Weneckie przegrzanie

Weneckie przegrzanie

Biennale w Wenecji przeżywa wyraźny kryzys
Otwarciu 50. Biennale Sztuki w Wenecji towarzyszy upał stulecia. I to upał jest najważniejszym tematem rozmów. Tereny wystawowe - Ogrody Publiczne i Arsenał - spowija suchy pył wzbijany przez setki stóp drepczących w poszukiwaniu wartości. Ale wartości zostały obliczone na inną pogodę - są produktem przegrzanych umysłów i aspiracji, co podnosi jeszcze temperaturę odbioru i budzi tęsknotę za niegdysiejszym śniegiem. Tematem biennale są marzenia i konflikty. W podtytule mówi się o dyktaturze widza. Pawilony zajaśniały blaskiem pierwszorzędnych nazwisk. Jednak nie w trosce o widza. Tym razem najważniejsi są kuratorzy, pod których dyktatem zrealizowane zostały niemal wszystkie wystawy.

Dyktatura kuratorów
Narodowej godności Austriaków broni autorytet niemieckiego kuratora, dyrektora Muzeum Ludwiga - Kaspara Königa. König zaprezentował wielkie, niezbyt jasne w wymowie rzeźby Bruno Gironcolego, artysty włoskiego pochodzenia, ucznia Fritza Woruby. Ta postimperialna wielokulturowość nie znalazła jednak uznania ani w oczach publiczności, ani jury. Podobnie nie zostały docenione politycznie poprawne zainteresowania Holendrów prezentujących intermedialne projekty kilkorga artystów ze świata. W kolejnych pawilonach kolejne gwiazdy legitymizują kolejne wartości, uwypuklając współpracę europejską: Austriaczka Uta Meta Bauer firmuje pawilon nordycki, Brytyjczyk Henry Meyric Hughes jest kuratorem wystawy cypryjskiej, a konkretnie greckiego artysty Nikosa Charalambidisa. Hiszpan Vicente Todoli, pracujący ostatnio w Tate Modern (Londyn), opiekuje się pawilonem portugalskim i jego bohaterem Pedrem Cabritą Reisem, dodatkowo wspomaganym przez berlińską fundację. Kuratorem pawilonu litewskiego jest Francuz Christian Caujolle. Nie pomaga to jednak jakości dzieł. Koń, jaki jest, każdy widzi. Z tej grupy tylko wstawiona między pawilony drewniana "chłodnia" Pedra Cabrity zawiera wyraziste przesłanie zawarte w samym tytule: "Pamięci nieobecnych". Pobielone jarzeniówki wypełniają wyziębione pomieszczenie chaotycznym rytmem, wzmagając uczucie niepokojącego chłodu, jaki ogarnia nas w kostnicy. Tak też o tym wnętrzu mówi sam autor.

Po co narodowe pawilony?
Nie we wszystkich pawilonach idea europejskiej wspólnoty podkreślana jest w sposób tak ostentacyjny. Większość krajów stawia na rodzimą specjalność, choć preferowane są wypowiedzi o charakterze uniwersalnym. Taką wymowę ma projekt Stanisława Dróżdża w pawilonie polskim. Rzut kośćmi oddaje decyzję w ręce losu. Odwieczny problem magii liczb sprowadzający istnienie wolnej woli do kwestii udziału w grze - koncept filozoficzny przeniesiony w namacalną realność nabrał dodatkowo właściwości estetycznych. Burzy je wzięty z kasyna stół do gry, zanadto realny w kontekście umowności samego dzieła. Dodajmy: dzieła, które pokazane pod koniec lat 60., do jakiego to czasu należy i z jakiego wyrasta, miałoby szansę na Złote Lwy. Nie pierwsza to spóźniona decyzja. Lepiej jednak, że Polska oferuje wartości do tej pory przez świat nie rozpoznane, bo inne kraje walczą już tylko o utrzymanie dawno zdobytych pozycji.
Alfred Paquement z Centrum Pompidou odwołuje się do światowej sławy Jean-Marca Bustamente'a, ale elegancka estetyka francuskiego pawilonu nie mieści się już, niestety, w głównym nurcie poszukiwań sztuki XXI wieku. Julian Heynen z Düsseldorfu wskrzesza projekt Martina Kippenbergera z roku 1991, sprowadzający odbiór dzieła sztuki do innych niż wzrokowe doznań zmysłowych. Artysta nie żyje od kilku lat i nie ma wpływu na realizację - decyzja kuratora wydaje się więc kontrowersyjna, jeśli nie wręcz uzurpatorska. Kto wie, czy jeszcze dziś Kippenberger wstawiałby kratę wentylacyjną w podłogę pawilonu, byśmy mogli usłyszeć szum pociągu i odczuć ruch powietrza podnoszący suknie pań (jak u Marilyn Monroe w słynnym filmowym kadrze)?
Wielka Brytania i Stany Zjednoczone oddają co cesarskie swoim kolorowym mniejszościom. Zarówno Fred Wilson (USA), jak i Chris Ofili (Wielka Brytania) przedkładają jednak przepych dekoru nad ostrość wypowiedzi. Każdy na swój sposób wciąga ekspozycyjną scenografię w obręb swojego dzieła. Pierwszy przedstawia w skali 1: 1 czarnych sprzedawców torebek z weneckiej ulicy i "murzyńskie" gadżety z pamiątkarskich stoisk (czym godzi we włoski rząd - nie w amerykański). Drugi umieszcza cytaty z samego siebie w ozdobnym wnętrzu, sugerując, że po konflikcie z byłym burmistrzem Giulianim jest już na drodze do stabilizacji. Tak oto obecność niegdysiejszych buntowników w narodowych pawilonach czyni ich osobami aspirującymi do zaszczytów i łagodzi społeczne konflikty. Nie jest jednak jasne, czy to dobre dla ich sztuki.
Ciekawe, jak długo będzie bronił swego radykalizmu Santiago Sierra, hiszpański artysta rezydujący w Meksyku, a wybrany przez Rosę Martinez - kolejną kuratorską gwiazdę. Sierra zamurował pawilon od frontu, pozostawiając otwarte tylne wejście tylko dla właścicieli hiszpańskiego paszportu. Trudno o bardziej dosadne zakwestionowanie sensu utrzymywania narodowego statusu weneckich pawilonów.

Arsenał, czyli pole bitwy
Wielu artystów odwołuje się do współczesnej techniki, a nawet kreśli wizje ery postatomowej - jak Japończyk Motohiko Odani (kurator Youko Hasegawa - gwiazda). Dyrektor Muzeum Sztuki Nowoczesnej z Tel Awiwu Moti Omer przybliża Izraelowi artystkę mieszkającą i tworzącą w Nowym Jorku - Michal Rovner, która jest autorką świetnych prac komputerowych. W pawilonie jest jednak zbyt wiele obiektów, co osłabia działanie najlepszej z artystek, oferującej ogląd człowieczeństwa odczłowieczonego, sprowadzonego do laboratoryjnej próbki mikroskopowej.
Dyktatura kuratorów odciska się niezatartym piętnem także na wystawach ogólnych. Dyrektor biennale Francesco Bonami miał ambicję objęcia zainteresowaniem największej liczby najbardziej zróżnicowanych obszarów sztuki w świecie. Jednocześnie starał się nie kierować wyłącznie własnym gustem, co cechowało kuratorską wystawę Haralda Szeemanna sprzed dwóch lat. Zobiektywizował więc kryteria wyboru, pozostawiając pole do popisu swym współpracownikom - kuratorom i artystom. Zarówno jednak w pawilonie centralnym, jak i w Arsenale (gdzie wystawa podzielona jest na dziewięć działów i ma jedenastu kuratorów) dojmujący jest brak spójności myślowej i wizualnej. Poszczególne części konkurują z sobą tak samo jak pawilony narodowe. W Arsenale kontekst walki odczuwa się jednak wyraźniej, ponieważ do boju zostały rzucone całe zastępy artystów. A zadaniem każdego z nich jest wspomaganie wizji kuratora. To, że jury zdołało z tego pola walki wydobyć paru laureatów - graniczy z cudem. Zwłaszcza że ich film eksponowany był w najbardziej chaotycznym dziale "Stacja utopii".
Inne nagrody nie budzą zdziwienia. Szwajcarska para Peter Fischli i David Weiss stworzyli naprawdę udaną narrację "płynących" pojęć, uwag i zwrotów odwołujących się do świata znaczeń, w jakim zanurzona jest nasza egzystencja. A pawilon Luksemburga? Czy nie było salomonowym wyjściem wyrażenie uznania dla spokojnej, choć wielowątkowej narracji, opowiadanej przez mało znaną artystkę w kilku skromnych pokoikach służących za miejsce ekspozycji dla kraju, który nawet nie ma swojego pawilonu? W końcu nagroda była tylko jedna, a tak wielu kuratorów o tak wielkich ambicjach. No i ten upał...
Okładka tygodnika WPROST: 26/2003
Więcej możesz przeczytać w 26/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 26/2003 (1074)

  • Na stronie - Gwałt na dzieciach 29 cze 2003, 1:00 Chory jest ten, kto cieleśnie wykorzystuje dziatki. Chore będą one aż do końca swego żywota. 3
  • Peryskop 29 cze 2003, 1:00 Zamach na papieża? Siedem osób podejrzanych o przygotowywanie prowokacji aresztowała w przeddzień przyjazdu papieża do Banja Luki bośniacka policja. W domach aresztowanych znaleziono materiały wybuchowe, granaty ręczne oraz... 8
  • Dossier 29 cze 2003, 1:00 Leszek BALCEROWICZ prezes NBP "Historia zna wiele przypadków krajów, które poniosły karę z powodu braku dyscypliny finansowej. Nie znam natomiast krajów, którym taka dyscyplina na dłuższą metę... 9
  • Z życia koalicji 29 cze 2003, 1:00 I żeby we władzach SLD już teraz było co najmniej 30 procent kobiet, a za rok 40 procent - taki postulat wysunęły obradujące na swym kongresie kobiety lewicy. W ten sposób - przekonują nasze La Pasionarie - SLD pokaże najpierw na... 10
  • Z życia opozycji 29 cze 2003, 1:00 Lech Kaczyński rozpoczął walkę z hałasem na warszawskim Starym Mieście. Przy okazji tej krucjaty stwierdził: "Muzyka techno doprowadza przeciętnego człowieka do obłędu w ciągu piętnastu minut". Potwierdza to nasze stare... 11
  • M&M 29 cze 2003, 1:00  HISTORYJA O CUDOWNYM NAWRÓCENIU My chcemy Boga w preambule i w konstytucji tak w ogóle!... Czy to prawica głos zabiera? Nie. To grzmi w Grecji rząd Millera. Cudowne stołka ocalenie spowodowało nawrócenie. 12
  • Playback 29 cze 2003, 1:00 12
  • Trichet za Duisenberga 29 cze 2003, 1:00 Jean-Claude Trichet, prezes francuskiego banku centralnego, jest kandydatem na nowego szefa Europejskiego Banku Centralnego - potwierdzili na szczycie w Porto Carras w Grecji przywódcy państw Unii Europejskiej. 12
  • Fotoplastykon 29 cze 2003, 1:00 14
  • Poczta 29 cze 2003, 1:00 Święci Europy Chciałbym zauważyć - wbrew temu, co napisał autor artykułu "Święci Europy" (nr 23) - że w polityce święci się raczej nie zdarzają. Gösta von Uexküll w pracy "Adenauer" (wznowionej przez... 16
  • Kadry 29 cze 2003, 1:00 17
  • Dzieciołapka Kroloppa 29 cze 2003, 1:00 Czy dyrektor Polskich Słowików należał do międzynarodowej siatki pedofilów? 18
  • Naród socjalholików 29 cze 2003, 1:00 Polska jest państwem patologicznie opiekuńczym - wynika z danych spisu powszechnego 24
  • Garnizon gangsterów 29 cze 2003, 1:00 Rezydenci gangów i handlarze narkotyków rządzą jednostkami wojskowymi. 28
  • Łowcy rent 29 cze 2003, 1:00 50-60 mln zł ukradł podatnikom gang przyznający lewe renty 32
  • Samoobrona prokuratorów 29 cze 2003, 1:00 Publikacją "Gangrena w Lublinie" przerwaliśmy zmowę milczenia wokół korupcji w lubelskim wymiarze sprawiedliwości 36
  • Nałęcz - Bańka mydlana 29 cze 2003, 1:00 Dyskutowana zmiana podatkowa przypomina gaszenie ognia potokami benzyny 37
  • Zawracanie gitary - Państwo niczyje 29 cze 2003, 1:00 Dla nas to typowe - prywatyzacji brakuje, prywaty jest w nadmiarze 37
  • Giełda i wektory 29 cze 2003, 1:00 Hossa Świat Męska domena Po sześciu latach zakończyła się walka o prawo własności adresu internetowego sex.com. Sąd odrzucił apelację Gary'ego Kremena, który nielegalnie używał domeny. Kremen pod adresem sex.com stworzył... 38
  • Klub 100 29 cze 2003, 1:00 "Wprost" gościł najbogatszych Polaków 40
  • Program Kulczyka 29 cze 2003, 1:00 Najbogatszy Polak budzi orła 40
  • Cafe Wprost - Chirurg biznesu 29 cze 2003, 1:00 Spotkanie z Janem Kulczykiem, pierwszym na liście 100 najbogatszych Polaków tygodnika "Wprost" 42
  • Loża pretendentów 29 cze 2003, 1:00 Tydzień temu ogłosiliśmy Listę 100 Najbogatszych Polaków. Teraz ciąg dalszy naszego rankingu - 25 kandydatów na wejście do przyszłorocznego spisu. 44
  • Zawód emeryt 29 cze 2003, 1:00 Nasz system emerytalny premiuje lenistwo i prowadzi do finansowej katastrofy 50
  • Profesor Jekyll i mi(ni)ster Hyde 29 cze 2003, 1:00 Jest was dwóch w jednym, panie Hausner? 53
  • Sprinter na sterydach 29 cze 2003, 1:00 Silne euro to nie afrodyzjak, lecz przekleństwo dla Starego Kontynentu 54
  • Załatwione odmownie 29 cze 2003, 1:00 Gdyby nie ropa naftowa, kraje arabskie byłyby dzisiaj równie biedne jak Afryka na południe od Sahary 56
  • Supersam 29 cze 2003, 1:00 Pustynna róża Balsam, peeling, mleczko i emulsja do ciała firmy Annayake - wchodzące w skład linii pielęgnacyjnej Hanami - zawierają wakame, czyli ekstrakt z brązowych wodorostów o działaniu ujędrniającym i... 58
  • Zapach kobiety 29 cze 2003, 1:00 61 tys. Polek z wyższym wykształceniem porzuciło karierę zawodową na rzecz wychowywania dzieci. 60
  • Polski książę 29 cze 2003, 1:00 Podczas wizyty w Polsce w 1994 r. książę Kentu poprowadził czołg T-72 64
  • Pokaż się! 29 cze 2003, 1:00 Fotoblogi, czyli obrazkowe dzienniki intymne, podbijają Internet 66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Struganie szparaga 29 cze 2003, 1:00 Drogi przyjacielu! Dzięki za przemiły prezent z Niemiec w postaci nożyka do obierania szparagów dla leworęcznych. 68
  • UPAdek Wołynia 29 cze 2003, 1:00 Krwawa konfrontacja Ukraińców z Polakami 60 lat temu posłużyła jedynie Sowietom 70
  • Know-how 29 cze 2003, 1:00 Infekcja pod krawatem Lekarze nie powinni używać krawatów, ponieważ ta część męskiej garderoby przyczynia się do przenoszenia zarazków - uznali uczestnicy ostatniego posiedzenia British Medical Association. Gdy lekarz pochyla... 73
  • Pomidor w ziemniaku 29 cze 2003, 1:00 Unia boi się konkurencji amerykańskiego zboża - tańszego i nie skażonego pestycydami 74
  • Rak ze strachu 29 cze 2003, 1:00 Naukowcy sporządzili onkologiczny horoskop 78
  • Viagra na kaszel 29 cze 2003, 1:00 Jak jeden lek sprzedać cierpiącym na różne schorzenia 80
  • Korozja terapii 29 cze 2003, 1:00 Lekarze często nie rozpoznają hemochromatozy, spowodowanej odkładaniem się żelaza w tkankach 81
  • Bez granic 29 cze 2003, 1:00 Motyle we włosach Coroczne wyścigi konne na królewskim torze w Ascot od zawsze były rewią mody. Brytyjska arystokracja tradycyjnie uważa je za otwarcie letniego sezonu zabaw. Tegoroczne zawody pokazują, że to konserwatywne z natury... 82
  • Bliski zachód przemocy 29 cze 2003, 1:00 Irańscy mułłowie będą musieli słuchać narodu, a Palestyńczycy poskromić terrorystów 84
  • Irańska bomba 29 cze 2003, 1:00 Wobec Teheranu i Amerykanie, i Europejczycy zgodnie użyli argumentu siły 86
  • Otto von Schröder 29 cze 2003, 1:00 Nie ma mowy o porozumieniu między kanclerzem Niemiec a prezydentem USA 88
  • Salonikowe wyjście 29 cze 2003, 1:00 25 państw UE będzie się domagało zmian w projekcie europejskiej konstytucji 90
  • Dwie unie 29 cze 2003, 1:00 Co zmienia unijna konstytucja 92
  • Wicepapieże 29 cze 2003, 1:00 Jak biskup Dziwisz wyręczył Pana Boga 94
  • Cytat dyplomatyczny - Uwaga na młodych 29 cze 2003, 1:00 Być może polska polityka wymaga wakacji, ale nie należy liczyć, że uzdrowi ją upływ czasu 95
  • Menu 29 cze 2003, 1:00 Wydarzenia - kraj Sztukmistrz z placu Grzybowskiego To ja odkryłem Tercet Egzotyczny i byłem ich pierwszym menedżerem - mówi Szymon Szurmiej, reżyser tea-tralny, dyrektor Teatru Żydowskiego w Warszawie, obchodzący kilka dni temu 80.... 96
  • Operawoman 29 cze 2003, 1:00 Ewa Michnik przygotowuje największe plenerowe przedstawienie operowe na świecie 100
  • Weneckie przegrzanie 29 cze 2003, 1:00 Biennale w Wenecji przeżywa wyraźny kryzys 104
  • Jurek zawodowiec 29 cze 2003, 1:00 Pan Bóg czuwał nade mną i nie dał mi studiować reżyserii w Polsce - mówi Jurek Bogajewicz 106
  • Kino Tomasza Raczka 29 cze 2003, 1:00 Życie za życie Reżyseria: Alan Parker W rolach głównych: Kevin Spacey, Kate Winslet USA 2003 *** Rzadko się zdarza, by tak wiele wysiłku, talentu (po stronie twórców) i oczekiwań (po stronie widzów) zakończyło... 107
  • System idiotele - Nie chcę i nie muszę 29 cze 2003, 1:00 Jak to dobrze, że nie muszę kurczowo trzymać się stołka, wchodząc dla jego ocalenia w konszachty z różnej maści karierowiczami. Obrażać przed komisją śledczą inteligentnych ludzi i inteligencji innych ludzi pokrętnym... 108
  • Nowowizja - Mężowie stanu i zaufania 29 cze 2003, 1:00 Zaufanie staje się u nas towarem deficytowym 108
  • Organ Ludu 29 cze 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 26 (39) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 23 czerwca 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta L. Miller na Salonikach Europy: polska walka o preambułę Shvyenteauvite czy Shvyateauvide A może... 109
  • Skibą w mur - Kosztowna darmocha 29 cze 2003, 1:00 Kochamy być oszukiwani. Dzięki informacjom o "okazjach" i "dawaniu za darmo" mamy poczucie, że ktoś o nas dba i ktoś się nami przejmuje 110

ZKDP - Nakład kontrolowany