Bliźniak Ziemi?

Bliźniak Ziemi?

Dodano:   /  Zmieniono: 
Odkryto we wszechświecie układ przypominający Układ Słoneczny
Pierwsze trzy planety o rozmiarach zbliżonych do Ziemi odkryto wokół "niewłaściwej" gwiazdy. Okazało się, że krążą one wokół pulsara, dziwacznego obiektu obracającego się w szaleńczym tempie kilkaset razy na sekundę wokół własnej osi. Niewielu astronomów chciało wierzyć w istnienie tych globów, ukrytych w cieniu pulsującej, ale martwej gwiazdy. Pominięto je na większości list planet spoza Układu Słonecznego, choć były pierwszymi, które wytropiono. Prof. Aleksander Wolszczan, ich odkrywca, podczas niedawnego kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego podał dokładne masy tych planet. Pierwsza jest 4,3 razy, a druga trzy razy cięższa od Ziemi, trzecia - dwa razy cięższa od Księżyca. "Jesteśmy całkowicie pewni, że to planety o rozmiarach zbliżonych do Ziemi" - mówił podczas kongresu Maciej Konacki, polski astronom z Kalifornijskiego Instytutu Technologicznego z Centrum Astronomicznego Mikołaja Kopernika w Warszawie, współpracujący z Wolszczanem.
Większości astronomów nie interesują jednak "martwe światy", jakimi są planety krążące wokół wygasłej gwiazdy. Wszystkie inne odkryte dotychczas globy pozaziemskie to gazowe olbrzymy podobne do Jowisza. W gorących kulach gazu również trudno się spodziewać życia. Na początku lipca obserwatorium w Nowej Południowej Walii doniosło jednak o intrygującym odkryciu. "Ostrzymy sobie zęby na planety podobne do Ziemi" - oświadczył Hugh Jones z Uniwersytetu w Liverpoolu. Uczony odkrył układ przypominający Układ Słoneczny. Wokół gwiazdy o strukturze, wieku i jasności podobnych do naszego Słońca krąży bliźniak Jowisza. Podobny rozmiarami do największej planety okołosłonecznej, obiega swoje słońce w sześć lat, znajduje się bowiem nieco bliżej centrum układu niż Jowisz, który na pełne okrążenie Słońca potrzebuje dwa razy więcej czasu.
Astronomowie australijscy, amerykańscy i brytyjscy są przekonani, że w układzie tak bliźniaczo przypominającym nasz własny między odkrytym "Jowiszem" a jego gwiazdą powinny krążyć twarde, skaliste planety podobne do Merkurego, Ziemi, Marsa lub Wenus. Obecne techniki badania wszechświata nie pozwalają jednak wykryć tak małych obiektów kosmicznych z dużych odległości. "Bliźniak" znajduje się 94 lata świetlne od nas. Tyle czasu potrzebuje światło, aby z prędkością 300 tys. km/s dotrzeć stamtąd do Ziemi. Uczeni twierdzą jednak, że odkrycie planety podobnej do Ziemi jest tylko kwestią czasu.

Harówka gwiazd
Giordano Bruno, który zginął na stosie, był przekonany, że istnieje nieskończona liczba wszechświatów, a w nich nieskończenie wiele światów podobnych do Ziemi. 400 lat później zbliżamy się do odkrycia jednego z takich globów. Nieskończony wszechświat nie szczędzi nam niespodzianek. Jedną z nich jest ogłoszone na początku lipca odkrycie planety niemal tak starej jak wszechświat. "Sądzimy, że powstała ona 12,713 mld lat temu, gdy Droga Mleczna dopiero zaczęła się formować" - ocenia jej odkrywca Steinn Sigurdson z Uniwersytetu Stanowego w Pensylwanii. Dotychczas sądzono, że materiał tworzący planetę musiał się wcześniej uformować w jądrowych "kuchniach" gwiazd. Wodór i hel pierwotnie wypełniające cały wszechświat nie nadawały się na budulec planet. Te gazy musiały ulec przetworzeniu w reakcjach nuklearnych we wnętrzach gwiazd. Stopniowo powstawały tam coraz cięższe pierwiastki. "Każde źdźbło trawy stanowi plon ciężkiej harówki gwiazd" - pisał amerykański poeta Walt Whitman. Na tę harówkę potrzeba czasu. Dopiero po śmierci gwiazd, czyli po miliardach lat, w gwałtownych eksplozjach supernowych ciężkie pierwiastki, takie jak żelazo, węgiel czy krzem, trafiają do obłoków międzygwiazdowych. Tworzą się z nich następne pokolenia gwiazd i planety. Nasze Słońce, liczące około pięciu miliardów lat, jest gwiazdą tzw. trzeciej generacji. Budująca je materia już dwukrotnie przeszła przez tygiel przemian.
Istniejąca od 13 mld lat planeta, utworzona, gdy wszechświat był jeszcze bardzo młody, dowodzi, że w pewnych warunkach "przemiana materii" zachodziła w kosmosie szybciej, niż się ogólnie przypuszcza. Gęste gromady kuliste były podobne do zatłoczonego bazaru, na którym ściśnięte blisko siebie gwiazdy przechodziły być może szybszą ewolucję. Utworzona wśród nich planeta zawiera około 6 proc. pierwiastków ciężkich. Znajduje się 5600 lat świetlnych od nas, w gwiazdozbiorze Skorpiona.

Zaćmienie wszechświata
O tym, jak częste i potężne bywają te wybuchy, świadczy niedawne odkrycie polskiego astronoma prof. Krzysztofa Stanka z Centrum Astrofizyki Uniwersytetu Harvarda. Doniosły o tym nie tylko czasopisma naukowe, ale także większość amerykańskich dzienników. Prof. Stanek wyjaśnił przy okazji pewną tajemnicę, z którą wywiad amerykański zetknął się w latach 60. Stany Zjednoczone wystrzeliły wówczas w tajemnicy kilka satelitów, aby sprawdzić, czy jakiś inny kraj nie przeprowadza w przestrzeni kosmicznej nielegalnych prób z bronią atomową. Satelity, wyposażone w najdoskonalsze czujniki do detekcji wysokoenergetycznych promieni gamma pochodzących z eksplozji nuklearnych, nie wykryły żadnej zabronionej aktywności w pobliżu Ziemi. Zaobserwowały natomiast coś, czego nikt nie mógł wcześniej przewidzieć. W różnych rejonach dalekiego kosmosu pojawiały się błyski gamma o nieprawdopodobnej wprost sile. W eksplozjach tych w ciągu sekund uwalniała się energia równa tej, jaką 10 mld słońc produkuje przez całe swe życie, czyli miliardy lat. Pochodzenia tych rozbłysków nikt nie potrafił wyjaśnić przez 35 lat. Zrobił to prof. Krzysztof Stanek, koordynujący obserwacje dużej grupy naukowców z Uniwersytetu Harvarda i Centrum Astrofizyki w Cambridge.
Amerykański satelita HETE (High Energy Transient Explorer) zauważył oślepiający rozbłysk promieni gamma. Była to najbliższa i najsilniejsza z dotychczas dostrzeżonych eksplozji. Obiektu, z którego pochodziła, nie można było jednak dokładnie zlokalizować. Dziesiątki obserwatoriów w różnych miejscach świata zaczęły natychmiast poszukiwać miejsca wybuchu. Tzw. analiza widmowa promieniowania optycznego mogła dostarczyć informacji o pierwiastkach, które brały udział w tym wybuchu. W obserwatorium astronomicznym Las Campanas w Chile pracował wówczas przy znajdującym się tam polskim teleskopie Łukasz Wyrzykowski z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. - Zadzwonił do mnie Krzysztof Stanek z Harvardu i powiedział, że wykryto właśnie potężny błysk gamma, który na 30 sekund zaćmił cały wszechświat. Miałem znaleźć miejsce, gdzie nastąpił wybuch. Po kilkudziesięciu minutach odnalazłem na południowym niebie świetlny obiekt, którego tam wcześniej nie było. Konkurenci w tym samym czasie także szukali źródła eksplozji, ale my byliśmy pierwsi.
Analiza światła z tego wybuchu wykazała, że pochodzi ono z ciężkich pierwiastków żelaza i krzemu, rozpalonych do ekstremalnie wysokich temperatur i rozpędzonych do olbrzymich prędkości. Ich źródłem była eksplozja gwiazdy hipernowej, 30 razy cięższej od Słońca - stwierdził prof. Krzysztof Stanek. Do wybuchu doszło w galaktyce odległej od nas o 6 mld lat świetlnych, gdy nie było jeszcze Ziemi. Hipernowa była jedną z pierwszych umierających gwiazd. Swoje popioły rozsiała w przestrzeni kosmicznej, gdzie posłużyły one do formowania następnych pokoleń gwiazd, a być może i planet. Teraz pozostaje odpowiedzieć na pytanie: czy na jednej z nich jest życie? A może są też Ziemianie bis?



Twarzą w twarz z czarną dziuraą

Andrzej Zdziarski
z Centrum Astronomicznego Mikołaja Kopernika w Warszawie

Znana nam materia nie tylko jest nieustannie przetwarzana w jądrowych wnętrzach gwiazd, ale też czasem na zawsze traci kontakt ze znanym nam wszechświatem. Wspólnie z dr. Markiem Gierlińskim z Uniwersytetu Jagiellońskiego odkryliśmy kilkanaście takich wypadków. Dochodziło do nich podczas gwałtownych spadków na czarną dziurę materii tworzącej zwykłą gwiazdę. Towarzyszyły temu niezwykle silne wybuchy promieniowania rentgenowskiego. Obserwowaliśmy te zjawiska w oddalonym od Ziemi o 6 tys. lat układzie podwójnym Cygnus X-1 złożonym z jasnej gwiazdy i wielkiej czarnej dziury.
Czarna dziura jest tworem tak gęstym, że jej siła przyciągania nie pozwala, aby cokolwiek, nawet promienie światła, mogło się z niej wydobyć na zewnątrz. Analizując dane z amerykańskiego satelity RXTE, odkryliśmy trzynaście bardzo silnych wybuchów, podczas których materia wpadała do czarnej dziury i stawała się niewidoczna. Po raz pierwszy udało się zauważyć tak dramatyczne wydarzenia - to tak jakbyśmy stanęli twarzą w twarz z czarną dziurą.
Więcej możesz przeczytać w 30/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2003 (1078)

  • Wprost od czytelników 27 lip 2003, 1:00 Biały eksport Wzwiązku z artykułem "Biały eksport" (nr 27) chciałbym przypomnieć, że szwedzka służba zdrowia niemal w całości jest zmonopolizowana przez państwo i w 100 proc. opłacana z podatków. Otwarcie prywatnego... 3
  • Na stronie - Masa krytyczna 27 lip 2003, 1:00 Robiłem tylko to, czego wyraźnie nie zabraniali mi politycy" - uznał z rozbrajającą szczerością podczas swego procesu w 1932 r. Al Capone, najsłynniejszy amerykański gangster. 3
  • Peryskop 27 lip 2003, 1:00 Z Wyszehradu do Europy Skończyły się referenda, zaczęły się schody do Europy. O przyszłość grupy wyszehradzkiej w Unii Europejskiej spierali się m.in. ambasadorowie Słowacji - Magda Vasaryova i Czech - Bed˝ich Kopecky, były ambasador... 6
  • Kadry 27 lip 2003, 1:00 9
  • Poczta 27 lip 2003, 1:00 "Altalena" Abu Mazena W wyniku błędnej redakcji w moim tekście "'Altalena' Abu Mazena" (nr 20) dwie sprawy wymagają wyjaśnienia. 600 tysięcy Żydów z krajów arabskich, których wchłonął Izrael, to... 9
  • M&M 27 lip 2003, 1:00  WNIOSEK NA PRZYSZŁOŚĆ Sejm już wie, jak się ustrzec matactwa chytrego. Nie czas w legislacyjny wpadać katastrofizm, lecz do każdej ustawy i aktu prawnego dodawać z założenia słowa "lub czasopism". 10
  • Dossier 27 lip 2003, 1:00 Marek EDELMAN ostatni żyjący dowódca powstania w getcie warszawskim "Przesiedlenie jest rzeczą złą, ale morderstwo gorszą. Proporcje między nimi są takie, jakby kat postawił się na miejscu ofiary i jego trzeba było czcić,... 10
  • Playback 27 lip 2003, 1:00 10
  • Do Brukseli bez papierosa 27 lip 2003, 1:00 Wraz z wysoką pensją polscy kandydaci na europejskich urzędników otrzymają też informację o zakazie palenia w budynkach Komisji Europejskich (także w restauracjach) 10
  • Z życia koalicji 27 lip 2003, 1:00  Polecamy: www.dupa.com. Serio, prosimy się nie bać, tam nie ma żadnej obsceny. Jeśli ktoś nie ma Internetu, niech czyta na końcu tej rubryki. Cały tydzień trwało polowanie na Henryka Długosza, szefa świętokrzyskiego SLD. Henryk... 12
  • Z życia opozycji 27 lip 2003, 1:00  Jan Rokita na drugie imię ma Władysław. Ujawnił to Aleksander Gudzowaty, który chce Rokicie wytoczyć sprawę w sądzie. No i zaczęły się dowcipy, że proszę, niby taki krakus i inteligent, i Maria, a z niego swojski, prosty... 13
  • Fotoplastykon 27 lip 2003, 1:00 14
  • Demokracja dziennikarska 27 lip 2003, 1:00 Gdyby nie wolne media, większość afer w Polsce nigdy nie ujrzałaby światła dziennego 16
  • Mafiapospolita 27 lip 2003, 1:00 Mafia jest wytworem przeregulowanego państwa 20
  • Grabarz mafii 27 lip 2003, 1:00 Decyzja Wojciecha P. o powrocie do Polski prawdopodobnie ocaliła życie Masie. 22
  • Masa informacji 27 lip 2003, 1:00 Co Jarosław Sokołowski (Masa) może jeszcze powiedzieć prokuratorom? 22
  • Mercedes dla każdego 27 lip 2003, 1:00 Współczesna medycyna potrafi czynić cuda. Tyle że owe cuda drogo kosztują. 26
  • Sekscasting 27 lip 2003, 1:00 Reporterzy "Wprost" uczestniczyli w aukcjach kobiet do domów publicznych 28
  • Nałęcz - Tłuczenie termometru 27 lip 2003, 1:00 Rzeczą dziennikarza jest bezlitosne wykorzystanie przecieków 30
  • Poczta 27 lip 2003, 1:00 Zabójcze znaki zapytania Będąc wiernym czytelnikiem tygodnika "Wprost", zawsze byłem przekonany o jego tradycyjnie wysokim poziomie. Z tym większym zdziwieniem znalazłem na stronach ostatniego numeru (nr 29) artykuł... 30
  • Giełda i wektory 27 lip 2003, 1:00 Hossa Świat Z Buffettem w bufecie Ćwierć miliona USD wart jest lunch z Warrenem Buffettem, guru inwestorów giełdowych i drugim na liście najbogatszych ludzi świata (według magazynu "Forbes"). Taką cenę wylicytował za... 32
  • Piwoizacja Polski 27 lip 2003, 1:00 Pijemy trzy razy więcej piwa niż w 1990 roku 34
  • Przeskoczyć Belkę 27 lip 2003, 1:00 Nasz rynek funduszy inwestycyjnych rozwija się najszybciej na świecie! 40
  • Polski Skansen Ludowy 27 lip 2003, 1:00 Weszła w życie najgłupsza i jedna z najbardziej kosztownych ustaw w dziejach III RP! 42
  • Sejf ocalenia narodowego 27 lip 2003, 1:00 Balcerowicz liczy na nas i czasem za nas 44
  • Państwo me widzę ogromne 27 lip 2003, 1:00 Lionel Robbins, brytyjski ekonomista zmarły niespełna dwadzieścia lat temu, nazwał ekonomię nauką o sposobach dysponowania zasobami, których jest za mało, a można je wykorzystać na różne sposoby. Wyszedł z założenia, że... 46
  • Niemiecki rak 27 lip 2003, 1:00 Widmo deflacji krąży nad Europą 48
  • Załatwione odmownie - Łukaszenkizacja życia publicznego 27 lip 2003, 1:00 Jak wieść niesie, w redakcji pisma młodzieżowych radykałów z okresu polskiego października sekretarz redakcji miał pieczęć, którą stemplował teksty odrzucone przez kolegium 50
  • Supersam 27 lip 2003, 1:00 Powąchać i schudnąć Wdychanie olejku pieprzowego, grejpfrutowego, estragonowego i koprowego wzmacnia wydzielanie noradrenaliny, która pomaga rozkładać tłuszcze - ujawnili naukowcy z laboratorium Shiseido. Nowa generacja... 52
  • Podpaski dla mężczyzn 27 lip 2003, 1:00 Posunięta do absurdu polityczna poprawność zabija wolność publicznej debaty 54
  • Wyścigi pasożytów 27 lip 2003, 1:00 Polskie związki sportowe to jeden z ostatnich bastionów PRL 58
  • Parkopolis 27 lip 2003, 1:00 Central Park to symboliczne podwórko Ameryki 61
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dostępność kształtuje byt 27 lip 2003, 1:00 Drogi Przyjacielu! Nasza ostatnia korespondencja poświęcona upodobaniom kulinarnym Polaków w świetle badań statystycznych skłoniła mnie do refleksji nad przemianami nadwiślańskiej diety. Bo po 1989 r. zmieniło się wiele. 62
  • Ekran osobisty - Sen o oddzielności 27 lip 2003, 1:00 Paradoksalnie, siostry Bijani spełniły się w wymarzonych zawodach: pokazały, na czym polega prawo do godności, i sprawiły, że mówi o tym cały świat 63
  • Apostoł KGB 27 lip 2003, 1:00 Kim Philby, najcenniejszy agent sowiecki, do dziĘ budzi skrajne emocje 64
  • Know-kow 27 lip 2003, 1:00 Koniec z alergią! Ludzie cierpiący na alergię pokarmową będą się mogli bez obaw objadać orzeszkami. Naukowcy z Mount Sinai School of Medicine w Nowym Jorku opracowali szczepionkę odczulającą osoby, u których po zjedzeniu potraw... 67
  • Skok do wieczności 27 lip 2003, 1:00 Czy da się oszukać śmierć? 68
  • Poprawić Pana Boga 27 lip 2003, 1:00 Jak chirurdzy ratują nie narodzonych 72
  • Bliźniak Ziemi? 27 lip 2003, 1:00 Odkryto we wszechświecie układ przypominający Układ Słoneczny 74
  • Bez granic 27 lip 2003, 1:00 Katedra na odkupienie win Kilkunastu biskupów oraz tysiące wiernych uczestniczyło w wyświęceniu katedry Przelanej Krwi, upamiętniającej śmierć Mikołaja II Romanowa, ostatniego cara Rosji. Katedrę zbudowano - kosztem 10 mln USD - w... 76
  • Niemiecki słoń w składzie porcelany 27 lip 2003, 1:00 Czy powstanie pomnik wypędzonych z Czech i Polski? 78
  • Wyzwanie: Polen 27 lip 2003, 1:00 Polska nie jest już dla Niemiec petentem, jest ich partnerem 80
  • Treser rekinów 27 lip 2003, 1:00 Putin zastępuje nazbyt ambitnych oligarchów swoimi ludźmi 82
  • Gwałciciel dzieci - Husajn 27 lip 2003, 1:00 Saddam stworzył ludzi z amputowanymi sercami i bez żołądków, którymi można by czuć głód 84
  • Zgon masowego rażenia 27 lip 2003, 1:00 Śmierć znanego eksperta ONZ może złamać polityczną karierę premiera Wielkiej Brytanii 87
  • Menu 27 lip 2003, 1:00 Uma zawodowiec Uma Thurman jako płatna zabójczyni, która budzi się z postrzału po pięciu latach z myślą, by dokonać krwawej jatki wśród tych, którzy wyrządzili jej krzywdę. Tylko w jednej ze scen ginie od... 88
  • Jeleń salonowy 27 lip 2003, 1:00 Obrazy Kossaków to nie klasyka, lecz kwintesencja kiczu 90
  • Anioł ironii - Zbigniew Herbert 27 lip 2003, 1:00 Dla Zbigniewa Herberta poeta to naiwny chłopczyk w krótkich portkach, którym manipulują cyniczni panowie 94
  • Romans z Hitlerem 27 lip 2003, 1:00 Obraz Hitlera jako demona wypiera neurotyk, którego okoliczności zepchnęły na złą drogę 96
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 27 lip 2003, 1:00 CLUB SODADE - *** Cesaria Evora by... Cesarzowa muzyki etno, zwana divą o bosych stopach, wkracza na klubowe parkiety. Nie przywiązująca wagi do wagi czarna piękna pani to wieloletnia mistrzyni świata w kategorii world music. Śpiewa w... 97
  • Hendrixem w Chopina 27 lip 2003, 1:00 Dziesięć najciekawszych imprez kulturalnych sierpnia 98
  • Kino Tomasza Raczka 27 lip 2003, 1:00 Aniołki Charliego: Zawrotna szybkość - *** Reżyseria: Joseph McGinty Nichol W rolach głównych: Cameron Diaz, Drew Barrymore, Lucy Liu, Demi Moore. USA 2003 Druga część rozpaczliwie głupiej kinowej wersji znanych z telewizji... 99
  • Szkiełko w oku - Po kolei 27 lip 2003, 1:00 Porozumienie między związkami kolejowymi a rządem przyjąłem z mieszanymi uczuciami. 100
  • Śmiesznoty - Apel, prośba, propozycja... 27 lip 2003, 1:00 Zdradzę Wam swój słaby punkt. Drażni mnie określanie mianem "kabaretu" głupich poczynań polityków, wariackich sytuacji w Sejmie, bzdur dominujących w życiu publicznym. 100
  • Organ Ludu 27 lip 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Parada Miłości w Warszawie H Członkowie Partii podejmują czyny H Sejm ogłosił reformę H Zobowiązanie pracowników Parku Narodowego Lipcowe Święto - 22 lipca! Z okazji Lipcowego Święta... 101
  • Skibą w mur - Blade jest piękne! 27 lip 2003, 1:00 Czas powołać do życia ruch na rzecz zdrowia i bladości. Pamiętajcie, że opalony to taki, co na pewniaka dostanie czerniaka 102