LESZEK MILLER,premier RP"SLD to partia stupięćdziesięciotysięczna i wśród 150 tys. ludzi zdarzają się tacy, którzy w sojuszu nie powinni być nigdy" Program I Polskiego RadiaGRZEGORZ KOŁODKO, wicepremier, minister... 8
  • Złudzenie za złotówkę 17 lis 2002 Dają, to bierz, biją, to uciekaj - tak najkrócej można skomentować wyniki badania Pentora, wedle których 43 proc. Polaków źle ocenia Mariusza Łapińskiego, ministra zdrowia, ale jednocześnie 65 proc. pozytywnie ocenia... 8
  • Z życia koalicji 17 lis 2002 Przepraszamy za obsuwę, ale nam dech zaparło, więc milczeliśmy. Otóż znakomici dziennikarze TVP dostali od Aleksandra Kwaśniewskiego po medalu. Jak ktoś robił Panu Prezydentowi dobrze, to się załapał - jak Sławek Jeneralski,... 10
  • Z życia opozycji 17 lis 2002 Niestety. Wśród narodowców nie jest dobrze. Antoni Macierewicz bierze ostateczny rozwód z Ligą Polskich Rodzin. Opuszcza jej klub parlamentarny i wraz z garstką najwierniejszych wyznawców zakłada własne koło... 11
  • M&M 17 lis 2002 NIEUCZCIWA KONKURENCJAZ oddłużeniem nie wyszło, więc finansów resort chce zabrać barom mlecznym. Dla nas to nie dziwy. Toż to jest konkurencja, nieuczciwa zresztą... Tam też połowa ruskich, połowa leniwych. 12
  • Playback 17 lis 2002   12
  • Fotoplastykon 17 lis 2002 14
  • Poczta 17 lis 2002 Siła odrzuconychNie zgadzam się z opinią Dawida Warszawskiego ("Siła odrzuconych", nr 42) na temat asymilacji polskich Żydów. Pochodzę z inteligenckiej rodziny żydowskiej, ale od pokoleń zasymilowanej, a więc polskiej i... 16
  • Kadry 17 lis 2002 17
  • Państwo bez narodu? 17 lis 2002 Polacy nie dbają o swoje narodowe interesy 18
  • Triada Kisiela 17 lis 2002 Nagrody Kisiela 2002: Krzysztof Pawłowski, Donald Tusk, Maciej Rybiński 22
  • Egzekucja na zlecenie 17 lis 2002 Sto osób ginie w Polsce co roku z rąk płatnych zabójców, Polacy najczęściej zabijają z broni krótkiej, Rosjanie i Ukraińcy wolą serię z kałasznikowa... 26
  • Prawo do bezprawia 17 lis 2002 Martwe prawo jest gorsze niż brak uregulowań prawnych 30
  • Smuta narodowa 17 lis 2002 W większości krajów święta narodowe obchodzi się latem, w Polsce jesienią, w najbardziej ponurym miesiącu 32
  • Narodowe drożdże 17 lis 2002 W III Rzeczypospolitej w wyścigu o rząd dusz inteligenci przegrywają z partyjnymi demagogami Narodowe drożdże 33
  • Giełda i wektory 17 lis 2002 Hossa ŚwiatWiedeńska "złotówa"Po Wiedniu można jeździć nocą taksówkami za cenę biletu autobusowego. Różnicę pokrywa magistrat, który doszedł do wniosku, że taniej wychodzi dopłacanie... 34
  • Bankomatnia 17 lis 2002 300 tysięcy polskich rodzin na skraju bankructwa! Wartość kredytów zaciągniętych przez osoby fizyczne szacuje się dziś na 60,5 mld zł! 36
  • Cena wolnego rynku 17 lis 2002 Za Millera zarabiamy nominalnie tyle samo co za Gomułki, ale kupujemy za to dziesięć razy więcej! 42
  • Telefon z wyrokiem śmierci 17 lis 2002 Telekomy przestaną tonąć za dwa lata 46
  • Kochamy nieudaczników 17 lis 2002 W Europie nieudacznik, który "chciał dobrze", cieszy się większą sympatią niż ten, komu się udało wiele osiągnąć 50
  • Hakerzy wolności 17 lis 2002 Hakerzy kontra totalitarne reżimy 54
  • Era telekomputerów 17 lis 2002   Andrzej Kropiwnicki: Na czym polega idea konwergencji telefonu komórkowego i komputera? Paul Otellini: Należy połączyć najlepsze cechy komputerów z wygodą użytkowania telefonów komórkowych. Potem trzeba... 57
  • Lekarz w komórce 17 lis 2002 Telefon komórkowy pozwala uniknąć zawału 58
  • Pająk bojowy 17 lis 2002 Miniaturowa kamera ukryta w szmince przetwarza obraz w trójwymiarowy plan budynku. Elektroniczna karta pozwala użytkownikowi peceta podszyć się pod administratora sieci komputerowej 60
  • Kto ma szmalec? 17 lis 2002 W Niemczech panuje zastój gospodarczy. Objawy kryzysu niemieckiego są już widoczne gołym okiem - na przykład kilka dni temu kanclerz Schröder przyjechał do nas na obiad. 62
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 17 lis 2002 Zimowa stolicawww.z-ne.plPrzed tegorocznym wyjazdem do zimowej stolicy Polski warto odwiedzić zakopiański portal internetowy. Znajdziemy w nim wiadomości na temat bazy turystycznej i noclegowej Zakopanego, a także oferty lokalnej gastronomii.... 62
  • Supersam 17 lis 2002 Drogocenny czas Zegarki Dream Line to propozycja firmy Roamer dla kobiet eleganckich. Ekskluzywne czasomierze wysadzane są bowiem brylantami - w zależności od modelu jest ich od sześciu do trzydziestu ośmiu. Bransoleta nowego roamera,... 63
  • Pogromcy diabła 17 lis 2002 Kościół przestał się wstydzić egzorcystów 64
  • Wszystko w rękach Pana 17 lis 2002 Rozmowa z ks. GIANCARLEM GRAMOLAZZO, przewodniczącym Międzynarodowego Stowarzyszenia Egzorcystów 66
  • Smakosze brukwi 17 lis 2002 Piotrze! NapisaŁa do mnie znajoma z Austrii, kobieta uprawiająca szlachetny zawód krytyka kulinarnego, a epistoła pełna była istotnych, choć dość jednorodnych pytań. Chodziło o brukiew. Z listu wynika, że w Austrii ta jarzyna... 68
  • Tratwa Noego - Jubileusz Szarika 17 lis 2002 Artyści występujący w urodzinowej gali TVP brali udział w balu na cmentarzu historii 69
  • Król sławy 17 lis 2002 Książę Edward VIII i jego żona stworzyli reguły życia na pokaz 70
  • Żegnaj, McLuhanie! 17 lis 2002 Globalna wioska przestała być moim marzeniem. Coraz rzewniej myślę o prowincji i zaletach spowolnionego życia 72
  • Sejmowe trąby 17 lis 2002 Awantury, kłótnie i bijatyki były standardem w parlamencie II Rzeczypospolitej 74
  • Know-how 17 lis 2002 Nie martw się starościąLudzie optymistycznie postrzegający własną starość, zanim jeszcze się ona rozpocznie, żyją średnio ponad siedem lat dłużej od tych, którzy widzą ją w czarnych barwach - wynika z ustaleń... 77
  • Ile za nerkę? 17 lis 2002 Czterdziesto- dziewięcioletni Leszek Kozon, technik samochodowy z Warszawy, prawie od siedmiu lat czeka na przeszczep nerki. Trzy razy w tygodniu jeździ do Instytutu Transplantologii Akademii Medycznej w Warszawie na wielogodzinne dializy. Pięćdziesięciotrzyletnia Magda... 78
  • Żona na zdrowie 17 lis 2002 Nieudane małżeństwo jest jak zawał serca 84
  • Aborcja depresji 17 lis 2002 Kontrowersyjna pigułka RU 486, zwana wczesnoporonną lub aborcyjną, może być skutecznym środkiem w leczeniu ciężkiej formy depresji - wynika z eksperymentu opisanego z czasopiśmie "Biological Psychiatry". W badaniach... 86
  • Bez granic 17 lis 2002 Śmierć za słowa"Prawdziwy islam różni się od islamu autorytarnego, jaki teraz panuje w Iranie. Irańczycy nie powinni jednak podążać za rządzącymi duchownymi jak małpy" - powiedział w czerwcu Haszem Aghadżari, pisarz... 88
  • Kapelusz czy fez? 17 lis 2002 Wojna z Irakiem to test prawdziwych zamiarow zreformowanych tureckich fundamentalistow 90
  • Gra w Chińczyka 17 lis 2002 Chińczycy grają o władzę, prezydent USA rozdaje karty 94
  • Gruziński klucz 17 lis 2002 Henryk Suchar: Moskwa oskarża pana o ukrywanie bojowników czeczeńskich w wąwozie Pankisi. Pomaga pan terrorystom? Eduard Szewardnadze: Wąwóz Pankisi nie jest przyczyną, lecz efektem kryzysu czeczeńskiego. W 1999 r. wojska... 98
  • Lustro Niemiec 17 lis 2002 Oczyszczalnia ścieków jest potrzebna, ale to nie znaczy, że muszę tam mieszkać" - powiedział kiedyś Helmut Kohl, gdy pytano go, dlaczego nigdy nie udzielił wywiadu tygodnikowi "Der Spiegel". Kohl się mylił. "Der Spiegel", najważniejszy tygodnik opinii w Niemczech, mógł się... 99
  • Cytat dyplomatyczny - Wobec islamu 17 lis 2002 Partia Erdogana bardziej może się kojarzyć z partią chadecką niż z prostym równaniem: islam = terroryzm 100
  • Menu 17 lis 2002 Polska Ring śmierciNa ringu, otoczonym z czterech stron przez widzów, leży kobieta. Nagle pojawia się para terrorystów. Ich ofiara jest żoną polityka, którego chcą zniszczyć. Bandyci odcinają kobiecie po kolei palec,... 102
  • Spirala śmierci 17 lis 2002 Popularność zabija umiejetności polskich aktorów 106
  • Dzieci Komedy 17 lis 2002 Możdżer, Jagodziński, Makowicz, Hołownia to światowa czołówka pianistów jazzowych 112
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 17 lis 2002 Nirvana Nirvana Nirvana - ojcowie chrzestni rewolucji grunge. "Aurora" muzyki rockowej schyłku XX wieku. To oni wyrwali świat z katatonicznego uścisku miałkiej muzyki pop, podpalając lont gitarowej eksplozji i spontanicznego... 113
  • Kapitan Russell Crowe 17 lis 2002 Hollywood próbuje wskrzesić wielkie kino marynistyczne 114
  • Kino Tomasza Raczka 17 lis 2002   Koniec z Hollywood - **Reżyseria: Woody Allen. W rolach głównych: Tea Leoni, Woody Allen, Treat Williams. USA 2002 r. Jeden z najsłabszych filmów w karierze Woody'ego Allena. Historia neurotycznego reżysera filmowego,... 115
  • Kaszanka dla wszystkich! 17 lis 2002 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI 116
  • Zjem twoją matkę 17 lis 2002 Partie przyjeżdżają, krzyczą, obiecują, lepią plakaty, a wygrywa zawsze Tadek, który jest miejscowy, czyli swój 118