Treser rekinów

Treser rekinów

Putin zastępuje nazbyt ambitnych oligarchów swoimi ludźmi
W dzisiejszej Rosji jest, według magazynu "Forbes", siedemnastu dolarowych miliarderów. Pod tym względem kraj ten należy do ścisłej światowej czołówki. Po upadku komunizmu i zakończeniu tzw. pierwotnej fazy akumulacji kapitału oligarchowie aż rwali się do władzy, chcąc mieć na nią bezpośredni wpływ. Za rządów poprzedniego prezydenta Borysa Jelcyna u szczytu powodzenia był Borys Bieriezowski. On też popierał kandydaturę Władimira Putina na następcę Jelcyna. Za rządów Putina jego wcześniejszy sponsor Bieriezowski popadł w niełaskę i został zmuszony do ucieczki za granicę. Z inspiracji Kremla wytoczono mu proces.

Zalegalizować, uporządkować, płacić podatki
Na najbogatszych obywateli Rosji padł blady strach. Nikt nie dorobił się tam fortuny w sposób całkowicie legalny. Majątki powstały dzięki szwindlom związanym z prywatyzacją, o której Rosjanie chętnie mówią "prichwatyzacja" (czyli przywłaszczenie). Polegała ona na tym, że zaufane osoby rozchwytywały najlepsze kąski byłej państwowej własności, płacąc za nie skarbowi państwa niewielkie pieniądze. Największe kokosy dawały zyski z handlu ropą i gazem. Szybko można się było wzbogacić, przejmując banki oraz firmy sektora metalowego. Po pozbyciu się Bieriezowskiego, a także innego magnata Władimira Gusinskiego, Putin, głosząc hasła stabilizacji kraju, obiecał zostawić w spokoju pozostałych oligarchów, jeśli tylko nie będą próbowali uprawiać samodzielnej polityki.
Jak jednak nie korzystać z potęgi, którą daje pieniądz? Ta pokusa stała się silniejsza niż groźby. Najbogatszy człowiek Rosji Michaił Chodorkowski, właściciel majątku, którego wartość szacuje się na 8 mld USD, przystąpił do rozgrywki o wiele lepiej przygotowany niż Bieriezowski. Przede wszystkim postawił na legalizację swych przedsięwzięć. Zaczął rzetelnie płacić podatki, uporządkował księgowość, zatrudnił zachodnich menedżerów. Zrobił też wszystko, by zająć mocną pozycję na globalnym rynku. Kontrolowany przez niego Jukos, dotychczas druga pod względem wielkości rosyjska firma naftowa, ogłaszając ostatnio fuzję z koncernem Sibnieft, wyrósł na koncern numer jeden w Rosji, a zarazem na czwartą kompanię naftową świata. Pewności siebie i rozmachowi oligarchów sprzyjała dobra koniunktura na surowce. Wspólnik Chodorkowskiego Roman Abramowicz, miliarder z Sibnieftu (niegdyś biznesowy partner Bieriezowskiego), to świeżo upieczony właściciel słynnego londyńskiego klubu piłkarskiego Chelsea. Londyn jest zresztą mekką rosyjskich bogaczy - właśnie tam schronił się Bieriezowski.
Zakup Chelsea za ponad ćwierć miliarda dolarów był wydarzeniem medialnym, ale bynajmniej nie największą inwestycją rosyjskich oligarchów na Zachodzie. Łukoil kupił sieć amerykańskich stacji benzynowych Getty Petroleum, a Norylski Nikiel Władimira Potanina - koncern Stillwater Mining. Wiatru w żagle dodaje biznesmenom z Rosji piąty z rzędu rok dużego wzrostu gospodarczego (prognoza na ten rok przewiduje 6 proc.).

Rosyjski Berlusconi?
Partnerem Chodorkowskiego w globalnych przedsięwzięciach stał się m.in. lord Jacob Rotschild, przedstawiciel słynnego rodu Rotschildów powiązanego interesami z amerykańską "dynastią" Rockefellerów. Nic dziwnego, że najbogatszy Rosjanin zyskał też zaufanie na zachodnich salonach politycznych, nie wyłączając Białego Domu. W Waszyngtonie coraz częściej Rosjan pytano o Chodorkowskiego, tym bardziej że opowiadał się on za zacieśnianiem związków energetycznych z Zachodem - dążąc m.in. do budowy terminalu w porcie murmańskim, mającego służyć do transportu ropy z Rosji do USA. Chodorkowski niczym George Soros stał się mecenasem sztuki i filantropem, co procentowało w biznesie. Akcje Jukosu szły w górę, a jego szef stał się ulubionym partnerem zachodnich firm.
Chodorkowski jest obdarzony dużą wyobraźnią i zręcznością. Podobnie jak wcześniej Bieriezowski zapomniał tylko o jednym: zawsze należy jednym okiem zerkać na minę gospodarza Kremla. W Rosji zmieniło się bardzo wiele, lecz nie podstawowa zasada: to Kreml decyduje, kto i jakie może mieć znaczenie. Najbogatszy Rosjanin zaczął tymczasem opłacać prawie wszystkie partie w rosyjskiej Dumie poza prokremlowskim blokiem Jedinaja Rossija. W dodatku były komsomolec ujawnił osobiste ambicje polityczne, mówiąc, że mógłby zostać najpierw premierem, a potem (w 2008 r.) nawet prezydentem Rosji.
- Chodorkowskiemu marzyło się, że zostanie rosyjskim Berlusconim - mówi Anatolij Chodorowski, ekspert ekonomiczny pisma "Russkij Fokus".

Kroczący pucz oligarchów
W Rosji niewiele dzieje się przypadkiem. Przed dwiema ważnymi rozgrywkami w rosyjskiej polityce: grudniowymi wyborami do parlamentu i marcowymi wyborami prezydenta (2004 r.), raport Rady Narodowej Strategii - jednego z rosyjskich think-tanków - przestrzega władze przed groźbą "kroczącego puczu oligarchów" (dokument podpisał Josif Diskin). Raport stwierdza, że Chodorkowski i Abramowicz stoją na czele anty-Putinowskiego spisku i dążą do przekształcenia kraju o ustroju prezydenckim w republikę parlamentarną.
Kreml przystąpił więc do kontrataku. Powolny władzy wykonawczej aparat sprawiedliwości sięgnął po ludzi Jukosu. Pod zarzutem dokonania w 1994 r. przekrętu przy prywatyzacji murmańskiej firmy Apatit, produkującej nawozy sztuczne (opisanego w raporcie Diskina), do aresztu trafił główny menedżer koncernu Płaton Lebiediew. Chodziło o zagarnięcie piątej części akcji należących do państwa. Razem z Lebiediewem - lecz w związku ze śledztwem o morderstwo - aresztowano szefa ochrony Jukosu Aleksieja Piczugina. Sam Chodorkowski był przesłuchiwany. Kurs akcji naftowego giganta momentalnie spadł.
Dokument przestrzegający przed zagrożeniami ze strony oligarchów wymienia wiele grup, ale ani słowem nie wspomina o Łukoilu, głównym rywalu Jukosu, i jego szefie Wagicie Alekperowie, magnacie bliskim Kremlowi. - Ciekawe, że zagrożeniem dla państwa nie byli ci oligarchowie, którzy ostatnio mają na Kremlu dobre notowania - ironizuje w rozmowie z "Wprost" Aleksiej Piatkowski, politolog z fundacji Indem. Obejmując urząd po raz pierwszy, Putin obiecywał, że oligarchowie znikną "jako klasa". Okazało się jednak, że w tej walce idzie nie tyle o wyeliminowanie oligarchów w ogóle, ile o zastąpienie ich faworytami władz, czego przykładem było np. mianowanie Walerija Jaszyna szefem telekomunikacyjnego giganta Swiazinwest. W tym wypadku chodzi o zastąpienie dawnej "rodziny" (oligarchów skupionych wokół Jelcyna) przez "piterskich czekistów" - czyli oligarchów z Petersburga, skąd pochodzi Putin. Stawką w grze jest przede wszystkim kontrola nad większością rosyjskich złóż ropy, którą Chodorkowski zdołał stopniowo wydrzeć z rąk państwa.

Najbogatsi do bicia lepsi niż Czeczeni
Działania wymierzone w Jukos zdają się jednak mieć znacznie szerszy kontekst - wraz z kampanią telewizyjną na rzecz unieważnienia "bandyckiej prywatyzacji" z lat 90. wyglądają na oczyszczanie pola przed kolejną batalią wyborczą Putina. Bieriezowski twierdzi, że prezydent chce rozbić opozycję przed wyborami parlamentarnymi i prezydenckimi. Podobnie sądzi lider opozycyjnego Jabłoka Grigorij Jawliński. Prowadzenie wojny z Czeczenami nie może już być głównym punktem programu reelekcji Putina. Wedle sprawdzonego wzorca, sięgnięto tym razem po wroga wewnętrznego. Strategie wszystkich dotychczasowych kampanii w Rosji opierały się na wzbudzeniu strachu. Spece od politycznego marketingu niezmiennie uznawali, że wyborców może wyrwać z apatii jedynie wzbudzenie obaw przed tym czy innym "spiskiem".
Atakując rekiny biznesu, Putin może zyskać nawet większy poklask niż w wypadku nagonki na Czeczenów. Oligarchowie są powszechnie nie lubiani. Trudno o inne nastroje w kraju, gdzie średnie miesięczne wynagrodzenie wynosi 200 USD. Szkopuł w tym, czy Putin nie strzeli sobie w stopę, bo jego wewnątrzpolityczne kalkulacje mogą przecież zaszkodzić wizerunkowi Rosji za granicą. Prezydent zapowiadał zbliżenie z Zachodem, a zwłaszcza z Europą. Obiecał, że w ciągu 10 lat podwoi PKB kraju. Teraz zachodni inwestorzy są zaniepokojeni. Sposób zarządzania Jukosem (w porównaniu z innymi rosyjskimi gigantami) uchodzi za najbardziej zbliżony do zachodnich standardów, a sama spółka jest najpopularniejszym rosyjskim przedsiębiorstwem za granicą. Lekcja, jaką wyciągają inwestorzy, jest taka, że nawet największa firma z dnia na dzień może w Rosji stracić wiarygodność z powodu kaprysu włodarza Kremla.
Okładka tygodnika WPROST: 30/2003
Więcej możesz przeczytać w 30/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 30/2003 (1078)

  • Wprost od czytelników 27 lip 2003, 1:00 Biały eksport Wzwiązku z artykułem "Biały eksport" (nr 27) chciałbym przypomnieć, że szwedzka służba zdrowia niemal w całości jest zmonopolizowana przez państwo i w 100 proc. opłacana z podatków. Otwarcie prywatnego... 3
  • Na stronie - Masa krytyczna 27 lip 2003, 1:00 Robiłem tylko to, czego wyraźnie nie zabraniali mi politycy" - uznał z rozbrajającą szczerością podczas swego procesu w 1932 r. Al Capone, najsłynniejszy amerykański gangster. 3
  • Peryskop 27 lip 2003, 1:00 Z Wyszehradu do Europy Skończyły się referenda, zaczęły się schody do Europy. O przyszłość grupy wyszehradzkiej w Unii Europejskiej spierali się m.in. ambasadorowie Słowacji - Magda Vasaryova i Czech - Bed˝ich Kopecky, były ambasador... 6
  • Kadry 27 lip 2003, 1:00 9
  • Poczta 27 lip 2003, 1:00 "Altalena" Abu Mazena W wyniku błędnej redakcji w moim tekście "'Altalena' Abu Mazena" (nr 20) dwie sprawy wymagają wyjaśnienia. 600 tysięcy Żydów z krajów arabskich, których wchłonął Izrael, to... 9
  • M&M 27 lip 2003, 1:00  WNIOSEK NA PRZYSZŁOŚĆ Sejm już wie, jak się ustrzec matactwa chytrego. Nie czas w legislacyjny wpadać katastrofizm, lecz do każdej ustawy i aktu prawnego dodawać z założenia słowa "lub czasopism". 10
  • Dossier 27 lip 2003, 1:00 Marek EDELMAN ostatni żyjący dowódca powstania w getcie warszawskim "Przesiedlenie jest rzeczą złą, ale morderstwo gorszą. Proporcje między nimi są takie, jakby kat postawił się na miejscu ofiary i jego trzeba było czcić,... 10
  • Playback 27 lip 2003, 1:00 10
  • Do Brukseli bez papierosa 27 lip 2003, 1:00 Wraz z wysoką pensją polscy kandydaci na europejskich urzędników otrzymają też informację o zakazie palenia w budynkach Komisji Europejskich (także w restauracjach) 10
  • Z życia koalicji 27 lip 2003, 1:00  Polecamy: www.dupa.com. Serio, prosimy się nie bać, tam nie ma żadnej obsceny. Jeśli ktoś nie ma Internetu, niech czyta na końcu tej rubryki. Cały tydzień trwało polowanie na Henryka Długosza, szefa świętokrzyskiego SLD. Henryk... 12
  • Z życia opozycji 27 lip 2003, 1:00  Jan Rokita na drugie imię ma Władysław. Ujawnił to Aleksander Gudzowaty, który chce Rokicie wytoczyć sprawę w sądzie. No i zaczęły się dowcipy, że proszę, niby taki krakus i inteligent, i Maria, a z niego swojski, prosty... 13
  • Fotoplastykon 27 lip 2003, 1:00 14
  • Demokracja dziennikarska 27 lip 2003, 1:00 Gdyby nie wolne media, większość afer w Polsce nigdy nie ujrzałaby światła dziennego 16
  • Mafiapospolita 27 lip 2003, 1:00 Mafia jest wytworem przeregulowanego państwa 20
  • Grabarz mafii 27 lip 2003, 1:00 Decyzja Wojciecha P. o powrocie do Polski prawdopodobnie ocaliła życie Masie. 22
  • Masa informacji 27 lip 2003, 1:00 Co Jarosław Sokołowski (Masa) może jeszcze powiedzieć prokuratorom? 22
  • Mercedes dla każdego 27 lip 2003, 1:00 Współczesna medycyna potrafi czynić cuda. Tyle że owe cuda drogo kosztują. 26
  • Sekscasting 27 lip 2003, 1:00 Reporterzy "Wprost" uczestniczyli w aukcjach kobiet do domów publicznych 28
  • Nałęcz - Tłuczenie termometru 27 lip 2003, 1:00 Rzeczą dziennikarza jest bezlitosne wykorzystanie przecieków 30
  • Poczta 27 lip 2003, 1:00 Zabójcze znaki zapytania Będąc wiernym czytelnikiem tygodnika "Wprost", zawsze byłem przekonany o jego tradycyjnie wysokim poziomie. Z tym większym zdziwieniem znalazłem na stronach ostatniego numeru (nr 29) artykuł... 30
  • Giełda i wektory 27 lip 2003, 1:00 Hossa Świat Z Buffettem w bufecie Ćwierć miliona USD wart jest lunch z Warrenem Buffettem, guru inwestorów giełdowych i drugim na liście najbogatszych ludzi świata (według magazynu "Forbes"). Taką cenę wylicytował za... 32
  • Piwoizacja Polski 27 lip 2003, 1:00 Pijemy trzy razy więcej piwa niż w 1990 roku 34
  • Przeskoczyć Belkę 27 lip 2003, 1:00 Nasz rynek funduszy inwestycyjnych rozwija się najszybciej na świecie! 40
  • Polski Skansen Ludowy 27 lip 2003, 1:00 Weszła w życie najgłupsza i jedna z najbardziej kosztownych ustaw w dziejach III RP! 42
  • Sejf ocalenia narodowego 27 lip 2003, 1:00 Balcerowicz liczy na nas i czasem za nas 44
  • Państwo me widzę ogromne 27 lip 2003, 1:00 Lionel Robbins, brytyjski ekonomista zmarły niespełna dwadzieścia lat temu, nazwał ekonomię nauką o sposobach dysponowania zasobami, których jest za mało, a można je wykorzystać na różne sposoby. Wyszedł z założenia, że... 46
  • Niemiecki rak 27 lip 2003, 1:00 Widmo deflacji krąży nad Europą 48
  • Załatwione odmownie - Łukaszenkizacja życia publicznego 27 lip 2003, 1:00 Jak wieść niesie, w redakcji pisma młodzieżowych radykałów z okresu polskiego października sekretarz redakcji miał pieczęć, którą stemplował teksty odrzucone przez kolegium 50
  • Supersam 27 lip 2003, 1:00 Powąchać i schudnąć Wdychanie olejku pieprzowego, grejpfrutowego, estragonowego i koprowego wzmacnia wydzielanie noradrenaliny, która pomaga rozkładać tłuszcze - ujawnili naukowcy z laboratorium Shiseido. Nowa generacja... 52
  • Podpaski dla mężczyzn 27 lip 2003, 1:00 Posunięta do absurdu polityczna poprawność zabija wolność publicznej debaty 54
  • Wyścigi pasożytów 27 lip 2003, 1:00 Polskie związki sportowe to jeden z ostatnich bastionów PRL 58
  • Parkopolis 27 lip 2003, 1:00 Central Park to symboliczne podwórko Ameryki 61
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dostępność kształtuje byt 27 lip 2003, 1:00 Drogi Przyjacielu! Nasza ostatnia korespondencja poświęcona upodobaniom kulinarnym Polaków w świetle badań statystycznych skłoniła mnie do refleksji nad przemianami nadwiślańskiej diety. Bo po 1989 r. zmieniło się wiele. 62
  • Ekran osobisty - Sen o oddzielności 27 lip 2003, 1:00 Paradoksalnie, siostry Bijani spełniły się w wymarzonych zawodach: pokazały, na czym polega prawo do godności, i sprawiły, że mówi o tym cały świat 63
  • Apostoł KGB 27 lip 2003, 1:00 Kim Philby, najcenniejszy agent sowiecki, do dziĘ budzi skrajne emocje 64
  • Know-kow 27 lip 2003, 1:00 Koniec z alergią! Ludzie cierpiący na alergię pokarmową będą się mogli bez obaw objadać orzeszkami. Naukowcy z Mount Sinai School of Medicine w Nowym Jorku opracowali szczepionkę odczulającą osoby, u których po zjedzeniu potraw... 67
  • Skok do wieczności 27 lip 2003, 1:00 Czy da się oszukać śmierć? 68
  • Poprawić Pana Boga 27 lip 2003, 1:00 Jak chirurdzy ratują nie narodzonych 72
  • Bliźniak Ziemi? 27 lip 2003, 1:00 Odkryto we wszechświecie układ przypominający Układ Słoneczny 74
  • Bez granic 27 lip 2003, 1:00 Katedra na odkupienie win Kilkunastu biskupów oraz tysiące wiernych uczestniczyło w wyświęceniu katedry Przelanej Krwi, upamiętniającej śmierć Mikołaja II Romanowa, ostatniego cara Rosji. Katedrę zbudowano - kosztem 10 mln USD - w... 76
  • Niemiecki słoń w składzie porcelany 27 lip 2003, 1:00 Czy powstanie pomnik wypędzonych z Czech i Polski? 78
  • Wyzwanie: Polen 27 lip 2003, 1:00 Polska nie jest już dla Niemiec petentem, jest ich partnerem 80
  • Treser rekinów 27 lip 2003, 1:00 Putin zastępuje nazbyt ambitnych oligarchów swoimi ludźmi 82
  • Gwałciciel dzieci - Husajn 27 lip 2003, 1:00 Saddam stworzył ludzi z amputowanymi sercami i bez żołądków, którymi można by czuć głód 84
  • Zgon masowego rażenia 27 lip 2003, 1:00 Śmierć znanego eksperta ONZ może złamać polityczną karierę premiera Wielkiej Brytanii 87
  • Menu 27 lip 2003, 1:00 Uma zawodowiec Uma Thurman jako płatna zabójczyni, która budzi się z postrzału po pięciu latach z myślą, by dokonać krwawej jatki wśród tych, którzy wyrządzili jej krzywdę. Tylko w jednej ze scen ginie od... 88
  • Jeleń salonowy 27 lip 2003, 1:00 Obrazy Kossaków to nie klasyka, lecz kwintesencja kiczu 90
  • Anioł ironii - Zbigniew Herbert 27 lip 2003, 1:00 Dla Zbigniewa Herberta poeta to naiwny chłopczyk w krótkich portkach, którym manipulują cyniczni panowie 94
  • Romans z Hitlerem 27 lip 2003, 1:00 Obraz Hitlera jako demona wypiera neurotyk, którego okoliczności zepchnęły na złą drogę 96
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 27 lip 2003, 1:00 CLUB SODADE - *** Cesaria Evora by... Cesarzowa muzyki etno, zwana divą o bosych stopach, wkracza na klubowe parkiety. Nie przywiązująca wagi do wagi czarna piękna pani to wieloletnia mistrzyni świata w kategorii world music. Śpiewa w... 97
  • Hendrixem w Chopina 27 lip 2003, 1:00 Dziesięć najciekawszych imprez kulturalnych sierpnia 98
  • Kino Tomasza Raczka 27 lip 2003, 1:00 Aniołki Charliego: Zawrotna szybkość - *** Reżyseria: Joseph McGinty Nichol W rolach głównych: Cameron Diaz, Drew Barrymore, Lucy Liu, Demi Moore. USA 2003 Druga część rozpaczliwie głupiej kinowej wersji znanych z telewizji... 99
  • Szkiełko w oku - Po kolei 27 lip 2003, 1:00 Porozumienie między związkami kolejowymi a rządem przyjąłem z mieszanymi uczuciami. 100
  • Śmiesznoty - Apel, prośba, propozycja... 27 lip 2003, 1:00 Zdradzę Wam swój słaby punkt. Drażni mnie określanie mianem "kabaretu" głupich poczynań polityków, wariackich sytuacji w Sejmie, bzdur dominujących w życiu publicznym. 100
  • Organ Ludu 27 lip 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Parada Miłości w Warszawie H Członkowie Partii podejmują czyny H Sejm ogłosił reformę H Zobowiązanie pracowników Parku Narodowego Lipcowe Święto - 22 lipca! Z okazji Lipcowego Święta... 101
  • Skibą w mur - Blade jest piękne! 27 lip 2003, 1:00 Czas powołać do życia ruch na rzecz zdrowia i bladości. Pamiętajcie, że opalony to taki, co na pewniaka dostanie czerniaka 102

ZKDP - Nakład kontrolowany