Przełamać tabu

Przełamać tabu

Na pęcherz nadreaktywny choruje ok. 17 proc. Polaków po 40. roku życia. Liczba pacjentów rośnie wraz z wiekiem, częściej cierpią kobiety niż mężczyźni. Pęcherz nadreaktywny można skutecznie leczyć. Wystarczy przełamać wstyd i porozmawiać z lekarzem.

Codziennie 8 km z kijkami – to odległość, jaką pokonuje z domu na działkę na obrzeżach Lublina. Często z mężem. Działa w Europejskiej Fundacji Opieki, która wspiera seniorów i osoby niepełnosprawne, pomaga im w życiu codziennym. Dopiero od dwóch lat jest na emeryturze i wciąż ma mnóstwo zajęć. Ewa Górniak, lublinianka, rocznik 1950.

– Temat wstydliwy, a przecież to normalna jednostka chorobowa – pęcherz nadreaktywny. Nie pojawia się z dnia na dzień. Problem narasta przez lata. Mój organizm pierwsze niepokojące sygnały wysyłał tuż po czterdziestce – opowiada Ewa Górniak. – Męczące parcie na pęcherz tłumaczyłam sobie tym, że za dużo się napiłam, zjadłam dania moczopędne. Kiedy jednak się zorientowałam, że wyjście z domu planuję tak, aby na mojej trasie były toalety, poczułam frustrację. Ze spotkań musiałam wychodzić do toalety co 10-15 minut. Byłam zła, bo nie mogłam zapanować nad pęcherzem. To mnie obciążało psychicznie. Najgorsze, co może się przytrafić, to niekontrolowany wyciek moczu. Powiedziałam sobie dość. Zaczęłam się leczyć – opowiada Ewa Górniak. Pacjentka przełamała wstyd, opowiedziała lekarzowi o problemie, poddała się badaniom, dostała leki, dzięki którym czuje się wolna – żyje normalnie i jest aktywna. Pokonała trudną drogę – przede wszystkim ze względu na konieczność przełamania tabu. I ma przekonanie, że jej doświadczenie pomoże innym.

Co to jest OAB

– Pęcherz nadreaktywny, po angielsku overactive bladder, OAB, powszechnie kojarzy się z nietrzymaniem moczu, ale jest to pojęcie szersze. Tylko – albo aż – jedna trzecia pacjentów z OAB cierpi na nietrzymanie moczu, pozostałe dwie trzecie – nie. Dla pęcherza nadreaktywnego charakterystyczne jest natomiastuczucie naglącego parcia: do toalety chce się iść natychmiast, chociaż pęcherz nie jest wypełniony całkowicie. Drugim ważnym objawem jest bardzo częste oddawanie moczu, ale jego ilość jest skromna – tłumaczy prof. Zbigniew Wolski, urolog, prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego. Osoby wolne od OAB korzystają z toalety pięć-sześć razy dziennie i ta potrzeba nie przerywa ich snu. Natomiast o pęcherzu nadreaktywnym mówi się wówczas, kiedy człowiek ma ponad 8 mikcji (medyczne określenie aktu oddawania moczu) w dzień i więcej niż dwie w nocy. Ale bywa, że chorzy korzystają z toalety 20 razy na dobę. U zdrowej osoby pęcherz wypełnia się dyskretnie, człowiek tego nie czuje. Dopiero przy 300-350 ml (nieco ponad szklankę) przebiega przez myśl: „Przydałoby się pójść na stronę”. Ale nie trzeba tego robić od razu, można bez pośpiechu znaleźć toaletę. U pacjentów z OAB czas między „chce mi się” a „muszę” zamyka się w minucie, 30 sekundach. Jest sygnał: teraz! natychmiast! nieodwołalnie! Najgorsza sytuacja jest wtedy, gdy parcia są na tyle naglące, że człowiek nie zdąża do WC. Trzeba wymieniać bieliznę lub ubranie, a jak zdarzy się to w pracy – katastrofa. Jak z tym żyć?

Dzienniczek mikcji

Pęcherz nadreaktywny to schorzenie spowodowane brakiem kontroli ośrodkowego układu nerwowego nad funkcjami pęcherza. Nie zawsze dokładnie wiadomo, co jest tego przyczyną. – OAB jest charakterystyczne dla wielu schorzeń neurologicznych, jak stwardnienie rozsiane, uszkodzenie rdzenia kręgowego i mózgu, choroby Parkinsona, Alzheimera. W tych wypadkach odpowiedzialny jest źle funkcjonujący układ nerwowy. Jednak należy pamiętać, że przyczyny problemów z pęcherzem, potrzebą naglącego oddawania moczu i jego nietrzymania mogą wynikać z innych chorób, np. ze stanów zapalnych dolnych dróg moczowych lub nowotworów. Dopiero jak wykluczymy inne przyczyny, możemy podjąć leczenie OAB – zaznacza prof. Wolski. Prawdopodobieństwo zachorowania na OAB wzrasta wraz z wiekiem – u kobiet zwykle w wieku okołomenopauzalnym. Panie chorują też dwa-pięć razy częściej niż mężczyźni. U mężczyzn problemy z pęcherzem nadreaktywnym pojawiają się wraz z łagodnym przerostem prostaty, czyli już po 40. roku życia. Przy postawieniu diagnozy, czy mamy do czynienia z OAB, pomocne są notatki prowadzone w tzw. dzienniczku mikcji. Pacjent zapisuje w nim, kiedy i ile oddał moczu w ciągu doby, co pomaga w monitorowaniu efektów leczenia.

Leczenie sekwencyjne

Terapia OAB jest sekwencyjna: zaczyna się od sposobów najmniej inwazyjnych. Pierwszy to zmiana stylu życia. Trzeba się postarać schudnąć, bo dodatkowy ciężar wywiera nacisk na dno miednicy. Zwiększyć aktywność fizyczną, zmienić dietę, która pozwoli unikać zaparć. Nie palić papierosów. Wykonywać ćwiczenia mięśni Kegla, regularnie po kilka razy w ciągu dnia. Przynosi to poprawę w ciągu trzech do sześciu miesięcy u sześciu na dziesięciu chorych.

Kolejna metoda to leczenie farmakologiczne. Podstawowymi lekami w leczeniu OAB są leki antymuskarynowe, które blokują skurcze pęcherza moczowego, m.in. solifenacyna i tolterodyna. – Leki te blokują obecne w pęcherzu receptory muskarynowe. Problem w tym, że te receptory poza pęcherzem moczowym znajdują się także w jamie ustnej w śliniankach, w przewodzie pokarmowym, w oku i w mózgu. Gdy je zablokujemy to, owszem, problem z pęcherzem ustąpi, ale za to pojawią się suchość w jamie ustnej, zaparcia, zaburzenia widzenia. Dlatego ich zastosowanie jest ograniczone – wyjaśnia prof. Tomasz Rechberger, kierownik Kliniki Ginekologii Operacyjnej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 4 w Lublinie.

Obecnie alternatywą dla leków antymuskarynowych są nowe leki, tzw. agoniści receptora beta-3. Takim lekiem jest mirabegron. Jego działanie polega na zmniejszaniu napięcia mięśnia wypieracza pęcherza moczowego, co prowadzi do wzrostu objętości pęcherza i zmniejsza częstość parć naglących. A co za tym idzie – licznych mikcji. Co ważne, z wszystkich badań wynika, że lek ma znacznie mniejszą liczbę interakcji z układem sercowo-naczyniowym – tłumaczy prof. Rechberger. – Od ubiegłego roku lek jest dostępny w USA i krajach europejskich, w tym w Polsce. W Skandynawii w ciągu trzech miesięcy od wprowadzenia stał się lekiem numer jeden! Leki trzeba brać stale. Jeżeli nie działają lub są źle tolerowane, kolejnym krokiem jest zastosowanie toksyny botulinowej.

Botoks na pęcherz

Terapia polega na ostrzykiwaniu ściany pęcherza moczowego toksyną botulinową. Zabieg nie jest skomplikowany, ale zwykle trzeba go powtarzać w trakcie wziernikowania pęcherza moczowego (cystoskopia) w znieczuleniu, podczas krótkiego pobytu w szpitalu zwykle co kilka miesięcy, rzadziej ambulatoryjnie. U starszych pacjentek pomocne jest podawanie estrogenów dopochwowo, których działanie zwiększa elastyczność tkanek i może zmniejszać ryzyko nietrzymania moczu. Z kolei elektrostymulacja pęcherza nadreaktywnego ma na celu zmniejszenie pobudliwości mięśnia wypieracza pęcherza moczowego. Stymuluje się włókna czuciowe nerwu sromowego przy użyciu elektrod umieszczonych w pochwie lub odbytnicy, lub na skórze pacjenta. Skuteczniejszym postępowaniem jest neuromodulacja nerwów krzyżowych za pomocą specjalnych elektrod wprowadzonych na stałe do otworów kości krzyżowej i specjalnego urządzenia. Niestety ta metoda nie jest jeszcze w Polsce stosowana ze względu na brak finansowania przez NFZ. – Najagresywniejszą formą leczenia w krańcowych stadiach choroby, zwłaszcza w przypadku małej pojemności pęcherza, jest operacja polegająca na częściowym wycięciu pęcherza i powiększeniu go jelitem (cystoileoplastyka) lub nawet całkowite wycięcie pęcherza. Operacje te wymagają wnikliwej indywidualnej kwalifikacji i są wykonywane w wybranych ośrodkach urologicznych – mówi prof. Wolski.

Skuteczna farmakoterapia

Pani Ewa zwierzyła się z problemu ginekologowi. Ten zlecił badanie urodynamiczne. Przypomina ono badanie ginekologiczne, tyle że do ujścia cewki moczowej wprowadza się czujniki rejestrujące ciśnienie panujące w pęcherzu moczowym i cewce. Na ekranie monitora pojawiają się wykresy, na podstawie których lekarz ocenia stan zaawansowania choroby. – Mam w rodzinie osobę, która bez wątpienia ma tę przypadłość co ja, ale jest na tyle wstydliwa, że nie pozwala jej to pójść do lekarza. O chorobie wstydzą się mówić zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Chorują nawet 20-latki. Wiem, bo czynnie działam w stowarzyszeniu UroConti, które zrzesza i wspiera osoby z tym schorzeniem – mówi pani Ewa.

Leki biorę już 15 lat. Na początku to były leki starszej generacji– musiałam łykać więcej dwa-trzy razy dziennie. Pomagały na problemy z pęcherzem, ale powodowały suchość w ustach, miałam zaburzenia widzenia, bóle głowy. Do tego stopnia czułam się źle, że przerwałam leczenie. Na szczęście po badaniu urodynamicznym zostałam objęta badaniami klinicznymi nad nowym wówczas lekiem. Teraz biorę jedną tabletkę dziennie i czuję się o niebo lepiej niż na poprzednich lekach. Swoją obecną formę oceniam na 99 proc. Zawsze mam przy sobie cukierki, które pomagają mi nawilżyć jamę ustną, bo jednak troszeczkę odczuwam w ustach suchość. Ale mam ten luksus, że nie zdarza mi się już mimowolny wyciek moczu. Mogę zapanować nad parciem, powstrzymać je na tyle, że zawsze zdążę do toalety. Czuję się wolnym człowiekiem – wyznaje pani Ewa. Na pęcherz nadreaktywny i/lub nietrzymanie moczu cierpi połowa kobiet po 50.- -60. roku życia. Podstawowym leczeniem jest farmakoterapia. Skuteczna u 75 proc. chorych. ■

Okładka tygodnika WPROST: 8/2014
Więcej możesz przeczytać w 8/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 8/2014 (1616)

  • Jestę prorokię 16 lut 2014, 20:00 W 1995 r. napisałem opowiadanie „Krzyż” o księdzu Marcinie, gotowym zrezygnować z kapłaństwa, by uratować dziecko, które chce usunąć obca mu dziewczyna (ksiądz nie jest biologicznym ojcem). Opowiadanie zostało opublikowane... 4
  • Skaner 16 lut 2014, 20:00 KULTURA Polak wśród laureatów World Press Photo Amerykanin John Stanmeyer zwyciężył w tegorocznej edycji najbardziej prestiżowego konkursu fotograficznego World Press Photo. Jego zdjęcie przedstawia stojących w świetle księżyca... 6
  • Co z tym Trynkiewiczem 16 lut 2014, 20:00 MAREK BIERNACKI obiecał, że poda się do dymisji, jeśli Mariusz Trynkiewicz wyjdzie na wolność. Minister naprawdę bardzo się starał, by nie wypuścić seryjnego mordercy, ale nie wyszło. 12
  • Zdrowy przekręt 16 lut 2014, 20:00 Ogromne nieprawidłowości, miliony z publicznej kasy, naciski, CBA i prokuratura w akcji. Wśród bohaterów medycznego skandalu są minister BARTOSZ ARŁUKOWICZ i SZEF NFZ MARCIN PAKULSKI. 16
  • Pan poseł jest dżentelmenem 16 lut 2014, 20:00 Poseł PIOTR SZELIGA umie dziewczynę komplementować. I to powoduje jego polityczne kłopoty. 20
  • Miedź czy nie mieć 16 lut 2014, 20:00 ABW zbada, dlaczego Ministerstwo Środowiska oddało w niejasnych okolicznościach warte miliard dolarów złoże miedzi w ręce kanadyjskiej firmy reprezentowanej przez BYŁEGO PREZESA KGHM – dowiedział się „Wprost”. 22
  • Jak w rybnym 16 lut 2014, 20:00 TRWA POCZTOWA WOJENKA. Wszystkie chwyty dozwolone. 24
  • Koniec świata celebrytów 16 lut 2014, 20:00 Telewizjom coraz trudniej promować nowe twarze. W czasach posuchy umiejętność kreowania celebrytów zachowali w zasadzie jedynie NINA TERENTIEW I EDWARD MISZCZAK. 26
  • Wariaci Pana Boga 16 lut 2014, 20:00 Jeżdżą tam, gdzie nikt nie chce jeździć, bo trzeba być szaleńcem, żeby chcieć zostać misjonarzem. 30
  • Przełamać tabu 16 lut 2014, 20:00 Na pęcherz nadreaktywny choruje ok. 17 proc. Polaków po 40. roku życia. Liczba pacjentów rośnie wraz z wiekiem, częściej cierpią kobiety niż mężczyźni. Pęcherz nadreaktywny można skutecznie leczyć. Wystarczy przełamać wstyd i porozmawiać z lekarzem. 34
  • Siedem powodów, dla których rok 2014 (i następne) będzie rokiem kobiet 16 lut 2014, 20:00 André Malraux powiedział kiedyś, że „wiek XX albo będzie wiekiem religii, albo go nie będzie”. Jego przewidywania okazały się nieprawdziwe. Nie wiem, czy ktoś już ogłosił, jaki ma być wiek XXI, ale nie sądzę, by był... 36
  • Ballada o Januszkach 16 lut 2014, 20:00 Dorosłe dzieci biją i poniżają rodziców. Matki i ojcowie wolą przyjmować cięgi, niż wydać swoje latorośle w ręce prawa. 50
  • Złote dojne krowy 16 lut 2014, 20:00 Najlepsze uczelnie świata walczą z sobą o zagranicznych studentów. Polskie szkoły też chciałyby dołączyć do edukacyjnego wyścigu, ale nie bardzo potrafią. 53
  • Beksińscy – historia straszna 16 lut 2014, 20:00 Biografia Zbigniewa i Tomka Beksińskich, która za kilka dni ukaże się w księgarniach, dla wyznawców ich legendy okaże się bolesnym zderzeniem z rzeczywistością. 56
  • Alfabet Beksińskiego 16 lut 2014, 20:00 Niepełna lista rzeczy, których Tomasz Beksiński nienawidzi (w porządku alfabetycznym). 58
  • OZE lokalnie – z korzyścią dlakonsumenta i bezpieczeństwaenergetycznego Polski 16 lut 2014, 20:00 Maciej Bando, wiceprezes Urzędu Regulacji Energetyki Dlaczego wśród pożądanych kierunków rozwoju sektora elektroenergetycznego w Polsce tak ważną rolę odgrywają odnawialne źródła energii? Między innymi dlatego, że jednym z wyzwań,... 62
  • Dotacje na wiatr 16 lut 2014, 20:00 Odnawialne źródła energii wciąż jeszcze mogą być szansą dla przedsiębiorców. Niestety, ciągle czekamy na ustawę, która ustali zasady gry w tej dziedzinie. 64
  • Zaprząc wiatr do pracy 16 lut 2014, 20:00 W Polsce podobnie jak w innych krajach Unii coraz więcej energii wytwarza się z odnawialnych źródeł. Charakter tych źródeł stawia przed sektorem energetycznym wyzwania, w których sprostaniu mogą pomóc firmy telekomunikacyjne. 70
  • Jak ściąć rachunki za ogrzewanie domu 16 lut 2014, 20:00 Nowy pomysł BOŚ Banku pozwala zmniejszyć wydatki na ogrzewanie domu niemal do zera, zyskać dodatkowe metry powierzchni domu dzięki wyższej zdolności kredytowej i chwalić się nowoczesnymi, ekologicznymi rozwiązaniami. 72
  • Bank z energią 16 lut 2014, 20:00 Proponujemy zupełnie nowe rozwiązanie. Kompleksową odpowiedź na potrzeby klienta, który chce mieć ciepło w domu, podgrzaną wodę i niskie rachunki – mówi Mariusz Klimczak, prezes BOŚ Banku. 73
  • Siła polskiej chemii 16 lut 2014, 20:00 Rok 2013 pokazał, jak się ukształtował sektor chemii przemysłowej w Polsce zarówno w odniesieniu do czynników makroekonomicznych, jak i zdarzeń inwestycyjnych. Kondycję polskiej chemii można oceniać, stosując różne miary: wyniki... 76
  • Nanofolia przyszłości 16 lut 2014, 20:00 Folia nanoER- GIS jest unikatowa na rynku. Najwięksi europejscy gracze nie mają jeszcze porównywalnych z nią produktów – mówi Tadeusz Nowicki, prezes Grupy ERGIS. 77
  • Chemiczny bieg ku przyszłości 16 lut 2014, 20:00 Po latach marazmu polski przemysł chemiczny wstaje z kolan i wreszcie stawia na innowacje. Czy mamy jeszcze szansę dogonić zagranicznych gigantów? 78
  • 12 mld zł na petrochemię 16 lut 2014, 20:00 Pod koniec ubiegłego roku Grupa Lotos i Grupa Azoty podpisały porozumienie w sprawie powołania spółki celowej i wykonania pełnego studium wykonalności kompleksu petrochemicznego zlokalizowanego w Gdańsku i na południu Polski. 83
  • Grzanie Hillary 16 lut 2014, 20:00 Publikacja prywatnych listów i e-maili Hillary Clinton potwierdza jej wizerunek zimnej baby ze stali. Taki image nie ułatwi jej walki o prezydenturę w 2016 r. 84
  • Pijany jak Anglik 16 lut 2014, 20:00 Młodzi Brytyjczycy, pijąc na umór, rujnują swoje życie i krajową gospodarkę. Rząd szuka pomysłów na odwyk narodowy. 88
  • Idź złoto do złota 16 lut 2014, 20:00 Po raz pierwszy w historii polscy sportowcy zdobyli dwa złote medale w jednych zimowych igrzyskach. I może to jeszcze nie koniec. 90
  • Wielkie wysysanie Polaka 16 lut 2014, 20:00 Dziesięć razy wyższy podatek za garaż i mandat za minimalne przekroczenie prędkości. Rząd chce nam wyszarpać z kieszeni już nie złotówki, ale nawet najmniejsze grosze. 92
  • Powrót kujona 16 lut 2014, 20:00 Satya Nadella ma być Steve’em Jobsem Microsoftu, który sprawi, że firma przestanie być postrzegana jako technologiczny maruder. 96
  • Przedsiębiorczość jest rodzaju żeńskiego 16 lut 2014, 20:00 Wybór Bizneswoman Roku jest trudny. Nawet bardzo. Bo kandydatek mogących się pochwalić niepoślednimi biznesowymi sukcesami jest wiele. – W tym roku znów mieliśmy do czynienia z wieloma wspaniałymi pomysłami na biznes, wielkimi... 98
  • Kobiety zmieniają biznes 16 lut 2014, 20:00 KIEDY KOBIETY CZY TO W ŻYCIU CODZIENNYM, CZY W BIZNESIE DOSTRZEGAJĄ PROBLEM, nie rozkładają rąk. Starają się go rozwiązać. Ewa Misiak nie mogła znaleźć legalnie zatrudnionej opiekunki do dziecka. Założyła więc firmę Baby & Care oferującą usługi niań. 99
  • Tawerny pod piramidami 16 lut 2014, 20:00 Archeolodzy odnaleźli w pustynnej Gizie ruiny portowego miasta. Wygląda na to, że budowniczowie piramid chadzali do tawerny na piwo i świeżą rybkę. 104
  • Cnota nienawiści 16 lut 2014, 20:00 Dokonywali w Indonezji zbrodni. Teraz je odgrywają przed kamerą – w filmie Joshuy Oppenheimera. 106
  • Udręki i ekstazy wieszcza Adama 16 lut 2014, 20:00 Adam Mickiewicz w biografii amerykańskiego slawisty Romana Koropeckiego to trochę celebryta nieradzący sobie z ciężarem sławy. Ale też człowiek z krwi i kości. 110
  • Kalejdoskop kulturalny 16 lut 2014, 20:00 FILM Trzy strony świata Plejada znanych nazwisk: od Snowdena, przez Cave’a, po Clooneya. Filozoficzne eseje, hollywoodzkie produkcje, skromne dramaty i azjatyckie kino gatunkowe. Berlinale walczy o uwagę widzów. – Tematy tej edycji... 112
  • Bomba tygodnia 16 lut 2014, 20:00 Dno Kilka dni temu na imprezie Doda pobiła wraz z towarzyszącymi jej osobami Agnieszkę Szulim. Bo ta nie pada na kolana przed nią ani nie spija z jej napuchniętych od wypełniaczy ust każdego słowa. Kiedy o tym się dowiedziałam,... 114
  • PO CZTERDZIESTCE CZŁOWIEK WIE…. 16 lut 2014, 20:00 Wbrew kultowi młodości lansowanemu przez media dojrzałość ma swoje plusy. Jesteśmy aktywni zawodowo, świadomi swoich możliwości i asertywni. Chcemy też zachować dobry wygląd i samopoczucie na dłużej. 119
  • ZATRZYMAĆ CZAS 16 lut 2014, 20:00 Medycyna estetyczna to zaawansowana dziedzina nauki. Pozwala pacjentom nie tylko długo i zdrowo żyć, lecz także dobrze wyglądać – mówi dr n. med. Krzysztof Jakubowski z kliniki Polmedic w Radomiu. 120
  • PO PIERWSZE, PACJENT 16 lut 2014, 20:00 W placówkach Polmedic zapewniamy pacjentom fachową i kompleksową opiekę. Usługi medyczne realizujemy w ramach kontraktu z NFZ i prywatnie – mówi Mariusz Purc, prezes zarządu Polmedic w Radomiu. 120
  • MŁODSZA, SZCZUPLEJSZA, SZCZĘŚLIWSZA 16 lut 2014, 20:00 Nowoczesne metody odmładzania i wyszczuplania są bezpieczne i przynoszą satysfakcjonujące, kompleksowe efekty – mówi dr Beata Kociemba, założycielka Instytutu Beauty Derm na warszawskim Mokotowie. 121
  • ZASTRZYK PIĘKNA 16 lut 2014, 20:00 Wypełnienia zmarszczek, bruzd i modelowanie konturu twarzy przy zachowaniu jej naturalnego wyglądu, zwiększanie gęstości skóry. O zaletach preparatu Radiesse mówią lekarze medycyny estetycznej, którzy go stosują na co dzień. 122
  • ORGANICZNE WYPEŁNIACZE 16 lut 2014, 20:00 W gabinetach medycyny estetycznej właśnie się pojawiły nowe, organiczne wypełniacze na bazie kwasu hialuronowego. Dr Barbara Jerschina mówi o tym, co wyróżnia Neauvia Organic i jakie daje efekty. 124
  • ZABAWY W DOKTORA 16 lut 2014, 20:00 Jeśli chcemy się poddać zabiegowi medycyny estetycznej, to tylko w gabinetach wykwalifikowanych lekarzy. U kosmetyczki taki zabieg może mieć nawet tragiczne konsekwencje – podkreśla dr Waldemar Jankowiak. 126
  • URODA SZYTA NA MIARĘ 16 lut 2014, 20:00 Nici liftingujące przebojem się wdarły na rynek medycyny estetycznej. Czym tak naprawdę są? I czego można za ich pomocą dokonać? 128
  • OTYŁOŚĆ – TO SIĘ LECZY 16 lut 2014, 20:00 Otyłość to choroba, którą można coraz skuteczniej, szybciej i łatwiej leczyć. Szpital Medicover przygotował w tym celu konkretne programy skierowane do osób z różnym nasileniem otyłości. 130
  • NATURALNE PIĘKNO 16 lut 2014, 20:00 Dermatologia estetyczna to połączenie wiedzy medycznej i wrażliwości na piękno. Dlatego wygląd pacjentów jest najlepszą wizytówką pracy lekarza. 135

ZKDP - Nakład kontrolowany