Państwo w mediach

Państwo w mediach

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Duży udział własności państwowej w mediach idzie w parze z niższym poziomem rozwoju gospodarczego
Wiele się u nas ostatnio dyskutuje o roli państwa (i polityki) w środkach masowego przekazu. Jest to temat fundamentalny, od lat w tej dziedzinie ścierają się różne teoretyczne stanowiska. Zwolennicy poglądu, że państwo jest z natury dobre, a rynek z założenia podejrzany, uważają, iż państwo powinno odgrywać zasadniczą rolę w mediach: jako właściciel (zwłaszcza telewizji) oraz regulator tzw. ładu medialnego. Ci, którzy sądzą, że państwo jest dobre, ale tylko w małych dawkach i w odniesieniu do niewielu dziedzin, nie widzą powodu, by miało ono odgrywać w mediach większą rolę niż na przykład w branży odzieżowej, materiałów budowlanych, sprzętu telekomunikacyjnego itp. Ich zdaniem, specyfika mediów nie uzasadnia żadnej szczególnej interwencji państwa, a natura władzy politycznej jest taka, że należy ją (władzę) trzymać z daleka od środków masowego przekazu. Przy tych wszystkich teoretycznych sporach mało przeprowadzono empirycznych badań roli państwa w mediach. Na uwagę zasługuje pionierska praca Simeona Djankova, Caralee McLiesha, Tatiany Nenovej i Andreia Shleifera, która pokazuje strukturę własności mediów w 97 krajach u schyłku lat 90. ubiegłego stulecia.

Czas lizusa
Patrząc na media we wszystkich 97 krajach, dostrzega się, że zdecydowanie dominują dwie formy własności: skoncentrowana własność prywatna (rodzinna) oraz własność państwowa. Bardzo mało jest firm medialnych o rozproszonej prywatnej własności albo będących we władaniu pracowników.
Są kraje, gdzie własność państwowa jest powiązana z rodzinną (zarówno państwo, jak i media są tam opanowane przez określoną rodzinę). W Kazachstanie na przykład córka i zięć prezydenta są właścicielami siedmiu spośród dwunastu głównych firm medialnych. W Arabii Saudyjskiej rodzina królewska posiada dwie z pięciu najpopularniejszych gazet.
Wpływ państwa na media nie ogranicza się do formalnej własności, ale może także polegać na prawnej regulacji nominalnie prywatnych środków masowego przekazu. W skrajnych wypadkach jest to jednak tylko pozorna własność prywatna, pozbawiona samodzielności. W Arabii Saudyjskiej państwo mianuje redaktorów naczelnych, a w Malezji licencje na prowadzenie gazet muszą być odnawiane co roku. Te mechanizmy, podobnie jak władza wynikająca z państwowej własności mediów, prowadzą oczywiście do intensywnej samocenzury wśród wydawców i dziennikarzy. Od siebie dodam, że bodaj najwyraźniejszym sygnałem politycznej dominacji nad mediami jest wysoki współczynnik lizusostwa (i lizusów) wykazywanego przez nie wobec rządzących polityków. Różnice w tym zakresie dobrze obrazują, jaki jest faktyczny status poszczególnych mediów.
Państwo może także wpływać na środki masowego przekazu poprzez bodźce finansowe. W Kamerunie rząd zaprzestał reklamy w prywatnych mediach, po tym jak skrytykowały one jego politykę. O ile pamiętam, zdarza się to nie tylko w Afryce.

Misja publiczna, czyli państwowa
Kraje wyraźnie różnią się pod względem udziału własności państwowej w mediach. Państwo jest w tej dziedzinie monopolistycznym właścicielem w Afryce, w krajach arabskich, w Iranie, Korei Północnej, Chinach, Laosie, Birmie, na Kubie, na Białorusi, w Turkmenistanie i Uzbekistanie. Są to państwa niedemokratyczne. Na drugim krańcu są zamożne kraje Zachodu, gdzie udział państwowej własności w mediach (zwłaszcza w prasie) jest znikomy lub zerowy.
Uwagę budzi spory, choć daleki od monopolu udział w rynku telewizji państwowej w Europie Zachodniej. Wydaje się, że jest to wynik panującego niegdyś poglądu, że państwowa własność telewizji jest potrzebna do wykonywania "publicznej" misji. Nie jest jednak jasne, dlaczego miałoby to akurat dotyczyć telewizji, a nie prasy, na czym dokładnie miałaby polegać owa misja i dlaczego nie można by jej realizować poprzez dotowanie wybieranych (w konkursie) programów w stacjach prywatnych. Warto też podkreślić, że państwowa telewizja w krajach Europy Zachodniej różni się zdecydowanie na przykład od państwowej telewizji w Turkmenistanie - tam formalnie i faktycznie jest ona w dyspozycji panującego Turkmenbaszy. Dla krajów posocjalistycznych, które odziedziczyły po socjalizmie państwową telewizję, istotne było i jest pytanie, czy będzie ona ewoluować ku modelowi BBC, czy raczej ku modelowi turkmeńskiemu. Przyjąć za pewnik ten pierwszy kierunek byłoby chyba nadmiernym optymizmem. Pouczające jest to, że w Meksyku, kraju o bardzo świeżej demokracji, dopiero prywatyzacja państwowej telewizji spowodowała, że zajęto się korupcją wśród rządzących polityków.

Wolność ograniczona
Autorzy omawianego opracowania nie tylko przedstawiają dane o strukturze własności mediów w różnych krajach, lecz również ujawniają, z czym wiąże się wzrost własności państwowej w środkach masowego przekazu. Jej wyższy udział idzie w parze z niższym poziomem rozwoju gospodarczego, generalnie większą rolą państwa jako właściciela i brakiem demokracji.
Te powiązania nie świadczą jeszcze o tym, że duży udział państwowej własności w mediach jest przyczyną biedy czy braku demokracji. Monopol państwa w środkach masowego przekazu i bieda mogą bowiem wynikać z jakiejś wspólnej przyczyny - ustroju państwowego, który tłumi zarówno wolność mediów, jak i wolność gospodarczą. Dlatego autorzy idą krok dalej i za pomocą technik ekonometrycznych starają się wyizolować wpływ udziału własności państwowej w mediach na rozmaite istotne aspekty życia w kraju. Dochodzą do wniosku, że wzrost tego udziału przyczynia się do ograniczenia wolności środków masowego przekazu, gorszej realizacji indywidualnych praw, słabszej ochrony praw własności, niższej jakości przepisów prawa, gorszych wyników w zakresie oświaty i opieki zdrowotnej.
Wygląda na to, że polska debata o roli państwa w mediach rzeczywiście dotyczy fundamentalnych spraw.
Więcej możesz przeczytać w 17/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/2003 (1065)

  • Wprost od czytelników27 kwi 2003, 1:00Listy od czytelników3
  • Na stronie - wejście, czyli wyjście!27 kwi 2003, 1:00Czy będziemy musieli uciekać z polskiego wyzysklandu?3
  • Peryskop27 kwi 2003, 1:0033 tys. zł odszkodowania za niewykupienie przez PRL i III RP przedwojennych obligacji skarbu państwa plus 10 tys. zł odsetek od momentu złożenia pozwu zasądził na rzecz Henryka M., kombatanta z Białej-Podlaskiej, Sąd Okręgowy w...6
  • Dossier27 kwi 2003, 1:00WŁODZIMIERZ CIMOSZEWICZ, minister spraw zagranicznych "Sytuacja, w której amerykańscy podatnicy płacą na odbudowę Iraku, a o tym, jak przeznaczać pieniądze, decydują politycy z innych państw, w tym tych, które były...7
  • Z życia koalicji27 kwi 2003, 1:00Rodacy! To świństwo. Nie doceniacie ciężko pracującego dla was rządu, oj, nie doceniacie. Z sondaży wynika, że rząd Millera popiera jakieś minus trzy procent obywateli, przeciw jest sto kilkanaście procent, a w kategorii ulubiony...8
  • Z życia opozycji27 kwi 2003, 1:00Poseł PiS Tadeusz Cymański ograł w szachy Anatolija Karpowa. Zwycięstwo tym cenniejsze dla prawicowego działacza, że dawny mistrz świata był pupilkiem KPZR. No, to Jarosław Kaczyński na pewno spokojnie dałby mata Kasparowowi. Dziarska...9
  • M&M27 kwi 2003, 1:00ROZWAŻANIA MOCARSTWA UCZESTNICZĄCEGO W ODBUDOWIE - felieton Marka Majewskiego10
  • Playback27 kwi 2003, 1:00Lech Nikolski, minister - członek Rady Ministrów odpowiedzialnyza referendum europejskie, i Danuta Hübner, sekretarz stanu w MSZ,szefowa Komitetu ds. Integracji Europejskiej10
  • Blair w "Simpsonach"27 kwi 2003, 1:00Tony Blair, premier Wielkiej Brytanii, użyczył głosu własnej animowanej postaci w kultowej kreskówce "Simpsonowie". Rysunkowy Blair ma odstające uszy i szeroki uśmiech.10
  • Fotoplastykon27 kwi 2003, 1:0012
  • Poczta27 kwi 2003, 1:00Listy oc czytelników14
  • Kadry27 kwi 2003, 1:0015
  • Jak znaleźć pracę w Europie27 kwi 2003, 1:00Czym byłby polski kapitalizm, gdyby kilkadziesiąt lat temu Jan Kulczyk, Jan Wejchert, Zygmunt Solorz, Marek Profus czy Piotr Buechner nie wyjechali na Zachód do pracy? Jedni z nich - jak Buechner - zaczynali w czasach studenckich, pracując w...16
  • Władza pozorów27 kwi 2003, 1:00Cztery mity naprawy III Rzeczypospolitej22
  • Zawodowe Wojsko Polskie27 kwi 2003, 1:00Latem 1995 r. holenderscy żołnierze z poboru ochraniali w Potocari w byłej Jugosławii obóz dla trzech tysięcy muzułmańskich uciekinierów. Gdy nadszedł zaprawiony w walkach serbski oddział, Holendrzy byli sparaliżowani ze strachu. Nikt nie próbował...26
  • Telewizja Maryja27 kwi 2003, 1:00Telewizja Trwam może zniszczyć medialne imperium ojca Rydzyka30
  • Kołchoz dziecięcy27 kwi 2003, 1:00Państwowe domy dziecka są trzy razy droższe niż rodzinne32
  • Nałęcz - 16 kwietnia bis27 kwi 2003, 1:00Bezrozumna krytyka naszego członkostwa w UE łatwo może doprowadzić do kolejnego Rapallo34
  • Giełda i wektory27 kwi 2003, 1:00Hossa ŚwiatDieta cudNajwiększy na świecie przewoźnik lotniczy American Airlines wciąż ma kłopoty finansowe. Linie mogą jednak liczyć na własnych pracowników. Wszystkie związki zawodowe zgodziły się na obniżenie płac, żeby...36
  • Tygrys na mleku27 kwi 2003, 1:00Tylko co pięćdziesiąty dorosły Polak próbuje własnych sił w biznesie!38
  • Kaprealizm27 kwi 2003, 1:00Polski kapitalizm nie ma nic wspólnego z Adamem Smithem44
  • Polisa na przeżycie27 kwi 2003, 1:00Eureko może zachwiać finansami RP!46
  • Firmy-państwa - liga globalna27 kwi 2003, 1:00Nowa edycja rankingu najbogatszych organizacji świata: 1.USA; 21. Wal - Mart; 30. Polska; 31. Ford...48
  • Między orłem i młotem27 kwi 2003, 1:00Brytyjczycy zmieniają oblicze Aerofłotu52
  • Państwo w mediach27 kwi 2003, 1:00Duży udział własności państwowej w mediach idzie w parze z niższym poziomem rozwoju gospodarczego54
  • Między Scyllą a Charybdą27 kwi 2003, 1:00Lewicowy kurs wytyczyła "Solidarność", która 12 lat temu uznała, że dość wyrzeczeń55
  • Supersam27 kwi 2003, 1:00Wejście smoka Toyota avensis to nowy gracz w klasie samochodów, w której o klienta walczą volkswagen passat, ford mondeo czy renault laguna. Nadwozie auta projektowano we Francji, a silniki i zawieszenie w Japonii. Samochód...56
  • Gniewoterapia - wybuchy gniewu27 kwi 2003, 1:00Wybuchy gniewu stały się nową chorobą cywilizacyjną. Sprawdź, czy zarazek gniewu zainfekował Ciebie.58
  • Wierny grze27 kwi 2003, 1:00Rozmowa z Michaelem Jordanem62
  • Europa Stu Flag27 kwi 2003, 1:00Państwa narodowe kontra konfederacja regionów64
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Głębia głąbów27 kwi 2003, 1:00Piotrze Drogi! Co prawda zima nie chciaŁa zejść ze sceny równie uparcie jak pan Czarzasty, ale nic nie zmieni faktu, że już pojawiają się pierwsze jarzyny - zwiastuny prawdziwej wiosny.66
  • Banici z Formuły 127 kwi 2003, 1:00W 2002 roku tylko sześć z siedemnastu wyścigów Formuły 1 zorganizowano poza Europą. W przyszłym roku proporcje mogą być odwrotne.68
  • Zajączek mówi barankowi "nie"27 kwi 2003, 1:00Aż 37 proc. mężczyzn myśli o seksie co trzydzieści minut. Taką częstotliwością może się pochwalić tylko 11 proc.70
  • Kurdystan wojenny27 kwi 2003, 1:00Kurdowie, niczym Polacy w XIX wieku, pozostają wyrzutem sumienia demokratycznego świata72
  • Know - how27 kwi 2003, 1:00Grabieżcy Mezopotamii Złodzieje, którzy wtargnęli do muzeów w pogrążonym w chaosie Bagdadzie, ukradli bądź zniszczyli 170 tys. przedmiotów liczących niekiedy ponad sześć tysięcy lat, wartych miliardy dolarów...75
  • Hybrydy człekokształtne27 kwi 2003, 1:00Klonowanie ludzi to produkcja żywych trupów76
  • Fabryka serc27 kwi 2003, 1:00Jak w probówce wyhodować najważniejszy mięsień ciała80
  • Cywilizacja barbarzyńców27 kwi 2003, 1:00Bestialstwo starożytnych Rzymian szokuje82
  • Bez granic27 kwi 2003, 1:00Ogłoszona w Wielki Czwartek czternasta encyklika Jana Pawła II "Ecclesia de Eucharistia" odnosi się do "problemów, które zaciemniają horyzont naszych czasów". W encyklice papież potwierdził...84
  • Amerykańskie wyzwanie27 kwi 2003, 1:00We Wprost: rozmowa z Colinem Powellem, sekretarzem stanu USA86
  • Od okupacji do demokracji27 kwi 2003, 1:00Kto i co po Saddamie?88
  • Bomba "L"27 kwi 2003, 1:00Husajn pozostawił amerykańskim saperom politycznym wielką minę90
  • Damaszek po Bagdadzie?27 kwi 2003, 1:00Następna będzie Syria!". Nie skrywana satysfakcja pojawiała się w głosach moich rozmówców w Izraelu, kiedy podsumowywali wyniki zwycięskiej kampanii wojennej w Iraku. Państwo prezydenta Asada juniora jest postrzegane jako ostatni bastion...91
  • Unia krasnali27 kwi 2003, 1:00Ameryka usłyszy UE tylko wtedy, gdy przemówimy jednym głosem92
  • Papa non grata27 kwi 2003, 1:00Dlaczego Aleksiej II mówi "niet" Janowi Pawłowi II?94
  • Alleluja i do przodu27 kwi 2003, 1:00Nie skrewmy w czerwcu 2003 roku. Nie możemy i nie powinniśmy się bać95
  • Menu27 kwi 2003, 1:00Kraj Bal marionetek Lalki mówią o ludziach więcej niż oni sami o sobie - powiedział kiedyś Jan Wilkowski, legenda polskiego teatru lalkowego. Na Międzynarodowym Festiwalu Solistów Lalkarzy w Łodzi (26-30 kwietnia) trzeci raz...96
  • Kino opieki społecznej27 kwi 2003, 1:00Polscy filmowcy szykują skok na pieniądze podatników100
  • Filmogra27 kwi 2003, 1:00Fabularne gry komputerowe zarabiają więcej niż przemysł filmowy102
  • Kino Tomasza Raczka27 kwi 2003, 1:00Recenzje filmów: Johnny English, Gerry103
  • Nielegalny Malewicz27 kwi 2003, 1:00Zanosi się na skandal w nowojorskim Muzeum Guggenheima. Na wielkiej wystawie Kazimierza Malewicza (1879-1935), mistrza rosyjskiej awangardy i jednego z prekursorów sztuki współczesnej, pojawią się obrazy, których status prawny jest co najmniej...104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego27 kwi 2003, 1:00Recenzje płyt105
  • Świat z lotu ptaka27 kwi 2003, 1:00"Makrokosmos" imponuje próbą podpatrzenia fenomenu przyrody, jakim są gigantyczne wędrówki ptaków106
  • W pustyni i dżungli27 kwi 2003, 1:00Źle jest, kiedy ktoś Kalemu zabrać krowę, jeszcze gorzej, kiedy krowa się znajdzie. Tak w III RP powinno brzmieć prawo Kalego w odniesieniu do skradzionych samochodów, a przynajmniej do tico mojej żony.108
  • Osobiste wątpliwości27 kwi 2003, 1:00Przyznam, że czuję się nieswojo, zgłaszając Szanownemu Społeczeństwu przed nadciągającym referendum europejskim swój problem. Zresztą, jaki problem?108
  • Organ Ludu27 kwi 2003, 1:00TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 17 (30) Rok wyd. 2 WARSZAWA, wtorek 22 kwietnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta I sekretarz tym razem wykazał się czujnością Leszek Miller na Agorze Redakcja "Organu Ludu" zdobyła...109
  • Świat na cacy27 kwi 2003, 1:00Wielka Komisja Poprawności MTV jest poważna jak sosnowa trumna i surowa jak Feliks Dzierżyński. Śledzi i wyłapuje wszystko, co zakazane110