Państwo w mediach

Państwo w mediach

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Duży udział własności państwowej w mediach idzie w parze z niższym poziomem rozwoju gospodarczego
Wiele się u nas ostatnio dyskutuje o roli państwa (i polityki) w środkach masowego przekazu. Jest to temat fundamentalny, od lat w tej dziedzinie ścierają się różne teoretyczne stanowiska. Zwolennicy poglądu, że państwo jest z natury dobre, a rynek z założenia podejrzany, uważają, iż państwo powinno odgrywać zasadniczą rolę w mediach: jako właściciel (zwłaszcza telewizji) oraz regulator tzw. ładu medialnego. Ci, którzy sądzą, że państwo jest dobre, ale tylko w małych dawkach i w odniesieniu do niewielu dziedzin, nie widzą powodu, by miało ono odgrywać w mediach większą rolę niż na przykład w branży odzieżowej, materiałów budowlanych, sprzętu telekomunikacyjnego itp. Ich zdaniem, specyfika mediów nie uzasadnia żadnej szczególnej interwencji państwa, a natura władzy politycznej jest taka, że należy ją (władzę) trzymać z daleka od środków masowego przekazu. Przy tych wszystkich teoretycznych sporach mało przeprowadzono empirycznych badań roli państwa w mediach. Na uwagę zasługuje pionierska praca Simeona Djankova, Caralee McLiesha, Tatiany Nenovej i Andreia Shleifera, która pokazuje strukturę własności mediów w 97 krajach u schyłku lat 90. ubiegłego stulecia.

Czas lizusa
Patrząc na media we wszystkich 97 krajach, dostrzega się, że zdecydowanie dominują dwie formy własności: skoncentrowana własność prywatna (rodzinna) oraz własność państwowa. Bardzo mało jest firm medialnych o rozproszonej prywatnej własności albo będących we władaniu pracowników.
Są kraje, gdzie własność państwowa jest powiązana z rodzinną (zarówno państwo, jak i media są tam opanowane przez określoną rodzinę). W Kazachstanie na przykład córka i zięć prezydenta są właścicielami siedmiu spośród dwunastu głównych firm medialnych. W Arabii Saudyjskiej rodzina królewska posiada dwie z pięciu najpopularniejszych gazet.
Wpływ państwa na media nie ogranicza się do formalnej własności, ale może także polegać na prawnej regulacji nominalnie prywatnych środków masowego przekazu. W skrajnych wypadkach jest to jednak tylko pozorna własność prywatna, pozbawiona samodzielności. W Arabii Saudyjskiej państwo mianuje redaktorów naczelnych, a w Malezji licencje na prowadzenie gazet muszą być odnawiane co roku. Te mechanizmy, podobnie jak władza wynikająca z państwowej własności mediów, prowadzą oczywiście do intensywnej samocenzury wśród wydawców i dziennikarzy. Od siebie dodam, że bodaj najwyraźniejszym sygnałem politycznej dominacji nad mediami jest wysoki współczynnik lizusostwa (i lizusów) wykazywanego przez nie wobec rządzących polityków. Różnice w tym zakresie dobrze obrazują, jaki jest faktyczny status poszczególnych mediów.
Państwo może także wpływać na środki masowego przekazu poprzez bodźce finansowe. W Kamerunie rząd zaprzestał reklamy w prywatnych mediach, po tym jak skrytykowały one jego politykę. O ile pamiętam, zdarza się to nie tylko w Afryce.

Misja publiczna, czyli państwowa
Kraje wyraźnie różnią się pod względem udziału własności państwowej w mediach. Państwo jest w tej dziedzinie monopolistycznym właścicielem w Afryce, w krajach arabskich, w Iranie, Korei Północnej, Chinach, Laosie, Birmie, na Kubie, na Białorusi, w Turkmenistanie i Uzbekistanie. Są to państwa niedemokratyczne. Na drugim krańcu są zamożne kraje Zachodu, gdzie udział państwowej własności w mediach (zwłaszcza w prasie) jest znikomy lub zerowy.
Uwagę budzi spory, choć daleki od monopolu udział w rynku telewizji państwowej w Europie Zachodniej. Wydaje się, że jest to wynik panującego niegdyś poglądu, że państwowa własność telewizji jest potrzebna do wykonywania "publicznej" misji. Nie jest jednak jasne, dlaczego miałoby to akurat dotyczyć telewizji, a nie prasy, na czym dokładnie miałaby polegać owa misja i dlaczego nie można by jej realizować poprzez dotowanie wybieranych (w konkursie) programów w stacjach prywatnych. Warto też podkreślić, że państwowa telewizja w krajach Europy Zachodniej różni się zdecydowanie na przykład od państwowej telewizji w Turkmenistanie - tam formalnie i faktycznie jest ona w dyspozycji panującego Turkmenbaszy. Dla krajów posocjalistycznych, które odziedziczyły po socjalizmie państwową telewizję, istotne było i jest pytanie, czy będzie ona ewoluować ku modelowi BBC, czy raczej ku modelowi turkmeńskiemu. Przyjąć za pewnik ten pierwszy kierunek byłoby chyba nadmiernym optymizmem. Pouczające jest to, że w Meksyku, kraju o bardzo świeżej demokracji, dopiero prywatyzacja państwowej telewizji spowodowała, że zajęto się korupcją wśród rządzących polityków.

Wolność ograniczona
Autorzy omawianego opracowania nie tylko przedstawiają dane o strukturze własności mediów w różnych krajach, lecz również ujawniają, z czym wiąże się wzrost własności państwowej w środkach masowego przekazu. Jej wyższy udział idzie w parze z niższym poziomem rozwoju gospodarczego, generalnie większą rolą państwa jako właściciela i brakiem demokracji.
Te powiązania nie świadczą jeszcze o tym, że duży udział państwowej własności w mediach jest przyczyną biedy czy braku demokracji. Monopol państwa w środkach masowego przekazu i bieda mogą bowiem wynikać z jakiejś wspólnej przyczyny - ustroju państwowego, który tłumi zarówno wolność mediów, jak i wolność gospodarczą. Dlatego autorzy idą krok dalej i za pomocą technik ekonometrycznych starają się wyizolować wpływ udziału własności państwowej w mediach na rozmaite istotne aspekty życia w kraju. Dochodzą do wniosku, że wzrost tego udziału przyczynia się do ograniczenia wolności środków masowego przekazu, gorszej realizacji indywidualnych praw, słabszej ochrony praw własności, niższej jakości przepisów prawa, gorszych wyników w zakresie oświaty i opieki zdrowotnej.
Wygląda na to, że polska debata o roli państwa w mediach rzeczywiście dotyczy fundamentalnych spraw.
Więcej możesz przeczytać w 17/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/2003 (1065)

  • Wprost od czytelników 27 kwi 2003, 1:00 Listy od czytelników 3
  • Na stronie - wejście, czyli wyjście! 27 kwi 2003, 1:00 Czy będziemy musieli uciekać z polskiego wyzysklandu? 3
  • Peryskop 27 kwi 2003, 1:00 33 tys. zł odszkodowania za niewykupienie przez PRL i III RP przedwojennych obligacji skarbu państwa plus 10 tys. zł odsetek od momentu złożenia pozwu zasądził na rzecz Henryka M., kombatanta z Białej-Podlaskiej, Sąd Okręgowy w... 6
  • Dossier 27 kwi 2003, 1:00 WŁODZIMIERZ CIMOSZEWICZ, minister spraw zagranicznych "Sytuacja, w której amerykańscy podatnicy płacą na odbudowę Iraku, a o tym, jak przeznaczać pieniądze, decydują politycy z innych państw, w tym tych, które były... 7
  • Z życia koalicji 27 kwi 2003, 1:00 Rodacy! To świństwo. Nie doceniacie ciężko pracującego dla was rządu, oj, nie doceniacie. Z sondaży wynika, że rząd Millera popiera jakieś minus trzy procent obywateli, przeciw jest sto kilkanaście procent, a w kategorii ulubiony... 8
  • Z życia opozycji 27 kwi 2003, 1:00 Poseł PiS Tadeusz Cymański ograł w szachy Anatolija Karpowa. Zwycięstwo tym cenniejsze dla prawicowego działacza, że dawny mistrz świata był pupilkiem KPZR. No, to Jarosław Kaczyński na pewno spokojnie dałby mata Kasparowowi. Dziarska... 9
  • M&M 27 kwi 2003, 1:00 ROZWAŻANIA MOCARSTWA UCZESTNICZĄCEGO W ODBUDOWIE - felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 27 kwi 2003, 1:00 Lech Nikolski, minister - członek Rady Ministrów odpowiedzialnyza referendum europejskie, i Danuta Hübner, sekretarz stanu w MSZ,szefowa Komitetu ds. Integracji Europejskiej 10
  • Blair w "Simpsonach" 27 kwi 2003, 1:00 Tony Blair, premier Wielkiej Brytanii, użyczył głosu własnej animowanej postaci w kultowej kreskówce "Simpsonowie". Rysunkowy Blair ma odstające uszy i szeroki uśmiech. 10
  • Fotoplastykon 27 kwi 2003, 1:00 12
  • Poczta 27 kwi 2003, 1:00 Listy oc czytelników 14
  • Kadry 27 kwi 2003, 1:00 15
  • Jak znaleźć pracę w Europie 27 kwi 2003, 1:00 Czym byłby polski kapitalizm, gdyby kilkadziesiąt lat temu Jan Kulczyk, Jan Wejchert, Zygmunt Solorz, Marek Profus czy Piotr Buechner nie wyjechali na Zachód do pracy? Jedni z nich - jak Buechner - zaczynali w czasach studenckich, pracując w restauracjach czy jeżdżąc... 16
  • Władza pozorów 27 kwi 2003, 1:00 Cztery mity naprawy III Rzeczypospolitej 22
  • Zawodowe Wojsko Polskie 27 kwi 2003, 1:00 Latem 1995 r. holenderscy żołnierze z poboru ochraniali w Potocari w byłej Jugosławii obóz dla trzech tysięcy muzułmańskich uciekinierów. Gdy nadszedł zaprawiony w walkach serbski oddział, Holendrzy byli sparaliżowani ze strachu. Nikt nie próbował stawiać oporu, a niektórzy... 26
  • Telewizja Maryja 27 kwi 2003, 1:00 Telewizja Trwam może zniszczyć medialne imperium ojca Rydzyka 30
  • Kołchoz dziecięcy 27 kwi 2003, 1:00 Państwowe domy dziecka są trzy razy droższe niż rodzinne 32
  • Nałęcz - 16 kwietnia bis 27 kwi 2003, 1:00 Bezrozumna krytyka naszego członkostwa w UE łatwo może doprowadzić do kolejnego Rapallo 34
  • Giełda i wektory 27 kwi 2003, 1:00 Hossa ŚwiatDieta cudNajwiększy na świecie przewoźnik lotniczy American Airlines wciąż ma kłopoty finansowe. Linie mogą jednak liczyć na własnych pracowników. Wszystkie związki zawodowe zgodziły się na obniżenie płac, żeby... 36
  • Tygrys na mleku 27 kwi 2003, 1:00 Tylko co pięćdziesiąty dorosły Polak próbuje własnych sił w biznesie! 38
  • Kaprealizm 27 kwi 2003, 1:00 Polski kapitalizm nie ma nic wspólnego z Adamem Smithem 44
  • Polisa na przeżycie 27 kwi 2003, 1:00 Eureko może zachwiać finansami RP! 46
  • Firmy-państwa - liga globalna 27 kwi 2003, 1:00 Nowa edycja rankingu najbogatszych organizacji świata: 1.USA; 21. Wal - Mart; 30. Polska; 31. Ford... 48
  • Między orłem i młotem 27 kwi 2003, 1:00 Brytyjczycy zmieniają oblicze Aerofłotu 52
  • Państwo w mediach 27 kwi 2003, 1:00 Duży udział własności państwowej w mediach idzie w parze z niższym poziomem rozwoju gospodarczego 54
  • Między Scyllą a Charybdą 27 kwi 2003, 1:00 Lewicowy kurs wytyczyła "Solidarność", która 12 lat temu uznała, że dość wyrzeczeń 55
  • Supersam 27 kwi 2003, 1:00 Wejście smoka Toyota avensis to nowy gracz w klasie samochodów, w której o klienta walczą volkswagen passat, ford mondeo czy renault laguna. Nadwozie auta projektowano we Francji, a silniki i zawieszenie w Japonii. Samochód... 56
  • Gniewoterapia - wybuchy gniewu 27 kwi 2003, 1:00 Wybuchy gniewu stały się nową chorobą cywilizacyjną. Sprawdź, czy zarazek gniewu zainfekował Ciebie. 58
  • Wierny grze 27 kwi 2003, 1:00 Rozmowa z Michaelem Jordanem 62
  • Europa Stu Flag 27 kwi 2003, 1:00 Państwa narodowe kontra konfederacja regionów 64
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Głębia głąbów 27 kwi 2003, 1:00 Piotrze Drogi! Co prawda zima nie chciaŁa zejść ze sceny równie uparcie jak pan Czarzasty, ale nic nie zmieni faktu, że już pojawiają się pierwsze jarzyny - zwiastuny prawdziwej wiosny. 66
  • Banici z Formuły 1 27 kwi 2003, 1:00 W 2002 roku tylko sześć z siedemnastu wyścigów Formuły 1 zorganizowano poza Europą. W przyszłym roku proporcje mogą być odwrotne. 68
  • Zajączek mówi barankowi "nie" 27 kwi 2003, 1:00 Aż 37 proc. mężczyzn myśli o seksie co trzydzieści minut. Taką częstotliwością może się pochwalić tylko 11 proc. 70
  • Kurdystan wojenny 27 kwi 2003, 1:00 Kurdowie, niczym Polacy w XIX wieku, pozostają wyrzutem sumienia demokratycznego świata 72
  • Know - how 27 kwi 2003, 1:00 Grabieżcy Mezopotamii Złodzieje, którzy wtargnęli do muzeów w pogrążonym w chaosie Bagdadzie, ukradli bądź zniszczyli 170 tys. przedmiotów liczących niekiedy ponad sześć tysięcy lat, wartych miliardy dolarów... 75
  • Hybrydy człekokształtne 27 kwi 2003, 1:00 Klonowanie ludzi to produkcja żywych trupów 76
  • Fabryka serc 27 kwi 2003, 1:00 Jak w probówce wyhodować najważniejszy mięsień ciała 80
  • Cywilizacja barbarzyńców 27 kwi 2003, 1:00 Bestialstwo starożytnych Rzymian szokuje 82
  • Bez granic 27 kwi 2003, 1:00 Ogłoszona w Wielki Czwartek czternasta encyklika Jana Pawła II "Ecclesia de Eucharistia" odnosi się do "problemów, które zaciemniają horyzont naszych czasów". W encyklice papież potwierdził... 84
  • Amerykańskie wyzwanie 27 kwi 2003, 1:00 We Wprost: rozmowa z Colinem Powellem, sekretarzem stanu USA 86
  • Od okupacji do demokracji 27 kwi 2003, 1:00 Kto i co po Saddamie? 88
  • Bomba "L" 27 kwi 2003, 1:00 Husajn pozostawił amerykańskim saperom politycznym wielką minę 90
  • Damaszek po Bagdadzie? 27 kwi 2003, 1:00 Następna będzie Syria!". Nie skrywana satysfakcja pojawiała się w głosach moich rozmówców w Izraelu, kiedy podsumowywali wyniki zwycięskiej kampanii wojennej w Iraku. Państwo prezydenta Asada juniora jest postrzegane jako ostatni bastion antyamerykanizmu na Bliskim Wschodzie. 91
  • Unia krasnali 27 kwi 2003, 1:00 Ameryka usłyszy UE tylko wtedy, gdy przemówimy jednym głosem 92
  • Papa non grata 27 kwi 2003, 1:00 Dlaczego Aleksiej II mówi "niet" Janowi Pawłowi II? 94
  • Alleluja i do przodu 27 kwi 2003, 1:00 Nie skrewmy w czerwcu 2003 roku. Nie możemy i nie powinniśmy się bać 95
  • Menu 27 kwi 2003, 1:00 Kraj Bal marionetek Lalki mówią o ludziach więcej niż oni sami o sobie - powiedział kiedyś Jan Wilkowski, legenda polskiego teatru lalkowego. Na Międzynarodowym Festiwalu Solistów Lalkarzy w Łodzi (26-30 kwietnia) trzeci raz... 96
  • Kino opieki społecznej 27 kwi 2003, 1:00 Polscy filmowcy szykują skok na pieniądze podatników 100
  • Filmogra 27 kwi 2003, 1:00 Fabularne gry komputerowe zarabiają więcej niż przemysł filmowy 102
  • Kino Tomasza Raczka 27 kwi 2003, 1:00 Recenzje filmów: Johnny English, Gerry 103
  • Nielegalny Malewicz 27 kwi 2003, 1:00 Zanosi się na skandal w nowojorskim Muzeum Guggenheima. Na wielkiej wystawie Kazimierza Malewicza (1879-1935), mistrza rosyjskiej awangardy i jednego z prekursorów sztuki współczesnej, pojawią się obrazy, których status prawny jest co najmniej wątpliwy. 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 27 kwi 2003, 1:00 Recenzje płyt 105
  • Świat z lotu ptaka 27 kwi 2003, 1:00 "Makrokosmos" imponuje próbą podpatrzenia fenomenu przyrody, jakim są gigantyczne wędrówki ptaków 106
  • W pustyni i dżungli 27 kwi 2003, 1:00 Źle jest, kiedy ktoś Kalemu zabrać krowę, jeszcze gorzej, kiedy krowa się znajdzie. Tak w III RP powinno brzmieć prawo Kalego w odniesieniu do skradzionych samochodów, a przynajmniej do tico mojej żony. 108
  • Osobiste wątpliwości 27 kwi 2003, 1:00 Przyznam, że czuję się nieswojo, zgłaszając Szanownemu Społeczeństwu przed nadciągającym referendum europejskim swój problem. Zresztą, jaki problem? 108
  • Organ Ludu 27 kwi 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 17 (30) Rok wyd. 2 WARSZAWA, wtorek 22 kwietnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta I sekretarz tym razem wykazał się czujnością Leszek Miller na Agorze Redakcja "Organu Ludu" zdobyła... 109
  • Świat na cacy 27 kwi 2003, 1:00 Wielka Komisja Poprawności MTV jest poważna jak sosnowa trumna i surowa jak Feliks Dzierżyński. Śledzi i wyłapuje wszystko, co zakazane 110