Drugorzędne cechy wyborcze

Drugorzędne cechy wyborcze

Dodano:   /  Zmieniono: 
Ordynacja według PiS utrudni stworzenie stabilnej większości w Sejmie
Prawo i Sprawiedliwość prze do wyborów. Proponuje nową ordynację - rzekomo mieszankę wyborów proporcjonalnych i większościowych. Ten dokument dowodzi, że polscy politycy - choć nauczyli się nieźle kombinować w ramach demokracji - wciąż nie nauczyli się liczyć.
Po 1989 r. system wyborczy w Polsce był kilkanaście razy zmieniany. Zawsze jednak były to różne odmiany wyborów proporcjonalnych. Za pomocą kruczków prawnych wprowadzano do ordynacji tylko korekty proporcjonalności. Raz działały one słabiej, raz mocniej: najmocniej w 1993 r., kiedy SLD i PSL zdobyły nieco ponad jedną trzecią głosów, ale dało im to niemal dwie trzecie mandatów w Sejmie.

Przegrana wygrana
W ordynacji proporcjonalnej każda partia ma dostać z grubsza taki udział w parlamencie, jaki uzyskała w głosowaniu. Ponieważ głosów nie można wprost przeliczyć na mandaty, wymyślono służące temu metody, które nazwano na cześć ich autorów - Thomasa Hare, Horsta Niemeyera, André Sainte-Laguë i Victora d'Hondta. Metoda Hare - Niemeyera jest niemal idealnie proporcjonalna, metoda Sainte-Laguë nieco faworyzuje silniejsze partie, d'Hondt zaś daje im duże fory. We wszystkich tych systemach można stosować próg wyborczy, który eliminuje najsłabszych i wypacza proporcjonalność.
Wybory większościowe są prostsze - niczego przeliczać nie trzeba. Kraj dzieli się na okręgi i w każdym z nich walczy się o jeden mandat. Zdobywa go ten, kto dostał najwięcej głosów. Ten system wymusza polaryzację sceny politycznej - o władzę rywalizują dwa obozy. Pojęcie koalicji jest nieznane - stabilna większość musi powstać, a ten, kto wygrywa, samodzielnie rządzi. Wygrywa zaś niekoniecznie ten obóz, który w skali kraju zdobył najwięcej głosów. Modelowe pod tym względem były wybory na Sri Lance w 1970 r. Najwięcej głosów - 38 proc. - dostali kandydaci Zjednoczonej Partii Narodowej (UNP), ale w parlamencie zasiadło ich tylko 17. Partia Wolności (SLFP) zdobyła o jeden procent głosów mniej, ale do parlamentu wprowadziła 91 posłów, co dało jej bezwzględną większość. Odbyło się to w majestacie prawa, nie było oskarżeń o manipulacje. Było to możliwe, bo kandydaci SLFP wygrali minimalnie w większości okręgów, natomiast kandydaci UNP wręcz rozgromili rywali w 17 okręgach, ale gdzie indziej trochę im zabrakło. Lankijczycy nie byli jednak tym wszystkim zachwyceni i wkrótce przywrócono tam system proporcjonalny.

Spersonalizowana proporcjonalność
Czy ktoś słyszał o problemach z utworzeniem koalicji rządzącej w Wielkiej Brytanii? Ordynacja większościowa od lat robi tam swoje. Także w Rosji, choć demokracja to wątpliwa, w sensie tworzenia stabilnej większości sprawdza się ordynacja mieszana: połowa Dumy pochodzi z wyborów większościowych, połowa - z proporcjonalnych. Podobny cel najwyraźniej przyświeca posłom PiS i ich złożonemu świeżo w Sejmie projektowi. Ordynacja mieszana ma z jednej strony "przeciwdziałać niestabilności rządów", z drugiej - jakoś się zmieścić w ramach obecnej konstytucji. Ta zakłada bowiem wybory proporcjonalne, a na jej zmianę nie ma ani czasu, ani odpowiedniej większości głosów.
Gdyby PiS skopiowało na przykład model rosyjski, ogromnie wzrosłyby szanse na to, że wybory w tym roku pozwolą zwycięskiej partii utworzyć samodzielny rząd większościowy. Tyle że PiS sięgnęło do wzoru niemieckiego. A ten system jest równie mętny jak jego nazwa: "spersonalizowane wybory proporcjonalne". Udaje system mieszany, większościowo-proporcjonalny, ale w rzeczywistości z wyborami większościowymi nie ma prawie nic wspólnego. Bierze z nich tylko jednomandatowe okręgi wyborcze, które można uznać za drugorzędną cechę płciową, bez wpływu na istotę charakteru potomstwa, czyli wynik wyborów.


Niemiecki model
Niemiecki wyborca ma dwa głosy: jeden krzyżyk stawia na kartce z listą kandydatów w swoim okręgu jednomandatowym, drugi - na ogólnokrajowej liście wszystkich startujących partii. Do obliczenia wyniku wyborów służą wyłącznie te "drugie" głosy: decydują o liczbie posłów każdej partii. Głosy "pierwsze" mają tylko częściowy wpływ na ustalenie, kto z danej partii zasiądzie w Bundestagu. Jak to działa? Nie działa. Dość przypomnieć ubiegłą jesień, gdy Niemcy i Polacy niemal równocześnie poszli do urn. W porównaniu z niemieckimi męczarniami z ustaleniem, kto będzie kanclerzem, rząd Marcinkiewicza powstał w iście ekspresowym tempie.
Ostatnie polskie wybory, choć proporcjonalne, zawierały sporo mechanizmów sprzyjających wyłanianiu większości. Po pierwsze - obowiązywał pięcioprocentowy próg eliminujący najsłabszych. Po drugie - obowiązywała metoda d'Hondta, dająca premię najsilniejszym, a osłabiająca średniaków. Po trzecie - okręgi wyborcze były stosunkowo nieduże, co wzmacnia działanie metody d'Hondta. Efekt był widoczny: PiS i PO, zdobywając w sumie 51 proc. głosów, uzyskały w Sejmie 288 mandatów, czyli 63 proc. Z tych trzech mechanizmów PiS w projekcie nowej ordynacji zachowuje tylko jeden: próg. Metodę d'Hondta zastępuje wzorami Sainte-
-Laguë, co pozbawia najsilniejszych części premii. Ustanawia też ogromne, rzadko spotykane na świecie okręgi wyborcze - nawet ponad 50 mandatów, co w praktyce oznacza, że wybory będą niemal równie proporcjonalne jak niemieckie.
Jaki byłby skutek różnych ordynacji w wyborach z minionej jesieni? W tabeli przedstawiam efekt swoich nieco ryzykownych obliczeń. Ryzykownych, bo nie dysponuję szczegółowymi wynikami głosowania w rozbiciu na obwody. Ufam, że te prognozy są bliskie rzeczywistości.

Ilustracja: D. Krupa
Więcej możesz przeczytać w 14/2006 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2006 (1217)

  • Na stronie - Klątwa Wałęsy 9 kwi 2006 Nowa władza nie chciała wchodzić w buty starej, ale jak nie wejdzie, to będzie chodzić boso 3
  • Skaner 9 kwi 2006 SKANER - POLSKA KANCELARIA Ludzie Jaruzelskiego Skandal związany z przyznaniem krzyża Wojciechowi Jaruzelskiemu nie dziwi. W Kancelarii Prezydenta RP na dyrektorskich stanowiskach nadal pracują urzędnicy, którzy pełnili tam... 8
  • Dossier 9 kwi 2006 LECH KACZYŃSKI prezydent RP "Nie sądzę, żeby mój brat był człowiekiem szczególnie pazernym na władzę. I to samo mnie dotyczy" Polskie Radio Program I KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ premier RP "Platforma Obywatelska... 9
  • Playback 9 kwi 2006 Zyta Gilowska, wicepremier, minister finansów, i Wojciech Jasiński, minister skarbu państwa Fot: J. Marczewski 14
  • Poczta 9 kwi 2006 Drogie bankructwo Odnosząc się do notatki "Drogie bankructwo" (nr 8), wyjaśniam, że od chwili ogłoszenia upadłości wrocławskiej firmy budowlanej Jedynka spłacono już wierzytelności uprzywilejowane byłych pracowników,... 14
  • Ryba po polsku - Życie uczuciowe Polaków 9 kwi 2006 Politycy mogliby pomilczeć w skupieniu do wizyty papieża, a my odetchnęlibyśmy z ulgą 15
  • Z życia koalicji 9 kwi 2006 KORZYSTAJĄC Z LICZEBNEJ PRZEWAGI, pod nieobecność jednego z autorów tej rubryki do koalicji wślizgnęła się Samoobrona, a Andrzej Lepper oświadczył, że jest już prawie wicepremierem. W rewanżu jeden z nas już wystąpił o... 16
  • Z życia opozycji 9 kwi 2006 ECH, MIŁO COŚ TAKIEGO ZOBACZYĆ. W fabrycznej telewizji Edusat własny talk-show ma Longin Pastusiak. Ostatnio jego gościem był eurodeputowany, wielbiciel ziemi kaliskiej Marek Siwiec, który mądrą gestykulacją wspierał swe wywody na... 17
  • Nałęcz - Sztuka całkiem świeża 9 kwi 2006 Tusk i Rokita mają wystąpić w roli stręczycieli zmuszających niewinność do zbratania się z gwałtem 18
  • Fotoplastykon 9 kwi 2006 © Henryk Sawka - www.przyssawka.pl 19
  • Wicepremier Lepper i mister Hyde 9 kwi 2006 Czy postkomunistyczny układ, który wykreował Leppera, ma haki, aby nadal go kontrolować? 20
  • Drugorzędne cechy wyborcze 9 kwi 2006 Ordynacja według PiS utrudni stworzenie stabilnej większości w Sejmie 26
  • Lustrowanie lustracji 9 kwi 2006 Mniej tajności, przejrzystość i poszerzenie kręgu lustrowanych osób - proponują nowe projekty ustawy lustracyjnej 30
  • Nagła utrata poczucia humoru 9 kwi 2006 Mazowiecki, Janik, Suchocka i Olszewski to największe smutasy polskiej polityki, a najzabawniejsi to Wałęsa i Miller 34
  • Giełda 9 kwi 2006 Hossa Świat Komórki bez granic Zniesienia opłat za roaming za granicą chce Komisja Europejska. Wysokość opłat za rozmowy z telefonów komórkowych z zagranicy nie jest uzasadniona ich faktycznymi kosztami. KE proponuje... 40
  • Świńska góra 9 kwi 2006 Polskie lobby świńsko-zbożowe samo skazuje się na klęskę 42
  • Okno dachowe na świat 9 kwi 2006 Jedynym sposobem pokonania konkurencji jest zaprzestanie prób jej pokonania" - twierdzą Chan Kim i Renée Mauborgne, wykładowcy słynnej francuskiej uczelni zarządzania INSEAD w Fontainebleau i autorzy bestsellerów o... 46
  • Porschwagen 9 kwi 2006 Wnuk Ferdinanda Porschego odbija Volkswagena z rąk niemieckich polityków 56
  • Sztuka zarabiania pieniędzy 9 kwi 2006 Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli jak prowadzić biznes 60
  • Załatwione odmownie - Nie wie, że nic nie wie 9 kwi 2006 Nie ma różnicy między "socjałami" pobożnymi a bezbożnymi - wszyscy zarzynają gospodarkę 62
  • Supersam 9 kwi 2006 64
  • Żywioł i wyrafinowanie 9 kwi 2006 Stroje projektu Macieja Czyżewskiego - wykonane z juty, lnu i bambusa - a inspirowane... czerwonym winem zostały nagrodzone Grand Prix Rady Mediów w konkursie Kolekcja Roku, zorganizowanym przez Szkołę Artystycznego Projektowania Ubioru w... 64
  • Fruwający kolos 9 kwi 2006 Gdyby w wypadku nowej wersji chryslera 300C touring - SRT8 - zastosować punktację jak w łyżwiarstwie figurowym, to przy ocenie wrażenia artystycznego auto zachowałoby dotychczasowe bardzo wysokie noty - dla wielu to najpiękniejsze kombi... 64
  • Portfel na pen drive'a 9 kwi 2006 W miarę rosnącej popularności komputerowych nośników pamięci przenośnej pojawia się coraz więcej akcesoriów do ich przechowywania. Firma Peterson wprowadziła na polski rynek kolekcję skórzanych portfeli dla właścicieli pen... 64
  • Z impetem wzwyż 9 kwi 2006 To reklama, a nie literatura, seriale telewizyjne czy media, puszcza się na ryzykowne eksperymenty z polszczyzną 66
  • Buty Kaczyńskich 9 kwi 2006 Zabrudzone obuwie zdradza ryzykantów. 70
  • Bohaterski zdrajca 9 kwi 2006 Już po 1989 roku gen. Jaruzelski był chroniony przed krytyką na mocy specjalnej instrukcji Andrzeja Drawicza 74
  • Kłamstwo katyńskie 9 kwi 2006 Znikały tajne raporty, cenzurowano wiadomości radiowe, niejedna kariera legła w gruzach, by nie wyszły na jaw dowody zbrodni katyńskiej 78
  • Know-how 9 kwi 2006 Wielka Iinflacja Tuż po Wielkim Wybuchu wszechświat błyskawicznie zwiększył swe rozmiary w procesie tzw. inflacji: w ciągu ułamka sekundy z mikroskopijnej kulki stał się tworem o średnicy miliardów lat świetlnych - potwierdziły... 82
  • Kim był Judasz 9 kwi 2006 Zbawienie dla zdrajcy? 84
  • Sąd nad Jezusem 9 kwi 2006 Św. Mateusz celowo zmienił miejsce narodzin Chrystusa, by podkreślić jego związki z rodem Dawida 90
  • Choroba w modzie 9 kwi 2006 Niemal wszyscy pacjenci zgłaszający się do psychiatrów twierdzą, że mają depresję - jak księżna Diana 92
  • Bez granic 9 kwi 2006 Legalni nielegalni Amerykański Senat debatuje nad nową ustawą imigracyjną. Jest ona znacznie bardziej liberalna niż ustawa uchwalona w ubiegłym roku przez Izbę Reprezentantów (zakładająca kryminalizację nielegalnego pobytu w USA),... 94
  • Rewolucja samobójców 9 kwi 2006 Starzy Francuzi utopili własne dzieci w morzu długów 96
  • Mandarynki zamiast pomarańczy 9 kwi 2006 Po wyborach zderza się idea sklejenia pękniętego państwa z sentymentem do rewolucyjnej Ukrainy z Majdanu 100
  • Polityczni kidnaperzy 9 kwi 2006 Ubezpieczenie od porwania może kosztować nawet 20 milionów dolarów 106
  • Menu 9 kwi 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Cisza! Minister Dorn, powołując się na dobro ogółu obywateli, postanowił walczyć z hałasem. Każdy, kto zakłóca ciszę po 22.00, może się spodziewać represji i konfiskaty sprzętu... 108
  • Recenzje 9 kwi 2006 110
  • Przewietrzona "Cyganeria" 9 kwi 2006 **** Rudolf w dżinsach? Mimi, którą można spotkać w każdej dyskotece? Musetta sadomaso z pejczem?! A jednak Mariusz Treliński, umiejscawiając swą "Cyganerię" tu i teraz, wśród zblazowanej wielkomiejskiej młodzieży, która... 110
  • Księżycowy odlot 9 kwi 2006 ***** Instrukcja zostawania Bogiem na obszar Stanów Zjednoczonych i okolice. Dwudziestolatek z college'u w New Hampshire, który jeszcze niewytrzeźwiał całkiem po imprezowej sztafecie, pospiesznie spisał wrażenia z ostatnich tygodni, co... 110
  • Heros w rajtuzach 9 kwi 2006 ***** Ritchie Blackmore to weteran gitary i muzyczny heros kilku pokoleń. Przez wiele lat mogliśmy podziwiać jego popisy w rockowych gigantach - Deep Purple i Rainbow. Teraz jego fani przychodzą na koncerty w zbrojach, mnisich szatach i... 110
  • Homo sukces 9 kwi 2006 ***** Czy można ciekawie opowiedzieć historię ludzkości (czyli 400 tys. lat) w 90 minut? Okazuje się, że tak. Reżyser Jacques Malaterre, 200 aktorów i 100 techników oraz uczonych w ciągu dwóch lat przemierzyło dziesiątki tysięcy... 110
  • Otrzeźwiacz 9 kwi 2006 Postźp technologiczny na usługach niskich instynktów i bezguścia jest nie do zatrzymania - twierdził Stanisław Lem 112
  • Wendeta na Matriksie 9 kwi 2006 Bracia Wachowscy dołączyli do adaptatorów komiksowej klasyki 116
  • Górna półka - Gdy rozsądni śpią 9 kwi 2006 Zdisław Krasnodębski "Drzemka rozsądnych" Ośrodek Myśli Politycznej  Zebrane w niniejszym tomie teksty krążą wokół paru tych samych spraw - stosunku do polskiej tożsamości i kultury narodowej, konieczności... 117
  • Pazurem - A nuż - nóż 9 kwi 2006 Nie "Bogurodzica", nie "Litwo, ojczyzno...", ale cichutkie "a nuż!" napędza polską historię od tysiąca lat 120
  • Ueorgan Ludu 9 kwi 2006 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 14 (180) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 3 kwietnia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Nur fur intelligente Scenariusz jeszcze zabawniejszej... 121
  • Skibą w mur - Taniec z majtami 9 kwi 2006 Do lewicy mogą przyciągać już tylko różowe gacie wypromowanej przez media prezydenckiej latorośli 122