Widowisko z krzyżem w tle

Widowisko z krzyżem w tle

Współczesne MISTERIA MĘKI PAŃSKIEJ to nie tylko inscenizacje Drogi Krzyżowej. To przygotowane z rozmachem spektakle. A także lekcja współczesnej historii.

W misterium Męki Pańskiej w Mszanie Dolnej w postać Kajfasza wcielił się przewodniczący rady miasta. Obok niego na scenie stanął dyrektor szkoły w roli św. Piotra oraz wójt, burmistrz i kilku radnych, w sumie ponad 60 aktorów. – Mnie przypadła rola apostoła Andrzeja. I od razu pojawiły się głosy, że raczej powinienem zagrać Judasza – śmieje się burmistrz Tadeusz Filipiak. Do udziału w spektaklu tak jak innych polityków namówił go ksiądz Rafał Piórkowski. – Mieliśmy dać nazwiska, być taką żywą reklamą, bo ksiądz Rafał założył, że to przyciągnie ludzi. I chyba się udało, lokalne media od razu podchwyciły temat – mówi. Nazwiska ściągnęły też publiczność. Wejściówki na każde przedstawienie rozchodzą się co do jednego. Zeszłoroczne spektakle obejrzało w sumie około półtora tysiąca ludzi. – Jak na nasze miasteczko to ogromny sukces – uważa Filipiak. I przekonuje, że chociaż spektakl odbywa się w Mszanie dopiero po raz drugi, spokojnie mogliby konkurować z pobliskimi Myślenicami czy Makowem Podhalańskim, gdzie misteria mają znacznie dłuższą tradycję. Konkurencja ma zresztą charakter nie tylko międzymiastowy.

Nieformalny konkurs o zaangażowanie w misterium rozgrywa się między urzędem miasta z burmistrzem na czele a urzędem gminy, którą reprezentuje wójt. W tym roku wygrała gmina, bo jej pracownikom przypadła w udziale większość ról. – Wielu z nas miało wątpliwości, czy w ogóle się w to angażować. Czy znajdziemy czas na próby kilka razy tygodniu, czy na scenie nie sparaliżuje nas trema, bo przecież jesteśmy amatorami. Ale teraz chyba już nikt by się nie wycofał. Dla mnie udział w misterium to swoiste rekolekcje. W dodatku czuję, że robię coś dobrego dla naszej społeczności. Chyba wszyscy to tak traktujemy – mówi burmistrz.

Pytanie, czy zaangażowanie lokalnych notabli rzeczywiście wynika tylko z tego. Ich udział w misterium wywołał złośliwe komentarze przeciwników politycznych, ale też został dostrzeżony przez elektorat związany z Kościołem, który na południu Polski stanowi większość. – Żeby to oceniać, trzeba by wiedzieć, co było głównym celem aktorów – mówi Jarczewska-Gerc. – Jeżeli było to działanie pod wyborców, to niespecjalnie się politykom chwali, ale na pewno może się okazać skuteczną strategią PR-owską. Udział w misterium może przysporzyć sympatii widzów, chociażby przez proste skojarzenie treści artystycznej z osobą danego polityka – dodaje.

DROGA KRZYŻOWA NA DVD

– Ludzie oczekują od religii czegoś innego niż dawniej i mają więcej wymagań. Kościół ma już nie tylko nauczać, ma też być atrakcyjny, ma angażować zarówno intelektualnie przez treści, które proponuje, jak i formę, za której pomocą może te treści przekazać – mówi Kamila Baraniecka-Olszewska, autorka książki „Ukrzyżowani. Współczesne misteria Męki Pańskiej w Polsce”. Trudno powiedzieć, ile dokładnie jest misteriów w Polsce. Szacuje się, że kilkadziesiąt. Niektóre znikają, ale wciąż pojawiają się nowe. Część z nich, jak najstarsze w Polsce, w Kalwarii Zebrzydowskiej, odbywa się nieprzerwanie od wieków (czasem z przerwą na czasy PRL). One też mają najbardziej tradycyjną formę. W latach 90. nastąpił wręcz misteryjny boom. Powstały wtedy inscenizacje m.in. w Kaliszu, Babicy i Kalwarii Pacławskiej. Najlepsze z nich trafiły nawet na DVD, inne wciąż żyją w internecie, wywołując liczne komentarze.

Misterium Męki Pańskiej w Poznaniu to największe tego typu na świecie wydarzenie plenerowe. Na poznańskiej cytadeli obejrzało je w zeszłym roku 30 tys. ludzi. Przez kilka lat widowisko było odtwarzane również w Warszawie, gdzie gromadziło tysiące widzów na terenie wyścigów konnych na Służewcu. Poza przeżyciem religijnym dla wierzących jest to profesjonalne widowisko na najwyższym poziomie. A także świetnie zorganizowana impreza, z własną stroną internetową, produkcją, transportem oraz rzecznikiem prasowym. Sam organizator przyznaje, że to, co robi reżyser, to nie widowisko religijne, ale teatralne. Że misterium to rodzaj sztuki, performance’u. Natomiast to, jak odbierają je widzowie, jest ich indywidualną sprawą.

Ciągle są na mapie Polski miejsca, gdzie misteria odgrywane są z poszanowaniem, wręcz celebracją tradycji i wiernością Ewangelii. Ale trzymanie się tradycji nie jest efektem bezrefleksyjnego odtwarzania od lat tego samego scenariusza, lecz wyznacznikiem oryginalności misterium, czymś, na czym buduje się jego wyjątkowość. – Współczesny człowiek ma przesyt wszystkiego: informacji, muzyki. To, co zna, nie jest już dla niego ciekawe. Prosty teatrzyk nie wywołuje emocji. Inscenizacja, która widza nie zaskakuje, nie może go zainteresować. Zwłaszcza jeżeli bierzemy pod uwagę to, że misteria oglądają nie tylko wierzący, ale też ateiści, którzy patrzą na nie jak na widowisko i element kultury – tłumaczy dr Ewa Jarczewska-Gerc, psycholog ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.

Pod względem formy niektóre współczesne misteria dorównują świeckim teatralnym przedstawieniom. Część publiczności przeżywa misteria duchowo, część traktuje je jak widowisko. Pasja jest już nie tylko przeżyciem religijnym. To też spektakl, w którym równorzędną do fabuły rolę odgrywają gra aktorska, scenografia, światło i dźwięk. Organizatorzy starają się przyciągać widzów na wszelkie sposoby. Dlatego wiele przedstawień nie ma stałego scenariusza, ale co roku pisze się go od nowa, by uwzględniał aktualne wydarzenia.

CHRYSTUS NIE SZTYWNIAK

W Miejscu Piastowym organizatorzy wplatają w treść pasji wątki lustracyjne. „Ksiądz Darek zrobił taki scenariusz w kontekście wydarzeń, które się działy w Polsce, czyli o donosicielstwie w czasie komuny” – opowiada Baranieckiej-Olszewskiej jeden z aktorów. Bohaterowie spektaklu podpisywali się na kartce, która następnie trafiła do Annasza z informacją, że „to jedyny klucz do utrzymania władzy”. Ksiądz Darek uchodzi za specjalistę od wplatania w scenariusz tego typu wątków, „egzystencjalno-współczesnych”, jak je określa reżyser tamtejszych przedstawień.

W Bydgoszczy scenariusz jednego z misteriów odnosił się do oskarżeń rzucanych przez antyklerykałów, jakoby Maria Magdalena była kochanką Jezusa. W czasach, gdy szczególnie dużo młodych Polaków emigrowało w poszukiwaniu pracy, tematem przewodnim bydgoskiego misterium stało się hasło „Bóg, honor, ojczyzna”. Z kolei po śmierci Jana Pawła II praktycznie cały scenariusz był hołdem złożonym papieżowi: bohater, urodzony 16 października 1978 r. (data wybrania Jana Pawła II na biskupa Rzymu), pogubiony w życiu chłopak odnalazł swoją drogę dzięki lekturze drogi krzyżowej polskiego papieża. Przez wprowadzanie aktualnych wątków do misterium Męki Pańskiej organizatorzy chcą przybliżyć przedstawienia współczesnemu widzowi.

W misteria są wplatane zagadnienia dotyczące in vitro, wątki aborcyjne i retoryka smoleńska. Gdzieniegdzie sugeruje się również sympatie i antypatie wyborcze. – To, że takie wątki się pojawiają, to żadne novum. Sztuka, a zakładam, że tym są misteria, od zawsze czerpała z życia. Tak było i w starożytnej Grecji, gdzie teatr był nierzadko satyrą na to, co działo się w polityce. Tak było w nowożytnej Anglii czy Francji, gdzie wiele inscenizacji dotyczyło życia królów. Nowe są środki wyrazu i forma, ale nie treść – ocenia Jarczewska-Gerc. „Staramy się tak powiedzieć, że Chrystus nie był sztywniakiem” – wyjaśnił jeden z organizatorów misteriów autorce „Ukrzyżowanych”.

NEGOCJACJE Z KOŚCIOŁEM

Nie wszystkie inscenizacje Męki Pańskiej to przedsięwzięcia liturgiczne. Inowrocławska jest organizowana przez osoby świeckie – nauczyciela historii i pracowników lokalnego domu kultury. Zdaniem autorki „Ukrzyżowanych” to znak czasów i zmiany podejścia do wiary. „Religijne stają się też współczesne wydarzenia i działania świeckie. To, co religijne, nie jest już przez Kościół wyłącznie dyktowane, ale bywa też negocjowane. Religijne może być tylko w jednym z wielu aspektów danego wydarzenia i to wystarcza, by jako takie było przez wiernych i przez Kościół traktowane” – pisze.

Mimo wszystko przynajmniej teoretycznie misteria pozostają pod auspicjami Kościoła. To on jest autorytetem i ma decydujące zdanie. Co nie oznacza, że na linii Kościół – aktorzy nie rodzą się konflikty. Zdarza się, że uczestnicy przedstawienia próbują ugrać coś dla siebie. W Kalwarii Pacławskiej co jakiś czas grożą bojkotem misterium, bo jego organizator, zakon franciszkanów, na przykład nie dopuścił do bierzmowania dziecka któregoś z aktorów. Albo przepędził czyjeś króliki z przyklasztornej łąki. Ostatecznie jednak co roku misterium się odbywa. Kamila Baraniecka-Olszewska jest zdania, że misteria, nawet te najbardziej współczesne i te, które szczególnie przywiązują wagę do formy, wciąż pozostają przede wszystkim przeżyciami religijnymi. Nie kwestionuje jednak, że to również sztuka. Spektakle. Profesjonalne, wysokobudżetowe produkcje, element współczesnej kultury. To wreszcie teatr. Tam, gdzie w grę wchodzi polityka, czasem teatr jednego lub kilku aktorów. ■

Korzystałam z książki Kamili Baranieckiej- -Olszewskiej, „Ukrzyżowani. Współczesne misteria Męki Pańskiej w Polsce”

Okładka tygodnika WPROST: 15/2014
Więcej możesz przeczytać w 15/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2014 (1623)

  • Skaner 6 kwi 2014, 20:00 Top 7 NAJBRZYDSZE POMNIKI PAPIEŻA Wraz z liczbą powstających w Polsce i na świecie pomników i rzeźb Jana Pawła II powstają monumenty, których twórcy przedstawili polskiego papieża w sposób karykaturalny. Oto naszym zdaniem najgorsze... 4
  • Nasza eurowojna 6 kwi 2014, 20:00 Zaczęła się wojna. Na razie na spoty wyborcze. Wychodzi taniej niż przy użyciu nowoczesnego sprzętu militarnego, ale ofiar sporo, przede wszystkim: dobry smak i zdrowy rozsądek. Pierwsze ciężkie działa wytoczył Palikot, który... 10
  • Prokuratura umywa ręce 6 kwi 2014, 20:00 Polistopadowych występach Antoniego Macierewicza w Chicago i Nowym Jorku jeden z mieszkańców Wietrznego Miasta złożył doniesienie do prokuratury. Zauważył, że podczas wykładu krąży po sali skarbonka, do której zebrani wrzucają... 10
  • Wysyp ciekawych historii 6 kwi 2014, 20:00 How to spin, how to win” – mówi niczym Max Kolonko Dick Dobrowolski. To fikcyjna postać, specjalista od marketingu politycznego, w którego wcielił się znany raper Liroy na potrzeby kampanii Instytutu Spraw Obywatelskich. Co to... 12
  • Nie odpuszczajcie! 6 kwi 2014, 20:00 Żałuję, że rodzice niepełnosprawnych dzieci zakończyli protest w Sejmie. Przykro mi, że zdecydowali się wrócić do własnych domów. Myślę, że ich krótki, dwutygodniowy pobyt w gmachu parlamentu był potrzebny i dla wszystkich zdrowy,... 12
  • Legalna faza 6 kwi 2014, 20:00 Sklepy z dopalaczami zniknęły, ale w internecie każdy może zamówić SILNE NARKOTYKI. Zupełnie legalnie. Kurier dowiezie paczkę pod drzwi. 14
  • Opinie 6 kwi 2014, 20:00 Na łamach tygodnika „Wprost” od miesięcy piszemy o jakości powoływanych przez prokuraturę biegłych, bo to ich opinie mają największy wpływ przy wyrokach sądowych w sprawach gospodarczych. Prokuratorzy na podstawie jednej... 16
  • E-bigos 6 kwi 2014, 20:00 Minister Rafał Trzaskowski, który miał wprowadzić Polskę w erę cyfrową, zaczął od tego, że skłócił się z branżą IT. 17
  • Chcemy mówić o życiu 6 kwi 2014, 20:00 Cztery lata po katastrofie smoleńskiej dla bliskich ofiar przyszedł moment, gdy próbują przejść na stronę życia. Czasem to trudniejsze, niż samo przeżywanie żałoby. 18
  • Dramat w rządzie Tuska 6 kwi 2014, 20:00 Premiera sztuki ministra Igora Ostachowicza pokazała, że jego pozycja na scenie jest coraz mocniejsza. Przynajmniej politycznej. 22
  • Na pasku giełdy 6 kwi 2014, 20:00 Najlepsze i najgorsze fundusze emerytalne 23
  • Kto się żywi na PiS 6 kwi 2014, 20:00 W łańcuchu pokarmowym partii Jarosława Kaczyńskiego panuje niezmienna symbioza. Najlepiej wiedzie się w nim ekspertom i złotym dzieciom z Nowogrodzkiej. 26
  • Bohater polityczny 6 kwi 2014, 20:00 PiS ma nowego bohatera: GENERAŁA ANDRZEJA BŁASIKA, który zginął w katastrofie smoleńskiej. Ale za życia dowódca Sił Powietrznych budził raczej kontrowersje niż zachwyty. 30
  • Dobry człowiek z Ruptawy 6 kwi 2014, 20:00 To niemożliwe, żeby ten ciepły, serdeczny człowiek WYMORDOWAŁ SWOJĄ RODZINĘ – powtarzają dziś znajomi Dariusza P. 34
  • Putin też jest gejem 6 kwi 2014, 20:00 Politycy, którzy najgłośniej krzyczą, że homoseksualizm jest zły, regularnie podjeżdżają pod gejowską agencję towarzyską - mówi MICHAŁ PIRÓG, tancerz, choreograf i ujawniony gej. 38
  • Polowanie na Janickiego 6 kwi 2014, 20:00 Centralne Biuro Antykorupcyjne przy okazji badania RZEKOMEJ KORUPCJI przy przetargach na odzież dla służb mundurowych inwigilowało szefa BOR. 42
  • Kaczka na odstrzał 6 kwi 2014, 20:00 Polska to przede wszystkim Polska lokalna, takie Świętokrzyskie, Bielsko-Bialskie, Mazurskie, a nie Warszawka. Tu też zabijają, a o sprawiedliwość jest ciężko. No bo jak wywalczyć swoje, skoro w jednej drużynie grają bandyta, prokurator i policjant? Fragment książki SYLWESTRA... 44
  • Widowisko z krzyżem w tle 6 kwi 2014, 20:00 Współczesne MISTERIA MĘKI PAŃSKIEJ to nie tylko inscenizacje Drogi Krzyżowej. To przygotowane z rozmachem spektakle. A także lekcja współczesnej historii. 48
  • Aaaby trenerem zostać 6 kwi 2014, 20:00 Zaliczyłam internetowy kurs za kilkaset złotych, zdałam egzamin i zaocznie zdobyłam uprawnienia TRENERA PERSONALNEGO. Jak będę miała dryg do interesów, zarobię 10 tys. zł miesięcznie! 52
  • Towarzyszka panienka wśród zwierząt 6 kwi 2014, 20:00 Wyobraziłam sobie, jaki to będzie cudowny obrazek. Będę udawała, że nie żyję, a wszyscy wtedy skupią się wyłącznie na mnie - fragmenty nowej książki „Rodzina” MONIKI JARUZELSKIEJ. 56
  • Morderca melancholijny 6 kwi 2014, 20:00 Gdy wystawiła mężowi walizki za próg, przyszedł w nocy. Pociął jej twarz i podpalił. 58
  • Ulubiony strateg Putina 6 kwi 2014, 20:00 Wydarzenia na Ukrainie sprawiły, że teoria wojny-chaosu znalazła się w centrum zainteresowania analityków, dyplomatów i generałów próbujących zrozumieć sens działań Rosji. Kim był twórca tej teorii JEWGIENIJ MESSNER? 62
  • Ukraina bez wyboru 6 kwi 2014, 20:00 Wystartowała kampania przed wyborami prezydenckimi na Ukrainie. Już dziś wiadomo, że największą klęskę poniesie w nich ukraińska rewolucja. WRACA STARE. 66
  • Tajniacy na baletach 6 kwi 2014, 20:00 Po serii skandali Amerykanie obawiają się, że KRYZYS W TAJNEJ SŁUŻBIE zagraża bezpieczeństwu prezydenta i psuje reputację kraju. 70
  • Największe wybory świata 6 kwi 2014, 20:00 Rusza karnawał demokracji, jakiego świat nie widział. W jego efekcie władzę w INDIACH przejmą najpewniej nacjonaliści. 72
  • Siedmiu wspaniałych 6 kwi 2014, 20:00 Powinien mieć TWARDĄ RĘKĘ, NERWY ZE STALI I GŁOWĘ DO PODEJMOWANIA ODWAŻNYCH DECYZJI – takich prezesów szukaliśmy w najważniejszych polskich spółkach. 74
  • Leasing szyty na miarę 6 kwi 2014, 20:00 Elastyczny leasing z niskimi ratami i opcjami dopasowanymi do potrzeb klienta. Škoda Leasing Niskich Rat to oferta, która zaspokoi nawet najwybredniejszych. 78
  • Policz swoją moc 6 kwi 2014, 20:00 Zbyt wielu właścicieli polskich firm wciąż uważa, że na koszty energii elektrycznej nie mają wielkiego wpływu, więc nie warto się nimi przejmować. To błąd. 80
  • Zarobić na oszczędzaniu 6 kwi 2014, 20:00 Maciej Michalski, dyrektor Departamentu Klientów Korporacyjnych PGE Obrót SA 81
  • Szefem jest klient 6 kwi 2014, 20:00 Z Piotrem Ostaszewskim, prezesem Energii dla Firm, rozmawia Ewelina Kopacz. 82
  • Zęby jak z Bonda 6 kwi 2014, 20:00 Implanty zębów to szansa na normalny wygląd, ale też ryzyko powikłań i koszty porównywalne z ceną auta. Na szczęście stracony ząb można będzie WYHODOWAĆ. 84
  • Dorównaliśmy światowym standardom 6 kwi 2014, 20:00 Problemy z chrapaniem ma ponad 13 mln Polaków. Jedną ze skutecznych metod pozbycia się tej przypadłości jest zabieg laserowy – mówi dr n. med. Michał Michalik, specjalista otolaryngologii, chirurgii głowy i szyi z Centrum Medycznego MML. 86
  • Pisarz musi mieć jakąś pracę 6 kwi 2014, 20:00 Na przeciętnej książce pisarz zarobi sześć tysięcy złotych. Na bestsellerze – może dziesięć razy więcej...Z samego pisania żyje w Polsce zaledwie kilkanaście osób. 88
  • Śmierdzące tabu 6 kwi 2014, 20:00 Warto przełamać wstyd i obrzydzenie, by w towarzystwie „CIEMNEJ MATERII” FLORIANA WERNERA wybrać się na wędrówkę śladem kulturowych kłopotów ludzkości z wytworem własnych trzewi. 92
  • Kalendarium kulturalne 6 kwi 2014, 20:00 Sztuka Po ile pomarańcze? Gierymski eksperymentator, Gierymski poszukiwacz – takiego artystę pokazuje najnowsza wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie. Twórczość polskiego klasyka jest tu daleka od podręcznikowych schematów i... 94
  • Bomba tygodnia 6 kwi 2014, 20:00 Halo, tu Ziemia Iwona Węgrowska nie ma jakoś szczęścia. Choć śpiewać potrafi, wizerunek ma fatalny, kiczowaty i tani. Media na tym żerują, bo nie ma nic zabawniejszego niż ktoś, kto się wydaje, jakby przyleciał przed chwilą na... 98
  • Chciwość jest dobra? 6 kwi 2014, 20:00 Czy można dziś zaufać bankowi? Kiedyś – jak pisze prof. Witold Orłowski – bank był synonimem pewności i zaufania. A zwłaszcza bank ze Szwajcarii. Można było na nim polegać, bez wahania zdeponować w nim wszystkie... 103
  • Ogólne warunki rolowania 6 kwi 2014, 20:00 Jeżeli kupiłem odkurzacz, a producent małym druczkiem w instrukcji napisał mi, że jego użycie grozi wybuchem, to co mam zrobić, kiedy urwie mi rękę? Producent powie: trzeba było czytać instrukcję, przecież ostrzegaliśmy. Otóż nie.... 103
  • To, co najważniejsze 6 kwi 2014, 20:00 Koniec roamingu Od 15 grudnia 2015 r. zostaną zniesione opłaty roamingowe naliczane przy połączeniach telefonicznych, wysyłaniu wiadomości tekstowych oraz używaniu mobilnego internetu na terenie Unii Europejskiej. Zanim to nastąpi, w lipcu... 104
  • Chciwość białych kołnierzyków 6 kwi 2014, 20:00 Najbardziej renomowane szwajcarskie banki jak zwykli szulerzy ustawiały kursy walut i stopy procentowe w taki sposób, by dodatkowo zarobić na swoich klientach 106
  • Utopieni we franku 6 kwi 2014, 20:00 O sztuczkach bankowców pisaliśmy już na początku roku w tygodniku „Wprost”. 109
  • Nie wszystko Złota, co się świeci 6 kwi 2014, 20:00 Miał być wizytówką Warszawy, okazał się biznesową klapą roku, która może doprowadzić do bankructwa luksemburską grupę Orco. 110
  • Ubezpieczenia dla naiwnych 6 kwi 2014, 20:00 Kupiła polisę i straciła oszczędności życia. Rozbił samochód, wypłacili mu grosze. Polacy idą na wojnę z ubezpieczycielami. 111
  • W pogoni za Biedronką 6 kwi 2014, 20:00 Polskie sieci rzucają rękawicę dyskontom. Łączą siły i po cichu liczą na to, że uda im się zatrzymać marsz Biedronki i Lidla przez Polskę. 113
  • Euro was zabije 6 kwi 2014, 20:00 Wprowadzicie euro i stracicie produkcję Opla w Gliwicach – ostrzega w rozmowie z „Wprost Biznes” Thilo Sarrazin. 115
  • Polscy milionerzy z garaży 6 kwi 2014, 20:00 Jeszcze żadnemu rządowi nie udało się uchwalić ustawy promującej zaradność i inicjatywę. 119
  • Piłka nożna królem 6 kwi 2014, 20:00 Mimo że reprezentacja Polski w piłce nożnej nie odnosi sukcesów, to na tę dyscyplinę sportu płynie najwięcej pieniędzy. 120
  • Biznes technologie 6 kwi 2014, 20:00 Szpital w kieszeni Masz bzika na punkcie zdrowia? Mając te gadżety, nie trzeba będzie chodzić do szpitala. GENE-RADAR to urządzenie wielkości tabletu. Pozwala na szybkie przeprowadzenie badania na choroby pozostawiające ślady w strukturze... 121
  • Dwie książki 6 kwi 2014, 20:00 Richard Branson „Like a Virgin. Czego nie nauczą cię w szkole biznesu” Studio Emka 2014 Kocha dziewicę, jest szalony i obrzydliwie bogaty. Richard Branson to właściciel grupy Virgin (po angielsku dziewica), w której... 124
  • Kadry 6 kwi 2014, 20:00 Zarząd PGNiG nagle odwołał z rady nadzorczej polsko- -rosyjskiej spółki EuRoPol Gaz swojego wiceprezesa Jerzego Kurellę. Zastąpił go JAROSŁAW BAUC, były minister finansów w rządzie premiera Jerzego Buzka, obecnie wiceprezes PGNiG ds.... 125

ZKDP - Nakład kontrolowany