Drugorzędne cechy wyborcze

Drugorzędne cechy wyborcze

Dodano:   /  Zmieniono: 
Ordynacja według PiS utrudni stworzenie stabilnej większości w Sejmie
Prawo i Sprawiedliwość prze do wyborów. Proponuje nową ordynację - rzekomo mieszankę wyborów proporcjonalnych i większościowych. Ten dokument dowodzi, że polscy politycy - choć nauczyli się nieźle kombinować w ramach demokracji - wciąż nie nauczyli się liczyć.
Po 1989 r. system wyborczy w Polsce był kilkanaście razy zmieniany. Zawsze jednak były to różne odmiany wyborów proporcjonalnych. Za pomocą kruczków prawnych wprowadzano do ordynacji tylko korekty proporcjonalności. Raz działały one słabiej, raz mocniej: najmocniej w 1993 r., kiedy SLD i PSL zdobyły nieco ponad jedną trzecią głosów, ale dało im to niemal dwie trzecie mandatów w Sejmie.

Przegrana wygrana
W ordynacji proporcjonalnej każda partia ma dostać z grubsza taki udział w parlamencie, jaki uzyskała w głosowaniu. Ponieważ głosów nie można wprost przeliczyć na mandaty, wymyślono służące temu metody, które nazwano na cześć ich autorów - Thomasa Hare, Horsta Niemeyera, André Sainte-Laguë i Victora d'Hondta. Metoda Hare - Niemeyera jest niemal idealnie proporcjonalna, metoda Sainte-Laguë nieco faworyzuje silniejsze partie, d'Hondt zaś daje im duże fory. We wszystkich tych systemach można stosować próg wyborczy, który eliminuje najsłabszych i wypacza proporcjonalność.
Wybory większościowe są prostsze - niczego przeliczać nie trzeba. Kraj dzieli się na okręgi i w każdym z nich walczy się o jeden mandat. Zdobywa go ten, kto dostał najwięcej głosów. Ten system wymusza polaryzację sceny politycznej - o władzę rywalizują dwa obozy. Pojęcie koalicji jest nieznane - stabilna większość musi powstać, a ten, kto wygrywa, samodzielnie rządzi. Wygrywa zaś niekoniecznie ten obóz, który w skali kraju zdobył najwięcej głosów. Modelowe pod tym względem były wybory na Sri Lance w 1970 r. Najwięcej głosów - 38 proc. - dostali kandydaci Zjednoczonej Partii Narodowej (UNP), ale w parlamencie zasiadło ich tylko 17. Partia Wolności (SLFP) zdobyła o jeden procent głosów mniej, ale do parlamentu wprowadziła 91 posłów, co dało jej bezwzględną większość. Odbyło się to w majestacie prawa, nie było oskarżeń o manipulacje. Było to możliwe, bo kandydaci SLFP wygrali minimalnie w większości okręgów, natomiast kandydaci UNP wręcz rozgromili rywali w 17 okręgach, ale gdzie indziej trochę im zabrakło. Lankijczycy nie byli jednak tym wszystkim zachwyceni i wkrótce przywrócono tam system proporcjonalny.

Spersonalizowana proporcjonalność
Czy ktoś słyszał o problemach z utworzeniem koalicji rządzącej w Wielkiej Brytanii? Ordynacja większościowa od lat robi tam swoje. Także w Rosji, choć demokracja to wątpliwa, w sensie tworzenia stabilnej większości sprawdza się ordynacja mieszana: połowa Dumy pochodzi z wyborów większościowych, połowa - z proporcjonalnych. Podobny cel najwyraźniej przyświeca posłom PiS i ich złożonemu świeżo w Sejmie projektowi. Ordynacja mieszana ma z jednej strony "przeciwdziałać niestabilności rządów", z drugiej - jakoś się zmieścić w ramach obecnej konstytucji. Ta zakłada bowiem wybory proporcjonalne, a na jej zmianę nie ma ani czasu, ani odpowiedniej większości głosów.
Gdyby PiS skopiowało na przykład model rosyjski, ogromnie wzrosłyby szanse na to, że wybory w tym roku pozwolą zwycięskiej partii utworzyć samodzielny rząd większościowy. Tyle że PiS sięgnęło do wzoru niemieckiego. A ten system jest równie mętny jak jego nazwa: "spersonalizowane wybory proporcjonalne". Udaje system mieszany, większościowo-proporcjonalny, ale w rzeczywistości z wyborami większościowymi nie ma prawie nic wspólnego. Bierze z nich tylko jednomandatowe okręgi wyborcze, które można uznać za drugorzędną cechę płciową, bez wpływu na istotę charakteru potomstwa, czyli wynik wyborów.


Niemiecki model
Niemiecki wyborca ma dwa głosy: jeden krzyżyk stawia na kartce z listą kandydatów w swoim okręgu jednomandatowym, drugi - na ogólnokrajowej liście wszystkich startujących partii. Do obliczenia wyniku wyborów służą wyłącznie te "drugie" głosy: decydują o liczbie posłów każdej partii. Głosy "pierwsze" mają tylko częściowy wpływ na ustalenie, kto z danej partii zasiądzie w Bundestagu. Jak to działa? Nie działa. Dość przypomnieć ubiegłą jesień, gdy Niemcy i Polacy niemal równocześnie poszli do urn. W porównaniu z niemieckimi męczarniami z ustaleniem, kto będzie kanclerzem, rząd Marcinkiewicza powstał w iście ekspresowym tempie.
Ostatnie polskie wybory, choć proporcjonalne, zawierały sporo mechanizmów sprzyjających wyłanianiu większości. Po pierwsze - obowiązywał pięcioprocentowy próg eliminujący najsłabszych. Po drugie - obowiązywała metoda d'Hondta, dająca premię najsilniejszym, a osłabiająca średniaków. Po trzecie - okręgi wyborcze były stosunkowo nieduże, co wzmacnia działanie metody d'Hondta. Efekt był widoczny: PiS i PO, zdobywając w sumie 51 proc. głosów, uzyskały w Sejmie 288 mandatów, czyli 63 proc. Z tych trzech mechanizmów PiS w projekcie nowej ordynacji zachowuje tylko jeden: próg. Metodę d'Hondta zastępuje wzorami Sainte-
-Laguë, co pozbawia najsilniejszych części premii. Ustanawia też ogromne, rzadko spotykane na świecie okręgi wyborcze - nawet ponad 50 mandatów, co w praktyce oznacza, że wybory będą niemal równie proporcjonalne jak niemieckie.
Jaki byłby skutek różnych ordynacji w wyborach z minionej jesieni? W tabeli przedstawiam efekt swoich nieco ryzykownych obliczeń. Ryzykownych, bo nie dysponuję szczegółowymi wynikami głosowania w rozbiciu na obwody. Ufam, że te prognozy są bliskie rzeczywistości.

Ilustracja: D. Krupa
Więcej możesz przeczytać w 14/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2006 (1217)

  • Na stronie - Klątwa Wałęsy9 kwi 2006Nowa władza nie chciała wchodzić w buty starej, ale jak nie wejdzie, to będzie chodzić boso3
  • Skaner9 kwi 2006SKANER - POLSKA KANCELARIA Ludzie Jaruzelskiego Skandal związany z przyznaniem krzyża Wojciechowi Jaruzelskiemu nie dziwi. W Kancelarii Prezydenta RP na dyrektorskich stanowiskach nadal pracują urzędnicy, którzy pełnili tam...8
  • Dossier9 kwi 2006LECH KACZYŃSKI prezydent RP "Nie sądzę, żeby mój brat był człowiekiem szczególnie pazernym na władzę. I to samo mnie dotyczy" Polskie Radio Program I KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ premier RP "Platforma Obywatelska...9
  • Playback9 kwi 2006Zyta Gilowska, wicepremier, minister finansów, i Wojciech Jasiński, minister skarbu państwa Fot: J. Marczewski14
  • Poczta9 kwi 2006Drogie bankructwo Odnosząc się do notatki "Drogie bankructwo" (nr 8), wyjaśniam, że od chwili ogłoszenia upadłości wrocławskiej firmy budowlanej Jedynka spłacono już wierzytelności uprzywilejowane byłych pracowników,...14
  • Ryba po polsku - Życie uczuciowe Polaków9 kwi 2006Politycy mogliby pomilczeć w skupieniu do wizyty papieża, a my odetchnęlibyśmy z ulgą15
  • Z życia koalicji9 kwi 2006KORZYSTAJĄC Z LICZEBNEJ PRZEWAGI, pod nieobecność jednego z autorów tej rubryki do koalicji wślizgnęła się Samoobrona, a Andrzej Lepper oświadczył, że jest już prawie wicepremierem. W rewanżu jeden z nas już wystąpił o...16
  • Z życia opozycji9 kwi 2006ECH, MIŁO COŚ TAKIEGO ZOBACZYĆ. W fabrycznej telewizji Edusat własny talk-show ma Longin Pastusiak. Ostatnio jego gościem był eurodeputowany, wielbiciel ziemi kaliskiej Marek Siwiec, który mądrą gestykulacją wspierał swe wywody na...17
  • Nałęcz - Sztuka całkiem świeża9 kwi 2006Tusk i Rokita mają wystąpić w roli stręczycieli zmuszających niewinność do zbratania się z gwałtem18
  • Fotoplastykon9 kwi 2006© Henryk Sawka - www.przyssawka.pl19
  • Wicepremier Lepper i mister Hyde9 kwi 2006Czy postkomunistyczny układ, który wykreował Leppera, ma haki, aby nadal go kontrolować?20
  • Drugorzędne cechy wyborcze9 kwi 2006Ordynacja według PiS utrudni stworzenie stabilnej większości w Sejmie26
  • Lustrowanie lustracji9 kwi 2006Mniej tajności, przejrzystość i poszerzenie kręgu lustrowanych osób - proponują nowe projekty ustawy lustracyjnej30
  • Nagła utrata poczucia humoru9 kwi 2006Mazowiecki, Janik, Suchocka i Olszewski to największe smutasy polskiej polityki, a najzabawniejsi to Wałęsa i Miller34
  • Giełda9 kwi 2006Hossa Świat Komórki bez granic Zniesienia opłat za roaming za granicą chce Komisja Europejska. Wysokość opłat za rozmowy z telefonów komórkowych z zagranicy nie jest uzasadniona ich faktycznymi kosztami. KE proponuje...40
  • Świńska góra9 kwi 2006Polskie lobby świńsko-zbożowe samo skazuje się na klęskę42
  • Okno dachowe na świat9 kwi 2006Jedynym sposobem pokonania konkurencji jest zaprzestanie prób jej pokonania" - twierdzą Chan Kim i Renée Mauborgne, wykładowcy słynnej francuskiej uczelni zarządzania INSEAD w Fontainebleau i autorzy bestsellerów o...46
  • Porschwagen9 kwi 2006Wnuk Ferdinanda Porschego odbija Volkswagena z rąk niemieckich polityków56
  • Sztuka zarabiania pieniędzy9 kwi 2006Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli jak prowadzić biznes60
  • Załatwione odmownie - Nie wie, że nic nie wie9 kwi 2006Nie ma różnicy między "socjałami" pobożnymi a bezbożnymi - wszyscy zarzynają gospodarkę62
  • Supersam9 kwi 200664
  • Żywioł i wyrafinowanie9 kwi 2006Stroje projektu Macieja Czyżewskiego - wykonane z juty, lnu i bambusa - a inspirowane... czerwonym winem zostały nagrodzone Grand Prix Rady Mediów w konkursie Kolekcja Roku, zorganizowanym przez Szkołę Artystycznego Projektowania Ubioru w...64
  • Fruwający kolos9 kwi 2006Gdyby w wypadku nowej wersji chryslera 300C touring - SRT8 - zastosować punktację jak w łyżwiarstwie figurowym, to przy ocenie wrażenia artystycznego auto zachowałoby dotychczasowe bardzo wysokie noty - dla wielu to najpiękniejsze kombi...64
  • Portfel na pen drive'a9 kwi 2006W miarę rosnącej popularności komputerowych nośników pamięci przenośnej pojawia się coraz więcej akcesoriów do ich przechowywania. Firma Peterson wprowadziła na polski rynek kolekcję skórzanych portfeli dla właścicieli pen...64
  • Z impetem wzwyż9 kwi 2006To reklama, a nie literatura, seriale telewizyjne czy media, puszcza się na ryzykowne eksperymenty z polszczyzną66
  • Buty Kaczyńskich9 kwi 2006Zabrudzone obuwie zdradza ryzykantów.70
  • Bohaterski zdrajca9 kwi 2006Już po 1989 roku gen. Jaruzelski był chroniony przed krytyką na mocy specjalnej instrukcji Andrzeja Drawicza74
  • Kłamstwo katyńskie9 kwi 2006Znikały tajne raporty, cenzurowano wiadomości radiowe, niejedna kariera legła w gruzach, by nie wyszły na jaw dowody zbrodni katyńskiej78
  • Know-how9 kwi 2006Wielka Iinflacja Tuż po Wielkim Wybuchu wszechświat błyskawicznie zwiększył swe rozmiary w procesie tzw. inflacji: w ciągu ułamka sekundy z mikroskopijnej kulki stał się tworem o średnicy miliardów lat świetlnych - potwierdziły...82
  • Kim był Judasz9 kwi 2006Zbawienie dla zdrajcy?84
  • Sąd nad Jezusem9 kwi 2006Św. Mateusz celowo zmienił miejsce narodzin Chrystusa, by podkreślić jego związki z rodem Dawida90
  • Choroba w modzie9 kwi 2006Niemal wszyscy pacjenci zgłaszający się do psychiatrów twierdzą, że mają depresję - jak księżna Diana92
  • Bez granic9 kwi 2006Legalni nielegalni Amerykański Senat debatuje nad nową ustawą imigracyjną. Jest ona znacznie bardziej liberalna niż ustawa uchwalona w ubiegłym roku przez Izbę Reprezentantów (zakładająca kryminalizację nielegalnego pobytu w USA),...94
  • Rewolucja samobójców9 kwi 2006Starzy Francuzi utopili własne dzieci w morzu długów96
  • Mandarynki zamiast pomarańczy9 kwi 2006Po wyborach zderza się idea sklejenia pękniętego państwa z sentymentem do rewolucyjnej Ukrainy z Majdanu100
  • Polityczni kidnaperzy9 kwi 2006Ubezpieczenie od porwania może kosztować nawet 20 milionów dolarów106
  • Menu9 kwi 2006KRÓTKO PO WOLSKU Cisza! Minister Dorn, powołując się na dobro ogółu obywateli, postanowił walczyć z hałasem. Każdy, kto zakłóca ciszę po 22.00, może się spodziewać represji i konfiskaty sprzętu...108
  • Recenzje9 kwi 2006110
  • Przewietrzona "Cyganeria"9 kwi 2006**** Rudolf w dżinsach? Mimi, którą można spotkać w każdej dyskotece? Musetta sadomaso z pejczem?! A jednak Mariusz Treliński, umiejscawiając swą "Cyganerię" tu i teraz, wśród zblazowanej wielkomiejskiej młodzieży, która...110
  • Księżycowy odlot9 kwi 2006***** Instrukcja zostawania Bogiem na obszar Stanów Zjednoczonych i okolice. Dwudziestolatek z college'u w New Hampshire, który jeszcze niewytrzeźwiał całkiem po imprezowej sztafecie, pospiesznie spisał wrażenia z ostatnich tygodni, co...110
  • Heros w rajtuzach9 kwi 2006***** Ritchie Blackmore to weteran gitary i muzyczny heros kilku pokoleń. Przez wiele lat mogliśmy podziwiać jego popisy w rockowych gigantach - Deep Purple i Rainbow. Teraz jego fani przychodzą na koncerty w zbrojach, mnisich szatach i...110
  • Homo sukces9 kwi 2006***** Czy można ciekawie opowiedzieć historię ludzkości (czyli 400 tys. lat) w 90 minut? Okazuje się, że tak. Reżyser Jacques Malaterre, 200 aktorów i 100 techników oraz uczonych w ciągu dwóch lat przemierzyło dziesiątki tysięcy...110
  • Otrzeźwiacz9 kwi 2006Postźp technologiczny na usługach niskich instynktów i bezguścia jest nie do zatrzymania - twierdził Stanisław Lem112
  • Wendeta na Matriksie9 kwi 2006Bracia Wachowscy dołączyli do adaptatorów komiksowej klasyki116
  • Górna półka - Gdy rozsądni śpią9 kwi 2006Zdisław Krasnodębski "Drzemka rozsądnych" Ośrodek Myśli Politycznej  Zebrane w niniejszym tomie teksty krążą wokół paru tych samych spraw - stosunku do polskiej tożsamości i kultury narodowej, konieczności...117
  • Pazurem - A nuż - nóż9 kwi 2006Nie "Bogurodzica", nie "Litwo, ojczyzno...", ale cichutkie "a nuż!" napędza polską historię od tysiąca lat120
  • Ueorgan Ludu9 kwi 2006Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 14 (180) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 3 kwietnia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Nur fur intelligente Scenariusz jeszcze zabawniejszej...121
  • Skibą w mur - Taniec z majtami9 kwi 2006Do lewicy mogą przyciągać już tylko różowe gacie wypromowanej przez media prezydenckiej latorośli122