Cierpki smak zbrodni

Cierpki smak zbrodni

Dodano:   /  Zmieniono: 
Amerykanie zbuntowali się przeciw bezczelności uniewinnionych przez sądy bogatych złoczyńców
Ale komuż będziemy wierzyć, gdy mówi o sobie w czasach tak zepsutych?" - pytał u schyłku XVI wieku Michel de Montaigne, krytykując literackie i autobiograficzne wysiłki współczesnych. Po pięciu wiekach czasy stały się jeszcze bardziej zepsute, zwłaszcza w zakresie biografii wszelakich przestępców. Zanim magnat prasowy Rupert Murdoch zdecydował się wstrzymać dystrybucję książki O.J. Simpsona "If I Did It" (Jeśli to zrobiłem), która w trybie przypuszczającym miała opowiadać o morderstwie byłej żony gwiazdora Nicole Brown Simpson i jej przyjaciela, dzieło osiągnęło 22. miejsce na liście bestsellerów przedsprzedaży firmy Amazon.com. Po protestach opinii publicznej książka poszła na przemiał, a sieć telewizyjna Fox News zrezygnowała z emisji wywiadu z Simpsonem.
Rzecz niesłychana - medialne imperium News Corp. Murdocha, które jest właścicielem sieci Fox i wydawnictwa Harper Collins, zostało zawstydzone. Do tego stopnia, że zrezygnowało z potencjalnych zysków z cynicznej, balansującej na krawędzi wyznania winy opowieści uniewinnionego domniemanego mordercy.

Koniec bezkarności?
Ameryka zachowała na tyle dobrego smaku i purytańskiej mentalności, że postawiła do kąta najbardziej wpływowego i cynicznego magnata prasowego od czasów Williama Randolpha Hearsta. A skoro o nim mowa, to warto przypomnieć, że choć pomysł na czerpanie rozrywki z mordów i okrucieństwa sięga cesarstwa rzymskiego, to dopiero wielkonakładowa prasa, a zwłaszcza korporacja Hearsta, przełamała ostatnie tabu w tym zakresie. No może nie ostatnie, skoro Amerykanie nie dopuścili do publikacji książki Simpsona. Najprawdopodobniej jednak to nie smak i poczucie przyzwoitości zdecydowało o masowych protestach przeciw publikacji "If I Did It", lecz wielkie znużenie opinii publicznej bezkarnością sławnych bogaczy. A ma ona długą historię.
Trwający 133 dni proces O.J. Simpsona nazwano procesem stulecia. Transmitowały go na cały świat sieci CNN, Skye News i wiele innych. Ogłoszenie wyroku obejrzała ponad połowa Amerykanów. Uniewinnienie gwiazdora pozostawiło większość z nich w stanie bolesnego niedowierzania. Taki obrót rzeczy był właściwie do przewidzenia. Simpson to superbogata gwiazda futbolu i Hollywood. A bogacze i sławy dostają w amerykańskim systemie sprawiedliwości spore fory. William Randolph Hearst na pokładzie swego jachtu zastrzelił ponoć producenta filmowego Harpera Inceąa, wziąwszy go za Charliego Chaplina, który romansował z kochanką Hearsta. Jako oficjalną przyczynę śmierci podano zawał serca, a media milczały na ten temat jak zaklęte. Córka słynnej gwiazdy filmowej Lany Turner, Cheryl Crane, zabiła kochanka matki, podobno w jej obronie. Zanim na miejsce zbrodni przybyła policja, był tam już najdroższy i najlepszy adwokat w Kalifornii Jerry Geisler, który zasłynął wcześniej z obrony Errola Flynna i Chaplina w sprawach o gwałt. Tym razem miał ustalić linię obrony i uzgodnić wersje, zanim nawet zaczęło się policyjne przesłuchanie. Zeznanie koronera w sprawie zabójstwa było pierwszym tego rodzaju wydarzeniem medialnym na wielką skalę. Transmitowały go sieci CBS i ABS. A stanowiło to zaledwie przygrywkę do sądowego wystąpienia samej Lany Turner, którego reżyserem był mecenas Geisler. Lana broniła córki - wyznając szczegóły romansu z maltretującym ją gangsterem i biorąc na siebie winę za niewłaściwe wychowanie córki - w stylu tyleż macierzyńskim, co gwiazdorskim. Cheryl została uznana za winną jedynie zabójstwa w obronie matki i wysłana do instytucji dla niegrzecznych panien. Prowadząc pod wpływem narkotyków wyścigową motorówkę Griffin O'Neil, syn gwiazdora z "Love Story", spowodował śmierć Giancarla Coppoli, syna słynnego reżysera. Oskarżony początkowo o nieumyślne spowodowanie śmierci, młody OąNeil otrzymał jedynie 18 miesięcy w zawieszeniu i 200 dolarów grzywny.
Procesy O.J. Simpsona, Michaela Jacksona (oskarżany o pedofilię) czy też prezesów firm tytoniowych, którzy złożyli pod przysięgą zeznanie, że nie zdawali sobie sprawy z tego, iż nikotyna uzależnia - cała ta seria uniewinnień lub skarlałych wyroków, na przekór przytłaczającym dowodom i oczywistym krzywoprzysięstwom, wyczerpała nieco cierpliwość opinii publicznej. Stało się zbyt oczywiste, że zamożni podejrzani mogą za miliony dolarów zebrać sztab kryzysowy w postaci prawników, ekspertów, prywatnych detektywów, który jest niemal nie do pokonania i wpływa nawet na skład ławy przysięgłych. Zaś fakt, że na książkach i wywiadach, a nawet autografach uniewinnieni złoczyńcy mogą jeszcze zarabiać kolosalne pieniądze, przelał czarę goryczy.
O.J. Simpson został skazany w procesie cywilnym, jaki wytoczyły mu rodziny zamordowanych. Nakazano mu wypłacenie 33,5 mln dolarów odszkodowania. Udało mu się nie zapłacić ani centa, a prawnicy Ruperta Murdocha tak skonstruowali kontrakt na książkę, że honoraria (w tym 3,5 mln bezzwrotnej zaliczki) miały być przekazane jego dzieciom, by uniknąć zajęcia ich na poczet zaległych odszkodowaź. Tego było już za dużo i do walki z pomysłem Murdocha zmobilizowali się nie tylko znani publicyści, ale też sieci księgarń, dystrybutorzy i stacje telewizyjne afiliowane przy Fox News. To było pierwsze tak znaczące zwycięstwo opinii publicznej nad wielkimi pieniędzmi i wpływowymi mediami. I minimalna społeczna korekta wobec systemu sprawiedliwości, który w osobie Simpsona wypuścił na wolność dwukrotnego mordercę, słynącego już wcześniej z katowania żony.

Niedyskretny urok zbrodni
Fascynacja zbrodnią, osobowością przestępcy, jego spowiedzią nie zamyka się w kręgu ludycznych zainteresowań i prasy brukowej. Od czasów literacko-przestępczej kariery Franois Villona, której sława przetrwała od XV wieku, zbrodnia inspiruje nawet autorów z najwyższej półki. Jean Genet, złodziej, kloszard i drobny przestępca, a przy tym poeta i pisarz, stał się protegowanym Jeana Cocteau i Pabla Picassa; pisali o nim Jean-Paul Sartre i Jacques Derrida. Norman Mailer nie tylko zainspirował się losami autentycznego zabójcy, pisząc "Pieśń kata", ale też przyczynił się do wydania powieści "W brzuchu bestii" Jacka Abbotta, złodzieja, włamywacza i mordercy. Widząc w nim niemal następcę Villona, przyczynił się do jego warunkowego zwolnienia. Abbott po sześciu tygodniach dokonał następnego morderstwa, co nie zaszkodziło sukcesowi jego książki.
Ciemna strona ludzkiej natury jest nieocenionym materiałem literackim. Fascynacja grzechem, zbrodnią i karą jako tworzywem artystycznym jest tak wielka, że przywodzi na myśl katolicką koncepcję delectatio morosa - mrocznego delektowania się wyimaginowanym występkiem, którą sobór trydencki uznał za "grzech wewnętrzny". Ta delektacja wykracza poza oczyszczające katharsis, jakiego Grecy oczekiwali po porządnej tragedii. Ma znamiona sekretnego rozkoszowania się mrocznymi instynktami, które kanalizowane są - miejmy nadzieję - przez przeżycia artystyczne. Masowe media podnoszą do rangi strawy codziennej tę dawkę okrucieństwa, której kosztowano niegdyś z rzadka w teatrze lub literaturze. Słynny proces Simpsona stał się globalnym cyrkiem mediów i równie cyrkowym wymiarem sprawiedliwości.
Martwiąc się stanem Francji, Michel de Montaigne napisał, że "pierwszy znak skażenia obyczajów to wygnanie prawdy". Przestroga pasuje do frywolności współczesnych amerykańskich sądów i mediów. O.J. Simpson, jak wielu innych pierwszej wody złoczyńców, został uniewinniony na podstawie drobnych proceduralnych usterek w postępowaniu dowodowym. Jack Abbott wyszedł na wolność za poręczeniem grupy pisarzy. To, że byli winni, a materiał dowodowy był przytłaczający, stało się prawdą poniekąd wygnaną, a na pewno marginalną wobec maestrii ich prawników i sztabów kryzysowych. Mroczna fascynacja osobowością zabójcy, aktora czy pisarza przysłoniła prawdę pokrzywdzonych. Stworzyła kopalnię zysków dla mediów, gubiąc po drodze istotne proporcje. Tam bowiem, gdzie społeczny ostracyzm byłby jedynym antidotum na pomyłkę czy nieudolność wymiaru sprawiedliwości, machina reklamowa mediów przywraca status gwiazd cynicznym przestępcom. To, że - na przekór News Corp. - uratowano odrobinę prawdy, to obiecujący odruch samozachowawczy opinii publicznej. Może nareszcie O.J. Simpson stanie się medialnym banitą, a mroczne fascynacje pozostaną raczej domeną fikcji.
Więcej możesz przeczytać w 48/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 48/2006 (1250)

  • Na stronie - Fiołoreci 15 gru 2006, 15:00 Sporo środowisk w naszym kraju cierpi na fioła. Na punkcie warszawskiej polityki. W koło Macieju wałkuje się, jakie to straszne są Kaczory, w jaką cywilizacyjną dziurę wpędza nas ich nieledwie reżim, jacy rządzący są beznadziejnie... 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 SKANER POLSKA EMBARGO NA MIĘSO Prowokacja specsłużb Rosji? Sfałszowane polskie certyfikaty były podstawą zakazu wwozu polskiego mięsa do Rosji (wydanego w listopadzie 2005 r.). Poinformował o tym minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.... 8
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Donald Tusk, przewodniczący Platformy Obywatelskiej © Z. FURMAN 14
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 100 TYSIĘCY UŁANÓW Z radością przeczytałem artykuł "100 tysięcy ułanów" (nr 45). Oprócz Centrum Hipiki w Jaszkowie na uwagę zasługuje Klubie Jeździecki Aromer z Halinowa pod Warszawą, gdzie wiosną tego roku odbyło się... 14
  • Ryba po polsku - List pasterski misjonarza 15 gru 2006, 15:00 Biedny Stomma musi chwytać za obsadkę i inkaust, by tłumaczyć tumanom, gdzie jest tył, a gdzie przód 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 PREMIER JAROSŁAW KACZYŃSKI BARDZO się ucieszył z poparcia, jakiego Jan Maria Władysław Rokita udzielił Ryszardowi Terleckiemu. Podkreślił walory moralne tej decyzji. Nic nie wspominał natomiast o zbrodniach i mordach. Łał! Cóż za... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 Z KONKURSU NA NAZW ALIANSU PO i centrozlewu, do którego nikt się ostatnio oficjalnie nie spieszy, najbardziej spodobała nam się POlewka. Niezłe, nie? Wyobraźcie sobie państwo depeszę PAP: "Liderzy Polewki Donald Tusk i Leszek Miller... 17
  • Wprost przeciwnie - Kurs falujący 15 gru 2006, 15:00 Złoty będzie się umacniać aż do wejścia Polski do strefy euro 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Zabójczy głód węgla 15 gru 2006, 15:00 Winę za tragedię w kopalni Halemba ponosi zacofana polska energetyka 20
  • Spektakl śmierci 15 gru 2006, 15:00 Z wirtualną solidarnością i wirtualnym współczuciem mieliśmy do czynienia w dniach tragedii w Halembie 26
  • Mur w głowach 15 gru 2006, 15:00 I PO, i PiS powinny się mocno stuknąć w głowę - to nauka z ostatnich wyborów 28
  • Afrodyzjak przy urnie 15 gru 2006, 15:00 Wielkim wołaniem o ordynację większościową były wybory samorządowe 30
  • Zabór telewizyjny 15 gru 2006, 15:00 Polsce grozi zmonopolizowanie rynku opinii przez niemieckie giganty medialne 34
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Metalowy Washington Już w lutym pojawią się w obiegu monety jednodolarowe. Nie zastąpią one najpopularniejszych banknotów z Jerzym Waszyngtonem, ale będą używane jednocześnie. Departament Skarbu USA chce w ten sposób... 40
  • Tanie Boże Narodzenie 15 gru 2006, 15:00 Ranking hipermarketów, supermarketów i dyskontów 42
  • 2x2=4 - To kłopotliwe euro! 15 gru 2006, 15:00 Politycy nie wiedzą, co począć z euro, i chcieliby w jak najdalszą przyszłość odsunąć jego akceptację 52
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00 54
  • Makijaż w ciemnościach 15 gru 2006, 15:00 Keira Knightley (na zdjęciu), Lindsay Lohan, Courtney Cox i Sienna Miller jako jedne z pierwszych przetestowały błyszczyk Liparazzi. Jego największą zaletą jest lusterko umieszczone na plastikowej, przezroczystej osłonce i latarka w... 54
  • Wina roku 15 gru 2006, 15:00 Nagrody Grand Prix dla najlepszych win roku przyznał po raz pierwszy w swej historii "Magazyn Wino". W kategorii win czerwonych zwyciężyło Sacrisassi Rosso 2003. Jego producentem jest winiarnia Le Due Terre z Prepotto. Sacrisassi... 54
  • Nogi Madonny 15 gru 2006, 15:00 Michel Audiard, artysta plastyk, rzeźbi, projektuje biżuterię, meble i wszystko, co można określić mianem sztuki użytkowej, ale największą sławę przyniosły mu wieczne pióra. Wyrabia je ręcznie z takich materiałów, jak brąz,... 54
  • Solo dla ptaków 15 gru 2006, 15:00 Do zimy zostało jeszcze trochę czasu, ale ptaki powinno się dokarmiać już od połowy października. Konieczne jest więc wykonanie karmników, co prawie każdemu kojarzy się z mozolnym kleceniem budek na lekcjach ZPT. Duńska firma Eva Solo... 54
  • Ewolucja SMS-a 15 gru 2006, 15:00 Pierwszy SMS został wysłany 14 lat temu i zrobił wielką karierę. Tylko w 2005 r. na całym świecie wysłano 900 mld wiadomości tekstowych. Dzięki udoskonaleniu klawiatury komórek pisanie i wysyłanie SMS-ów będzie jeszcze prostsze niż... 54
  • Piękni sześćdziesięcioletni 15 gru 2006, 15:00 Sophia Loren pobudza rynek atrakcyjnej starości 56
  • Republika stylu 15 gru 2006, 15:00 Brytyjski "Vogue" obchodzi 90. urodziny 60
  • Zbójoland 15 gru 2006, 15:00 Z hiszpańskiego miasteczka Trujillo pochodziła większość konkwistadorów, którzy podbili Amerykę 64
  • Cierpki smak zbrodni 15 gru 2006, 15:00 Amerykanie zbuntowali się przeciw bezczelności uniewinnionych przez sądy bogatych złoczyńców 68
  • Pazurem - Roxana z Wyczesławem 15 gru 2006, 15:00 Obawiam się, że mamusia nadaje synkowi imię Ariel, bo naczytała się etykietek płynów do mycia sanitariatów 72
  • Skarb potępionych 15 gru 2006, 15:00 Jak komuniści przejęli dużą część majątku II Rzeczypospolitej 74
  • Stare złoto świętego cesarstwa 15 gru 2006, 15:00 Za rzadko pamiętamy o dobrych tradycjach sąsiedztwa z Niemcami 78
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Polski robo-Scout Polska policja, wojsko i służby graniczne wkrótce będą korzystać ze wsparcia niewielkiego, mieszczącego się w plecaku, robota do zadań specjalnych. Za pomocą Scouta zbudowanego w Przemysłowym Instytucie Automatyki i... 80
  • Arystokracja wśród trucizn 15 gru 2006, 15:00 Do talu i polonu nie ma dostępu nawet mafia - jako trucizn używają ich głównie specsłużby 82
  • Dobry dotyk 15 gru 2006, 15:00 Człowiek do pełni zdrowia potrzebuje fizycznego kontaktu z innymi ludźmi 86
  • Alzheimer w oku 15 gru 2006, 15:00 To, co dobre dla serca, jest też dobre dla mózgu 88
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Dziecko wolności "I nadaję ci imię Nikolaz". W trzecią rocznicę "rewolucji róż" Wiktor Juszczenko trzymał do chrztu syna Michaiła Saakaszwilego, prezydenta Gruzji. Matką chrzestną została Nina Ananiaszwili, tancerka... 90
  • Nowe zęby NATO 15 gru 2006, 15:00 Po szczycie w Rydze NATO musi przestać być domem spokojnej starości 92
  • Azja Europy, Europa Azji 15 gru 2006, 15:00 Turcja coraz częściej zadaje sobie pytanie, po co jej właściwie akcesja do Unii Europejskiej 96
  • Pielgrzymka jak sport ekstremalny 15 gru 2006, 15:00 Terroryści zapowiadają, że papież z Turcji żywy nie wyjedzie 98
  • Ostatnia opcja 15 gru 2006, 15:00 Trudno się oprzeć wrażeniu, że wojna z Iranem zbliża się wielkimi krokami 100
  • Wspólny dom mafii 15 gru 2006, 15:00 Przestępcza ośmiornica z południa Włoch pożera Europę 102
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 CD/DVD Rozrabiaki, mazgaje i bękarty Cokolwiek by się znalazło na płycie Toma Waitsa - rockabilly, bluesy, knajpiane boogie, jazzujące ballady, folkowe lamenty, celtyckie kołysanki, wodewil, podwórkowe orkiestry czy kabaret, zawsze liczyć... 106
  • Sieroty po Jasienicy 15 gru 2006, 15:00 Historii uczą nas anglosascy publicyści oraz Dan Brown 110
  • 300 mil do Europy 15 gru 2006, 15:00 Miłość polskich filmowców do europejskiego kina jest ślepa i nieodwzajemniona 114
  • Robert Niezłomny 15 gru 2006, 15:00 Altman był wielkim reżyserem, bo nie znosił moralizowania 116
  • Górna półka - Minisuper-mocarstwo 15 gru 2006, 15:00 Marcin Kaczmarski "Rosja na rozdrożu. Polityka zagraniczna Władimira Putina", wydawnictwo Sprawy Polityczne, Warszawa 2006 Kiedy w połowie 1993 r. ostatni rosyjscy żołnierze opuszczali terytorium Polski, a Borys Jelcyn wyraził... 118
  • Wencel gordyjski - Nie będzie bombonierki 15 gru 2006, 15:00 Jeśli feminizm zwycięży, najcięższy los spotka kobiety 119
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 48 (214) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 27 listopada 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Nowy film o przygodach superagenta 007 PO "CASINO ROYAL" - "CENTRAL STATION" Bohaterem "Central Station", którego akcja ma... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 KRÓTKO PO WOLSKU Marksiści na Marsa Wiele wskazuje na to, że wiek XXI będzie epoką kolejnej wędrówki ludów. Głodomory ze wszystkich stron już teraz szturmują Europę, do wyludnionej Polski wybierają się gastarbeiterzy ze Wschodu.... 121
  • Skibą w mur - Komputer zamiast Pana Boga 15 gru 2006, 15:00 Zdaniem fachowców z branży religijnej, wpływy i aktywa Pana Boga od pewnego czasu nieustannie maleją 122