Lęk przed bagnem

Lęk przed bagnem

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Czy zachodni świat pogrąży się w deflacji?



Nagle wszyscy zaczęli mówić o dolarze. Międzynarodowy Fundusz Walutowy wydał niedawno złowróżbny raport zatytułowany "Deflacja: przyczyny, ryzyko i warianty rozwiązań". Informacje dotyczące raportu trafiły na pierwsze strony gazet z powodu sugestii, że Niemcy przypuszczalnie wkrótce wstąpią (idąc śladem Japonii) do klubu państw spadających cen. Alan Greenspan natychmiast pospieszył zapewniać Amerykanów, że Stanom Zjednoczonym deflacja bezpośrednio nie zagraża. Jak podkreślali jednak czujni greenspanolodzy, w jego wypowiedzi można było zauważyć pewne zastrzeżenia, a ponadto sam fakt, że szef Rady Rezerwy Federalnej czuł się w obowiązku zająć stanowisko, był dostatecznym dowodem, że jest zaniepokojony.

Pułapka płynności
Chociaż wszędzie mówi się o deflacji, trzeba od razu stwierdzić, że większość tych rozważań znacząco odbiega od kwestii najważniejszych. Bezpośrednim zagrożeniem nie jest bowiem deflacja sama w sobie. Napawać lękiem powinno to, że być może największe mechanizmy gospodarcze świata zostaną uwięzione w gospodarczym trzęsawisku. Deflacja może być zarówno objawem zapadania się gospodarki w grząskim gruncie, jak i przyspieszać ten proces, ale symptomy te pojawiają się zazwyczaj stosunkowo późno.
Najważniejszym problemem jest to, czy gospodarka amerykańska zacznie się pogrążać w tym grzęzawisku. Prawdopodobieństwo takiego rozwoju wydarzeń, niestety, istnieje. Trzęsawisko, którego powinniśmy się najbardziej obawiać, ma specjalną nazwę. To tak zwana pułapka płynności. Zazwyczaj z deflacją, czyli ogólnym spadkiem cen, można się uporać stosunkowo prosto. Wystarczy wówczas, by bank centralny (w wypadku Stanów Zjednoczonych Bank Rezerwy Federalnej) wydrukował więcej pieniędzy i przekazał je bankom. Mając więcej gotówki, banki udzielają więcej kredytów. Maleje wówczas oprocentowanie, dochodzi do ożywienia w gospodarce, a ceny przestają spadać. Co jednak począć wówczas, gdy sytuacja gospodarcza jest już na tyle zła, że nawet obniżenie stóp procentowych do zera nie wystarczy, by gospodarka zaczęła pracować na pełnych obrotach? Wtedy właśnie mamy do czynienia z pułapką płynności. Wpompowanie do organizmu gospodarczego dodatkowych pieniędzy jest bezcelowe i nie przynosi rezultatów, ponieważ nie ma sensu pożyczać, jeśli nie czerpie się z tego żadnych korzyści. Polityka monetarna staje się więc nieskuteczna.
Gdy gospodarka znajdzie się w takiej pułapce, można przypuszczać, że prędzej czy później dojdzie do deflacji i towarzyszących jej negatywnych zjawisk (w raporcie MFW nazywa się ten proces negatywną dynamiką). Spadek cen zachęca klientów do odkładania zakupów. Ludzie liczą bowiem, że towary będą jeszcze tańsze. W rezultacie zmniejsza się popyt. Jednocześnie jednak w czasie deflacji zazwyczaj maleją nie tylko ceny, ale także zarobki.

Efekt kurczenia się portfela
W gospodarce dotkniętej deflacją może się okazać, że rodzina zaciągająca kredyt na zakup domu musi spłacać stałe miesięczne raty, chociaż jej przychody są coraz mniejsze. Z kolei firma, która pożyczyła pieniądze, by poczynić inwestycje, może być zmuszona spłacać stałe raty, mimo że jej przepływy gotówkowe są coraz niższe. Kiedy dochodzi do spadku cen towarów i usług, ceny aktywów - na przykład domów - nieuchronnie muszą również zacząć się obniżać.
W czasie deflacji konsumenci odkrywają więc, że ich stan posiadania się kurczy. Innymi słowy, deflacja zniechęca do zaciągania pożyczek i zwiększania wydatków, czyli do tego właśnie, co jest konieczne, by w gospodarce przeżywającej kłopoty nastąpiło ożywienie. Co więcej, kiedy gospodarka wpadnie w pułapkę płynności, instytucje rządowe nie mogą zwalczać niepokojących konsumentów skutków inflacji, obniżając stopy procentowe. Powstaje w ten sposób błędne koło.
Deflacja prowadzi do wzrostu bezrobocia, spadku wykorzystania energii itp. To z kolei powoduje dalsze obniżanie cen i zarobków. Tempo deflacji wzrasta, przez co gospodarka znajduje się w coraz poważniejszych tarapatach. MFW właśnie dlatego bardziej obawia się takiej "spirali deflacyjnej" niż samej deflacji. I słusznie.


Japońskie memento
Przed dziesięciu laty wszystkie te wymienione obawy można było bagatelizować, uważając je za spekulacje. W Japonii jednak cały ten zatrważający scenariusz sprawdza się co do joty, właśnie tak, jak przewidziano w modelu teoretycznym. Pięć lat temu wraz z innymi ekonomistami zacząłem sporządzać drobiazgowe analizy, wskazując, że zjawisko występujące w Japonii może się powtórzyć w każdej części świata (w części raportu MFW za podstawę przyjęto moje badania).
Na ile powinniśmy więc się obawiać, że w znaną z Japonii pułapkę deflacyjną wpadną także inne najważniejsze gospodarki świata? W ciągu najbliższych dwóch lat ani Stany Zjednoczone, ani Europa - z wyjątkiem Niemiec - przypuszczalnie nie zaznają poważnej deflacji. Zdaniem większości analityków, USA nie powinny wpaść w pułapkę płynności. Nawet Bank Rezerwy Federalnej jest przekonany - a może ma tylko nadzieję - że ratunek zapewni wzrost inwestycji w przedsiębiorstwa. Niewielu ekspertów jednak dostrzegło w porę, że Japonia wkroczyła na grząski grunt. Można się więc zasadnie obawiać, że Stany Zjednoczone też nie unikną podobnej pułapki.
Na razie w USA nie ma deflacji. Jeżeli jednak się pojawi, niezmiernie ciężko będzie z nią walczyć. Podobnie jak Bank Rezerwy Federalnej mam nadzieję, że taki scenariusz nam nie zagraża. Nie zapominajmy jednak, że nadzieje to nie plany.

Paul Krugman
The New York Times
Więcej możesz przeczytać w 24/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 24/2003 (1072)

  • Ucieczka do wolności 16 cze 2003, 1:00 W dniach europejskiego referendum wielu moich rodaków zachowywało się tak, jakby czekało na wynik testu na obecność wirusa HIV, a nie na jedno z najbardziej radosnych wydarzeń w historii Polski. 3
  • Peryskop 16 cze 2003, 1:00 Polska droga do unii 16 XII 1991 - Podpisanie w Brukseli układu o stowarzyszeniu Polski ze Wspólnotami Europejskimi 31 III 1998 - Początek negocjacji członkowskich z UE. Główni negocjatorzy: Jan Kułakowski i Jan Truszczyński 16... 8
  • Dossier 16 cze 2003, 1:00 Marek BOROWSKI marszałek Sejmu, poseł SLD "Miller nie zasługuje na polityczny niebyt" PAP Krzysztof JANIK minister spraw wewnętrznych i administracji "Mam dość, jeśli do mojej partii, w którą włożyłem kawał... 9
  • Z życia koalicji 16 cze 2003, 1:00 Leszek Miller nie pójdzie do więzienia za nazwanie Zbigniewa Ziobry zerem, bo prokuratura uznała, że mówienie o kimś per zero to nie obelga, tylko ocena kwalifikacji. O dzięki ci, prokuraturo! Nasza rubryka wyglądała takiej... 10
  • Z życia opozycji 16 cze 2003, 1:00 Wielbiciel Jolanty Pieńkowskiej Donald Tusk został przewodniczącym Platformy Obywatelskiej. Takim na poważnie, bo wybrał go kongres partii. Tusk wygrażał Millerowi i kadził Europie. Jego zastępczynią ma zostać Zyta Gilowska, a szefem... 11
  • M&M 16 cze 2003, 1:00 NIE MA TAKIEGO ROGU-felieton Marka Majewskiego 12
  • Playback 16 cze 2003, 1:00 12
  • Antysemicki Bubel 16 cze 2003, 1:00 Antysemicki film autorstwa Leszka Bubla wyemitowała TVP w bloku bezpłatnych audycji referendalnych. W filmie pojawia się Żyd, który namawia do głosowania za Unią Europejską, bo po wstąpieniu do UE 30 proc. kamienic w Polsce trafi do byłych właścicieli (w domyśle - Żydów). 12
  • Fotoplastykon 16 cze 2003, 1:00 14
  • Poczta 16 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 16
  • Kadry 16 cze 2003, 1:00 17
  • Polskie kłamstwa 16 cze 2003, 1:00 Pan Bóg wybacza ludziom grzechy, ale nie cofa czasu. Tymczasem politycy III RP uparcie marnowali czas, a także nakręcali spiralę kłamstwa, nie tylko mamiąc wyborców nierealnymi obietnicami, ale forsując też szkodliwe decyzje. Pod hasłem tworzenia opiekuńczego "demokratycznego... 18
  • Złoty strzał Millera 16 cze 2003, 1:00 Podatek liniowy uratuje Leszka Millera i rząd SLD-UP 24
  • Słowacki cud 16 cze 2003, 1:00 Słowacja wprowadza najbardziej liberalne reformy w regionie 25
  • Kasjer Wieczerzak 16 cze 2003, 1:00 Nikomu nie zależy na wyjaśnieniu politycznych wątków afery Wieczerzaka 26
  • Kolej na rozbój 16 cze 2003, 1:00 Dziesięć procent pociągów jeżdżących po Polsce jest celem złodziei 28
  • Plagiatomafia 16 cze 2003, 1:00 Popełnienie plagiatu nie grozi w Polsce infamią 32
  • Sekta komunistów 16 cze 2003, 1:00 Komunizmu w Polsce chce ponad dwadzieścia organizacji skrajnej lewicy 35
  • Puder dobroczynności 16 cze 2003, 1:00 Lewicę czeka klęska, jeśli nie zdoła dać nadziei milionom Polaków 37
  • Lepienie z błota 16 cze 2003, 1:00 Tylko przyzwoite państwo zapewni nam dobre miejsce w Unii Europejskiej 37
  • Giełda i wektory 16 cze 2003, 1:00 Hossa Świat Komfort defekacji Pięciogwiazdkowy system oceny publicznych toalet zamierzają wprowadzić władze Singapuru. Żeby zasłużyć na maksymalną liczbę gwiazdek, toaleta musi być nie tylko czysta, zaopatrzona w papier, mydło i... 38
  • Giełda kominiarzy 16 cze 2003, 1:00 29,4mln zł (7,8 mln USD) odebrało w 2002 r. z kasy dziesięciu najlepiej zarabiających prezesów polskich spó-łek giełdowych - wynika z wyliczeń "Wprost". 40
  • Teraz kasa! 16 cze 2003, 1:00 20 tysięcy firm rocznie za 100 mln zł usiłuje sobie kupić prestiż na rynku 44
  • Zakład Ucisku Społeczeństwa 16 cze 2003, 1:00 ZUS, wielką czarną dziurę biurokracji, należy jak najszybciej sprywatyzować. Utrzymywanie niewydolnego ZUS kompromituje ideę reformy emerytalnej. 48
  • Lęk przed bagnem 16 cze 2003, 1:00 Czy zachodni świat pogrąży się w deflacji? 52
  • Ofensywa majsterkowiczów 16 cze 2003, 1:00 Ostatnio coraz częściej czytamy złowróżbne zapowiedzi kolejnej klęski, jaka miałaby nawiedzić nasz i tak nie najpiękniejszy ze światów. Jest nią mianowicie klęska deflacji, czyli spadających cen. Pełne trwogi rozważania na ten temat pojawiają się wszędzie - od raportu MFW po... 54
  • Chciejstwo "ekspertów" 16 cze 2003, 1:00 Antyamerykańscy frustraci komentujący sytuację w Iraku stosują starą zasadę socjalistów: "Nie patrzeć za siebie!" 56
  • Supersam 16 cze 2003, 1:00 3. Kongres Informatyki Polskiej Czas technologii Nie ma kryzysu, a po wejściu Polski do Unii Europejskiej czeka nas jeszcze szybszy rozwój - wynika z obrad kongresu informatyków. Prawie trzystu przedstawicieli nauki, biznesu i... 58
  • Polska moc 16 cze 2003, 1:00 Belvedere, Chopina, Wyborową i Żubrówkę uznano za jedne z najlepszych wódek na świecie. Nic dziwnego, Polska jest przecież ojczyzną tego trunku. 60
  • Czysty skarb 16 cze 2003, 1:00 Rozmowa z Edwardem Jayem Phillipsem, prezesem i dyrektorem generalnym Phillips Beverage Company 62
  • Gra w IQ 16 cze 2003, 1:00 Gry komputerowe podnoszą poziom inteligencji i poprawiają pamięć 64
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Szlachetne tęsknoty 16 cze 2003, 1:00 Przy wszystkich słusznych narzekaniach, że przyszło nam żyć pod niezbyt szczęśliwą dla smakoszy szerokością geograficzną, zwłaszcza w porównaniu z regionami okołośródziemnomorskimi, warto pamiętać, że po pierwsze - istnieją na świecie krainy o jeszcze surowszym klimacie i... 66
  • Klątwa Guggenheimów 16 cze 2003, 1:00 W latach 20. XX wieku Guggenheimowie byli drugą pod względem bogactwa rodziną w Ameryce 68
  • Teatr Bolszoj 16 cze 2003, 1:00 Jak KGB manipulował światem 72
  • Armia cienia 16 cze 2003, 1:00 Rozmowa z Wiktorem Suworowem, byłym agentem GRU 75
  • Know-how 16 cze 2003, 1:00 Odchudzające tłuszcze Ludzie spożywający pokarmy bogate w białko i tłuszcz, a ubogie w węglowodany, w ciągu pół roku zrzucają dwa razy więcej kilogramów niż osoby stosujące dietę niskotłuszczową - wykazały badania... 77
  • Viagra dla mózgu 16 cze 2003, 1:00 O uzdolnieniach nie decydują wyłącznie geny. Fenomenalne umiejętności może wytrenować każdy. Pod warunkiem, że zechce naprawdę mocno pracować. 78
  • Jarmark wszechwiedzy 16 cze 2003, 1:00 Zapraszamy w przeszłość i przyszłość, na VII Piknik Naukowy 84
  • Bez granic 16 cze 2003, 1:00 Królowa (nie)masowego rażenia Tysiąc osób uczestniczyło w obchodach 50-lecia koronacji królowej Elżbiety II. Na mszy w Opactwie Westminsterskim pojawiła się Camilla Parker Bowles, towarzyszka życia księcia Karola, co... 88
  • Wawelska mapa drogowa 16 cze 2003, 1:00 Plan Busha: ożywienie NATO, przebudowa Unii Europejskiej, marginalizacja ONZ 90
  • Dyrektoriat świata 16 cze 2003, 1:00 Europa gada, a Ameryka płaci 92
  • Funt euro 16 cze 2003, 1:00 Rząd Blaira wykazał, jak funta ocalić, a wpływów w Europie nie stracić 94
  • Słowo ciałem 16 cze 2003, 1:00 Papież otwiera Chorwacji drzwi do Unii Europejskiej 96
  • Ból prawdy 16 cze 2003, 1:00 Rozmowa ze Stipe Mesiciem, prezydentem Republiki Chorwacji 96
  • Nierząd 16 cze 2003, 1:00 Najbliższych kilka tygodni to najniebezpieczniejszy okres w najnowszej historii Iraku 100
  • Ostatni skok 16 cze 2003, 1:00 Jakie tajemnice zabrał do grobu Jürgen Möllemann? 103
  • Striptiz pierwszej damy 16 cze 2003, 1:00 Hillary Clinton droga z gabinetu oralnego męża do prezydentury 104
  • Wolność do Europy 16 cze 2003, 1:00 Kraje traktujące projekt europejski bardziej jako zadanie niż przywilej wygrywały wyścig o sukces 105
  • Menu 16 cze 2003, 1:00 KRAJ Vega w Romie Suzanne Vega jest jedną z tych niewielu artystek, które trudno pomylić z kimś innym. Ma nie tylko charakterystyczny głos, ale jest także utalentowaną autorką ballad, inspirowanych twórczością Leonarda... 106
  • Potterbiznes 16 cze 2003, 1:00 Do dwóch miliardów ludzi na świecie dotarły produkty spod znaku Harry'ego Pottera 108
  • Bluźniercy z wideoklipu 16 cze 2003, 1:00 Im więcej restrykcji i cenzury, tym bardziej obrazoburcze są teledyski 112
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 16 cze 2003, 1:00 Recenzje płyt 113
  • Maestro barbarzyńca 16 cze 2003, 1:00 Zanim się zacznie eksperymentować, trzeba najpierw mieć porządny warsztat - uważa Leszek Żegalski 114
  • Kino Tomasza Raczka 16 cze 2003, 1:00 Recenzje filmów - Piaono bar, Powiedz to, Gabi 115
  • SARS wita nas 16 cze 2003, 1:00 Lubię czarny humor. Dlatego gdy redakcja poczytnej gazety poprosiła mnie o slogan związany z unijnym referendum, zaproponowałem: "Obywatele. Wszyscy do urn! Krematorium czynne od 6 do 22". 116
  • Mortadella 16 cze 2003, 1:00 Niedawny jubileusz Koziołka Matołka zwrócił moją uwagę na całą twórczość Kornela Makuszyńskiego. Szczególnie na powieść "O dwóch takich, co ukradli Księżyc", 116
  • Organ Ludu 16 cze 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 24 (36) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 9 czerwca 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Już po referendum UE kolebką wartoŚci Przed referendum pojawiały się informacje, jakoby Europa nie była... 117
  • Jak dać ciała? 16 cze 2003, 1:00 "Nikt nie chce dawać siebie, lepiej dawać innych, głównie na pożarcie" - tę zasadę zna każdy aferzysta, który znajdzie się blisko pał, czyli w opałach 118